TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MUSA KARACA VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/16719) Karar Tarihi: 10/5/2023 R.G. Tarih ve Say ı: 4/7/2023-32238 Başvuru Numaras ı: 2019/16719 Karar Tarihi : 10/5/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mustafa İlhan ÖZTÜRK Başvurucular : 1. Musa KARACA 2. Yusuf ÇETR İZ 3. Nüsret B İLEN Başvurucular Vekili : Av. Abubekir CO ŞKUN
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MUSA KARACA VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/16719) Karar Tarihi: 10/5/2023 R.G. Tarih ve Say ı: 4/7/2023-32238 Başvuru Numaras ı: 2019/16719 Karar Tarihi : 10/5/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mustafa İlhan ÖZTÜRK Başvurucular : 1. Musa KARACA 2. Yusuf ÇETR İZ 3. Nüsret B İLEN Başvurucular Vekili : Av. Abubekir CO ŞKUN I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, işçi statüsünde çal ışan başvurucular ın terör örgütü üyeli ği suçundan şüpheli bir şahs ın masum oldu ğuna dair ba şlatılan imza kampanyas ında imza atmalar ı ve sosyal medyada bu konuda payla şım yapmalar ı nedeniyle i ş akitlerinin feshedilmesinin ifade özgürlüğünü ihlal etti ği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucular Yusuf Çetriz ve Nüsret Bilen A şkale İlçe Devlet Hastanesinde teknik personel, Musa Karaca ise İl Göç İdaresinde şoför kadrosunda belirsiz süreli i ş sözleşmesiyle çal ışmaktayken Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) üyeli ğinden tutuklu olan A şkale'nin eski belediye ba şkan ını övdüklerinden bahisle ba şvurucular ın iş akitleri 2017 y ılında hakl ı nedenle feshedilmi ştir. 3. Başvurucular Yusuf Çetriz ile Musa Karaca'n ın tutuklu belediye ba şkan ının masum oldu ğu yönünde imza kampanyas ı başlatmalar ı, Nüsret Bilen'in ise sosyal medya hesab ı üzerinden ayn ı konuda payla şımda bulunmas ı iş akitlerinin fesih gerekçeleri olarak gösterilmi ştir. Başvurucu Nüsret Bilen'in sosyal medya payla şımı şu şekildedir: "Aşkale Belediye Ba şkan ı Say ın [E.B.ye] yap ılan komplo, asl ında Aşkale ve A şkale halk ına yap ılmıştır. Say ın [E.B.] inad ına devletçi, inad ına milliyetçi, inad ına milli görü şçü, inad ına vatansever ve inad ına Aşkaleli ve sonuna kadar ba şta Belediye Ba şkan ı olmak üzer e tüm içeri al ınıp ve sorgusu bitip ve sorguda devam eden arkada şlar ın arkas ınday ız. Çünkü biz biliyoruz ki A şkale'den vatan haini ç ıkmaz. Hele de Dada ş olursa." 4. Başvurucular Yusuf Çetriz ile Musa Karaca'n ın an ılan eylemleri nedeniyle Erzurum Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından terör örgütüne üye olma suçundan soru şturma Başvuru Numaras ı: 2019/16719 Karar Tarihi : 10/5/2023 3işlemlerine ba şlanm ış ancak bu yönde herhangi bir delil tespit edilememesi nedeniyle kovuşturmaya yer olmad ığına dair karar verilmi ştir. 5. Başvurucular, fesih i şleminin haks ız ve geçersiz oldu ğunu belirterek i şe iade talepli tespit davas ı açm ıştır. 6. Davalar ın görüldü ğü Aşkale Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) farkl ı tarihli ve esas say ılı kararlar ıyla davalar ın reddine karar vermi ştir. Gerekçeli kararlar ında Mahkeme; ilgili işverenlerin ba şvurucular ın FETÖ/PDY ile irtibatl ı olduklar ı yönündeki değerlendirmeler nedeniyle i ş akitlerini feshetti ğini, başvurucular ın FETÖ/PDY üyeli ği suçundan tutuklu bir ki şiyi desteklediklerini belirterek i şverenlerden şüphelendikleri ki şilerle çal ışmalar ının beklenemeyece ği gerekçesiyle i şverenin şüphe feshinin geçerli olduğu değerlendirmesinde bulunmu ştur. 7. Kararlar ın istinaf edilmesi üzerine dosyalar ı inceleyen Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi (bölge adliye mahkemesi) farkl ı tarihli ve esas say ılı kararlar ıyla iş ilişkisinin devam ı için gerekli güven ili şkisinin sars ıldığı değerlendirmesinde bulunarak istinaf taleplerinin reddine karar vermi ştir. 8. Başvurucular, nihai kararlar ı 19/4/2019 tarihinde ö ğrendikten sonra 14/5/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 9. Başvurucular ın adli yard ım talebinin kabulüne, konu yönünden hukuki irtibat bulunmas ı nedeniyle 2019/16848 ve 2019/16927 bireysel ba şvuru numaral ı dosyalar ın 2019/16719 bireysel ba şvuru numaral ı dosya ile birle ştirilmesine Komisyonca kara r verilmiştir. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 10. Başvurucular; masum oldu ğuna inand ıklar ı bir belediye ba şkan ı lehinde görü ş bildirdiklerini, söz konusu ki şinin daha sonra beraat etti ğini, görüşlerini yans ıtmaktan öteye geçmeyen eylemleri nedeniyle terör örgütüyle irtibatland ırılarak iş akitlerinin feshedilmesinin ifade özgürlü ğü, adil yarg ılanma hakk ı, mülkiyet hakk ı ile suç ve cezalar ın kanunili ği ilkesini ihlal etti ğini iddia etmi ştir. Bakanl ık görüşünde; iş sözleşmesinin feshedilmesinde başvurucular ın davran ışlar ının iş sözleşmesindeki güven unsurunu zedeleyip zedelemedi ği, söz konusu payla şımlar ın işyerinde düzeni bozucu ve çal ışma bar ışına halel getirici nitelikte olup olmad ığı, başvurucular ın ifade hürriyeti ile i şverenin yönetim yetkisi aras ında adil bir denge sa ğlan ıp sağlanmad ığı hususlar ının Anayasa Mahkemesi içtihad ı ve somut olay ın kendine özgü ko şullar ı da dikkate al ınarak incelenmesi gerekti ği belirtilmi ştir. 11. Başvuru ifade özgürlü ğü kapsam ında incelenmi ştir. 12. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir nedeni de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 13. Somut olayda ba şvurucular ın iş sözleşmesi, terör örgütüne üyelik suçundan tutuklanan bir belediye ba şkan ının masum oldu ğuna dair yap ılan imza kampanyas ı ve paylaşım nedeniyle feshedilmi ştir. Başvurucular, i ş akitlerini fesheden kurumlarda özel Başvuru Numaras ı: 2019/16719 Karar Tarihi : 10/5/2023 4hukuk hükümlerine tabi personeller olarak çal ışmaktad ır. Dolay ısıyla somut olayda kamu gücünü kullanan idarenin do ğrudan müdahalesinin söz konusu olmad ığı dikkate al ındığında başvurunun devletin pozitif yükümlülükleri ba ğlam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir (ayn ı ölçütle negatif yükümlülük ba ğlam ında değerlendirmeler için bkz. Ç.A. (3) [GK], B. No: 2018/10286, 2/7/2020, 104; Ayla Demir İşat [GK], B. No: 2018/24245, 8/10/2020, 113). 14. Pozitif yükümlülükler özel hukuk ki şilerinin birbirleriyle olan uyu şmazl ıklar ının çözümüne ili şkin yasal altyap ının oluşturulmas ını, söz konusu uyu şmazl ıklar ın adil yarg ılama gereklerine uygun ve usul yönünden güvenceleri haiz bir yarg ılama kapsam ında incelenmesini, bu yarg ılamalarda temel haklara ili şkin anayasal güvencelerin gözetilip gözetilmedi ğinin denetlenmesini gerektirir ( Ömür Kara ve Onursal Özbek, B. No: 2013/4825, 24/3/2016, 47, 48). 15. Bu do ğrultuda özel hukuk i ş ilişkisi kapsam ında çal ışan bireylerin Anayasa ile güvence alt ına al ınan haklar ına yönelik müdahale iddias ı içeren uyu şmazl ıklar ının karara bağland ığı davalarda derece mahkemelerince söz konusu güvenceler gözard ı edilmemeli, işveren ve çal ışanlar aras ındaki çat ışan ç ıkarlar adil biçimde dengelenmeli, müdahaleni n işverenin me şru amac ıyla ölçülü olup olmad ığı değerlendirilmeli, ula şılan sonuç hakk ında hüküm kurulurken ilgili ve yeterli gerekçeler sunulmal ıdır (Ömür Kara ve Onursal Özbek, 50). 16. Derece mahkemeleri taraf ından taraflar ın ç ıkarlar ı dengelenirken ve müdahalenin ölçülülü ğü irdelenirken i ş sözleşmelerinde k ısıtlay ıcı ve zorlay ıcı düzenlemelerin ne şekilde belirlendi ği, çal ışanlar ın temel haklar ına yönelik müdahalede bulunulmas ına neden olan me şru amac ın müdahale ile ölçülü olup olmad ığı, sözleşmenin feshinin çal ışanlar ın eylem ya da eylemsizlikleri kar şısında makul ve orant ılı bir işlem olup olmad ığı somut olay ın koşullar ına göre ele al ınmal ıdır. Ayr ıca yarg ılamalar s ıras ında gerçekleştirilen işlemlerin ve neticede verilen karar ın gerekçesinin bizatihi ifade özgürlü ğüne ilişkin bir müdahale olu şturmamas ı için derece mahkemelerince gereken özen gösterilmelidir (baz ı farkl ılıklarla birlikte bkz. Ömür Kara ve Onursal Özbek, 51). 17. Yukar ıdaki aç ıklamalar ışığında somut olayda Anayasa Mahkemesince yap ılmas ı gereken, ba şvurucular ile i şverenleri aras ındaki özel hukuk hükümlerine tabi i ş sözleşmesinin i şveren taraf ından feshedilmesi üzerine kamu makamlar ınca etkili bir yarg ısal sistem kurulup i şletilerek ba şvurucunun ifade özgürlü ğü ile işverenin menfaatleri aras ında adil bir denge kurmak suretiyle, devletin pozitif yükümlülüklerini yerine getirmekte başarılı olup olmad ığını belirlemektir (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Volkan Çak ır, B. No: 2017/35488, 7/4/2021, 28). 18. Somut olayda ilgili i şverenler, ba şvurucular ın eylemleriyle terör örgütü ile irtibatl ı kişileri övdükleri de ğerlendirmesinde bulunarak ba şvurucular ın iş akitlerini feshetmiştir. İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi, başvurucular ın davran ışlar ının işveren ile aralar ındaki güven ili şkisini bozdu ğu gerekçesi ile yap ılan fesih işleminin geçerli oldu ğu kanaatine varm ıştır. 19. 22/5/2003 tarihli ve 4857 say ılı İş Kanunu'nun 18. maddesinde belirsiz süreli i ş sözleşmelerinin i şveren taraf ından sona erdirilmesinde geçerli bir sebep bildirme zorunlulu ğu getirilmiştir. Söz konusu hükümde, geçerli sebeplerin neler olabilece ği madde metninde say ılm ıştır. İşveren taraf ından iş sözleşmesinin sona erdirilebilmesi için ya i şçinin yeterlili ği Başvuru Numaras ı: 2019/16719 Karar Tarihi : 10/5/2023 5ve davran ışlar ından kaynaklanan ya da i şletmenin i şyerinin veya i şin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebin i şveren taraf ından gösterilmesi gerekmektedir. Hükmün gerekçesinde de i şbu hüküm gere ği iş sözleşmesinin sona erdirilebilmesi için i şçinin davran ışlar ının iş görme borcunu ciddi biçimde olumsuz etkilemesi, i ş görme borcunu gerektiği biçimde yerine getirmesine olanak vermemesi, i ş ilişkisinin sürdürülmesinin i şveren açısından makul ölçülerde beklenememesi gerekti ği ifade edilmi ştir. Hükme göre bir davran ış ancak işyerinde olumsuzluklara yol açmas ı hâlinde geçerli sebep say ılabilir. İşçinin davran ışlar ının işyerindeki üretim ve i ş ilişkisi sürecine olumsuz bir etkisi yoksa bu davran ışlar ın iş sözleşmesinin sona erdirilmesinde geçerli bir sebep olarak gösterilmesi mümkün de ğildir ( Kasim Çiftçi ve di ğerleri , B. No: 2019/33243, 4/7/2022, 35; İdil Alakuş Dere, B. No: 2019/38252, 11/1/2023, 18; Nuran Müzeyyen Korkut, B. No: 2019/19160, 1/3/2023, 17). 20. Somut olayda ba şvuruya konu payla şım ile imza kampanyas ının mesai saatleri içinde ya da i ş araçlar ıyla yahut i şyerinde yap ıldığı ve başvurucular ın bu sebeplerle i ş sözleşmesinden kaynaklanan sorumluluklar ını yerine getiremedi ği ileri sürülmemi ştir. Söz konusu payla şımlar ın başvurucular ın işi, işyeri veya i şvereni ile bir ilgisi bulundu ğu da mahkemelerce kabul edilmi ş değildir. Başvurucular ın paylaşımlar ının hangi sebeplerle işveren ile aralar ındaki güven ili şkisinin kopmas ına ve iş yerinde olumsuzlu ğa yol açt ığı izah edilmemi ştir. 21.İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi kararlar ında an ılan payla şım ve imza kampanyas ı ile ilgili olarak i şyerinde işin görülmesini önemli ölçüde olumsuz olarak etkilediğine ilişkin bir de ğerlendirmeye yer verilmemi ş; işçiye somut olarak hangi sözle şme yükümlülü ğünün yüklendi ği ve işçinin, hangi davran ışı ile hangi somut sözle şme yükümlülü ğünü ihlal etti ği eksiksiz olarak tespit edilmemi ş; işverenin zarar gören i şletme menfaatlerinin neler oldu ğu aç ıklanmam ıştır. 22. Mahkeme, terör örgütüne üyelik suçundan tutuklanan bir ki şiyi övme anlam ını taşıyacak davran ışlar ın iş akdinin feshini geçerli k ıldığı değerlendirmesinde bulunmu ştur. Hiç şüphesiz terör örgütleri, görü şlerinin toplum içinde yay ılmas ını ve fikirlerinin kökle şmesini hedefleyerek bu amac ın gerçekle şmesine yönelik her türlü vas ıtaya başvurabilmektedir. Terörün veya terör örgütlerinin propagandas ının da söz konusu vas ıtalardan biri oldu ğunda kuşku yoktur. Terör, ba şta ifade özgürlü ğü olmak üzere demokratik toplumun tü m değerlerine dü şmand ır. Bu nedenle terörizmi, terörü ve şiddeti me şrulaştıran, öven ya da bunlara te şvik eden sözler ifade özgürlü ğü kapsam ında görülemez ( Ayşe Çelik, B. No: 2017/36722, 9/5/2019, 43; Zübeyde Füsun Üstel ve di ğerleri [GK], B. No: 2018/17635, 26/7/2019, 79; Sırrı Süreyya Önder [GK], B. No: 2018/38143, 3/10/2019, 61). Bu bağlamda bir i şverenden de terörü öven ya da destekleyen bir çal ışanı ile birlikte çal ışmas ı beklenemez. Bununla birlikte ilgili i şverenler ya da Mahkeme, somut olayda başvurucular ın henüz hakk ında kesinle şmiş bir mahkûmiyet karar ı bulunmayan -daha sonra hakk ında beraat karar ı verilen- eski bir belediye ba şkan ının masum oldu ğuna inand ıklar ını gösteren eylemleri ile terörü ne şekilde övdüklerini ya da desteklediklerini izah etmemi ştir. 23. Somut olayda ba şvurucular, ya şadıklar ı ilçede daha önce hizmet vermi ş bir siyasetçinin haks ız yere tutukland ığına ve terör örgütleriyle irtibat ı olamayaca ğına inanarak kendisine destek mesaj ı vermek istemi ştir. An ılan davran ışlar ın siyasi bir mesaj içerdi ği iddia edilebilirse bile temel olarak ve inkâr edilemez şekilde bulunduklar ı ilçenin gündemini yak ından ilgilendiren bir konuda fikir aç ıklamas ı olarak kabul edilmesi gerekmektedir. Şüphesiz kamu menfaatini ilgilendiren meseleler söz konusu oldu ğunda ifade özgürlü ğünün Başvuru Numaras ı: 2019/16719 Karar Tarihi : 10/5/2023 6önemli ölçüde korunmas ının yan ı sıra yetkililerin takdir marj ının özellikle k ısıtlanmas ı gerekir. Kamu menfaatini ilgilendiren bir husus oldu ğu dikkate al ındığında kullan ılan ifadelerin belirli bir husumet içermesi ve baz ı sözlerin belli bir a ğırlığa sahip olma ihtimalinin bulunmas ı durumu ifade özgürlü ğünün korunmas ı yönündeki gereklili ği ortadan kald ırmaz (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Melike/Türkiye , B. No: 35786/19, 15/6/2021, 47, 48). 24.İşverenlerin çal ıştırdıklar ı işçilerin verimli şekilde çal ışmalar ı ve önceden saptanm ış nesnel kurallara kar şı sadakat göstermeleri konusunda beklenti içinde olmalar ının hakl ı bir gereklili ğe dayand ığını söylemek gerekir. Bununla birlikte ba şvurucular ın devlet idaresi ile aras ında belirli bir düzeyde güven ve sadakat ili şkisinin tesis edilmesi gereken bir devlet memuru olmad ığı, 4857 say ılı Kanun'a tabi bir i şçi olduğu da unutulmamal ıdır. Bu bağlamda özel hukuka tabi olarak çal ışan işçilerin işverenlerine kar şı yerine getirmeleri beklenen sadakat, sak ınma ve gizlilik yükümlülü ğünün kamu kurumunda çal ışanlardan beklenen sadakat ve sak ınma yükümlülü ğü kadar kat ı olmas ı beklenemez ( Oğuz Kurumlu, B. No: 2019/12167, 11/1/2023, 24; Hülya İnan, B. No: 2019/10642, 11/1/2023, 23; İdil Alakuş Dere , 21; Nuran Müzeyyen Korkut , 28). 25. Ayr ıca söz konusu payla şım ile imza kampanyas ının çok geni ş bir kitleye ulaştığı yönünde de bir iddia bulunmamaktad ır. Dahas ı, görevlerinin niteli ği dikkate alındığında başvurucular ın çal ıştıklar ı işyerlerindeki bilinirliklerinin ve temsil edebilirliklerinin k ısıtlı olduğu görülmektedir (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Melike/Türkiye , 51). 26. Yukar ıda ayr ıntılı olarak belirtilen ilkeler gözetilmeden ba şvuruculara uygulanan i şten ç ıkarma yapt ırımının başvurucular ın başvuruya konu eylemleri dikkate alındığında amaçlanan hedeflere ula şmak için son derece a ğır olduğu hususunda şüphe yoktur (iş akdinin feshinin ifade özgürlü ğü üzerindeki a ğırlığına ilişkin değerlendirmeler için bkz. Volkan Çak ır, 39). Yukar ıdaki değerlendirmeler ışığında Anayasa Mahkemesi, 4857 say ılı Kanun'un 18. maddesinin a şırı bir yoruma tabi tutularak dü şünce aç ıklamalar ının dolayl ı sınırland ırılmas ına dayanak yap ıldığı ve derece mahkemelerinin Anayasa'n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ilkelere uygun hareket etmedi ği kanaatine varm ıştır. 27. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlüğünün ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 28. Başvurucular, ihlalin tespiti ve yarg ılaman ın yenilenmesi talebinde bulunmu ştur. 29. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). Başvuru Numaras ı: 2019/16719 Karar Tarihi : 10/5/2023 7IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A.İfade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlü ğünün İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin ifade özgürlü ğünün ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere A şkale Asliye ( İş) Hukuk Mahkemesine (2017/41, 2017/43, 2017/44 E. say ılı dosyalar ı) GÖNDER İLMESİNE, D. 9.900 TL vekâlet ücretinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, E. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 10/5/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.