TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR MEHMET ARI BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2016/22732) Karar Tarihi: 10/1/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu : 2016/22732 : 10/1/2019 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Hicabi DURSUN Kadir OZKA YA : Hiiseyin TURAN : Mehmet ARI I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru; darbe te ebhiis-U sonrasmda yilrutulen soru turmalar kapsammda uygulanan yakalama, g6zalt1 ve tutuklama tedbirinin hukuk
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR MEHMET ARI BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2016/22732) Karar Tarihi: 10/1/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu : 2016/22732 : 10/1/2019 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Hicabi DURSUN Kadir OZKA YA : Hiiseyin TURAN : Mehmet ARI I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru; darbe te ebhiis-U sonrasmda yilrutulen soru turmalar kapsammda uygulanan yakalama, g6zalt1 ve tutuklama tedbirinin hukuki olmamas1, soru turma dosyasma eri imin kls1tlanmas1, tutukluluk ve itiraz incelemelerinin duru mah incelenip karara baglanmamas1 nedenleriyle ki i h-Urriyeti ve g-Uvenligi hakkmm, gozaltmda iken baz1 uygulamalar nedeniyle kotu muamele yasagmm ihlal edildigi iddialanna ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 19/9/2016 tarihinde yapdm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir. 5. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi 19m Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. 6. Anayasa Mahkemesi i9tuz-Ug-U'n-Un (i9tuzuk) 71. maddesinin (2) numarah fikras1 uyarmca ba vurunun i9tihadm olu tugu alana ili kin oldugu degerlendirilerek Bakanhk cevab1 beklenilmeden incelenmesine karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle ve Ulusal Y arg1 Ag1 Bili im Sistemi (UY AP) arac1hg1yla eri ilen bilgi ve belgeler 9er9evesinde ilgili olaylar ozetle oyledir: 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 A. Genel Bilgiler 8. Tiirkiye, 15 Ternmuz 2016 gecesi askeri bir darbe te ebbiisiiyle kar 1 kar 1ya kalrn1 ; bu nedenle 21/7/2016 tarihinde iilke genelinde olagantistii hal ilan edilrnesine karar verilmi tir. Kamu makamlan, soru turma mercileri ve yarg1 organlan -olgusal temellere dayanarak- bu te ebbiisiin arkasmda Tiirkiye'de 90k uzun y1llardir faaliyetlerine devam eden ve son y1llarda Fetullah91 Teror Orgiitil (FETO) ve/veya Paralel Devlet Yap1lanrnas1 (PDY) olarak isimlendirilen bir yap1lanmanm oldugunu degerlendirmi lerdir (Aydzn Yavuz ve digerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te ebbiisii s1rasmda ve sonrasmda iilke genelinde Curnhuriyet ba savc1hklan tarafmdan darbe giri irniyle baglantih ya da dogrudan darbe giri irniyle baglantih olmasa bile FETO/PDY ile baglantih olan ve aralannda yarg1 mensuplannm da bulundugu 90k say1da ki i hakkmda soru turma ba lat1lrn1 tlf . Bu kapsarnda te ebbtisiin savu turuldugu gun Ankara Curnhuriyet Ba savc1hgmca -aralannda Ytiksek Mahkerne iiyelerinin de bulundugu- ii ; bine yakm yarg1 mensubu hakkmda FETO/PDY ile baglantilannm bulundugu iddias1yla ba latilan soru turmada bu ki ilerin btiyiik boliirnii hakkmda gozalt1 ve tutuklarna tedbirlerine ba vurulrnu tur (Aydzn Yavuz ve digerleri, 51, 350). 10. Bakanhk verilerine gore yiiz altrn1 tan fazla yiiksek rnahkerne (Anayasa Mahkemesi, Yarg1tay ve Dam tay) iiyesi hakkmda tutuklama tedbiri uygulanm1 , bunlardan bir kisrn1 sonradan tahliye edilrni tir. Soru turma ve/veya kovu turma rnercilerince ka9ak olduklan degerlendirilen yakla 1k otuz yiiksek rnahkerne tiyesi hakkmda ise yakalarna ernri 91kanlm1 tlf (Erda! Tercan [GK], B. No: 2016/15637, 12/4/2018, 14). 11. Turk yarg1 organlan yakm donernde verdikleri bir9ok kararda FETO/PDY'nin silahh bir teror orgiitil oldugunu kabul etmi lerdir. Bu kapsamda Yarg1tay Ceza Genel Kurulu 26/9/2017 tarihinde (E.2017 /16.MD-956, K.2017 /3 70) ve -teror su9lanna ili kin davalann ternyiz rnercii olan-Yarg1tay 16. Ceza Dairesi 24/4/2017 ve 14/7/2017 tarihlerinde verdigi kararlarda (Selc;uk Ozdemir [GK], B. No: 2016/49158, 26/7/2017, 20, 21) FETO/PDY'nin silahh bir teror orgtitil oldugu sonucuna varrn1 lard1r. 12. FETO/PDY'nin (genel ozelliklerine ili kin olarak bkz. Aydzn Yavuz ve digerleri, 26) yarg1 kurumlanndaki orgiitlenmesine ve faaliyetlerine ili kin olarak soru turma ve kovu turma belgeleri ile tedbir/disiplin kararlannda yer alan, ba ta haklannda soru turma yiiriitiilen yarg1 rnensuplannm beyanlan olrnak iizere rnaddi olgulara dayah bulunan iddia ve tespitlerin (Selc;uk Ozdemir, 22) bir k1sm1 oyle ozetlenebilir: i. Devletin anayasal kururnlanm ele ge9irrneyi, sonrasmda devleti, toplurnu ve fertleri kendi ideolojisi dogrultusunda yeniden ekillendirmeyi ve oligar ik ozellikler ta 1yan bir ziimre eliyle ekonomiyi, toplumsal ve siyasal giicii yonetmeyi ama9layan FETO/PDY; arna9lan dogrultusunda yeti tirdigi gen9leri devlet yonetirni bak1mmdan onemli goriilen Turk Silahh Kuvvetleri, ernniyet te kilati ve miilki idare birimlerinin yam s1ra yarg1 kurumlanna da yerle meye te vik etmi ve yarg1daki kadrola rnaya biiyiik onern vermi tir. ii. FETO/PDY; kendisine mensup olan hakim ve savc1lara sosyal hayatlanndaki tuturn ve davram lanmn nasil olacagmdan ibadetlerini -gizlilik i9inde-nas1l yerine getireceklerine, gorevlerini yaparken hangi yonde karar vereceklerinden e lerini 3 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 nas1l ve kimler arasmdan se9eceklerine, kendilerinin ve e$lerinin kihk k1yafetlerinden gorev yeri olarak nereyi tercih edeceklerine, siyasal tercihlerinden kimlerle arkada$hk kuracaklanna kadar ya$amlannm her alamm dizayn etmeye yonelik telkin ve talimatlarda bulunmu$tur . iii. FETO/PDY ile bag1 bulunan yarg1 mensuplan, adayhk stirecinden itibaren meslegin her a$amasmda gizlilige azami dikkat ederek bu yapilanmayla ili$kilerinin bilinmesine engel olmaya 9ah$illI$lar; bunun i9in kendilerini farkh sosyal gruplara aitmi$ gibi gosterme gayreti i9inde bulunmu$lard1r. Bu baglamda FETO/PDY ile irtibat1 olan bir9ok yarg1 mensubunun sosyal ortamlarda birbirleriyle yakm ili$ki kurmad1klan, ibadetlerini gizli olarak yaptiklan , inan9lanna aykm davram$larda bulunduklan, aralanndaki ileti$imde gizli haberle$me yontemleri -By Lock ve kod adz gibi-kulland1klan belirtilmi$tir. iv. Kendisine kutsalhk atfetmekte olan FETO/PDY'nin yarg1 kurumlanndaki mensuplan da vatan, devlet, millet, ahlak, hukuk, temel hak ve ozgtirltikler de dahil olmak tizere her $eyin deger olarak yap1lanmadan sonra geldigi anlay1$ma sahiptir. v. FETO/PDY ile irtibatI bulunan yarg1 mensuplan , yap1lanmaya olan sadakatlerinin derecesine gore kendi i9lerinde gruplara aynlm1$lard1r. Aynca yapilanmaya mensup hakim ve savcilar, gorev yerlerine gore orgtitlenmi$lerdir. Bu 9er9evede her bir yarg1 kurumu/birimi i9inde periyodik olarak toplantilar yapilmaktad1r . vi. FETO/PDY mensuplan, kendilerinden olmayan hakim ve savcilarla ilgili edindikleri bilgileri ve bu ki$ilerin yapilanmaya yonelik tutum ve degerlendirmelerini ogrenerek bagh olduklan tistlerine (abi/abla veya imam) iletmektedirler. vii. FETO/PDY i9inde gerektiginde -bu yap1lanmanm kurucusu ve lideri olan Fetullah Gillen ile dogrudan irtibat kurabilen ve yap1lanmanm Turkiye imamzna bagh olarak hareket eden bir yargz imamz bulunmaktad1r ve bu ki$i yarg1 i9inde soz sahibi olabilecek ki$iler arasmdan se9ilmektedir. viii. Yap1lanmayla irtibatI olan ytiksek yarg1 mensuplannm kurum i9inde yap1lan se9imlerde yap1lanmadaki tistlerinden gelen talimatlar dogrultusunda oy kulland1klan belirtilmektedir . ix. Her seviyedeki yarg1 kurumu i9inde orgtitlenmi$ olan FETO/PDY, orgtittin imamlanndan ald1g1 talimatlar uyannca ve orgtit 91karlan dogrultusunda hareket eden binlerce yarg1 mensubu eliyle yarg1 sistemi tizerinde bir vesayet olu$turmu$tur. B. Ba vurucuya ili kin Siirec; 13. Ba$vurucu, Adalet Bakanhg1 Tefti$ Kurulu Ba$kanhgmda mtifetti$ olarak gorev yapmakta iken 24/2/2011 tarihinde Hakimler ve Savcilar Kurulunca (HSK) Yarg1tay tiyeligine se9ilmi$ ve 22. Hukuk Dairesinde gorevlendirilmi$tir. Soru$turma stirecinde ise ba$vurucunun meslekten 91kanlmasma karar verilmi$tir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 14. Darbe te ebbtisti sonras1 Ankara Cumhuriyet Ba savc1hg1 tarafmdan ba lat1lan soru turma kapsammda Cumhuriyet savc1smm 16/7/2016 tarihli yaz1h talimatiyla "Turkiye genelinde hukumeti devirmeye ve anayasal duzeni cebren ilgaya te ebbus etmek su9unun hdlen i lenmeye devam edildigi, bu su9u i leyen Fetullah[91] Teror Orgutlenmesi uyelerinin yurt dz ma kapp saklanma ihtimali bulundugu" gerek9esiyle ba vurucunun tutuklanmasmm saglanmas1 amac1yla yakalanmasma, gozaltma almmasma, konutu, arac1 ve i yerinde arama yapilmasma karar verilmi tir. 15. Ankara il Emniyet Mtidtirltigtine bagh polislerce ba vurucunun konutu, i yeri ve aracmda 17/7/2016 tarihinde arama yap1lm1 ve su9 delili olabilecegi degerlendirilen (laptop, harici hard disk, disket, flash disk, CD ve bilgisayar kasas1 gibi) baz1 dijital materyallere el konulmu ; ba vurucu aym gun gozaltma almm1 t1r. 16. Ba vurucu 19/7/2016 tarihinde Ankara Cumhuriyet Ba savc1hgmda ifade vermi tir. Ba vurucunun ifade alma i lemi suasmda mtidafii de hazu bulunmu tur. Savc1hk, ifade alma stirecine ge9meden once ba vurucunun tizerine atih su9 nedeniyle ba latilan soru turmanm 4/2/1983 tarihli ve 2797 say1h Yarg1tay Kanunu'nun 46. maddesi geregince agu cezay1 gerektiren su9tistti halinin varhg1 gozetilerek yapild1gm1 ifade etmi tir. Ba vurucu; alman ifadesinde oncelikle halen Yarg1tay tiyesi olarak gorev yaptig1m, bu nedenle hakkmda ytirtittilecek bir ceza soru turmasmm ancak Y arg1tay 1. Ba kanhk Divanmm gorevlendirecegi bir ceza dairesi ba kam tarafmdan yapilabilecegini ifade etmi tir. Ba vurucu aynca FETO/PDY'ye ait oldugu iddia edilen yerlerde kalmad1gm1, Asya Finans grubuna bagh yerlere para yatlrmad1gm1, himmet ad1 altmda kimseye para vermedigini beyan etmi tir. Darbe te ebbtisti s1rasmda evde bulundugunu soyleyen ba vurucu, darbeye ili kin olarak kendisine herhangi bir kimse tarafmdan gorev verilmesinin ya da teklif edilmesinin soz konusu olmad1gm1 belirtmi tir. Sonu9 olarak ba vurucu, FETO/PDY ile bir ilgisinin bulunmad1gm1 savunmu tur. Ba vurucu mtidafii, ba vurucunun at1h su9la bir ilgisinin olmad1g1m ifade etmi tir. 17. Ankara Cumhuriyet Ba savc1hg1 20/7/2016 tarihinde tutuklanmas1 istemiyle ba vurucuyu Ankara 3. Sulh Ceza Hakimligine sevk etmi tir. Ba vurucu hakkmdaki talep yaz1smda, ba vurucunun "15-16 Temmuz 2016 tarihlerinde cebir ve iddet kullanarak Turkiye Cumhuriyeti Anayasasmm ongordugu duzeni ortadan kaldzrmaya veya degi tirmeye te ebbus ve FETO/PDY isimli silahh teror orgutune uye olmak su ;[lann]dan mevcutlu olarak gonderildigi" belirtilerek "atzh su9larm CMK [Ceza Muhakemesi Kanunu] 100/3-a-ll maddesinde tutuklama nedeni olarak gosterilmesi, FETO orgutunun bir kzszm uyelerinin olaydan sonra ka ;tzklarz tespit edilmi olup [ba vurucunun da aralannda oldugu] mevcutlu iiphelilerin de ka9ma iiphesinin bulunmasz, delillerin henuz tam olarak toplanmayz l , iiphelilerin delillere tesir edip delilleri degi tirme ihtimallerinin olmasz, AjHM'nin [ A vrupa insan Haklan Mahkemesi] birden 90k vermi oldugu kararlarmda belirtildigi uzere Uphelilerin sahverilmeleri halinde adaletin i leyi ine zarar verecek faaliyetlerde bulunma tehlikesinin veya ba ka su9lar i leme tehlikesinin bulunmasz nedenlerine gore" tutuklanmasma karar verilmesi istenmi tir . 18. Ba vurucunun sorgusu Ankara 3. Sulh Ceza Hakimliginde 20/7/2016 tarihinde yapilm1 tu . Sorgu s1rasmda ba vurucunun mtidafii de hazu bulunmu tur. Sorgu i lemi, Ses ve Gortintti Bili im Sistemi (SEGBiS) arac1hg1yla kayda almm1 tu. Ba vurucu, sorgu suasmdaki ifadesinde soru turmanm 2797 say1h Kanun'a gore ytirtittilmesi gerektigini, herhangi bir orgtittin tiyesi olmad1gm1 ve su9lamalan kesinlikle kabul etmedigini belirtmi tir. 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 19. Sorgu sonucunda ba vurucunun silahh teror orgutline uye olma sm;undan tutuklanmasma karar verilmi tir. Karann ilgili bolumu oyledir: "Suphelilerin uzerlerine yuklenilen sU ;un vasif ve mahiyeti kuvvetli sU ; $ilphesinir. varlzgznz gosteren deliller, $ilphelilerin saklanma veya kar;ma $ilphesi uyandzran somut olgularzn varlzgz, jiilin kanunda kar$zlzgz olan cezanzn miktarz, sur;un CMK'nun I 09/3 maddesinde sayzlan sur;lardan olmasz ve Avrupa jnsan Haklarz Sozle$mesinin 5. Maddesinde yer alan tutuklamaya yonelik $artlarzn gerr;ekle$tigi dikkate alznarak adli kontrol uygulamasznzn yetersiz kalacagz anla$zlmakla $ilphelilerin CMK. nun 100 ve devamz maddeleri geregince ayrz ayrz TUTUKLANMALARINA ... [karar verildi.]" 20. Ba vurucu 26/7/2016 tarihinde tutuklama karanna itiraz etmi , Ankara 4. Sulh Ceza Hakimligince 30/7/2016 tarihinde "Ankara 3. Sulh Ceza Hakimligi'nin 20/7/2016 tarih ve 2016/495 Sorgu sayzlz tutuklama kararznzn gerekc;esinde hukuka aykm herhangi bir isabetsizlik bulunmadzgz, tutuklama tarihinden bu yana :jilpheliler lehine herhangi bir degi:jiklik olmadzgz ve ulkenin i ;inde bulundugu olaganustu hal ... " gerek9esiyle itirazm reddine karar verilmi tir. 21. Ba vurucu aynca 22/7/2016 tarihinde tutuklama karanna itiraz etmi , Ankara 4. Sulh Ceza Hakimligince 9/8/2016 tarihinde itirazm reddine karar verilmi tir. 22. Ba vurucu, amlan karan 19/8/2016 tarihinde ogrendigini bildirmi tir. 23. Ba vurucu 19/9/2016 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. 24. Ankara Cumhuriyet Ba savc1hg12 /10/2017 tarihinde, ba vurucunun silahh teror orgutune uye olma su9unu i lediginden bahisle hakkmda kamu davasmm a9ilmas1 i9in Yarg1tay Cumhuriyet Ba savc1hgma hitaben fezleke duzenlemi tir. Amlan fezlekede 15/7/2016 tarihinde ger9ekle tirilen darbe te ebbusunun arkasmda FETO/PDY'nin oldugu belirtilmi ; bu yapilanmaya mensup olduklan, yapilanmanm emir ve talimatlan dogrultusunda hareket ettikleri degerlendirilen yarg1 mensuplan hakkmda adli soru turma yap1ld1gma deginilmi tir. Savc1hk, darbe tehlikesinin tam olarak bertaraf edilemedigine dikkat 9ekerek agu ceza mahkemesinin gorev alanma giren su9ustu halinin mevcut oldugu sonucuna varm1 tu. Fezlekede, bu durum dikkate almarak ba vurucu hakkmda genel hukumlere istinaden Ankara Cumhuriyet Ba savc1hgmca 16/7/2016 tarihinde soru turma ba latild1g1 ifade edilmi tir. 25. FETO/PDY'nin kurulu u ve yap1s1 ile yarg1 organlanndaki orgutlenmesine ili kin etrafl1ca apklamalann yer ald1g1 fezlekede, ba vurucunun FETO/PDY'nin yarg1daki yap1lanmasmda bilerek ve isteyerek yer ald1gma ili kin birtak1m olgulara dayamlm1 tu. Bunlar ozetle oyledir: i. Soru turma mercilerince FETO/PDY'nin yarg1 yap1lanmas1 i9inde yer ald1klan belirtilen ki iler arasmda ByLock program1 uzerinden yapilan baz1 goru melerde ba vurucuyla ilgili de bir k1s1m yaz1 manm oldugu tespit edilmi tir. Bu kapsamda FETO/PDY'nin yuksek mahkemeler sorumlusu orgutun sivil imamlanndan "Nejat" kodlu M.B ile aym orgut mensubu eski Yarg1tay -Oyesi A.A. arasmdaki yaz1 mada orgut mensuplan hakkmda a91lan davalarla ilgili 9ogunlukla eski mufetti olan orgut mensuplanna dam 1lmas1 konusunda konu ma ge9tigi, ByLock yaz1 malannda ismi ge9en mufetti ler arasmda ba vurucunun da oldugu gorulmektedir. M.B. ile A.A. arasmdaki soz konusu goru melerin ba vurucuyla ilgili bolumleri oyledir: 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 "abi bu davalar ile ilgili kanaatimce ayrz $U abilerden bir kzsmznzn fikrini alsak. Miifetti$ kokenli abiler .. Mehmet Arz 22 H.D. , A.E., 0. A. 18 H.D., A. Y. 20 H.D. , lK. 7 H.D., H.K 16 H.D., bu abilerden yararlanalzm" ii. Ba vurucunun orgtit mensuplannm orgtit ic;inde kulland1klan By Lock isimli program1 bizzat aktif olarak kulland1g1 belirtilmi tir. iii. FETO/PDY mensuplannm 2010 y1lmda HSK'da c;ogunlugu ele gec;irmeleri tizerine ytiksek mahkemelere gonderilecek kendi mensuplannm isimlerinin belirlenmesi amac1yla FETO/PDY ic;inde bulunan HSK tiyeleri ile birlikte aym yap1 ic;inde bulunan diger orgtit mensuplan M.K. ve B.(:'..nin evinde toplantilar yapt1klan ve bu toplant1lar esnasmda orgtit mensuplannm isimlerinin belirlendigi ifade edilmi tir. Bu kapsamda ba vurucunun da FETO/PDY mensubu olmas1 dolay1s1yla bu evde yapilan gorti me sonucunda Y arg1taya tiye olarak sec;ilmesine karar verilen isimlerden oldugu belirtilmi tir. iv. Ba vurucunun Adalet Bakanhg1 Tefti Kurulu Ba kanhgmda mtifetti olarak gorev yaptlg1 s1rada da FETO/PDY ic;inde c;e itli faaliyetlerde bulundugu belirtilmi tir. Bu kapsamda FETO/PDY tiyesi oldugu iddias1 ile hakkmda soru turma yap1lan M.G., Tefti Kurulu Ba kanhgmda gorev yapt1g1 esnada FETO/PDY ic;inde bulunan ki iler arasmda ba vurucunun da bulundugunu ifade etmi tir. 26. Yarg1tay Cumhuriyet Ba savc1hgmm 21/2/2018 tarihli iddianamesiyle ba vurucunun silahh teror orgtittine tiye olma suc;unu i lediginden bahisle cezalandmlmas1 istemiyle Yarg1tay 9. Ceza Dairesinde (ilk derece mahkemesi s1fat1yla) kamu davas1 ac;ilm1 tlr. FETO/PDY'ye ve bu orgtittin yarg1daki yapilanmasma ili kin genel bilgilerin yer ald1g1 iddianamede ba vurucunun tizerine atlh suc;u i ledigine lair temel olarak Ankara Cumhuriyet Ba savc1hgmm 2/10/2017 tarihli fezlekesindeki olgulara dayamlm1 t1r. 27. iddianamede aynca FETO/PDY tiyesi olduklan iddias1yla haklarmda Ankara Cumhuriyet Ba savc1hgmca soru turma ytirtittilen ki ilerden 6.K., A.H., i.O., i.D., K.T., M.G. ve M.K.6., 6.F.T., A.S. ve B.E.nin beyanlannda , ba vurucunun bu yap1 ic;inde oldugu ifade edilmi tir. 28. iddianamede ba vurucu hakkmdaki soru turmamn ytirtittilmesine ili kin olarak " isnat olunan . . . sw;un agzr ceza mahkemesinin go rev alanzna giren ve temadi eden suc;lardan oldugu, temadinin fiili ve hukuki kesintiye ugradzgz tarihe kadar suc;un i,Jlenmeye devam ettigi, yerle,Jik yargz kararlan ile de kabul edilmi,Jtir . Bu itibarla; kesinti yani yakalanma tarihi, sue; tarihi olarak, bir ba,Jka ifadeyle suc;iistii hali olarak kabul edileceginden ,Jiipheli hakkzndaki soru,Jturma gene! hiikiimlere gore siirdiiriilmii ,Jtiir. " degerlendirmesine yer verilmi tir. 29. Ba vurucuya isnat edilen suc;a dayanak olan olgulara ili kin hukuki degerlendirmeler iddianamede oyle ifade edilmi tir: " 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 'Yargztay Ceza Gene/ Kurulu'nun 26/9/2017 gun, 2017/956-370 Esas ve Karar' sayzlz ilamz ile kesinleJen "Yargztay 16. Ceza Dairesi 'nin 24/4/2017 gun, 2015/3-2017 /3 Esas ve Karar' sayzlz ilammda a ;zklandzgz uzere, FETO/PDY nin, silahlz bir teror orgutu oldugu, ozellikle devletin guvenligini ilgilendiren kurumlar baJta olmak uzere, tum yapzsmda yuvalandzgz, teknik ozellikleri, indirme ve kullanma yontemi, kullamczlarz ve muhtevas1 itibariyle internet tabanlz, kriptolu haberleJme programz ByLock'un, munhaszran FETO/PDY silahlz teror orgutu mensuplarmm kullanmasz amaczyla oluJturuldugu, bu orgut mensuplarz tarafindan kullamldzgz gorulmuJtur. Supheli Mehmet ARI'mn, orgut mensuplarzmn r;eJitli adlar altmda yaptzklarz, himmet/aidatlarm toplandzgz, orgutsel talimatlarm verildigi toplantzlarzna katzldzgz, mufettiJlik yaptzgz donemde orgutun emir ve talimatlarz dogrultusunda iJ ve iJlemler yaptzgz, orgutsel mensubiyetini on planda tuttugu, teror orgutu mensuplarznm 2010 yzlmda Hakim/er ve Savczlar Yuksek Kurulu 'nda r;ogunlugu ele ger;irmelerini muteakiben, orgut liderinin talimatz ile uyelerinin kendi aralarmda yaptzklarz toplantzlar sonucunda Yargztay uyeligine ser;ilmesine karar verilen isimlerden oldugu, Yargztay Uyesi olarak gorev yaptzgz donemde orgutun HSYK TeftiJ Kurulu 'nun sorumlusu oldugu, kendisinin onay vermedigi herhangi bir tasarrufun mufettiJlerin resmi olarak baglz bulundugu HSYK uyeleri tarafindar. bile yapzlmasmm mumkun olmadzgz, yine bu donemde Hukuk Daireleri Sorum/usu A.A. nm (.. ID) altmda grup sorumlularzmn ustunde, ara yonetici olarak faaliyet yuruttugu, orgut liderinin tali ma fl dogrultusunda orgutun finans kaynaklarmdan olan Bank Asya ya yatmlan para/arm takip iJlemlerinin yaptzgz, orgutun haberleJmede kullandzgz yargz kararlarz ve teknik verilerle kesinlik kazanan ByLock isimli programz iki ayrz ID (hesap) ile aktif bir Jekilde kullandzgz, orgutsel konumuna uygun olarak verdigi ve aldzgz talimatlarzn Bylod programmdaki yazzJmalarznda a ;zkr;a goruldugu , ByLock kullanan orgut uyelerinin kendi aralarzndaki yazzJmalarda da kendisinden orgut uyesi olarak bahsedildigi, orgutun ve orgu. uyelerinin zarar gormemesi ir;in yapzlmasz gerekenler konusunda jikrinin almacak, faaliyette bulunacak kiJiler arasmda isminin sayzldzgz gorulmuJtur. Tum dosya bir butun olarak degerlendirildiginde, orgutun ust yonetiminden aldzgz talimatlarm kendisine baglz grup yoneticileri araczlzgzyla Yargztay'da uygulanmasmdm sorumlu, orgut mensuplarzmn ustu konumunda, kendisine baglz olan orgut mensuplarzm emir ve talimatlarz ile yonlendiren, ozel goreve haiz yonetici oldugu, r;eJitli adlar altmda yapzlan orgutsel toplantzlarz yapacak gruplarz oluJturup, uyelerin katzlzmlarzm sagladzgz, Yargztay'da da yapzlacak ser;imlerde orgut mensubu uyelerin kimlere oy verecekleri, ser;imin kilitlenmesi, blok oy kullamlmasz dahil butun orgutsel taktiklerin uygulanmasmdaki organizasyonda gorev aldzgz, orgut mensubu uyelerin, orgut tarafindan takip edilen dosyalarda, orgutun istedigi Jekilde kararlar ;zkmasz ir;in faaliyet yuruttugu, orgut adma bagzmszz olarak talimat verme ve tasarrufta bulunma konusunda yetkili oldugu hususlan bi, butun olarak dikkate almdzgmda, FETOIPDY teror orgutunun deJifre olmasmz engellemek, orgut mensuplarz hakkznda yapzlan soruJturmalarm sonur;suz kalmaszm saglamak, orgut faaliyetlerinin belli bir disiplin ir;inde istikrarlz bir Jekilde devamz ir;in diger orgut yoneticileriyle birlikte fikir ve eylm birligi ir;inde hareket etmek suretiyle hiyerarJik yapzya dahil oldugu, szkz bir disiplinle, orgutun stratejisi, yapzlanmasz, faaliyetleri ve amacma uygun hareket ettigi, haiz oldugu gorev ve sorumluluk alanlarz ile emir ve talimat verme noktasmdaki yetkileri gozetildiginde, FETOIPDY isimli silahlz teror orgutunun hucre yapzlanmasmda , Yargztay kurumu ir;erisinde ozel goreve haiz yonetici sifatmda oldugu, Bu Jekilde hiyerarJik yapzya dahil oldugu, szkz bir disiplinle, orgutun stratejisi, yapzlanmasz, faaliyetleri ve amacma uygun hareket ettigi, FETOIPDY isimli silahlz teror orgutunun yoneticisi oldugu sonucuna ulaJzlmzJtzr. " 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 30. Yarg1tay 9. Ceza Dairesi 26/2/2018 tarihinde iddianamenin kabultine karar vermi ve E.2018/30 say1h dosya tizerinden kovu turma ba lam1 tlr. 31. Y arg1tay 9. Ceza Dairesi 1/3/2018 tarihinde yaptig1 tensip ( duru maya hazirhk) incelemesi sirasmda ba vurucunun tutukluluk durumunu da -duru ma yapmaks1zm degerlendirmi ve " ... Sanzgzn uzerine atzlz FETO/PDY silahlz teror orgutu yoneticisi alma suc;una ili kin olarak sanzgzn orgutun gizli haberle me agz olan Bylock isimli uygulamayz kullandzgz, tanzk beyanlarz, dosya kapsamz ve mevcut deli! durumuna gore; sanzgzn atzlz suc;u i ledigi yonunde kuvvetli sue; ilphesini gosteren somut delillerin bulundugu, orgut yoneticiligi ve orgut uyeligi suc;unun faili olan pek c;ok kimsenin halen kac;ak oldugu, i lenen suc;lara dair delillerin toplanmaya devam edilmekte oldugu hususlarz dikkate alzndzgznda sanzgzn kac;ma, saklanma ve delilleri karartma ilphesinin bulundugu, musnet suc;un CMK'nzn 100/3 maddesinde sayzlan katalog suc;lardan oldugu, suc;un vasif ve mahiyeti ile kanunda gosterilen ceza miktarlarz dikkate alzndzgznda verilen tutuklama tedbirinin olc;ulu ve orantzlz oldugu, bu a amada hukmedilecek adli kontrol tedbirlerinin yetersiz kalacagz, tutuklanmaszndan sonra sanzgzn hukuki durumunda herhangi bir degi iklik de bulunmadzgz ... " gerek9esiyle tutukluluk halinin devamma karar vermi tir. Aynca ba vurucu hakkmdaki davanm ilk duru masmm dosya sayzsz ve i yogunlugu da dikkate alznarak 19/6/2018 tarihinde yap1lmas1 kararla tmlm1 t1r. 32. Yarg1tay 9. Dairesinin 19/6/2018 tarihli duru masmda ba vurucunun savunmas1 almm1 tlf . Ba vurucu , savunmasmda soru turma artmm ger9ekle memesi nedeniyle durma karan verilerek dosyanm Y arg1tay Birinci Ba kanhk Kuruluna gonderilmesine ve iddia edilen eylemin gorev su9u kapsammda kald1gmdan dolay1 gorevsizlik karan verilerek dosyanm Anayasa Mahkemesine gonderilmesi talebinde bulunmu ; amlan talepler Y arg1tay tarafmdan reddedilmi tir. 33. Dava, bireysel ba vurunun incelendigi tarih itibanyla -ilk derece mahkemesi s1fatiyla- Yarg1tay 9. Ceza Dairesi ontinde derdesttir ve ba vurucunun tutukluluk durumu devam etmektedir . 34. Ote yandan ba vurucu herhangi bir tarih belirtmeksizin ceza infaz kurumunda uygulanan insan haklanna aykm k1s1tlama ve tedbirlerle ilgili ikayet dilek9esi verdigini belirtmi ancak ba vuru formunda -herhangi bir beige eklenmeksizin- bu talebin cevaplandmlmad1gm1 ifade etmi tir. IV. iLGiLi HUKUK 35. ilgili ulusal hukuk i9in bkz. Salih Sonmez, B. No: 2016/25431, 28/11/2018, 34-54. V. iNCELEME VE GEREK(:E 36. Mahkemenin 10/1/2019 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi dti tintildti: 9 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 A. Kotii Muamele Y asagmm ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialan 37. Ba vurucu; yeterli havaland1rma bulunmayan bir ortamda iki ki ilik odada on iki ki iyle birlikte iki gun boyunca gozaltmda tutuldugunu , bu stirede elektrik ve su kesintilerine maruz kald1klanm, yeterli beslenme imkam verilmedigini ve ters kelep9e takilarak adliyeye getirildigini belirterek kotti muamele ve aynmc1hk yasagmm ihlal edildigini ileri stirmti ttir. 2. Degerlendirme 38. Bireysel ba vuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba vurabilmek i9in olagan kanun yollannm ttiketilmi olmas1 gerekir (Ay e Zzraman ve Cennet YeJilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). 39. Somut olayda gozalt1 stirecindeki kotti muamele iddialanna ili kin olarak ba vurucu, genel olarak gozaltmda iken kamu gorevlileri tarafmdan kotti muameleye maruz b1rak1ld1gm1 ve insani olmayan gozalt1 ko ullannda kasti bir ekilde tutuldugunu ileri stirmektedir. Bu boltimdeki iddialar bir btittin olarak degerlendirildiginde ba vurucunun yakaland1g1 andan itibaren kamu gorevlilerinin kendisine kotti muamelede bulundugundan ikayet9i oldugu gortilmektedir. Ba vurucu, gozaltmda tutma ko ullannm yetersizliginden bahsetmi se de bu kapsamda maruz kald1g1m ileri stirdtigti kotti muamelenin kamu gorevlilerinin kas1t ve/veya ihmalinden mi yoksa salt tutulma ko ullanndan m1 kaynakland1gm1 a91k9a belirtmemi tir. Dolay1s1yla soz konusu iddialann Anayasa Mahkemesince dogrudan incelenebilmesi i9in yeterli bilgi ve beige bulunmad1g1 anla 1lm1 tu . Bu baglamda somut olaym ko ullannm ba vurucunun amlan iddialannm kamu gorevlilerinin kas1t ve/veya ihmalinden kaynaklamp kaynaklanmad1gma dair adli ve/veya idari bir soru turmayla ortaya konmas1 gerekmektedir (benzer yondeki bir degerlendirme i9in bkz. Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 249). 40. Dolay1s1yla ba vurucunun ikayetlerini ve varsa bu konudaki kamtlanm oncelikle ve stiresinde yetkili idari ve yarg1sal mercilere iletmeden, hak ihlali iddialanm oncelikle bu makamlann degerlendirmesini ve 9oztime kavu turmasm1 beklemeden dogrudan Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuruda bulundugu anla ilmaktadu. 41. A91klanan gerek9elerle ba vurucunun kotti muamele yasagmm ihlal edildigi iddias1yla ilgili olarak idari ve/veya yarg1sal ba vuru yollan ttiketilmeden bireysel ba vuru yap1ld1g1 anla 1ld1gmdan ba vurunun bu k1smmm baJvuru yollanmn tiiketilmemi olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. B. Ki i Hiirriyeti ve Giivenligi Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Y akalama ve Gozaltma Almanm Hukuki Olmad1g1 iddialan a. Ba vurucunun iddialan 42. Ba vurucu; su9 tistti halinin bulunmamas1, su9 tiphesi olmad1g1 halde yakalanarak gozaltma almmas1, gorevli ve yetkili olmayan savc1hk tarafmdan hakkmda soru turmanm ba latilmas1 nedenleriyle ki i htirriyeti ve gtivenligi hakk1, adil yargilanma hakk1 ve etkili ba vuru hakkmm, aynca aynmc1hk yasagmm ihlal edildigini iddia etmi tir. 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 b. Degerlendirme 43. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucular tarafmdan yap1lan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013 16). Ba vurucunun ikayetinin ozii yakalama ve gozalt1 tedbirlerinin hukuki olmad1gma ili kindir. Dolay1s1yla ba vurucunun bu boliimdeki iddialannm Anayasa'nm 19. maddesi 9en;evesinde ki i hiirriyeti ve guvenligi hakk1 kapsammda incelenmesi gerekir. 44. Anayasa'nm 148. maddesinin u9uncu fikrasmm son cumlesi oyledir: 11Ba vuruda bulunabilmek i ;in olagan kanun yollarznzn tiiketilmi olmasz arttzr. 11 45. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un "Bireysel ba vuru hakkz" kenar ba hkh 45. maddesinin (2) numarah fikras1 oyledir: 11jhfale neden oldugu ileri siirulen i lem, eylem ya da ihmal i ;in kanunda ongoriilmii idari ve yargzsal ba vuru yollarznzn tamamznzn bireysel ba vuru yapzlmadan once tiiketilmi olmasz gerekir. 11 46. Bireysel ba vuru yolunun ikincil niteligi geregi Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuruda bulunabilmek i9in oncelikle olagan kanun yollannm tiiketilmesi zorunludur (Awe Zzraman ve Cennet Ye ilyurt, 16, 17). 47. Anayasa Mahkemesi, kanunda ongorulen gozalt1 suresmm a Ild1g1 veya yakalama ve gozaltma almmanm hukuka aykm oldugu iddialanna ili kin olarak bireysel ba vurunun incelendigi tarih itibanyla asil dava sonu9lanmam1 da olsa -ilgili Yarg1tay i9tihatlanna attf yaparak- 4/12/2004 tarihli ve 5271 say1h Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinde ongorulen tazminat davas1 a9ma imkanmm tiiketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldugu sonucuna varm1 tu (Hikmet Kopar ve digerleri [GK], B. No: 2014/14061, 8/4/2015, 64-72; Hidayet Karaca [GK], B. No: 2015/144, 14/7/2015, 53-64; Gunay Dag ve digerleri [GK], B. No: 2013/1631, 17/12/2015, 141-150; jbrahim Sonmez ve Nazmiye Kaya, B. No: 2013/3193, 15/10/2015, 34-47). 48. Ote yandan Anayasa Mahkemesi olaganustii hal ilam sonrasmda uygulanan olagan doneme gore daha uzun sureli gozalt1 tedbirleri yonunden de bu surelerin makul olmad1g1 ikayetlerini incelemi ve bu konuda 5271 say1h Kanun'un 141. maddesinde ongorulen tazminat davas1 a9ma imkanmm tiiketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldugu sonucuna varm1 ttr (Neslihan Aksakal, B. No: 2016/42456, 26/12/2017, 30-37; Mehmet Hasan Altan (2), 84-93). 49. Somut olayda ba vurucu yonunden yakalama ve gozalt1 tedbirlerinin hukuki olmad1gma ili kin iddialarla ilgili olarak amlan kararlarda vanlan sonu9lardan aynlmay1 gerektiren bir durum bulunmamaktad1r. 50. A91klanan gerek9elerle ba vurunun bu kismmm ba vuru yollarznzn tuketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 11 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 2. Tutuklamanm Hukuki Olmad1g1 iddialan a. Ba vurucunun iddialan 51. Ba vurucu; tutuklama nedenlerinin bulunmad1gm1, tutuklamaya neden olabilecek hic;bir maddi olgunun kararda gosterilmedigini, tutuklama karannm gerekc;esiz oldugunu ve tutuklama karannda adli kontrol tedbirlerinin neden yetersiz kald1gmm a91klanmad1gm1 belirterek ki i hiirriyeti ve giivenligi hakkmm ihlal edildigini ileri s-Urmii ve tazminat talebinde bulunmu tur. 52. Ba vurucu; aynca darbe te ebb-Us-Uyle veya org-Utle bir ilgisinin bulunmad1g1m, olayda kendisi yon-Unden suc;-Ustu halinin mevcut olmad1gm1, bu nedenle yapilacak bir soru turmanm 2797 say1h Kanun'a gore Y arg1tay Birinci Ba kanhk Kurulunca yiirutulmesi gerektigini ileri s-Urm-U tur. b. Degerlendirme 53. Anayasa'mn "Temel hak ve hiirriyetlerin sznzrlanmasz" kenar ba hkh 13. maddesi oyledir: "Temel hak ve hurriyetler, ozlerine dokunulmaks1zzn yalnzzca Anayasanzn ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere baglz olarak ve ancak kanunla smzrlanabilir. Bu sznzrlamalar, Anayasanzn sozune ve ruhuna, demokratik top/um duzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ol9ululuk ilkesine aykzrz olamaz. " 54. Anayasa'mn "Temel hak ve hiirriyetlerin kullanzlmasznzn durdurulmasz" kenar ba hkh 15. maddesi oyledir: "Sava$, seferberlik, szkzyonetim veya olaganustu hallerde, milletleraras1 hukuktan dogan yukumlulukler ihlal edilmemek kaydzyla, durumun gerektirdigi ol9ude temel hak ve hurriyetlerin kullanzlmasz kzsmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar i9in Anayasada ongorulen guvencelere aykzrz tedbirler alznabilir. Birinci fikrada belirlenen durumlarda da, sava$ hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen olumler dt$mda, ki$inin ya$ama hakkzna, maddf ve manevf varlzgmm butunlugune dokunulamaz; kimse din, vicdan, du$unce ve kanaatlerini apklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolayz su9lanamaz; su9 ve cezalar ge9mi$e yurutulemez; su9lulugu mahkeme kararz ile saptanzncaya kadar kimse su9lu sayzlamaz. " 55. Anayasa'mn "Ki!]i hiirriyeti ve guvenligi" kenar ba hkh 19. maddesinin birinci flkras1 ile uc;-Unc-U flkrasmm birinci c-Umlesi oyledir: "Herkes, ki$i hurriyeti ve guvenligine sahiptir. Su9lulugu hakkznda kuvvetli belirti bulunan ki$iler, ancak ka9malarznz, delillerin yokedilmesini veya degi$lirilmesini onlemek maksadzyla veya bunlar gibi tutuklamay1 zorunlu kllan ve kanunda gosterilen diger hallerde hakim kararzyla tutuklanabilir. " 12 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 56. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba$vurucular tarafmdan yap1lan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, 16). Ba$vurucunun $ikayetinin ozti tutuklulugun hukuki olmad1gma ili$kindir. Dolay1s1yla ba$vurucunun bu bolumdeki iddialannm Anayasa'nm 19. maddesinin ti9tincti fikras1 baglammda ki$i htirriyeti ve gtivenligi hakk1 kapsammda incelenmesi gerekir. i. Uygulanabilirlik Yoniinden 57. Anayasa Mahkemesi, olagantistti yonetim usullerinin uyguland1g1 donemlerde alman tedbirlere ili$kin bireysel ba$vurulan incelerken Anayasa'nm 15. maddesinde ortaya konulan tern el hak ve ozgtirltiklere ili$kin gtivence rej imini dikkate alacagm1 belirtmi$tir (Aydzn Yavuz ve digerleri, 187-191). Soru$turma mercilerince ba$vurucuya yoneltilen ve tutuklama tedbirine konu olan su9lama, ba$vurucunun darbe te$ebbtistintin arkasmdaki yapilanma oldugu belirtilen FETO/PDY tiyesi oldugu iddias1dir . Anayasa Mahkemesi , amlan su9lamanm olagantistti hal ilamm gerekli kilan olaylarla ilgili oldugunu degerlendirmi$tir (Selc;uk Ozdemir, 57). 58. Ba$vurucu hakkmda uygulanan tutuklama tedbirinin hukuki olup olmad1gmm incelenmesi Anayasa'nm 15. maddesi kapsammda yap1lacaktir. Bu inceleme sirasmda oncelikle ba$vurucunun tutuklanmasmm ba$ta Anayasa'mn 13. ve 19. maddeleri olmak tizere diger maddelerinde yer alan gtivencelere aykm olup olmad1g1 tespit edilecek, aykmhk saptanmas1 halinde ise Anayasa'nm 15. maddesindeki ol9titlerin bu aykmhg1 me$ru k1hp kilmad1g1 degerlendirilecektir (Aydzn Yavuz ve digerleri, 193-195, 242). ii. Kabul Edilebilirlik Yoniinden (1) Genel ilkeler 59. ilgili genel ilkeler i9in bkz. Salih Sonmez, 100-105. (2) ilkelerin Olaya Uygulanmas1 60. Somut olayda oncelikle ba$vurucunun tutuklanmasmm kanuni dayanagmm olup olmad1gmm belirlenmesi gerekir. Ba$vurucu, darbe te$ebbtistintin arkasmdaki yapilanma oldugu belirtilen FETO/PDY mensubu oldugu iddias1yla ytirtittilen soru$turma kapsammda silahh teror orgtitti tiyesi olma su9lamas1yla 5271 say1h Kanun'un 100. maddesi uyannca tutuklanm1$tlf . 61. Diger taraftan ba$vurucu, gorevinden kaynaklanan gtivencelere riayet edilmeksizin tutukland1gm1 iddia etmektedir . 62. 2797 say1h Kanun'un 46. maddesinin (1) numarah fikrasmda, Yarg1tay tiyelerinin gorevlerinden dogan veya gorevleri s1rasmda i$1edikleri iddia edilen su9lan ile ki$isel su9lan i9in soru$turma a91lmasmm Birinci Ba$kanhk Kurulunun karanna bagh oldugu ancak agir ceza mahkemesinin gorevine giren su9tistti hallerinde soru$turmanm genel htiktimlere gore ytirtittilecegi dtizenlenmi$tir. 63. Aym Kanun'un 46. maddesinin (2), (3) ve (6) numarah fikralannda ise agir ceza mahkemesinin gorevine giren ki$isel su9larla ilgili su9tistti hali istisna olmak tizere gorevlerinden dogan veya gorevleri s1rasmda i$1edikleri iddia edilen su9lan ve ki$isel su9lan 13 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 nedeniyle Y arg1tay uyeleri hakkmda koruma tedbirlerine ancak -soru turma ile gorevlendirilen ba kanm talebi uzerine- Birinci Ba kanhk Kurulunun onamas1 ile karar verilecegi, agir ceza mahkemesinin gorevine giren ki isel srn;larla ilgili srn;uslli hallerinde soru turmanm genel hukumlere gore yurutulecegi ifade edilmi tir. 64. Buna gore kural olarak Yarg1tay uyeleri hakkmda gorevlerinden dogan veya gorevleri s1rasmda i ledikleri iddia edilen srn;lann yam sira ki isel sw;;lan bakimmdan da ceza soru turmas1 a91lmas1 konusunda Y arg1tay Birinci Ba kanhk Kurulunun karar almasma baghd1r. Yine bu su9lar bak1mmdan Y arg1tay uyeleri hakkmda tutuklama da dahil olmak uzere koruma tedbirlerinin uygulanmasma karar verme gorevi nihayetinde Birinci Ba kanhk Kuruluna aittir. 65. Bununla birlikte agir ceza mahkemesinin gorevine giren ki isel su9larla ilgili olarak su9ustu halinin bulunmas1 durumunda soru turma genel hukumlere gore yurutulecek ve bu soru turmada tutuklama tedbirine genel yetkili yarg1 orgam olarak sulh ceza hakimliklerince karar verilebilecektir. Belirtilen durumda kovu turma ise Yarg1tayda yapilacaktir. 66. Ankara Cumhuriyet Ba savc1hgmca 15/7/2016 tarihinde ya amlan darbe te ebbusune deginilerek ba vurucunun silahh teror orgtilli uyesi olma su9undan tutuklanmas1 talep edilmi tir (bkz. 17). 67. Soru turma sirasmda ba vurucu tarafmdan ileri surulen Y arg1tay uyesi olmas1 nedeniyle hakkmda ancak Yarg1tay Birinci Ba kanhk Kurulunca soru turma ve kovu turma yap1labilecegi, bunun istisnasm1 olu turan agir cezahk su9uslli halinin ise somut olayda soz konusu olmad1g1 yonundeki itiraz; ifadeyi alan Cumhuriyet savc1s1 tarafmdan isnat edilen silahh teror orgulline uye olma su9unun temadi eden su9lardan oldugu ve olayda su9ustu halinin bulundugu, bu itibarla ba vurucu hakkmdaki soru turmanm genel hukumlere tabi oldugu gerek9eleriyle reddedilmi tir (bkz. 16). 68. Ba vurucu hakkmda Ankara Cumhuriyet Ba savc1hgmca duzenlenen 2/10/2017 tarihli fezlekede -darbe tehlikesinin tam olarak bertaraf edilemedigine dikkat 9ekilerek somut olayda agir ceza mahkemesinin gorev alanma giren su9tislli halinin mevcut oldugu belirtilmi , buna gore ba vurucu hakkmda genel hukumler dogrultusunda 16/7/2016 tarihinde soru turma ba latild1g1 ifade edilmi tir (bkz. 23). 69. Yarg1tay Cumhuriyet Ba savc1hgmca duzenlenen iddianamede ise ba vurucuya isnat olunan su9un agir ceza mahkemesinin gorev alanma giren ve temadi eden su9lardan olduguna, temadinin fiili ve hukuki kesintiye ugrad1g1 tarihe kadar su9un i lenmeye devam ettiginin yerle ik yarg1 kararlan ile kabul edildigine deginilmi ; bu itibarla temadinin kesildigi yakalama tarihinin su9 tarihi olarak, bir ba ka ifadeyle su9uslli hali olarak kabul edilmesi gerektigi degerlendirilerek soru turmanm genel hukumlere gore surduruldugu ifade edilmi tir (bkz. 28). 70. Ba vurucu hakkmdaki tutuklama talep yaz1s1, tutuklama karan, fezleke ve iddianamede yap1lan degerlendirmeler dikkate almd1gmda soru turma mercilerince isnat konusu su9un ki isel su9 oldugu ve ba vurucu yonunden agir cezahk su9uslli halinin bulundugu kanaatine vanld1g1, bu itibarla soru turmanm genel hukumlere gore yurutuldugu gorulmektedir. 14 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 71. Ba$vurucuya isnat edilen ve 26/9/2004 tarihli ve 5237 say1h Turk Ceza Kanunu'nun 314. maddesinde duzenlenen silahh teror orgutu uyesi olma srn;unun agir cezahk (agir ceza mahkemelerinin gorev alanmda bulunan) srn;lardan oldugu (bkz. 33) hususunda ku$kU bulunmad1g1 gibi ba$vurucunun da aksi yonde bir iddias1 yoktur. Diger taraftan isnat konusu srn;un ki$isel srn; olmad1g1, bir ba$ka ifadeyle gorevden dogan veya gorev sirasmda i$1enen bir srn; oldugu yonunde bir $ikayette bulunulmam1$tlf. Bir srn;un niteliginin (ki$isel su ; mu gorev su ;u mu oldugu) belirlenmesi soru$turma ve kovu$turma sure ;lerini yuruten adli mercilere aittir. Yine bu belirlemeye gore vanlacak sonucun hukuka uygun olup olmad1g1 kanun yolu incelemesi ile tespit edilebilir. Hukuk kurallannm yorumlanmasmda -Anayasa'ya bariz $ekilde aykm olarak- keyfilik bulunmas1, bunun temel hak ve ozgurluklerin ihlaline sebebiyet vermesi hali d1$mda su ;un niteliginin belirlenmesine ili$kin olanlar da dahil olmak uzere kanun hukumlerinin yorumu ve bunlann somut olaylara uygulanmas1 derece mahkemelerinin takdir yetkisi kapsammdadir (benzer yondeki degerlendirmeler i ;in bkz. Mehmet Haberal, B. No: 2012/849, 4/12/2013, 77; Suleyman Bagrzyanzk ve digerleri, B. No: 2015/9756, 16/11/2016, 223). Ba$vurucu hakkmdaki tutukluluga ili$kin belgeler ba$ta olmak uzere soru$turma dosyasmda yer alan tespit ve degerlendirmeler ile Yarg1tay 16. Ceza Dairesinin isnat konusu su ;un gorev su ;u olarak nitelendirilemeyecegi yonundeki i ;tihad1 (bkz. 33) kar$1smda soz konusu su ;un ki$isel su ; olarak nitelendirilmesinin temelsiz ve keyfi bir yakla$Iill oldugu soylenemez (aym yondeki degerlendirme i ;in bkz. Alparslan Altan [GK], B. No: 2016/15586, 11/1/2018, 123). 72. Somut olayda soru$turma mercilerince ba$vurucu yonunden su ;tistu halinin bulundugu yonunde degerlendirme yap1hrken 15/7/2016 tarihinde ya$anan darbe te$ebbusune dikkat ;ekilmekte, aynca isnat edilen silahh teror orgutu uyesi olma su ;unun temadi eden su ;lardan oldugu hususuna dayamlmaktadir. 73. Y arg1taym yerle$ik uygulamasma gore silahh teror orgutu uyesi olma su ;u temadi eden su ;lardandir (bkz. 33; aym dogrultuda Yarg1tay 9. Ceza Dairesinin 6/3/2008 tarihli ve E.2007/2495, K.2008/1358 say1h; 9/3/2011 tarihli ve E.2010/16588 , K.2011/1626 say1h; 6/11/2014 tarihli ve E.2014/6090, K.2014/10958 say1h; Yarg1tay 5. Ceza Dairesinin 12/10/2010 tarihli ve E.2010/8491, K.2010/7430 say1h kararlan). 74. Nitekim Yarg1tay Ceza Genel Kurulu; darbe te$ebbusu sonrasmda ba$lat1lan soru$turmalar kapsammda Cumhuriyet savc1s1 olarak gorev yapan bir $ilpheli hakkmda silahh teror orgutune (FETO/PDY) uye olma, Anayasa'y1 ihlal etme, cebir ve $iddet kullanarak Turkiye Buyuk Millet Meclisini ve Turkiye Cumhuriyeti Hukumetini ortadan kald1rmaya veya gorevlerini yapmasm1 kismen veya tamamen engellemeye te$ebbus etme su ;larmdan istanbul 23. Agir Ceza Mahkemesinde a ;1lan davada bu Mahkeme ile Yarg1tay 16. Ceza Dairesi arasmda ;1kan olumsuz gorev uyu$mazhgmm giderilmesine ili$kin karannda, amlan su ;un temadi eden su ;lardan oldugunu belirtmi$ ve isnat edilen su ;lann ki$isel su ; olduguna da deginerek Agir Ceza Mahkemesinin gorevsizlik karannm kaldmlmasma karar vermi$tir (bkz. 33; aym dogrultudaki kararlar i ;in -digerleri arasmdan- bkz. Yarg1tay Ceza Genel Kurulunun 10/10/2017 tarihli ve E.2017 /YYB-996, K.2017 /403 say1h; 10/10/2017 tarihli ve E.2017/YYB-998, K.2017/388 say1h kararlan). 75. Aynca Yarg1tay Ceza Genel Kurulu, iki hakim (amlan hakimlerin tutuklamanm hukuki olmad1g1 iddias1yla yaptiklan bireysel ba$vurunun a ;1k ;a dayanaktan yoksun olmas1 nedeniyle kabul edilemez bulunduguna dair karar i ;in bkz. Mustafa Ba er ve Metin Ozc;elik, B. No: 2015/7908, 20/1/2016, 134-161) hakkmda darbe te$ebbusu oncesinde -gorevleriyle baglantih eylemler dolay1s1yla- i$1edikleri ileri surulen silahh teror orgutu (FETO/PDY) uyesi 15 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 olma ve gorevi kotliye kullanma sm;lanndan mahkumiyetlerine ili$kin Yarg1tay 16. Ceza Dairesince ilk derece mahkemesi s1fatiyla verilen hiikmiin temyiz incelemesi s1rasmda bu ki$iler tarafmdan ileri stiriilen "hakim ve Cumhuriyet savczlarznzn agzr cezayz gerektiren suc;ustu hali hari ; yakalanamayacaklarz, sarguya ;ekilemeyecekleri ve tutuklanamayacaklarz kuralznzn ihlal edildigi, alayda suc;ustu halinin de bulunmadzgz" yontindeki iddialan incelerken "Yargztayzn istikrar bulan ve suregelen kararlarznda a ;zklandzgz uzere; mutemadi suc;lardan alan silahlz teror orgutune uye alma suc;unda, daha once orgutun kendisini feshetmesi, ki inin orgutten ayrzlmasz gibi bazz ozel durumlar hari ; almak uzere kural alarak temadinin yakalanmayla kesilecegi, dalayzszyla suc;un i lendigi yer ve zaman diliminin buna gore belirlenmesi gerektigi, bu nedenle silahlz teror orgutune uye alma suc;undan ilpheli kanumunda bulunan hakim ve Cumhuriyet savczlarz yakalandzklarz anda agzr ceza mahkemesinin gorevine giren suc;ustu halinin mevcut aldugu" degerlendirmesinde bulunmu$ ve bu husustaki temyiz itirazlanm kabul etmemi$tir (Y arg1tay Ceza Genel Kurulunun 26/9/2017 tarihli ve E.2017/16.MD-956, K.2017/370 say1h karan). 76. Yukanda yer verilen veya atif yap1lan Yarg1tay kararlan ile ba$vurucunun 15/7/2016 tarihinde ba$layan ve ertesi gun de devam eden darbe te$ebbtistintin savu$turulmas1 s1rasmda (17/7/2016 tarihinde) gozaltma ahmp darbe te$ebbtistintin arkasmdaki yap1lanma oldugu belirtilen, yarg1 makamlannca silahh bir teror orgtitli olduguna karar verilen FETO/PDY tiyesi olma sm;undan tutuklanmas1 birlikte dikkate almd1gmda ba$vurucuya isnat edilen silahh teror orgtitli tiyesi olma su ;u yontinden su ;tistli halinin bulundugu yontinde soru$turma mercilerince yap1lan degerlendirmelerin olgusal ve hukuki temelden yoksun ve keyfi oldugunun kabulti mtimktin goriilmemi$tir (aym yondeki degerlendirme i ;in bkz. Alparslan Altan, 128; Erda! Tercan, 145 ). 77. Dolay1s1yla somut olaym ko$ullannda ba$vurucunun Yarg1tay tiyesi olmas1 nedeniyle Anayasa veya 2797 say1h Kanun'dan kaynaklanan gtivenceler uygulanmaks1zm kanuna aykm olarak tutukland1g1 iddias1 yerinde degildir. Bu itibarla ba$vurucu hakkmda uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni dayanag1 bulunmaktad1r. 78. Kanuni dayanag1 bulundugu anla$1lan tutuklama tedbirinin me$ru bir amacmm olup olmad1g1 ve ol ;tiltiltigti incelenmeden once tutuklamanm on ko$ulu olan suc;un i lendigine dair kuvvetli belirti bulunup bulunmad1gmm degerlendirilmesi gerekir. 79. Ba$vurucu hakkmda verilen tutuklama karannda, isnat edilen silahh teror orgtitline tiye olma su ;unun i$1endigine dair kuvvetli su ; $iiphesinin varhgm1 gosteren somut delillerin dosyada bulundugu belirtilmi$tir (bkz. 19). Tutuklamaya itirazm reddine ili$kin kararda da tutuklama karan veren hakimlik karanna atif yap1larak ba$vurucunun da aralannda oldugu $iipheliler yontinden isnat edilen su ;un i$lendigine dair kuvvetli su ; $iiphesinin varhgm1 gosteren somut delillerin bulundugu ifade edilmi$tir (bkz. 20). 80. Ba$vurucu hakkmda dtizenlenen fezlekede ise ba$vurucunun isnat edilen su ;u (silahh teror orgtitli tiyesi olma) i$ledigine dair delil olarak ba$vurucunun FETO/PDY tiyelerinin kendi aralanndaki ileti$imi saglad1g1 ifade edilen ByLack uygulamasmm kullamc1s1 olmasma ve diger ki$iler arasmda ByLack tizerinden yap1lan haberle$menin i ;erigine dayamld1g1 goriilmektedir (bkz. 25). iddianamede ise ba$vurucunun isnat edilen su ;u i$ledigine dair temelde fezlekedeki delillere dayamlm1$, bunlann yam sua tamk beyanlanna da deginilmi$tir (bkz. 26, 27). 16 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 81. Anayasa Mahkemesi , ByLock uygulamasmm ozellikleri gozoniine almd1gmda ki ilerin bu uygulamay1 kullanmalannm veya kullanmak iizere elektronik/mobil cihazlanna yiiklemelerinin soru turma makamlannca FETO/PDY ile olan ilgi bakimmdan bir belirti olarak degerlendirilebilecegini belirtmektedir (Aydin Yavuz ve digerleri, 106, 267). Buna gore soru turma makamlannca ve tutuklama tedbirine karar veren hakimliklerce FETO/PDY iiyesi olmakla sm;lanan ba vurucunun ByLock uygulamasm1 kullanmasmm somut olaym ko ullanna gore sm;un i lendigine dair kuvvetli belirti olarak kabul edilmesi, amlan programm ozellikleri itibanyla temelsiz ve keyfi bir tutum olarak degerlendirilemez (Selc;uk Ozdemir, 74). 82. Ote yandan fezleke ve iddianamede, aynca haklannda FETO/PDY iiyesi olmakla sm;lanan O.K., A.H., i.O., i.D., K.T., M.G. ve M.K.6., O.F.T., A. . ve B.E.nin tamk olarak verdikleri ifadelerinde ba vurucunun FETO/PDY ile irtibatmm olduguna ve bu yapilanmaya mensup olduguna yonelik anlatimlarda bulunduklan goriilmektedir . Bu itibarla da ba vurucu yoniinden sm; iiphesini dogrulayan kuvvetli belirtilerin bulundugu goriilmektedir. Nitekim Anayasa Mahkemesi, Selc;uk Ozdemir ba vurusunda FETO/PDY iiyesi olmakla sm;lanan baz1 iiphelilerin ifadelerinde hakim olarak gorev yapmakta olan ba vurucunun FETO/PDY ile irtibatmm olduguna ve bu yap1lanmaya mensup olduguna yonelik anlat1mlanm ba vurucu yoniinden sm; iiphesini dogrulayan kuvvetli bir belirti olarak kabul etmi tir (Selc;uk Ozdemir, 75). 83. Aynca ba vurucunun d1 mdaki baz1 ki iler (M.B ve A.A.) arasmda ByLock program1 iizerinden yapilan haberle menin i9eriginde ba vurucuyla ilgili baz1 olgulann bulundugu belirtilmi tir. Soru turma mercilerince FETO/PDY'nin yiiksek mahkemeler sorumlusu ve sivil imamlanndan oldugu belirtilen "Nejat" kodlu M.B ile aym orgiit mensubu eski Y arg1tay iiyesi A.A. arasmda ge9en bir konu mada orgiit mensuplan hakkmda a9ilan davalarla ilgili 9ogunlukla eski miifetti olan orgiit mensuplanna dam 1lmasmm degerlendirildigi belirtilmi tir. Ba vurucunun Y arg1taya iiye se9ilmeden once Adalet Bakanhgmda uzun sure miifetti lik yaptlg1 bilinmektedir . Kendisinden gorii almmas1 ve dam 1lmas1 tavsiye edilen i.K. de miifetti lik yaptiktan sonra Yarg1tay iiyeligine se9ilmi tir. A.A.nm ise soru turma belgelerine gore orgiitiin Y arg1tay hukuk dairelerinden sorumlu oldugu belirtilmi tir. 84. Bu itibarla ba vurucu yoniinden su9 iiphesinin varhg1m dogrulayan belirtilerin dosya kapsammda bulundugu goriilmektedir. 85. Diger taraftan ba vurucu hakkmda uygulanan ve kuvvetli su9 iiphesinin bulunmas1 $eklindeki on ko$ulu yerine gelmi$ olan tutuklama tedbirinin me$ru bir amacmm olup olmad1gmm degerlendirilmesi gerekir. Bu degerlendirmede tutuklama karannm verildigi andaki genel ko ullar goz ard1 edilmemelidir. 86. Darbe te ebbiisii suasmda ger9ekle en vahim olaylann toplumda olu turdugu kayg1, te ebbiisiin faili oldugu belirtilen FETO/PDY'nin orgiitlenmesinin karma$1khg1 ve bu yap1lanmanm arz ettigi tehlike (Aydin Yavuz ve digerleri, 15-19, 26), darbe te ebbiisiine ili kin faaliyetler kapsammda iilke genelinde binlerce ki i tarafmdan icra edilen, su9 olu turabilecek nitelikteki on binlerce eylemin aym anda i lenmesi , bunun yam s1ra 9ogunlugu onemli yerlerde kamu gorevlisi olan on binlerce iipheli hakkmda dogrudan darbeyle ili kili olmasa da FETO/PDY'ye mensubiyet nedeniyle ivedilikle soru turma yap1lmas1 ihtiyac1 birlikte dikkate almd1gmda soru$turma konusu olaylara ili$kin delillerin 17 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 saghkh bir ekilde toplanabilmesi ve soru turmalann gtivenlik i9inde yiirtittilebilmesi i9in tutuklama d1 mdaki koruma tedbirlerinin yetersiz kalmas1 soz konusu olabilir (aym yondeki degerlendirmeler i9in bkz. Aydzn Yavuz ve digerleri, 271; Selc;uk Ozdemir, 78; Alparslan Altan, 140). 87. Darbe te ebbtistiyle baglantih veya darbe te ebbtistiyle baglantih olmasa bile te ebbtistin faili oldugu belirtilen FETO/PDY ile baglantih ki ilerin te ebbtis s1rasmda veya sonrasmda ortaya 91kan karga adan yararlanmak suretiyle ka9ma imkam ve bu donemde delillere etki edilmesi ihtimali normal zamanda i lenen su9lara gore 90k daha fazladu. Diger taraftan FETO/PDY'nin tilkedeki neredeyse tum kamu kurum ve kuru lannda orgtitlenmi olmas1, yiiz elliyi a km tilkede faaliyet gostermesi ve ciddi seviyede uluslararas1 ittifaklannm bulunmas1, bu yapilanma ile ilgili olarak soru turmaya tabi tutulan ki ilerin yurt d1 ma ka9mas1m ve yurt d1 mda bannmasm1 btiyiik ol9tide kolayla tuacaktu (aym yondeki degerlendirmeler i9in bkz. Aydzn Yavuz ve digerleri , 272; Selc;uk Ozdemir, 79). Aynca Anayasa Mahkemesi tiyesi olan ba vurucunun -konumu itibanyla- deliller tizerinde etkide bulunmasmm diger ki ilere gore dahakolay olacag1 yadsmamaz (Alparslan Altan, 141). 88. Ba vurucunun tutuklanmasma karar verilen silahh teror orgtitti tiyesi olma su9u, Turk hukuk sistemi i9inde agu cezai yaptmmlar ongortilen su9 tipleri arasmda olup (bkz. 33) isnat edilen su9a ili kin olarak kanunda ongortilen cezamn aguhg1 ka9ma tiphesine i aret eden durumlardan biridir (aym yondeki degerlendirmeler i9in bkz. Huseyin Burc;ak, B. No: 2014/474, 3/2/2016, 61; Devran Duran [GK], B. No: 2014/10405, 25/5/2017, 66). Aynca amlan su9 5271 say1h Kanun'un 100. maddesinin (3) numarah fikrasmda yer alan ve kanun geregi tutuklama nedeni varsay1labilen su9lar arasmdadu (bkz. 34; Gulser Ylldmm (2) [GK], B. No: 2016/40170, 16/11/2017, 148). 89. Somut olayda Ankara 3. Sulh Ceza Hakimligince ba vurucunun tutuklanmasma karar verilirken ka9ma ihtimalinin bulunmasma, adli kontrol uygulamasmm yetersiz kalacak olmasma ve isnat edilen su9a gore tutuklamamn orant1h bir tedbir olmasma dayamld1g1 gortilmektedir (bkz. 19). Ankara 4. Sulh Ceza Hakimligi de aym gerek9elerle ba vurucunun tutuklamaya yonelik itirazm1 reddetmi tir (bkz. 20). 90. Dolay1s1yla tutuklama karannm verildigi andaki genel ko ullar ve somut olaym yukanda belirtilen ozel ko ullan ile Ankara 3. ve 4. Sulh Ceza Hakimlikleri tarafmdan verilen kararlann i9erigi birlikte degerlendirildiginde ba vurucu yontinden ka9ma ve delilleri etkileme tehlikesine yonelen tutuklama nedenlerinin olgusal temellerinin olmad1g1 soylenemez (aym yondeki degerlendirmeler i9in bkz. Alparslan Altan, 144; Erda! Tercan, 162). 91. Ote yandan ba vurucu hakkmdaki tutuklama tedbirinin ol9tilti olup olmad1gmm da belirlenmesi gerekir. Bir tutuklama tedbirinin Anayasa'nm 13. ve 19. maddeleri kapsammda ol9tiltiltigtintin belirlenmesinde somut olaym tum ozellikleri dikkate almmahdu (Gulser Ylldmm (2), 151). 92. Oncelikle teror su9lannm soru turulmas1 kamu makamlanm ciddi zorluklarla kar 1 kar 1ya b1rakmaktadu . Bu nedenle ki i htirriyeti ve gtivenligi hakk1, adli makamlar ve gtivenlik gorevlilerinin -ozellikle organize olanlar olmak tizere-su9larla ve su9lulukla etkili bir ekilde mticadelesini a m derecede gti9le tirmeye neden olabilecek ekilde yorumlanmamahdu ( aym yondeki degerlendirmeler i9in bkz. Suleyman Bagnyamk ve digerleri, 214; Devran Duran, 64). Ozellikle darbe te ebbtistiyle baglantih ya da 18 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 dogrudan darbe giri imiyle baglantih olmasa bile FETO/PDY ile baglantih soru turmalann kapsam1 ve niteligi ile FETO/PDY'nin ozellikleri (gizlilik, hlicre tipi yap1lanma, her kurumda orgtitlenmi olma, kendisine kutsalhk atfetme, itaat ve teslimiyet temelinde hareket etme gibi) de dikkate almd1gmda bu soru turmalann diger ceza soru turmalanna gore 90k daha zor ve karma 1k oldugu ortadadir (Aydm Yavuz ve digerleri, 350). 93. Aynca ba vurucunun darbe te ebbtistintin savu turulmas1 stirecinde gozaltma almd1g1 ve sonrasmda tutukland1g1 dikkate almd1gmda soru turma stireci bak1mmdan tutuklamanm ol ;tiltiltik ilkesinin bir unsuru olarak gerekli olmad1g1 sonucuna vanlmas1 i ;in herhangi bir nedenin bulunmad1g1 degerlendirilmi tir. 94. Somut olaym yukanda belirtilen ozellikleri dikkate almd1gmda Ankara 3. ve 4. Sulh Ceza Hakimliklerinin isnat edilen su ; i ;in ongortilen yaptmmm agirhg1m, i in niteligini ve onemini de gozontinde tutarak ba vurucu hakkmda uygulanan tutuklama tedbirinin ol ;tilti oldugu ve adli kontrol uygulamasmm yetersiz kalacag1 sonucuna varmasmm keyfi ve temelsiz oldugu soylenemez. 95. A91klanan gerek ;elerle ba vurucunun tutuklamanm hukuki olmad1g1 iddiasma ili kin olarak bir ihlalin bulunmad1g1 a91k oldugundan ba vurunun bu k1smmm a ;zk ;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 96. Buna gore ba vurucunun ki i hurriyeti ve gtivenligi hakkma tutuklama yoluyla yapilan mtidahalenin bu hakka dair Anayasa'da (13. ve 19. maddelerde) yer alan gtivencelere aykmhk olu turmad1g1 gortildtigtinden Anayasa'nm 15. maddesinde yer alan ol ;titler yontinden aynca bir inceleme yap1lmasma gerek bulunmamaktadir. 3. Soru turma Dosyasma Eri imin Klsitland1gma ili kin iddia a. Ba vurucunun iddias1 97. Ba vurucu; ifade ve sorgu s1rasmda kendisine ve mtidafisine hi ;bir delilin gosterilmedigini, soru turma dosyasm1 inceleme imkam da tanmmad1gm1 belirterek ki i hurriyeti ve gtivenligi, adil yargilanma ve etkili ba vuru hakkmm ihlal edildigini ileri stirmti ttir. b. Degerlendirme 98. Anayasa'nm "Ki i hiirriyeti ve giivenligi" kenar ba hkh 19. maddesinin sekizinci fikras1 oyledir: "Her ne sebeple olursa olsun, hiirriyeti kzsztlanan ki$i, kzsa siirede durumu hakkznda karar verilmesini ve bu kzsztlamanzn kanuna aykzrzlzgz halinde hemen serbest bzrakzlmasznz saglamak amaczyla yetkili bir yargz merciine ba$vurma hakkzna sahiptir. " 99. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucular tarafmdan yap1lan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, 16). Bu itibarla ba vurucunun bu boltimdeki iddiasmm Anayasa'mn 19. maddesinin sekizinci fikras1 baglammda ki i hurriyeti ve gtivenligi hakk1 kapsammda incelenmesi gerekir. 19 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 i. Uygulanabilirlik Yoniinden 100. Ba$vurucunun $ikayetlerine konu kis1tlama karannm verildigi belirtilen soru$turma dosyasmda ba$vurucuya yoneltilen srn;lama, olaganlistii hal ilanma sebebiyet veren olaylarla ilgilidir. Bu nedenle k1s1tlamanm hukuki olup olmad1g1, bir ba$ka ifadeyle karann ki$i htirriyeti ve gtivenligi hakk1 tizerindeki etkisinin incelenmesi Anayasa'nm 15. maddesi kapsammda yap1lacaktir. Bu inceleme suasmda oncelikle k1s1tlamanm Anayasa'nm 19. maddesinde yer alan gtivencelere aykm olup olmad1g1 tespit edilecek, aykmhk saptanmas1 halinde ise Anayasa'nm 15. maddesindeki ol ;titlerin bu aykmhg1 me$ru k1hp kilmad1g1 degerlendirilecektir (Aydin Yavuz ve digerleri, 193-195, 242). ii. Kabul Edilebilirlik Yoniinden (1) Genel ilkeler 101. ilgili genel ilkeler i9in bkz. Giilser Yzldmm (2), 169-174. (2) ilkelerin Olaya Uygulanmas1 102.Ba$VUru formunda soru$turma dosyasm1 incelemeye izin verilmedigi ileri stirtilmii$ ancak iznin verilmemesine neden olan karann savc1hk ya da hangi mahkeme tarafmdan hangi tarihte verildigine ili$kin bir a91klamada bulunulmam1$tlf . 103. Ba$VUfll formu ve eklerinde , k1s1tlama karannm daha sonra kaldmhp kaldmlmad1g1 hususunda herhangi bir bilgi veya belge bulunmamakla birlikte Y arg1tay 9. Ceza Dairesince iddianamenin kabul edildigi 26/2/2018 tarihi (bkz. 30) itibanyla kis1thhk, 5271 say1h Kanun'un 153. maddesinin (4) numarah fikras1 uyannca kendiliginden sona ermi$ bulunmaktadu . 104. Soru$turma a$amasmda ba$vurucuya yoneltilen su9lamalann FETO/PDY tiyesi oldugu ve bu orgtittin yarg1 ayagm1 olu$turdugu anla$1lmaktad1r. Bu su9lamalann i9eriginin Ankara Cumhuriyet Ba$savc1hgmca yapilan ifade alma i$lemi suasmda ba$vurucuya sorulan sorularda a91kland1g1 ve ba$vurucunun ifadesinde amlan su9lamalarla ilgili aynnt1h bir $ekilde beyanda bulundugu gortilmektedir (bkz. 16). 105. Ote yandan Ankara Cumhuriyet Ba$savc1hgmca 20/7/2016 tarihinde dtizenlenen tutuklama talep yaz1s1 incelendiginde ba$vurucuya isnat edilen su9lamalara ili$kin aynntih $ekilde a91klamalara yer verildigi gortilmektedir. Bu baglamda su9a konu edilen olaylarla ilgili bilgi ve delillere yer verilmi$, bu eylemlerin hukuki niteligine yonelik olarak da degerlendirmelerde bulunulmu$tur (bkz. 17). Amlan talep yaz1s1 sorgu i$lemi oncesinde Ankara 3. Sulh Ceza Hakimligi tarafmdan ba$vurucuya okunmu$ olup aynca sorgu tutanagmda ba$vurucuya isnat edilen su9lann okunup anlatild1g1 belirtilmi$tir. Ba$vurucunun sorgu suasmda su9lama konusu olaylarla ilgili anlatimda bulundugu, sorulan sorulara cevap verdigi gortilmektedir (bkz. 16). Aynca ba$vurucunun tutukluluga itiraz dilek9esinde de usul ve esasa ili$kin aynnt1h bir bi9imde beyanda bulunulmu$tur. Dolay1s1yla ba$vurucunun ve mtidafinin isnat edilen su9lamalara ve tutukluluga temel te$kil eden bilgilere gerek sorgu oncesinde gerekse sorgu sonrasmda eri$imlerinin oldugu anla$1lmaktadu. 20 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 106. Bu itibarla sm;lamalara dayanak olan temel unsurlann ve tutmamn hukukiliginin degerlendirilmesi i9in esas olan bilgilerin ba vurucuya veya miidafilerine bildirilmi ve ba vurucuya bunlara kar 1 savunma ve itirazlanm ileri stirme imkam verilmi olmas1 dikkate almd1gmda soru turma a amasmda dosyanm incelenmesine izin verilmemesi nedeniyle ba vurucunun tutukluluga kar 1 etkili bir ekilde itirazda bulunamad1gmm kabulti mtimktin gorulmemi tir. 107. A91klanan gerek9elerle ba vurucunun dosyay1 incelemeye izin verilmemesi nedeniyle tutukluluga etkili bir ekilde itirazda bulunamad1g1 iddiasma ili kin olarak bir ihlalin bulunmad1g1 a91k oldugundan ba vurunun bu k1smmm ar;zkc;a dayanaktan yoksun olmas1 nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 108. Buna gore ba vurucunun ki i hurriyeti ve gtivenligi hakkma yonelik olarak soru turma dosyasmda kis1tlama karan verilmesi suretiyle yapild1g1 belirtilen mtidahalenin Anayasa'da (ozellikle 19. maddenin sekizinci fikrasmda) yer alan gtivencelere aykmhk olu turmad1g1 gortildtigtinden Anayasa'nm 15. maddesinde yer alan ol9titler yontinden aynca bir inceleme yap1lmasma gerek bulunmamaktad1r. 4. Tutukluluk incelemelerinin Hakim/Mahkeme Oniine ;1kardmaks1zm Y apdd1gma ili kin iddia a. Ba vurucunun iddialan 109. Ba vurucu, tutukluluga itiraz ile tutukluluk halinin gozden ge9irilmesine ili kin incelemelerin dosya tizerinden degerlendirildigini belirterek ki i htirriyeti ve gtivenligi hakk1 ile adil yarg1lanma hakkmm ihlal edildigini ileri stirmti ttir. b. Degerlendirme 110. Anayasa'nm 148. maddesinin ti9tincti fikrasmm son ctimlesi oyledir: 11Ba vuruda bulunabilmek i ;in olagan kanun yollarznzn tiiketilmi olmasz arttzr. 11 111. 6216 say1h Kanun'un 11Bireysel ba.Jvuru hakk111 kenar ba hkh 45. maddesinin (2) numarah fikras1 oyledir: 11jhfale neden oldugu ileri siiriilen i lem, eylem ya da ihmal i ;in kanunda ongoriilmii idari ve yargzsal ba vuru yollarznzn tamamznzn bireysel ba vuru yapzlmadan once tiiketilmi olmasz gerekir. 11 112. Amlan Anayasa ve Kanun htiktimlerine gore bireysel ba vuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba vurabilmek i9in olagan kanun yollannm ttiketilmi olmas1 gerekir. Temel hak ve ozgtirltiklere sayg1, devletin mm organlannm anayasal odevi olup bu odevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya 91kan hak ihlallerinin dtizeltilmesi idari ve yarg1sal makamlann gorevidir. Bu nedenle temel hak ve ozgtirltiklerin ihlal edildigi iddialanmn oncelikle derece mahkemeleri ontinde ileri stirtilmesi, bu makamlar tarafmdan degerlendirilmesi ve bir 9oztime kavu turulmas1 esastir. Dolay1s1yla Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince dtizeltilmemesi halinde ba vurulabilecek ikincil nitelikte bir kanun yoludur (Ay,Je Z1raman ve Cennet Ye,Jilyurt, 16, 17). 21 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 113. Anayasa Mahkemesi Salih Sonmez karannda (bkz. 175-177) ) tutukluluk incelemelerinin duru mas1z yap1lmas1 ve/veya makul surede hakim/mahkeme onune 91kanlmama ikayetini incelemi tir. Anayasa Mahkemesi amlan kararda ba vurucunun inceleme tarihi itibanyla hakim/mahkeme onune 91kanlm1 olmas1 hususunu nazara alarak verilecek bir ihlal karannm ba vurucunun yeniden hakim onune 91kanlmas1m saglamayacag1 ve serbest kalmas1 sonucunu dogurmayacag1m belirtmi ve bu durumda yalmzca ki inin uzun sure hakim/mahkeme onune 91kanlmamas1yla ilgili bir hak ihlalinin tespiti ve gerekiyorsa belli bir miktar tazminata hukmedilmesiyle yetinilecegi sonucuna varm1 tir. 114. Ote yandan Anayasa Mahkemesi amlan kararda bu tur ihlal iddialan bakimmdan oncelikle aym giderim imkamm saglayan ba vuru yollannm tuketilmesi ve bunlardan sonu9 almamamas1 halinde bireysel ba vuruda bulunulmas1 gerektigini belirterek 5271 say1h Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolunun ba vurucunun durumuna uygun telafi kabiliyetini haiz etkili bir hukuk yolu oldugu tespitini yapm1 ve ba vuru yollannm tuketilmedigi sonucuna varm1 t1r. 115. Somut olayda ba vurucunun sorgusu Ankara 3. Sulh Ceza Hakimligi tarafmdan 20/7/2016 tarihinde yap1lm1 , ba vurucu -mudafiiyle birlikte- sorgu s1rasmda hem kendisine isnat edilen su9lamalara kar 1 hem de Savc1hgm yap1lan tutuklama talebine kar 1 savunmasm1 sozlu olarak yapm1 t1r . Ba vurucunun tutuklanmasmdan sonra gerek tahliye talebinde bulunmas1 uzerine gerekse resen yapilan tutukluluk incelemelerinin duru mas1z olarak ger9ekle tirildigi, ba vurucunun bu sure i9inde hakim/mahkeme onune 91kanlmad1g1 gorulmektedir. Ba vurucunun tutuklama ve tutuklulugun devam1 kararlanna yonelik itirazlan da itiraz mercilerince dosya uzerinden yapilan incelemeler sonucunda karara baglanm1 t1r (bkz. 20, 21). Buna gore ba vurucunun tutukluluk durumu, tutuklanmasma karar verildigi 22/7/2016 tarihinden Yarg1tay 9. Ceza Dairesince 19/6/2018 tarihinde yapilan ilk duru ma tarihine kadar duru ma yapilmaks1zm dosya uzerinden yap1lan incelemeler sonucunda verilen kararlar ile devam ettirilmi tir. Ba vurucunun bu sure9te tutukluluga yonelik itirazlanm, tutuklanmasma dayanak olan delillerin i9erigine veya nitelendirilmesine yonelik iddialanm , lehine ve aleyhine olan goru ve degerlendirmelere kar 1 beyanlanm, tahliye taleplerini hakim/mahkeme onunde sozlu olarak dile getirmesi mumkun olmam1 t1r. Dolay1s1yla ba vurucunun tutukluluk durumunun yakla 1k yirmi iki (22) ay boyunca duru mas1z olarak incelenmesi soz konusu olmu tur . Ancak 19/6/2018 tarihinde yapilan ilk duru madan (bkz. 31) itibaren makul arahklara ba vurucunun yarg1lamas1 Y arg1tay 9. Ceza Dairesinde tutuklu olarak surdurulmektedir. Dolay1s1yla somut ba vuru yonunden amlan karardan aynlmay1 gerektiren bir durum soz konusu degildir. 116. A91klanan nedenlerle ba vurucunun tutukluluk incelemelerinin hakim/mahkeme onune 91kanlmaks1zm yap1ld1gma ili kin iddias1 ile ilgili olarak yarg1sal ba vuru yollan tuketilmeden bireysel ba vuru yapild1g1 anla ild1gmdan ba vurunun bu k1smmm ba vuru yollanmn tiiketilmemi olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. VI. HUKUM A91klanan gerek9elerle; A. 1. Korn muamele yasagmm ihlal edildigine ili kin iddianm ba vuru yollanmn tiiketilmemesi nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 22 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/22732 : 10/1/2019 2. Yakalama ve gozaltmm hukuki olmamas1 dolay1s1yla ki i hurriyeti ve guvenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ba vuru yollanmn tuketilmemesi nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 3. Tutuklamanm hukuki olmamas1 dolay1s1yla ki i hurriyeti ve guvenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm a91k ;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 4. Soru turma dosyasma en 1mm k1s1tlanmas1 dolay1s1yla ki i hurriyeti ve guvenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm sure a zmz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 5. Tutukluluk incelemelerinin hakim/mahkeme onune 91kanlmaks1zm yap1lmas1 dolay1s1yla ki i hurriyeti ve guvenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ba vuru yollannm tuketilmemesi nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, B. Yarg1lama giderlerinin ba vurucu uzerinde BIRAKILMASINA 10/1/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Burhan USTUN Dye Hicabi DURSUN Dye Serdar OZGULDUR Dye Dye Serruh KALELi Kadir OZKA YA 23