TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET AL İ İRGİN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/20532) Karar Tarihi: 16/6/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/20532 Karar Tarihi : 16/6/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Cafiye Ece YALIM Başvurucu : Ahmet Ali İRGİN Vekili : Av. Hatice ALTINB İLEK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kolluk görevlisinin takip etti ği şüphelinin arac ının ç
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET AL İ İRGİN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/20532) Karar Tarihi: 16/6/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/20532 Karar Tarihi : 16/6/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Cafiye Ece YALIM Başvurucu : Ahmet Ali İRGİN Vekili : Av. Hatice ALTINB İLEK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kolluk görevlisinin takip etti ği şüphelinin arac ının çarpmas ı sonucu başvurucunun yak ınının hayat ını kaybetmesine ili şkin yap ılan soruşturmada kolluk görevlisi hakk ında soruşturma izni verilmemesi nedeniyle ya şam hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 18/6/2020 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Komisyonca kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ula şılan bilgi ve belgelere göre olay özetle şöyledir: 6. Başvurucunun o ğlu D.İ. 3/9/2019 tarihinde motosikleti ile Mu ğla-Fethiye kara yolunda seyir hâlinde iken ters şeritten gelen, farlar ı yanmayan, plakas ız motosiklet sürücüsü H.K. ve onu ba şka bir motosikletle takip eden kolluk görevlisi A.D. ile çarp ışarak hayat ını kaybetmiştir. Başvuru Numaras ı: 2020/20532 Karar Tarihi : 16/6/2022 37. Ortaca İlçe Emniyet Müdürlü ğü (İlçe Emniyet Müdürlü ğü) Trafik Denetleme Büro Amirli ği motorize trafik ekibinin olay günü saat 22.35 s ıralar ında farlar ı yanmayan, plakas ı olmayan, motosikleti ile Mu ğla'dan Fethiye ilçesine do ğru kasks ız şekilde seyreden sürücünün trafik güvenli ğini tehlikeye dü şürdüğünü tespit ederek bunu bildirilmesi üzerine polis memuru A.D. İlçe Emniyet Müdürlü ğüne ait motosikletle şüpheli H.K.y ı takibe alm ıştır. A.D.nin takibi s ıras ında ters yöne giren H.K. kendi şeridinde seyir hâlindeki D. İ. ile çarp ışmış, ard ından polis memuru A.D. her iki motosiklet sürücüsüne çarpm ıştır. Yaşanan trafik kazas ında şüpheli H.K. ve ba şvurucunun o ğlu D.İ. hayat ını kaybetmi ştir. 8. Ortaca Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) derhâl soru şturma başlatm ıştır. 9. Başsavc ılıkça olay yeri incelemesi yap ılm ış; yap ılan inceleme sonucu düzenlenen olay yeri inceleme raporunda olay yerinde kazal ı üç motosiklet oldu ğu, motosikletlerden birinin dik vaziyette bulundu ğu, bu motosikletin [K] marka ve plakas ız olduğu, ikinci motosikletin sa ğ taraf ına yatar vaziyette, mavi renkli, 48... plakal ı [M] marka motosiklet oldu ğu, üçüncü motosikletin İlçe Emniyet Müdürlü ğüne ait 48... plakal ı [B] marka motosiklet oldu ğu, [M] marka motosiklet ile [B] marka plakal ı motosikletlerin ön tekerleklerinin birbirine yap ışık olduğu, kaza yerine yakla şık 20 metre mesafede bulunan, yolun sağında park hâlinde olan minübüsün sa ğ aynas ının k ırık olduğu, sağ ön kap ısında ort a yolcu k ısm ında ve arka teker üst k ısm ında hasar oldu ğu, olay yerinde doku ve kemik parçalar ının bulundu ğu belirtilmi ştir. Olay yeri ve çevresinde foto ğraf çekimi yap ılm ıştır. 10. Başsavc ılık taraf ından olay yeri incelemesinin gerçekle ştirilmesinin ard ından doktor bilirki şisi refakatinde ölü muayenesi yap ılm ıştır. Ölü Muayene Tutana ğı'nda kesin ölüm sebebinin belirlenmesi için otopsi yap ılmas ı gerektiği belirtilmi ştir. 11. Kolluk görevlileri, görgü tan ığı A.P.nin beyan ını alm ıştır. A.P. 5/9/2019 tarihli beyan ında olay günü kültür merkezindeki bir dü ğünden arkada şlar ı O.K., E.G. ve D. İ. ile ayr ıldıklar ını, O.K.n ın kendi motosikletinde yolcu olarak bulundu ğunu, D. İ.nin motosikletinin farlar ının akünün temass ızlık yapmas ı nedeniyle yan ıp söndüğünü, bu nedenle kendisinin D. İ.nin önünde, di ğer motosiklet sürücüsü arkada şı E.G.nin ise D. İ.nin arkas ında seyrettiğini, bir kav şakta durarak yolcusunu indirdi ğini, D.İ.nin ve E.G.nin de durdu ğunu, daha sonra hareket ederek Ortaca istikametine dönü ş yapt ıklar ını, önünde belediye otobüsü olduğunu, onu sollayarak sa ğ şeride geçti ğini, bu s ırada farlar ı yanmayan bir motosiklet ile beş metre arkas ında onu takip eden polis motosikletinin kar şı yönden geldi ğini, dönüp bakt ığında tüm motosikletlerin birbirine girdi ğini gördüğünü beyan etmi ştir. 12. Başsavc ılık, motosiklet kazas ı ile ilgili bilirki şi raporu alm ıştır. 15/9/2019 tarihli bilirkişi raporunda çarp ışan motosikletlerin her ikisinin de farlar ının yanmad ığı, kazan ın meydana gelmesinde ters yönde seyreden ehliyetsiz motosiklet sürücüsü H.K.n ın asli kusurlu olduğu, farlar ı yanmayan motosikletle trafi ğe ç ıkan D.İ.nin ise tali kusurlu oldu ğu belirtilmiştir. 13. Muğla Adli T ıp Kurumu Şube Müdürlü ğü taraf ından yap ılan otopsi sonras ı düzenlenen 19/11/2019 tarihli otopsi raporunda ki şinin otopsisinde al ınan doku örneklerini n Kimya İhtisas Dairesince yap ılan incelenmesinde aranan maddelere rastlanmad ığı, kişinin ölümünün trafik kazas ı ile oluşmas ı mümkün etraf kemik k ırıklar ı, sternum k ırığı ve seri parçal ı kot k ırıklar ı ile birleşik iç organ harabiyeti ve damar yaralanmas ına bağlı iç kanama sonucu meydana geldi ği ifade edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/20532 Karar Tarihi : 16/6/2022 414. Kolluk görevlileri kaza yeri krokisi çizerek Trafik Kazas ı Tespit Tutana ğı düzenlemi ştir. Tutanakta, tescilsiz motosiklet sürücüsü H.K.n ın Ortaca istikametinden Dalaman istikametine do ğru ters şeritte seyir hâlinde iken A.D.nin sevk ve idaresindeki otobüsün sa ğ dikiz aynas ı ve sağ orta k ısımlar ına çarp ıp, çarpman ın etkisiyle hâkimiyetini kaybederek Dalaman istikametinden Ortaca istikametine do ğru emniyet şeridi üzerinde seyir hâlinde olan 48... plakal ı motosikletin sürücüsü D. İ.ye çarpt ığı, H.K.yi takipte olan sürücü polis memuru A.D.nin ise sevk ve idaresinde olan çakarlar ı aç ık motosiklet ile kaza yapan diğer iki motosiklete çarpt ığı belirtilmi ştir. Tutanakta ayr ıca kazan ın meydana gelmesinde tescilsiz motosiklet sürücüsü H.K.n ın asli kusurlu oldu ğu, 48... plakal ı arac ın sürücüs ü D.İ.nin, otobüs şoförü A.D.nin, motosiklet sürücüsü polis memuru A.D.nin kusurlu olmad ığı değerlendirilmi ştir. 15. Başsavc ılık, polis memuru A.D. hakk ında soruşturma izni talep etmi ştir. Ortaca Kaymakaml ığı, A.D. hakk ında ön inceleme raporu al ınmak üzere ön incelemeci görevlendirmi ştir. Ön incelemeci taraf ından haz ırlanan raporda; A.D.nin denetim görevini if a ettiği s ırada H.K.n ın sevk ve idaresindeki plakas ız motosikletin trafik güvenli ğini tehlikeye düşürecek şekilde seyretti ğini fark ederek görevi gere ği motosikleti durdurmak için resmî plakal ı motosikletiyle -siren ve tepe lambas ı aç ık olarak- sürücüyü takibe ald ığı ancak sürücü H.K.n ın dur ihtarlar ına uymayarak k ırm ızı ışık ihlalleri de yaparak kaçmaya devam etti ği, ters yöne girerek kar şı yönden gelen D. İ. ile çarp ıştığını, her iki sürücünün de öldü ğü olayda A.D.nin görevi gere ği şüpheli motosikleti yetkisi dâhilinde takibe ald ığı, meydana gelen kazada kas ıt, ihmal ve kusurunun olmad ığı kanaatine var ıldığı belirtilmi ştir. 16. Ortaca Kaymakaml ığınca 10/1/2020 tarihinde ön inceleme raporu do ğrultusunda polis memuru A.D.nin kast ının veya ihmalinin olmad ığı gerekçesiyle soru şturma izni verilmemesine karar verilmi ştir. 17. Başvurucu, soru şturma izni verilmemesine dair karara itiraz etmi ş, 20/2/2020 tarihinde İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca soruşturma yap ılmas ını gerektirecek nitelikte yeterli ve makul şüphe bulunmad ığından itiraz ın reddine kesin olarak karar vermi ştir. 18. Başvurucu 15/3/2020 tarihinde nihai karar ı öğrendiğini, pandemi nedeniyle 18/6/2020 tarihinde ba şvuruda bulunabildi ğini belirtmi ştir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 19. Anayasa Mahkemesinin 16/6/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 20. Başvurucu, polis memuru A.D.nin İlçe Emniyet Müdürlü ğüne ait motosikletle sirenleri aç ık hâlde H.K.n ın kulland ığı motosikleti takip etmeye ba şlad ığını, olay ın gelişimi nedeniyle H.K.n ın panikleyerek ters yöne girdi ğinin anlaşıldığını, A.D.nin ters şeritte de takibe devam ederek trafik güvenli ğini daha da tehlikeye att ığını, nitekim o ğlu D.İ.nin motosikletiyle güvenli bir şekilde seyir hâlinde iken takip sonucu ya şanan kazada hayat ını kaybettiğini, olay ın görgü tan ıklar ından E.G.nin tan ık olarak beyan ının al ınmad ığını, görevini kötüye kullanmak suretiyle dikkatsiz ve tedbirsiz davranarak genç ya şta iki insan ın ölümüne Başvuru Numaras ı: 2020/20532 Karar Tarihi : 16/6/2022 5neden olan polis memuru A.D. hakk ında soruşturma yap ılmas ına izin verilmedi ğini belirterek yaşam hakk ının ve adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 21. Anayasa n ın Kişinin dokunulmazl ığı, maddî ve manevî varl ığı kenar başlıklı 17. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, ya şama, maddî ve manevî varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahiptir." 22. Anayasa'n ın Devletin temel amaç ve görevleri kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, ki şilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu ğunu sağlamak; ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 23. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, kamu görevlisinin görevini kötüye kullanarak dikkatsizli ği ve özensizli ği sonucu gerçekle ştiğini iddia etti ği trafik kazas ında oğlunun hayat ını kaybetti ğinden, kamu görevlisi hakk ında da soru şturma izni verilmemesinden şikâyet etmektedir. Ba şvurucunun iddialar ının yaşam hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 24. Yaşam hakk ının doğal niteliği gereği, bu hakka yönelik bir ba şvuru ancak ölen kişinin mağdur olan yak ınlar ı taraf ından yap ılabilecektir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 41). Ba şvuru konusu olayda ba şvurucu, müteveffan ın babas ıdır. Bu nedenle ba şvuruda ba şvuru ehliyeti aç ısından bir eksiklik bulunmamaktad ır. 25. Bununla birlikte ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik kriterleri yönünden de incelenmesi gerekir. 26. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ının son cümlesi şöyledir: "Başvuruda bulunabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı şartt ır." 27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un " Bireysel ba şvuru hakk ı" kenar başlıklı 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: "İhlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olmas ı gerekir." 28. Devletin ya şam hakk ı kapsam ındaki pozitif yükümlülüklerinin usule ili şkin yönü, şüpheli her ölüm olay ının sorumlular ının belirlenmesini ve gerekiyorsa cezaland ırılmas ını sağlayabilecek etkili bir soru şturma yürütülmesini gerektirir. Yürütülecek bu soruşturman ın temel amac ı yaşam hakk ını koruyan hukukun etkili bir şekilde Başvuru Numaras ı: 2020/20532 Karar Tarihi : 16/6/2022 6uygulanmas ını, kamu görevlilerinin müdahalesiyle veya onlar ın sorumluluklar ı alt ında meydana gelen ya da di ğer bireylerin fiilleriyle gerçekle şen ölümler nedeniyle ilgilileri n hesap vermelerini sa ğlamakt ır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri, 54). 29. Yaşam hakk ını korumak için olu şturulan yasal ve idari çerçevenin gere ği gibi uygulanmas ını ve bu hakka yönelik ihlallerin durdurulup cezaland ırılmas ını sağlayacak etkili bir yarg ısal sistem kurmakla yükümlü olan devlet, ya şam hakk ının ihlaline kasten sebebiyet verilmedi ği durumlarda sözü edilen yükümlülü ğünü mağdurlara hukuki, idari hatta disiplinle ilgili hukuk yollar ını aç ık tutmak suretiyle de yerine getirebilir ( Serpil Kerimo ğlu v e diğerleri , 52, 59). 30. An ılan değerlendirme, trafik kazas ı sonucu meydana gelen ölümler yönünden de geçerlidir. Nitekim Anayasa Mahkemesi trafik kazas ı sonucu meydana gelen ölüm olay ı hakk ında etkili ceza soru şturmas ı yürütülmemesi nedeniyle yap ılan birçok ba şvuruyu, ölümün kaza sonucu meydana geldi ğini ve olas ı sorumluluklar ın tespitini sa ğlayabilecek seviyede bir ceza soru şturmas ı yürütülmesi kayd ıyla etkili yarg ısal sistem kurma yükümlülü ğünün başvurulara tazminat/tam yarg ı yolunun sa ğlanmas ı ile yerine getirilmi ş say ılabileceğine işaret ederek ba şvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulmuştur (Fatma K ılıçarslan , B. No: 2015/4991, 4/4/2018, 28-32; Bedriye Demir , B. No: 2015/8309, 13/9/2018, 36-38; İlknur Koca, B. No: 2015/3511, 15/11/2018, 44-46; Alaattin Sad ık, B. No: 2015/16748, 21/2/2019, 39-41). 31. Somut olayda ba şvurucunun o ğlu müteveffa D. İ.nin motosikletiyle kaçmaya çal ışan şüpheli H.K.n ın kolluk görevlisi taraf ından takipte oldu ğu olay ın taraflar ından olmad ığı tart ışmas ızdır. Üçüncü ki şinin kulland ığı motosikletle ters yöne girerek her şeyden habersiz motosikletiyle kendi şeridinde seyreden D. İ.ye çarpmas ı sonucunda her iki sürücünün de hayat ını kaybettiği anlaşılm ıştır. Başvurucu, trafik kazas ının kamu görevlisinin görevinin gereklerine ayk ırı davranmas ı sonucu gerçekle ştiğini iddia etmektedir. 32. Ölüm olay ı bir kamu görevlisi olan polis memurunun görevi kapsam ında trafik denetlemesi yapt ığı sırada trafik güvenli ğini tehlikeye atan bir ki şiyi takibi s ıras ında görevini yerine getirirken meydana gelmi ştir. Bu hizmetin yerine getirilmesi s ıras ında üçüncü ki şilerin yaşamlar ının korunmas ı bak ımından gerekli dikkat ve özenin gösterilip gösterilmedi ği hususu idareye kar şı aç ılabilecek bir tazminat davas ında tart ışılıp değerlendirilebilecektir. Bu nedenle bir polis memurunun trafik denetiminde meydana gelen kovalama s ıras ında gerekli tedbiri almayarak ölüme sebebiyet verdi ğine dair iddialar her durumda bir cezai takibat yap ılmas ını gerektirmeyecektir. Dolay ısıyla kamu görevlisinin sorumlulu ğunun tespit edilmesi bak ımından yukar ıda belirtilen ilkeler do ğrultusunda tam yarg ı davas ı yolunun etkisiz oldu ğu söylenemeyecektir. 33. Sonuç olarak tam yarg ı davas ı yolunu tüketti ğine ilişkin herhangi bir bilgiyi Anayasa Mahkemesine sunmayan ba şvurucunun iddialar ı yönünden makul ba şarı şans ı tan ıyan tazminat yolunu tüketmeden bireysel ba şvuruda bulundu ğu anlaşılm ıştır. 34. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Selahaddin MENTE Ş bu görüşe kat ılmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2020/20532 Karar Tarihi : 16/6/2022 7V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Yaşam hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA Selahaddin MENTE Ş'in karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 16/6/2022 tarihinde karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Başvuru Numaras ı: 2020/20532 Karar Tarihi : 16/6/2022 8KARŞIOY Mahkememizin say ın çoğunluğu başvurucunun ya şam hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkin başvurusunu ba şvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar vermi ştir. Aşağıda belirtti ğim gerekçelerle say ın çoğunluğun görüşüne kat ılmad ım. Başvuruya konu olay ve olgular mahkememizin gerekçeli karar ında anlat ılm ıştır. Başvuruya konu olayda kolluk görevlisinin takip etti ği şüpheliye araç çarpmas ı sonucu öldü ğü anlaşılm ıştır. Kolluk görevlisine olay nedeniyle soru şturma izni verilmemesi mahkememize ba şvuru olarak iletilmi ştir. Olay nedeniyle ba şsavc ılık taraf ından aç ılan soruşturma takipsizlik karar ı ile neticelenmi ştir. Takipsizlik karar ına yap ılan itiraz İzmir İdare Mahkemesi taraf ından re t edilerek kesinle şmiştir. Başvurucunun olaya sebebiyet verdi ği iddia etti ği polis memuru ile ilgili ceza muhakemesine ili şkin süreç bitmi ştir. Bu nedenle ba şvurucunun iddialar ı Anayasa Mahkemesince incelenmelidir. Başvurucu iddialar ında görgü tan ıklar ına E.G nin beyan ın al ınmad ığını belirtmiştir. Mahkemece ba şvurucunun talebi ya şam hakk ı yönünden incelenmeli olayda ad ı geçen kamu görevlisinin tüm deliller topland ıktan sonra kazaya sebebiyet verip vermedi ği etkili soruşturmayla belirlendikten sonra sonuca ula şılmal ıdır. Somut ba şvuruda ya şam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekti ği düşüncesiyle Say ın çoğunluğun görüşüne kat ılmad ım. Üye Selahaddin MENTE Ş