TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ERDEM SEM İH YILDIZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/24814) Karar Tarihi: 19/1/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/24814 Karar Tarihi : 19/1/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucu : Erdem Semih YILDIZ Vekili : Av. Vahide Bü şra GÜN I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; gözalt ı sürecinde fiziksel ve psikolojik şiddet nede
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ERDEM SEM İH YILDIZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/24814) Karar Tarihi: 19/1/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/24814 Karar Tarihi : 19/1/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucu : Erdem Semih YILDIZ Vekili : Av. Vahide Bü şra GÜN I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; gözalt ı sürecinde fiziksel ve psikolojik şiddet nedeniyle kötü muamele yasağının, ceza soru şturmas ı sürecindeki tutukluluk, elkoyma i şlemleri nedeniyle özel hayata sayg ı, kişi özgürlüğü ve güvenli ği haklar ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. 2. Avukat olan ba şvurucu, terör örgütü (FETÖ) üyeli ği isnad ıyla hakk ında yürütülen soru şturma kapsam ında 8/3/2019 tarihinde gözalt ına al ınm ış; akabinde ikametinde arama yap ılm ıştır (Başvurucunun ikametinin aranmas ı ve tespit edilecek suç deliline e l konulmas ı için 7/3/2019 tarihinde Ankara 4. Sulh Ceza Hâkimli ğinden karar al ındığı anlaşılm ıştır. Başvurucunun süreç sonunda silahl ı terör örgütüne üye olma suçu nedeniyle hapis cezas ı ald ığı ve hükmün kesinle ştiği görülmü ştür.). 3. Başvurucu, gözalt ına al ınmas ının ard ından emniyet biriminde tutulmu ştur. Bu süreçte ba şvurucunun yak ınlar ına haber verilmi ş, müdafi ile görü ştürülmüştür. Başvurucunun gözalt ında tutuldu ğu 8/3/2019 ile 12/3/2019 tarihleri aras ında hakk ında düzenlenen adli muayene raporlar ında " darp ve cebir izine rastlanmad ığı" tespit edilmi ştir. 12/3/2019 tarihinde üzerine at ılı suç nedeniyle Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) taraf ından yap ılan sorgusunda ba şvurucu; gözalt ı sürecinde kendisine elleri arkada olacak şekilde kelepçe tak ıldığını, fiziksel ve psikolojik şiddete maruz kald ığını ileri sürmü ştür. Başvurucu müdafi, Ankara 7. Sulh Ceza Hakimli ği nezdinde yap ılan ve tutuklama karar ı verilen 12/3/2019 tarihli sorguda da kötü muamele iddialar ını yinelemi ştir. Başsavc ılık sorgu tutanağında, başvurucunun görünür nitelikte bir yaralanmas ı olduğu, bu durumun ba şvurucu taraf ından gösterildi ği ve/veya ba şvurucunun fiziksel şiddet gördü ğüne dair bir tespitin Başvuru Numaras ı: 2019/24814 Karar Tarihi : 19/1/2023 3dışarıdan basit gözlemle yap ılabildiği yönünde bir belirlemede bulunulmam ış; bu yönde bir bilgiye yer verilmemi ştir. 4. Başvurucunun beyan ı üzerine ba şlatılan soru şturmada ilgili emniyet birimlerinden sürece ili şkin bilgi/belge temin edilmi ş ve soruşturma sonunda kovu şturmaya yer olmad ığına karar verilmi ştir. Gerekçede, ba şvurucunun soyut iddias ı dışında kamu davas ı açılmas ı için yeterli delil/ şüphe bulunmad ığı ifade edilmi ştir. Başvurucunun karara yönelik itiraz ı da sulh ceza hâkimli ği taraf ından reddedilmi ştir. 5. Başvurucu, nihai karar ı 18/6/2019 tarihinde tebellü ğ etmesinin ard ından 17/7/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 6. Komisyon, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. II. DEĞERLEND İRME 7. Ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. A. Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 8. Başvurucu, gözalt ı sürecinde elleri arkas ında olacak şekilde kelepçelendi ğini, fiziksel ve psikolojik şiddet gördü ğünü ileri sürmü ştür. Konuya ili şkin insan haklar ı yarg ısı içtihad ını sunan Adalet Bakanl ığı, adli makamlar ın tespitinden ve ula ştığı sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir neden bulunmad ığını beyan etmi ştir. Başvurucu, kar şı beyan dilekçesinde başvuru formundaki iddialar ını yinelemiştir. 9. Başvurunun bu k ısm ı kötü muamele yasa ğı kapsam ında incelenmi ştir. 10. Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan maddi ve manevi varl ığı koruma ve geli ştirme hakk ına sayg ı gösterme yükümlülü ğü; öncelikle negatif yükümlülük olarak kamu otoritelerinin ki şilerin fiziksel ve ruhsal olarak zarar görmelerine nede n olmamalar ını gerektirdi ği gibi ayr ıca pozitif yükümlülük olarak devlete ki şilerin işkence ve eziyete ya da insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir ceza veya muameleye maruz bırak ılmalar ını engelleyecek tedbirler alma ödevi yüklemektedir. S ınırlar ı belli baz ı durumlarda, mevzuata uygun olarak ve sadece kaç ınılmaz hâllerde, a şırı olmamas ı koşuluyla güvenlik güçleri taraf ından fiziksel güce ba şvurulmas ının kötü muamele olmad ığı kabul edilmektedir. Kötü muamele iddialar ın savunabilir oldu ğundan, dolay ısıyla bu iddialara ilişkin derhâl resmî bir soru şturma ba şlatılmas ı gereklili ğinden söz edilebilmesi için iddialar ın güçlü bir dayanakla birlikte yetkili merciler nezdinde dile getirilmesi gerekmektedir. Söz konusu gereklilik sa ğlanmad ığında mağdur olduğunu ileri süren ki şilerin etkili soru şturma yürütülmesine ili şkin meşru bir beklentiye girebileceklerinin söylenebilmesi mümkün de ğildir ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, Cezmi Demir ve di ğerleri, B. No: 2013/293, 17/7/2014, Ali R ıza Özer ve di ğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, Beyza Metin , B. No: 2014/19426, 12/12/2018). 11. Somut olayda ba şvurucu, terör örgütüne üyelik suçu şüphesi ile gözalt ına alınm ıştır. Başvurucunun üyesi oldu ğu şüphesiyle gözalt ına al ındığı terör örgütünce gerçekleştirilen darbe giri şiminin ya şand ığı dönemde çok say ıda vatanda şın hayat ını Başvuru Numaras ı: 2019/24814 Karar Tarihi : 19/1/2023 4kaybettiği, darbe giri şimi s ıras ında büyük bir y ıkım yaşand ığı, kaos ve çat ışma ortam ının hâkim oldu ğu da gözönünde tutulmal ıdır (detayl ı aktar ım için bkz. Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017). Bu ko şullar alt ında güvenlik gerekleri do ğrultusunda zanl ılara kelepçe tak ılmas ının ve zor kullan ılmas ının makul bir tedbir oldu ğu, bu müdahalenin kötü muamele yasa ğının ihlali için aranan asgari a ğırlık derecesini a şmad ığını hat ırlatmak gerekir. 12. Başvurucu, fiziksel şiddet uyguland ığını yaraland ığını ileri sürmekte ise de hakk ında düzenlenen genel adli muayene raporlar ında darp ve cebir izine rastland ığı yönünde bir bulgu elde edilmedi ği, kötü muamele iddias ını doğrulayacak şekilde bir tespit yap ılmad ığı görülmüştür. Gözalt ı dönemi ile ilgili olarak düzenlenen t ıbbi raporlarda yap ılan tespit ile başvurucunun kötü muamele iddias ı örtüşmemektedir. Bu ba ğlamda gözalt ına al ındığı, gözetim alt ında tutuldu ğu dönemde kelepçe tak ılan ve t ıbbi raporlar uyar ınca vücudunda darp ve cebir izine rastlanmayan ba şvurucu için kötü muamele ba ğlam ında asgari a ğırlık derecesini a şan bir müdahalenin varl ığından söz edilemez. 13. Başvurucu kötü muamele iddialar ını destekleyen bir veri (tan ık delili vs.) ortaya koyamad ığı gibi Başsavc ılık nezdinde yap ılan sorgusunda ve hâkim kar şısında da bu tespitin yap ılabilmesine, darp izlerinin görülmesine yönelik bir giri şimde bulunmam ıştır. Yine başvurucunun sözlü/psikolojik şiddet iddialar ını destekleyen bir bulgu dosya kapsam ında bulunmamaktad ır. Tüm bu tespitlere göre ba şvurucunun kötü muameleye maruz kald ığına ilişkin savunulabilir bir iddia ortaya koyamad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 14. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Diğer İhlal İddialar ı 15. Kişi özgürlü ğü ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın Ahmet Kubilay Tezcan (B. No: 2014/3473, 25/1/2018), Ekrem At ıcı (B. No: 2014/15609, 8/3/2018) kararlar ı doğrultusunda; özel hayata sayg ı hakk ına ilişkin iddias ının Nuray Işık (B. No: 2014/7561, 28/9/2016), Alaaddin Akka şoğlu ve Akis Yay ıncılık San. ve Tic. A. Ş. (B. No: 2014/18247, 20/12/2017) kararlar ı doğrultusunda başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. III. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. 1. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Diğer ihlal iddialar ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2019/24814 Karar Tarihi : 19/1/2023 5C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 19/1/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.