TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR HATiCE ARLI BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2017/14423) Karar Tarihi: 14/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2017/14423 : 14/11/2018 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serruh KALELi Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA Yusuf$evki HAKYEMEZ : E refUgur SENOL : Hatice ARLI : Av. iffetGUNEN I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alamna aynlmas1 nedeniyle miilkiyet hakkmm ihl
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR HATiCE ARLI BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2017/14423) Karar Tarihi: 14/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2017/14423 : 14/11/2018 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serruh KALELi Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA Yusuf$evki HAKYEMEZ : E refUgur SENOL : Hatice ARLI : Av. iffetGUNEN I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alamna aynlmas1 nedeniyle miilkiyet hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 15/2/2017 tarihinde yapilm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemesinden soma Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca baFurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boliim tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir. 5. Boliim Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir ornegi bilgi i9in Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Anayasa Mahkemesi i9tiiziigii'niin (i ;tiiziik) 71. maddesinin (2) numarah f1kras1 uyarmca ba vurunun i9tihadm olu tugu alana ili kin oldugu degerlendirilerek Bakanhk cevab1 beklenmeden incelenmesine karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. BaFuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/14423 : 14/11/2018 8. Ba vurucunun maliki oldugu ba vuruya konu ta mmaz 1/1000 ol9ekli revizyon uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 t1r. Ba vurucu , bu ta mmazm kamula tmlmas1 istemiyle Belediyeye ba vurmu fakat bu yoldan bir sonu9 elde edememi tir. 9. Ba vurucu , bunun tizerine imar planmda kamu hizmeti alanma aynlan ta mmazm rayi9 bedelinin odenmesi istemiyle Belediye aleyhine tam yarg1 davas1 a9m1 tlr. 10. Derece mahkemelerince uyu mazhgm esas1 hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma htikmedilmi tir. Kararda, 20/8/2016 tarihli ve 6745 say1h Yatmmlann Proje Bazmda Desteklenmesi ile Baz1 Kanun ve Kanun Htikmtinde Karamamelerde Degi iklik Yapilmasma Dair Kanun'la 4/11/1983 tarihli ve 2942 say1h Kamula t1rma Kanunu'na birtakim htiktimler eklendigi vurgulanm1 t1r. Bu baglamda uygulama imar planlannda umumi hizmetlere ve resmi kurumlara aynlan ta 1nmazlann kamula tmlmas1 i9in ongortilen be yilhk stirenin 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. madde geregince bu maddenin ytirtirltige girdigi tarihten itibaren ba layacag1 ve bu maddenin ytirtirltige girdigi tarihten once a9ilan ancak hentiz karara baglanmayan veya karan kesinle meyen davalara da bu madde htiktimlerinin uygulanacag1 belirtilmi tir. 11. Ba vurucu, nihai karann tebligi tizerine bireysel ba vuruda bulunmu tur. IV. iLGiLi HUKUK 12. Konu ile ilgili hukuk i9in bkz. Hiiseyin Una!, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. V. iNCELEME VE GEREK ;E 13. Mahkemenin 14/11/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplant1da ba vuru incelenip geregi dti tintildti: A. Ba vurucunun iddialan 14. Ba vurucu; ta 1nmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasmm mulkiyet hakkma mudahale te kil ettigini, bu mudahale sebebiyle ta 1nmazm1 diledigi gibi kullanamad1gm1 belirtmi tir . BaFurucu, ta 1nmazmm kamula tmlmamasmm mtilkiyet hakkimn ihlaline yol a9t1gm1 ifade etmi tir. Ba vurucu bunun yanmda lava stirecinde yapilan yasal degi ikliklerin geriye ytirtittilmesi nedeniyle adil yargilanma hakki, e itlik ilkesi ve hak arama hurriyetinin ihlal edildigini de ileri stirmti ttir. B. Degerlendirme 15. Anayasa'nm "Miilkiyet hakkz" kenar ba hkh 3 5. maddesi oyledir: "H erkes, mulkiyet ve miras haklarma sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararz amaczyla , kanunla sznzrlanabilir . Mulkiyet hakkznm kullanzlmasz toplum yararzna aykzrz olamaz. " 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/14423 : 14/11/2018 16. Anayasa Mahkemesi, olaylann baFurucu tarafmdan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifmi kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucu ; mUlkiyet hakk1 d1 mda adil yargilanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama ozglirlugunlin ihlal edildigini ileri surmektedir. Ancak somut olayda e itlik ilkesinin ihlaline yol a9abilecek farkh muamelenin varhg1 ba vurucu tarafmdan temellendirilmemi tir. 17. Diger taraftan ba vurucunun as1l ikayetinin imar uygulamasmda kamu hizmeti alam olarak aynlmas1 sebebiyle maliki oldugu ta 1nmazmdan diledigi gibi yararlanamad1gma , ta 1nmaz1m kullanamad1gma ve ondan tasarruf edemedigine yonelik oldugu anla ilmakla ba vurucunun butun ikayetleri mulkiyet hakkmm ihlali iddias1 kapsammda incelenmi tir . 1. Kabul Edilebilirlik Yoniinden 18. A91k9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir nedeni de bulunmad1g1 anla ilan mulkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yoniinden 19. Anayasa Mahkemesi aym konu ile ilgili ikayetleri daha once incelemi ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu tur (Hiiseyin Una!, 34-62). 20. Hiiseyin Una! karannda imar uygulamasma konu edilen ta 1nmazm, ba vurucu adma tapuda kay1th oldugundan dolay1 Anayasa'nm 35. maddesi baglammda mulk te kil ettigi belirtilmi tir (Hiiseyin Una!, 37). Bu ta 1nmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alam olarak aynlmasmm mulkiyet hakkma mudahale te kil ettigi kabul edilmi , soz konusu mudahalenin niteligi sebebiyle mulkiyetten ban 9il yararlanmaya ili kin genel kural 9er9evesinde incelenmesi gerektigi degerlendirilmi tir (Hiiseyin Una!, 38-41). 21. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say1h imar Kanunu hukiimleri ile 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. maddeye dayah olan mudahalenin kanunilik 019-Utunu ta 1d1g1m degerlendirmi , aynca ta 1nmazm kamu hizmetine tahsis edilmesine yonelik mudahalenin kamu yararma dayah me ru bir amacmm bulundugu a91klanm1 t1r (Hiiseyin Una!, 44-50). O19-ululuk yonunden yapilan degerlendirmede ise uygulama imar planmm onaylanmasmdan itibaren be yildan fazla sure ge9mesine ragmen imar planmda kamu hizmetine aynlan ta 1nmazm kamula tmlmamas1 ve herhangi bir tazminat da odenmemesinin ba vurucuya ahsi olarak a m bir kiilfet yukledigi kanaatine ula 1lm1 t1r. Bu sebeple ba vurucunun mulkiyet hakkmm korunmas1 ile kamunun yaran arasmda olmas1 gereken adil dengenin ba vurucu aleyhine bozuldugu ve mudahalenin ol9ulu olmad1g1 kabul edilmi tir (Hiiseyin Una!, 51-62). 22. Somut ba vuruda da ba vurucuya ait ta 1nmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasma ragmen be y1h a km bir sureden beri kamula tmlmad1g1 ve kendisine herhangi bir tazminat da odenmedigi dikkate almd1gmda bu ilkelerden aynlmay1 gerektirir bir durumun soz konusu olmad1g1 sonucuna vanlrm tlr. Dolay1s1yla baFurucunun mulkiyet hakkma yapilan mudahale ol9ulu degildir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/14423 : 14/11/2018 23. A91klanan gerekc;elerle Anayasa'nm 35. maddesinde g-Uvence altma alman m-Ulkiyet hakkmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yoniinden 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargllama Usulleri Hakkmda Kanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralan oyledir: "(I) Esas inceleme sonunda, ba vurucunun hakkmm ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jh!al karan verilmesi halinde ihlalin ve sonu ;lannm ortadan kaldmlmasz i ;in yapzlmasz gerekenlere hukmedilir ... 2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararmdan kaynaklanmz sa, ihlali ve sonur;larzm ortadan kaldzrmak ir;in yeniden yargzlama yapmak uzere dosya ilgili mahkemeye gonderilir . Yeniden yargzlama yapzlmasmda hukuki yarar bulunmayan hallerde ba vurucu lehine tazminata hukmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava ar;zlmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yukumlu mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin ihlal karannda ar;zkladzgz ihlali ve sonur;larmz ortadan kaldzracak ekilde mumkuns e dosya uzerinden karar verir." 25. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karannda, ihlal sonucuna vanld1gmda ihlalin nas1l ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi tir. 26. Buna gore bireysel ba vuru kapsammda bir temel hak ve h-Urriyetin ihlal edildigine karar verildigi takdirde ihlalin ve sonuc;lannm ortadan kaldmld1gmdan soz edilebilmesi ic;in temel kural, m-Umk-Un oldugunca eski hale getirmenin, yani ihlalden onceki duruma donulmesinin saglanmas1du. Bunun ic;in ise oncelikle devam eden ihlalin durdurulmas1 , ihlale konu karann veya i lemin ve bunlann yol a9t1g1 sonuc;larm ortadan kaldmlmas1, varsa ihlalin sebep oldugu maddi ve manevi zararlann giderilmesi, aynca bu baglamda uygun gorulen diger tedbirlerin ahnmas1 gerekmektedir (Mehmet Dogan, 55). 27. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonuc;larmm nasll giderilecegine h-Ukmederken idarenin, yarg1sal makamlann veya yasama orgammn yerine gec;erek i lem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuc;lannm nasil giderilecegine h-Ukmederek gerekli i lemlerin tesis edilmesi ic;in karan ilgili mercilere gonderir (Mehmet Dogan, 56). 28. ihlalin ve sonuc;lannm ortadan kaldmlmas1 ic;in yapilmas1 gerekenlere hukmedilmeden once ihlalin kaynagmm belirlenmesi gerekir. Buna gore ihlal; idari eylem ve i lemler, yarg1sal i lemler veya yasama i lemlerinden kaynaklanabilir. ihlalin kaynagmm belirlenmesi uygun giderim yolunun belirlenebilmesi bakimmdan onem ta 1maktad1r (Mehmet Dogan, 57). 29. ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 durumlarda 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikras1 ile ic;tuzuk'-Un 79. maddesinin (1) numarah f1krasmm (a) bendi uyannca kural olarak ihlali ve sonuc;lanm ortadan kald1rmak ic;in yeniden yarg1lama yapilmak -Uzere karann bir omeginin ilgili mahkemeye gonderilmesine hukmedilir (Mehmet Dogan, 58). 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/14423 : 14/11/2018 30. Buna gore; Anayasa Mahkemesince ihlalin tespit edildigi hallerde yargilamanm yenilenmesinin gerekliligi hususundaki takdir derece mahkemelerine degil ihlalin varhgm1 tespit eden Anayasa Mahkemesine b1rakilm1 t1r. Derece mahkemeleri ise Anayasa Mahkemesinin ihlal karannda belirttigi dogrultuda ihlalin sonm;lanm gidermek uzere gereken i lemleri yapmakla yukumludur (Mehmet Dogan, 59). 31. Bu baglamda derece mahkemesinin oncelikle yapmas1 gereken ey, bir tern el hak veya ozgurlugu ihlal ettigi veya idari makamlar tarafmdan bir temel hak veya ozgurluge yonelik olarak ger9ekle tirilen ihlali gideremedigi tespit edilen onceki karanm kald1rmakt1r. Derece mahkemesi, kararm kaldmlmasmdan somaki a amada ise Anayasa Mahkemesi karannda tespit edilen ihlalin sonu9lanm gidermek i9in gereken i lemleri yapmak durumundad1r (Mehmet Dogan, 60). 32. Ba vurucu , maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu tur. 33. Somut olayda ba vurucuya ait ta 1nmaz imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 t1r. Ba vurucunun a9m1 oldugu tazminat davasmda derece mahkemeleri , lava a91ld1ktan soma yururluge giren kanun maddesini gerek9e gostererek lava hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma karar vermi tir. Sonu9 olarak mudahalenin temeli olan ta 1nmazm imar planmda kamu hizmetine aynlmas1 idari bir i lem niteligindedir. Ba vurucunun mulkiyet hakkmm idari bir i lem nedeniyle ihlal edildigi anla 1lmaktad1r. Ancak somut olayda ihlale yol a9an idari eylem ve i leme kar 1 ba vurulabilecek kanun yolu tuketildikten soma bireysel ba vurunun yap1ld1g1 anla ild1gma gore ilgili mahkemenin yeniden yarg1lama yoluyla tespit edilen ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rma imkam bulunmaktad1r. 34. Bu durumda mulkiyet hakkmm ihlalinin sonu9lanmn ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargllama yapilmasmda hukuki yarar bulunmaktad1r. Buna gore yap1lacak yeniden yargilama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah f1krasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap1lmas1 gereken i , ihlal sonucuna uygun olarak tazminata hukmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktannm belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla m1 derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple karann bir orneginin yeniden yargilama yap1lmak uzere ilk derece mahkemesine gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 35. Yeniden yargilama yapilmak uzere dosyanm yetkili yarg1 gonderilmesine karar verilmesinin ihlal sonucu a91smdan yeterli bir giderim anla ild1gmdan ba vurucunun tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. mercnne saglad1g1 36. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257 ,50 TL han; ve 1.980 TL vekalet ucretinden olu an toplam 2.237,50 TL yargilama giderinin ba vurucuya odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HUKUM A91klanan gerek9elerle; A. Mulkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA , 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/14423 : 14/11/2018 B. Anayasa'nm 35. maddesinde g-Uvence altma alman mulkiyet hakkmm iHLAL EDiLDiGiNE, C. Karann bir omeginin mulkiyet hakkmm ihlalinin sonw;lanmn ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yarg1lama yap1lmak -Uzere Samsun 2. idare Mahkemesine (E.2014/1631, K.2015/1657) GONDERiLMESiNE, D. Ba vurucunun tazminat taleplerinin REDDiNE, E. 257,50 TL har9 ve 1.980 TL vekalet -Ucretinden olu an toplam 2.237,50 TL yargilama giderinin BASVURUCUY A ODENMESiNE, F. 6demenin karann tebligini takiben ba vurucunun Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yap1lmasma, odemede gecikme olmas1 halinde bu s-Urenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA, G. Kararm bir omeginin Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 14/11/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Burhan -0-STUN -Oye Kadir OZKA YA -Oye Serruh KALELi -Oye -Oye Hasan Tahsin GOKCAN YusufSevki HAKYEMEZ 7