TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ERDAL MENENG İÇ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/6046) Karar Tarihi: 26/2/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/6046 Karar Tarihi : 26/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Erdal MENENG İÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ERDAL MENENG İÇ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/6046) Karar Tarihi: 26/2/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/6046 Karar Tarihi : 26/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Erdal MENENG İÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 20/2/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca tutuklaman ın hukuki olmad ığı şikâyeti d ışındaki iddialar yönünden kısmi kabul edilemezlik karar ı verilmiş, baş vurunun tutuklaman ın hukukili ğine ilişkin kısm ının kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/6046 Karar Tarihi : 26/2/2020 38. Türkiye 15/7/2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmi ştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam ede n ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlant ılı olan ve aralar ında yarg ı mensuplar ının da bulundu ğu çok say ıda kişi hakk ında Cumhuriyet başsavc ılıklar ı taraf ından soru şturma başlatılm ıştır. Bu kapsamda te şebbüsün savu şturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca -aralar ında yüksek mahkeme üyelerinin de bulunduğu- üç bine yak ın yarg ı mensubu hakk ında FETÖ/PDY ile ba ğlant ılar ının bulundu ğu iddias ıyla başlatılan soruşturmada bu ki şilerin büyük bölümü hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirlerine ba şvurulmuştur (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51, 350). 10. Darbe te şebbüsünden sonra ba şvurucu hakk ında Ankara Cumhuriyet Başsavc ılığı taraf ından ağır cezal ık suçüstü hâli bulundu ğu değerlendirilerek Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) hiyerar şik yap ılanmas ında yer ald ığı iddias ıyla soruşturma başlatılm ıştır. 11. Yarg ıtay tetkik hâkimi olarak görev yapan ba şvurucu, Hâkimler ve Savc ılar Yüksek Kurulu (HSYK) İkinci Dairesinin 16/7/2016 tarihli karar ı ile görevde n uzaklaştırılm ış ve 24/8/2016 tarihinde meslekten ihraç edilmi ştir. 12. Başvurucu, Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığının HSYK karar ıyla görevden uzaklaştırılanlar hakk ında soru şturma işlemlerinin yap ılmas ı yönündeki yaz ısı üzerine Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) taraf ından 18/7/2016 tarihinde gözalt ına alınm ıştır. 13. Başsavc ılık başvurucunun müdafiinin haz ır bulunmas ıyla ifadesini alm ış ve ard ından mevcut delil durumu itibar ıyla kuvvetli suç şüphesinin ve tutuklama nedenlerinin bulunduğunu belirterek tutuklanmas ı istemiyle ba şvurucuyu Ankara 5. Sulh Ceza Hâkimliğine sevk etmi ştir. 14. Başvurucu; Ankara 5. Sulh Ceza Hâkimli ğince yap ılan sorgusunun ard ından 22/7/2016 tarihinde, silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanm ıştır. 15. Ankara 2. Sulh Ceza Hâkimli ği 10/10/2016 tarihinde ba şvurucunun tutuklulu k hâlinin devam ına karar vermi ştir. Başvurucu bu karara itiraz etmi ştir. 16. Ankara 3. Sulh Ceza Hâkimli ği 9/1/2017 tarihinde itiraz ın reddine karar vermiştir. Bu karar 18/1/2017 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 17. Başvurucu 20/2/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 18. Başvurucu 4/5/2017 tarihinde tahliye edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/6046 Karar Tarihi : 26/2/2020 419. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 3/10/2018 tarihli iddianamesiyle ba şvurucu hakk ında silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan cezaland ırılmas ı istemiyle kamu davas ı açılm ıştır. 20. Ankara 32. A ğır Ceza Mahkemesi 2/11/2018 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermi ş ve E.2018/275 say ılı dosya üzerinden kovu şturma aşamas ı başlam ıştır. 21. Dava bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla ilk derece mahkemesinde derdesttir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 22. Mahkemenin 26/2/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 23. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve giderlerini ödeyemeyecek durumd a olduğunu belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 24. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Tutuklaman ın Hukuki Olmad ığına İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 25. Başvurucu, tutuklanmas ının hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. Başvurucu ayr ıca mesleğinden kaynaklana n usule ilişkin baz ı güvencelere riayet edilmeksizin tutukland ığını, bu bağlamda hakk ında tutuklama tedbirinin uygulanmas ına karar veren mercilerin yetkili/görevli olmad ığını ileri sürmüştür. 26. Bakanl ık; başvurucu hakk ında Hâkimler ve Savc ılar Yüksek Kurulunun ald ığı kararlar ile yap ılan yarg ılamada elde edilen bilgiler ışığında, başvurucunun FETÖ/PDY'ye ait ev ve yurtlarda kald ığının, hâkimlik mesle ğini ifa ederken örgütün sohbetine kat ıldığının, örgüte mensup ki şilerle görü şme yapt ığının anlaşıldığını, bu yönüyle ba şvurucu hakk ında kuvvetli belirti ve tutuklama nedenlerinin bulundu ğunu ve tutuklaman ın ölçülü oldu ğunu belirtmiştir. 2. Değerlendirme 27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı gereği bireysel ba şvurunun ba şvuru yollar ının tüketildi ği, başvuru yolu öngörülmemi ş ise ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otu z gün içinde yap ılmas ı gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/6046 Karar Tarihi : 26/2/2020 528. Somut olayda ba şvurucu taraf ından Ankara 2. Sulh Ceza Hâkimli ğince 10/10/2016 tarihli tutuklulu ğun devam ı karar ına itiraz edilmi ş olup Ankara 3. Sulh Ceza Hâkimliğinin itiraz ın reddine ili şkin karar ının sonucu 18/1/2017 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. Bu nedenle ba şvurunun itiraz merciince verilen ret karar ının öğrenildiği 18/1/2017 tarihinden itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekmektedir. Bu kapsamda ba şvurucunun en geç 17/2/2017 tarihine kadar bireysel ba şvuruda bulunmas ı gerekirken 20/2/2017 tarihinde başvuruda bulundu ğu anlaşılm ış olup bireysel ba şvuru için öngörülen otuz günlük sürenin geçtiği sonucuna var ılm ıştır. 29. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmayan bireysel ba şvurunun süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından başvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASIN A 26/2/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU