TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR K.A. ve N.H.A.A. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/23153) Karar Tarihi: 7/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2016/23153 Karar Tarihi : 7/10/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Sinan ARMA ĞAN Başvurucular : 1. N.H. A.A. Vekili : Av. Mehmet Şerafettin AKAY 2. K. A. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, geri gönderme merkezinde tutma n
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR K.A. ve N.H.A.A. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/23153) Karar Tarihi: 7/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2016/23153 Karar Tarihi : 7/10/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Sinan ARMA ĞAN Başvurucular : 1. N.H. A.A. Vekili : Av. Mehmet Şerafettin AKAY 2. K. A. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, geri gönderme merkezinde tutma nedeniyle kötü muamele yasa ğı ile kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurulara ait ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra ba şvurular Komisyonlara sunulmu ştur. 3. Başvurucular, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 73. maddesi uyar ınca tedbiren tutulduklar ı geri gönderme merkezlerinden sal ıverilmelerini talep etmi şlerdir. 4. Komisyonlarca, ya şamlar ının ya da maddi veya manevi bütünlüklerinin ciddi bir tehlike alt ında olduğunun anla şılamad ığı değerlendirilerek ba şvurucular ın tedbir talepleri incelenmek üzere Bölüme gönderilmemi ştir. 5. Konusunun ayn ı olmas ı nedeniyle 2017/35404 numaral ı dosyan ın 2016/23153 numaral ı bireysel ba şvuru ile birle ştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/23153 Karar Tarihi : 7/10/2021 37. Başvurucular hakk ında farkl ı tarihlerde 4/4/2013 tarihli ve 6458 say ılı Yabanc ılar ve Uluslararas ı Koruma Kanunu nun 54. maddesi uyar ınca ilgili valilikler taraf ından s ınır d ışı etme karar ı tesis edilmi ş, ayr ıca başvurucular idari gözetim alt ına alınarak geri gönderme merkezlerine konulmu ştur. 8. Başvurucular tutulduklar ı geri gönderme merkezlerinden yetkili sulh ceza hâkimliğince veya idare taraf ından farkl ı tarihlerde resen sal ıverilmiştir. 9. Başvurular otuz günlük yasal ba şvuru süresi içinde yap ılm ıştır. IV. İLGİLİ HUKUK 10.İlgili hukuk için bkz. B.T. [GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017, 19-38. V. İNCELEME VE GEREKÇE 11. Anayasa Mahkemesinin 7/10/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 12. Başvurucular; hukuka ayk ırı olarak idari gözetim alt ında tutulmalar ı nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenli ği haklar ının, insan haysiyetine ayk ırı koşullarda geri gönderme merkezlerinde tutulmalar ı nedeniyle de kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmü ş ve bu konulardaki şikâyetlerini ileri sürebilecekleri etkili bir ba şvuru mekanizmas ı bulunmad ığını ifade etmi ştir. B. Değerlendirme 13. Anayasa Mahkemesi B.T. başvurusunda idari gözetim alt ında tutulma yerlerinin yönetim, denetim ve i şletilmesinin İçişleri Bakanl ığı taraf ından yürütülen bir kamu hizmeti olduğunu, 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesine göre idari i şlem ve eylemlerden dolay ı kişisel hakk ı doğrudan etkilenenlerin idari yarg ıda tam yarg ı davas ı aç ılabileceğini, teorik düzeyde mevcudiyeti tespit edilen bu yolun -s ırf bilgi eksikliği nedeniyle- fiiliyatta hiç i şletilmemesinin etkisiz oldu ğu biçiminde yorumlanamayaca ğını belirtmi ş ve yabanc ının sal ıverilmesi hâlinde etkili hukuk mekanizmas ının tam yarg ı davas ı olduğunu ifade etmi ştir (B.T., 45-58). 14. Anayasa Mahkemesi ayn ı başvuruda, idari gözetimi sona erdirilen başvurucular ın hukuka ayk ırı olarak idari bir kararla özgürlüklerinden yoksun b ırak ılmalar ı nedeniyle u ğrad ıklar ını öne sürdükleri maddi ve manevi zararlar ının karşılanmas ı bak ımından başarı şans ı sunma, yeterli giderim sa ğlama kapasitesini haiz ve ula şılabilir oldu ğu görülen tam yarg ı davas ı yolu tüketilmeden yap ılan başvurular ın incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmad ığı sonucuna varm ıştır (B.T., 73; A.A., B. No: 2014/18827, 20/12/2017, 37). 15. Başvurucular ın geri gönderme merkezlerinden sal ıverildiği görülmü ştür. Bu durumda söz konusu ba şvurucular ın geri gönderme merkezlerinde tutulmalar ı nedeniyle kötü muamele yasa ğı ile kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddialar ı bak ımından yukar ıda aç ıklanan ilkelerden ayr ılmay ı gerektiren bir husus bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2016/23153 Karar Tarihi : 7/10/2021 416. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurular ın bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 17. Bununla birlikte bu a şamada olu şan durum nedeniyle mevcut ba şvurular yönünden i şbu karar ın ard ından aç ılmas ı muhtemel idari davalar ın süresine ili şkin olarak bir hususun aç ıklığa kavuşturulmas ı zorunlulu ğu has ıl olmuştur. 18. Öncelikle vurgulanmal ıdır ki idari yarg ı yerlerinde aç ılacak davalar ın süresine ilişkin koşullar ı incelemek ve idari davalar ın süresinde aç ılıp aç ılmad ığını değerlendirmek ilgili mahkemelerin takdirindedir. Öte yandan inceleme konusu ba şvuruda oldu ğu gibi B.T. karar ındaki içtihat de ğişikliğinin Resmî Gazete'de yay ımland ığı 16/2/2018 tarihinden önce tam yarg ı davas ı yolu tüketilmeden do ğrudan Anayasa Mahkemesine yap ılan müracaatlar ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmas ını müteakip aç ılacak davalarda dava açma süresinin derece mahkemelerince bu ki şilerin mahkemeye eri şim haklar ının ihlaline neden olmayacak biçimde de ğerlendirilmesi gerekti ğine de i şaret edilmelidir ( B.T., 59). 19. Kötü muamele yasa ğı ile kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı yönünden ba şvuru yollar ının tüketilmemesine istinaden kabul edilemezlik karar ı verildiğinden an ılan hak ve yasakla ba ğlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesinde düzenlenen etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ği iddias ının bu aşamada incelenmesine gerek görülmemi ştir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucular ın kimliklerinin gizli tutulmas ı taleplerini n KABULÜNE, B. Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı ile kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 7/10/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI