TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SANİYE TOY TÜRKMEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/35139) Karar Tarihi: 5/9/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/35139 Karar Tarihi : 5/9/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Kübra ÇİFTÇİ Başvurucu : Saniye TOY TÜRKMEN Vekili : Av. Neslihan Sedef ERKEN I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; özel e ğitim gereksinimi olan anaokulu ö ğrencisinin önce o
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SANİYE TOY TÜRKMEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/35139) Karar Tarihi: 5/9/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/35139 Karar Tarihi : 5/9/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Kübra ÇİFTÇİ Başvurucu : Saniye TOY TÜRKMEN Vekili : Av. Neslihan Sedef ERKEN I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; özel e ğitim gereksinimi olan anaokulu ö ğrencisinin önce okul kayd ını yapmayarak, okul kayd ı yap ıldıktan sonra ise bask ı uygulay ıp okuldan ayr ılmas ına neden olarak eğitim hakk ının, bu konuyla ilgili olarak Savc ılığa yap ılan şikâyetlerin sonuçsuz kalmas ı nedeniyle de adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. 2. Başvurucunun k ızı, hafif düzeyde otizm tan ılı ve e-okul sisteminde kaynaştırma öğrencisi olarak kay ıtlı 2013 do ğumlu bir çocuktur. 2018-2019 e ğitim-öğretim y ılı için başvurucunun k ızının anaokulu e-kayd ı, e-okul sistemi üzerinden otomatik olarak Antalya Muratpaşa Ertuğrul Gazi İlkokuluna yap ılm ıştır. 3. Başvurucunun iddias ına göre kesin kay ıt yapt ırmak için okula ba şvurduğunda müdür yard ımc ısı taraf ından şifahen okulda yer olmad ığı belirterek kay ıt yap ılmam ıştır. Başvurucu bunun üzerine k ızını, evine uzak bir okula kaydettirmek zorunda kalm ıştır. Ancak kızının söz konusu okula gitmekte zorlanmas ı nedeniyle ikinci dönem tekrar Muratpa şa Ertuğrul Gazi İlkokuluna dilekçe ile kay ıt talebinde bulunmu ştur. Dilekçenin kayd a alındığına dair belge istemesi üzerine ba şvurucu ile müdür yard ımc ısı aras ında münaka şa yaşanm ıştır. Başvurucu ve çocuklar ı, güvenlik görevlisi zoruyla okul d ışına ç ıkart ılm ıştır. Başvurucu, ilgili kamu görevlileri taraf ından hakarete u ğrad ığı ve darp edildi ği iddialar ıyla Antalya Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Savc ılık) şikâyette bulunmu ştur. 4. Bu süreçte ba şvurucunun dilekçeyle yapm ış olduğu okula kay ıt talebi, bir sonraki y ıl okul öncesi e ğitime yaşça kay ıt yapt ırmas ı mümkün olmayan ö ğrencilere öncelik verildiği ve başvurucunun k ızının bu kapsamda olmad ığı gerekçesiyle reddedilmi ştir. Bunun üzerine ba şvurucu bu kez okul kayd ı talebinin keyfî bir şekilde reddedildi ği, ilgili kamu görevlilerinin görevlerini kötüye kulland ıklar ı iddias ıyla Savc ılığa suç duyurusunda bulunmuştur. Başvuru Numaras ı: 2019/35139 Karar Tarihi : 5/9/2023 35. Bu arada İl Millî E ğitim Müdürlü ğünün talimat ıyla başvurucunun k ızının 15/4/2019 tarihinde Muratpa şa Ertuğrul Gazi İlkokuluna kayd ı yap ılm ıştır. Ancak başvurucunun iddias ına göre okul yönetimi ile aralar ında gelişen husumet nedeniyle başvurucunun k ızı, okulda bask ıya maruz kalm ış ve eğitim döneminin son üç ay ında okula devam edememi ştir. 6. Savc ılık, başvurucunun ilk şikâyeti olan hakaret ve darp iddias ıyla ilgili olarak olay yeri DVD kay ıtlar ına göre ba şvurucunun kay ıt esnas ında okulda huzursuzluk yaratarak güvenlik görevlisine iki kez tokat att ığını, bu sebeple okuldan ç ıkart ılmaya çal ışıldığını tespit etmiştir. Savc ılık, başvurucuda olu şan basit t ıbbi müdahale ile giderilebilecek nitelikteki yaralanman ın bu esnada olmu ş olabilece ği, DVD kay ıtlar ında ses kayd ı olmad ığından hakarete dair bir delil olmad ığı, tan ıklar ın da hakaret edildi ğine dair bir beyanlar ının olmad ığı yolunda de ğerlendirmelerde bulunarak kovu şturmaya yer olmad ığına karar vermi ştir. Başvurucunun bu karara yönelik itiraz ı sulh ceza hâkimli ğince reddedilmi ştir. Başvurucu bahsi geçen karar ı, 2019/36714 numaral ı bireysel ba şvuruya konu etmi ştir. 7. Savc ılık, başvurucunun ikinci şikâyeti olan çocu ğun okul kayd ını keyfî olarak yapmamak suretiyle görevin kötüye kullan ıldığı iddias ıyla ilgili olarak ise Muratpa şa Kaymakam ı'ndan soru şturma izni talep etmi ştir. Kaymakaml ık taraf ından yap ılan ön inceleme neticesinde, ba şvurucunun okula kay ıt yapt ırma talebine dair dilekçesinde k ızının özel durumundan bahsetmedi ği, özel e ğitim ihtiyac ı olan çocuklar ın okula kay ıt iş ve işlemlerinin İlçe Millî E ğitim Müdürlü ğü Özel E ğitim Değerlendirme Kurulunca yap ıldığı belirtilerek ilgililer hakk ında soruşturma izni verilmemi ştir. Başvurucu bu karara bölge idare mahkemesinde nezdinde itiraz etmi ş, itiraz ının reddedilmesi üzerine an ılan süreci 2019/35139 numaral ı bireysel ba şvuruya konu etmi ştir. 8. Başvurular süresi içinde yap ılm ıştır. 9. Komisyonca, 2019/36714 numaral ı başvuru ile 2019/35139 aras ında konu ve kişi yönünden hukuki irtibat bulunmas ı nedeniyle birle ştirilmelerine karar verilmi ştir. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmiştir. II. DEĞERLEND İRME A. Eğitim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Okul Kayd ı Yap ılmadan Önceki Şikayetler Yönünden 10. Başvurucu; sa ğlık problemleri nedeniyle özel e ğitim gereksinimi olan k ızının, Millî Eğitim Bakanl ığının otomatik olarak atama yapt ığı okula kas ıtlı bir şekilde kayd ının yap ılmad ığını belirterek e ğitim hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. 11. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un "Bireysel ba şvuru hakk ına sahip olanlar" kenar ba şlıklı 46. maddesinde kimlerin bireysel ba şvuru yapabilece ği say ılm ıştır. An ılan maddenin (1) numaral ı fıkras ına göre bir ki şinin Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunabilmesi için üç temel ön şart ın birlikte bulunmas ı gerekmektedir. Bu ön şartlar başvurucunun kamu gücünün eylem veya i şleminden ya da ihmalinden dolay ı güncel bir hakk ının ihlal edildi ği iddias ında bulunmas ı, iddia edilen ihlalden ki şinin kişisel olarak ve do ğrudan etkilenmi ş Başvuru Numaras ı: 2019/35139 Karar Tarihi : 5/9/2023 4olmas ı ve bunlar ın sonucunda ba şvurucunun mağdur olduğunu iddia etmesidir ( Fetih Ahme t Özer , B. No: 2013/6179, 20/3/2014, 24). 12. Anayasa Mahkemesi aç ısından idari makamlar ve derece mahkemeleri taraf ından başvurucular lehine bir tedbir ya da karar ın al ınmas ı suretiyle ihlalin tespit edilmesi, verilen karar ile bu ihlalin uygun ve yeterli biçimde giderilmesi hâlinde ilgili taraf ın art ık mağdur olduğu ileri sürülemeyecektir ( Sad ık Koçak ve di ğerleri , B. No: 2013/841, 23/1/2014, 83). 13. Başvurucu, okula kay ıt için ilk ba şvurusunu şifahen yapt ığını ancak başvurusunun sözlü bir şekilde okul yönetimi taraf ından reddedildi ğini belirtmektedir. Başvurucunun ikinci dönem yaz ılı olarak yapt ığı ikinci ba şvurusu ise bir sonraki y ıl okul öncesi eğitime yaşça kay ıt yapt ırmas ı mümkün olmayan ö ğrencilere öncelik verildi ği, başvurucunun k ızının bu kapsamda olmad ığı gerekçesiyle reddedilmi ştir. Bu işlem üzerine başvurucu, ilgili kamu görevlileri hakk ında görevi kötüye kullanma suçundan Savc ılığa suç duyurusunda bulunmu ştur. Konuyla ilgili olarak Muratpa şa Kaymakaml ığınca yürütülen ön incelemede neticesinde, ba şvurucunun okula kay ıt yapt ırma talebine dair dilekçesinde k ızının özel durumundan bahsetmedi ği, özel e ğitim ihtiyac ı olan çocuklar ın okula kay ıt iş ve işlemlerinin İlçe Millî E ğitim Müdürlü ğü Özel E ğitim Değerlendirme Kurulunca yap ıldığı belirtilerek ilgililer hakk ında soruşturma izni verilmemi ştir. 14. Somut olayda ba şvurucu, kay ıt talebinin reddine ili şkin işleme kar şı idari yarg ıda dava açmam ıştır. Kald ı ki k ısa bir süre sonra ba şvurucu, İl Millî E ğitim Müdürlüğünün talimat ıyla çocuğunun okul kayd ını yapt ırm ıştır. Bu durumda, ba şvurucunun başlang ıçta okul kayd ının yap ılmamas ı nedeniyle olu şan mağduriyeti, sonradan bir üst makamca giderildi ğinden art ık bu konuyla ilgili ba şvurucunun ma ğduriyetinden bahsedilemez. Dolay ısıyla başvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar ı verilmesi gerekir. 2. Okul Kayd ı Yap ıldıktan Sonraki Şikayetler Yönünden 15. Başvurucu, okul kayd ı yap ıldıktan sonra k ızının bir süre okula devam etti ğini, ancak okul yönetimi ile aralar ında oluşan husumet nedeniyle bask ıya maruz kald ığını ve eğitim döneminin son üç ay ında okula gidemedi ğini, ayr ıca bu sebeple de e ğitim hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 16. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ve 6216 say ılı Kanun'un " Bireyse l başvuru hakk ı" kenar başlıklı 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurulabilmesi için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir. Bu nedenle temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın öncelikle derece mahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu makamlar taraf ından değerlendirilmesi ve bir çözüme kavu şturulmas ı esast ır (Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16). 17. Somut olayda, ba şvurucu ile okul görevlileri aras ında okul kayd ı sıras ında yaşanan olaylar, taraflar ın karşılıklı birbirlerinden şikâyetçi olmalar ı nedeniyle adli mercilere intikal etmi ştir. Bu kapsamda yürütülen soru şturmada incelenen olay yeri kamera görüntülerine göre ba şvurucu, okuldan güvenlik görevlisi arac ılığıyla ç ıkart ılm ış ancak başvurucu da güvenlik görevlisine iki kez tokat atm ıştır. Dolay ısıyla kay ıt sıras ında yaşanan Başvuru Numaras ı: 2019/35139 Karar Tarihi : 5/9/2023 5olaylar, taraflar aras ında karşılıklı fiziksel temas ın da bulunmas ı nedeniyle ki şisel bir husumete dönü şmüştür. Bu husumet nedeniyle ba şvurucu, k ızının eğitim hakk ının da ihlal edilmiş olduğunu belirterek ilgili kamu görevlilerinin ısrarla cezaland ırılmas ını talep etmi ş, en az iki kez ilgililer hakk ında suç duyurusunda bulunmu ştur. 18. Başvurucu, her ne kadar söz konusu olaylar nedeniyle k ızının okulda bask ı gördüğünü ve bu bask ı nedeniyle e ğitim döneminin son üç ay ında okula gidemedi ğini ileri sürmekteyse de bireysel ba şvuru dosyas ına yans ıyan görüntü, çocu ğun belli bir süre okula devam etmesine kar şın son üç ay ba şvurucunun iste ğiyle okula devam etmedi ğidir. Yaşanan olaylardan sonra ba şvurucu ile okul idarecileri aras ında bir husumet do ğduğu aç ıktır. Bununla beraber bu tür bir husumetin sebeplerini ve sorumlular ını tespit etmek ilk elden Anayasa Mahkemesinin ne görevidir ne de bu konunun eldeki ba şvurunun çözülmesinde bir değeri bulunmaktad ır. Anayasa Mahkemesinin kanaatine göre bir ölçüde ba şvurucunun da neden oldu ğu olaylardan sonra olu şan husumet, çe şitli yönlerden çocu ğunun eğitim hayat ına yans ımış olabilir. Ancak ba şvurucu, k ızının okula gitti ği dönemde ya şadığı ve okuldan ayr ılmas ına yol açabilecek kadar kuvvetli olan olaylar ın ne oldu ğu ile ilgili ba şvuru formunda bir bilgi vermedi ği gibi bu konuyla ilgili adli ya da idari makamlara yapt ığı bir başvurudan da bahsetmemektedir. Sonuç olarak ba şvurucunun, çocu ğunun okula devam edememesinin gerçek nedeninin ilgili kamu görevlilerin kas ıtlı davran ışlar ı olduğunu, diğer şikâyetlerinden ayr ı bir şekilde ilgili makamlar önünde ileri sürmesi gerekmektedir. Başvurunun bu k ısm ının incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayacağı aç ıktır. 19. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 20. Başvurucu, k ızının anaokuluna kay ıt işlemleri s ıras ında kamu görevlileri taraf ından hakarete u ğrad ığını, ayr ıca ilgili kamu görevlilerince kolundan tutularak okuldan zorla ç ıkart ıldığını, bu s ırada hem kendisinin hem de k ızlar ından birisinin basit t ıbbi müdahale ile giderilebilecek şekilde yaraland ığını, buna rağmen Savc ılıkça hakaret ve kasten yaralama suçlar ından kovu şturmaya yer olmad ığı karar ı verilmesinin adil yarg ılanma hakk ının ihlal oldu ğunu iddia etmi ştir. Ayr ıca ilgili kamu görevlilerinin keyfî bir şekilde okul kayd ını yapmad ıklar ını, bahsi geçen ki şiler hakk ında görevi kötüye kullanma suçundan yapt ığı şikâyetle ilgili olarak soru şturma izni verilmemesinin de adil yarg ılanma hakk ının ihlali oldu ğunu ileri sürmü ştür. 21. Başvurucunun her iki karara yönelik söz konusu iddialar ı, adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 22. 6216 say ılı Kanun un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre bireysel başvurunun incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından ihlal edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi (Sözleşme) ve Türkiye nin taraf oldu ğu Sözleşme'ye ek protokoller kapsam ına da girmesi gerekir. Anayasa ve Sözle şme nin ortak koruma alan ı dışında kalan hak ihlali iddias ını içeren başvurular bireysel ba şvurunun kapsam ında değildir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 23. Sözle şme nin 6. maddesinde adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin meden i hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar ın ve bir suç isnad ının esas ının karara Başvuru Numaras ı: 2019/35139 Karar Tarihi : 5/9/2023 6bağlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğu belirtilerek hakk ın kapsam ı bu konularla sınırland ırılm ıştır. Dolay ısıyla bahsedilen hâller d ışında kalan adil yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ına dayanan ba şvurular, Anayasa ve Sözle şme kapsam ı dışında kalaca ğından bireysel başvuruya konu olamaz. Bir ceza davas ında üçüncü ki şilerin cezaland ırılmas ını talep eden mağdur, suçtan zarar gören, şikâyetçi veya kat ılan s ıfat ını haiz kişiler Sözle şme nin 6. maddesinin koruma alan ı dışında kalmaktad ır (Onurhan Solmaz , 23, 24). 24. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlü ğe girmesi ile ceza muhakemesinde şahsi hak iddias ında bulunma imkân ı ortadan kalkm ıştır. Dolay ısıyla başvurucunun ceza muhakemesi sürecinde medeni haklar ını ileri sürme imkân ı bulunmamaktad ır. Ayr ıca kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar ın etkileri ceza muhakemesi süreci ile s ınırlı olup hukuk mahkemeleri aç ısından bağlay ıcı bir etkisi yoktur. 25. Başvurucu, ilgili kamu görevlileri hakk ında soruşturma aç ılmas ını sağlamak amac ıyla suç duyurusunda bulunmu ş olup talebi üçüncü ki şilerin cezaland ırılmas ıyla sınırlıdır. Başvurucu, üçüncü ki şi ya da ki şilerin fiili nedeniyle medeni haklar ına yönelik bir müdahalenin bulundu ğunu düşünüyor ve buna ili şkin zarar ının giderilmesini istiyorsa hukuk mahkemeleri önünde dava açma imkân ına sahiptir. 26. Sonuç olarak bir ceza soru şturmas ında mağdur s ıfat ını haiz başvurucunun, kendisi hakk ında suç isnad ına ilişkin olmayan ve üçüncü ki şinin cezaland ırılmas ına yönelik ihlal iddialar ının adil yarg ılanma hakk ının kapsam ına girmedi ği anlaşıldığından, başvurunun bu k ısm ının konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. III. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Eğitim hakk ının ihlal edildi ğine ili şkin iddian ın kişi bak ımından yetkisizlik ve başvuru yollar ının tüketilmemesi nedenleriyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 5/9/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.