TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KERİM TOSUN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/10211) Karar Tarihi: 3/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/10211 Karar Tarihi : 3/2/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Kerim TOSUN Vekili : Av. Selçuk KARACA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, konutu terk etmeme adli kontrol tedbiri kapsam ında geçen sürelerin hükmolunan h
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KERİM TOSUN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/10211) Karar Tarihi: 3/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/10211 Karar Tarihi : 3/2/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Kerim TOSUN Vekili : Av. Selçuk KARACA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, konutu terk etmeme adli kontrol tedbiri kapsam ında geçen sürelerin hükmolunan hapis cezas ından mahsup edilmemesi nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 18/3/2020 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2020/10211 Karar Tarihi : 3/2/2022 38. Eski Hâkimler ve Savc ılar Yüksek Kurulu üyesi olan ba şvurucu, Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca yürütülmekte olan bir soru şturma kapsam ında 21/7/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ış; silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan 22/7/2016 tarihinde Ankara 9. Sulh Ceza Hâkimli ğince tutuklanm ıştır. 9. Ankara 2. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 13/10/2016 tarihli karar ı ile başvurucunun sal ıverilmesine ve yurt d ışına ç ıkışının yasaklanmas ına karar verilmi ştir. 10. Ankara 8. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 29/11/2016 tarihli karar ı ile başvurucunun 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 109. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının (j) bendi gere ğince konutunu terk etmemek (elektronik kelepçe tak ılmak) suretiyle adli kontrol alt ına al ınmas ına karar verilmi ştir. 30/11/2016 tarihinde ba şvurucuya elektronik kelepçe tak ılm ıştır. 11. Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 17/11/2017 tarihli iddianamesiyle başvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan cezaland ırılmas ı istemiyle Yarg ıtay 9. Ceza Dairesinde (ilk derece mahkemesi s ıfat ıyla) hakk ında kamu davas ı aç ılm ıştır. 12. Yarg ıtay 9. Ceza Dairesinin E.2017/76 say ılı dosyas ı üzerinden yap ılan yarg ılamada 22/1/2018 tarihli duru şmada konutu terk etmeme şeklindeki adli kontro l tedbirinin kald ırılmas ına, başvurucunun 5271 say ılı Kanun'un 109. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının (b) bendi uyar ınca ikametgâh ına en yak ın mahallî kolluk birimine birer hafta arayla haftan ın belli bir günü ba şvurma adli kontrol tedbirine tabi tutulmas ına ve yurt d ışına çıkmama adli kontrol tedbirinin devam ına karar verilmi ştir. 13. Yarg ıtay 9. Ceza Dairesi 11/2/2019 tarihinde ba şvurucunun Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ına üye olma suçunu i şlediği sabit görülerek neticeten 2 y ıl 9 ay 22 gün hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına, 26/9/2004 tarihli ve 5237 say ılı Türk Ceza Kanunu'nun 63. maddesi gere ğince gözalt ında ve tutuklulukta geçirdi ği sürenin mahsubuna, yurt d ışına ç ıkmama adli kontrol tedbirinin devam ına, 5271 say ılı Kanun'un 109. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının (b) bendince verilen tedbirin ise kald ırılmas ına karar verilmi ştir. 14. Yarg ıtay Ceza Genel Kurulunun 2/7/2019 tarihli ilam ı ile mahkûmiyet hükmünün onanmas ına karar verilmi ş, böylelikle mahkûmiyet hükmü an ılan tarihte kesinleşmiştir. 15. Başvurucu 29/11/2016 ila 22/1/2018 tarihlerinde 13 ay 24 gün boyunca elektronik kelepçe tak ılmak suretiyle ev hapsinde kalmas ı nedeniyle bu sürenin mahkûmiyetinden mahsup edilmesini talep etmi ştir. 16. Yarg ıtay 9. Ceza Dairesinin 21/1/2020 tarihli ek karar ı ile başvurucunun talebi reddedilmi ştir. Karar ın gerekçesi şöyledir: "Hükümlünün ... Ankara 8. Sulh Ceza Hakimli ğinin 29/11/2016 tarih ve 2016/573 sorgu say ılı karar ı ile hakk ında CMK 109/3-j maddesi gere ği 'Konutu terk etmeme k (elektronik kelepçe tak ılmak)' suretiyle adli kontrol tedbiri uygulamas ına karar verildi ği anlaşılmıştır. CMK.nun 109/6 maddesinde 'adli kontrol alt ında geçen süre şahsi hürriyeti sınırlama sebebi say ılarak cezadan mahsup edilemez. Bu hüküm maddenin 3. F ıkras ının (e) bendinde belirlenen hallerde uygulanmaz.' hükmü kar şısında hükümlünün durumunun da Başvuru Numaras ı: 2020/10211 Karar Tarihi : 3/2/2022 4madde metninde belirtilen istisnalar ı kapsamad ığı bu nedenle hükümlünün elektroni k kelepçe tak ılmak suretiyle konutu terk etmemek suretiyle uygulanan adli kontrolde geçen sürenin TCK'n ın 63. Maddesi gere ğince cezas ından mahsup edilemeyece ği sonucuna var ılmıştır." 17. Başvurucu bu karara itiraz etmi ştir. İtiraz ı inceleyen Yarg ıtay 10. Ceza Dairesi 26/2/2020 tarihinde itiraz ın reddine karar vermi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "Dosya kapsam ının incelenmesi neticesinde; CMK'n ın 109/3-j maddesi gere ğince verilen konutunu terk etmemek adli kontrol tedbirinin Denetimlik Serbestlik Hizmetleri Yönetmeli ğinin 56/1-h, 57/5 ve 104/1 maddeleri gere ğince elektronik kelepçe tak ılmak suretiyle yerine getirilmesinin mümkün oldu ğu, CMK'n ın 109/6 maddesi gere ğince adli kontrol alt ında geçen sürenin şahsi hürriyeti s ınırlama sebebi say ılarak cezadan mahsup edilmesinin mümkün olmad ığı, bunun tek istisnas ının ayn ı maddenin 3. f ıkras ının e bend i gereğince verilen tedbirler oldu ğu anlaşıldığından hükümlü müdafiinin, hükümlünün elektronik kelepçe tak ılmak suretiyle konutunu terk etmeme adli kontrol tedbiri alt ında geçirdiği sürenin mahkûmiyetinden mahsubuna dair talebinin yerinde olmad ığı anlaşıldığından itiraz ının reddine karar vermek gerekmi ştir." 18. İtiraz ın reddi karar ı 2/3/2020 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 18/3/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV. İLGİLİ HUKUK 19.İlgili ulusal ve uluslararas ı hukuk için bkz. Bahad ır Öztürk [GK], B. No: 2019/5896, 21/10/2021, 21-29. V.İNCELEME VE GEREKÇE 20. Anayasa Mahkemesinin 3/2/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 21. Başvurucu; hukuka ayk ırı bir şekilde uygulanan ve özgürlükten yoksun b ırakma niteliğinde olan konutu terk etmeme adli kontrol tedbirinde geçen sürelerin hapis cezas ından mahsup edilmedi ğini, bu durumun Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi içtihatlar ına da ayk ırılık teşkil ettiğini, konutu terk etmeme tedbirinin di ğer adli kontrol tedbirleriyle bir tutulmas ının hakkaniyete ayk ırı olduğunu belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının, seyahat özgürlüğünün ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 22. Bakanl ık görüşünde; ba şvurucunun s ınırlı/dar bir alanda ya şamaya mahkûm olmad ığı zira evinin konforunda hayat ını idame ettirdi ği, bu anlamda evde beraber ya şadığı veya ziyarete gelen ki şilerle ilişki kurabildi ği ve böylece sosyal hayat ını devam ettirdi ği, ayr ıca başvurucunun kimi durumlarda izinli say ılarak konutunu terk etmesine izin verildi ği belirtilerek ba şvurucunun durumunun Anayasa'n ın 19. maddesinin uygulanmas ını gündeme getirecek düzeyde özgürlükten mahrum b ırak ılma hâlini olu şturmayaca ğı ifade edilmi ştir. Bakanl ık; an ılan tedbirin seyahat özgürlü ğünü k ısıtlad ığını, bu durumun ise bireysel başvurunun koruma alan ı dışında kald ığını da belirtmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/10211 Karar Tarihi : 3/2/2022 5B. Değerlendirme 23. Anayasa'n ın "Kişi hürriyeti ve güvenli ği" kenar başlıklı 19. maddesinin birinci fıkras ı ile ikinci f ıkras ının ilgili k ısm ı ve üçüncü f ıkras ının birinci cümlesi şöyledir: "Herkes, ki şi hürriyeti ve güvenli ğine sahiptir. Şekil ve şartlar ı kanunda gösterilen: Mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; ... halleri d ışında kimse hürriyetinden yoksun b ırak ılamaz. Suçluluğu hakk ında kuvvetli belirti bulunan ki şiler, ancak kaçmalar ını, delillerin yokedilmesini veya de ğiştirilmesini önlemek maksad ıyla veya bunlar gibi tutuklamay ı zorunlu k ılan ve kanunda gösterilen di ğer hallerde hâkim karar ıyla tutuklanabilir." 24. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının özü, konutu terk etmeme şeklindeki adli kontrol tedbirinin mahiyeti itibar ıyla bu tedbirin uygulanmas ında geçirilen sürelerin infaz edilen hapis cezas ından mahsup edilmemesine ba ğlı olarak ko şullu sal ıverilme süresinin hatal ı hesaplanmas ı nedeniyle daha uzun bir süre ceza infaz kurumunda hürriyetinden yoksun b ırak ılmas ı olduğundan ba şvurunun ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir (ayn ı yöndeki de ğerlendirme ve uygulama için bkz. Esra Özkan Özakça [GK], B. No: 2017/32052, 8/10/2020, 61). 25. Anayasa Mahkemesi konutu terk etmeme adli kontrol tedbirinde geçen sürenin mahkûmiyet hükmündeki süreden mahsup edilmemesine ili şkin olarak Bahad ır Öztür k karar ında 5271 say ılı Kanun'un 109. maddesinin (6) numaral ı fıkras ında yap ılan değişiklikle (konutunu terk etmemek yükümlülü ğü alt ında geçen her iki gün, cezan ın mahsubunda bir gün olarak dikkate al ınır) konutu terk etmeme adli kontrol tedbirinde geçen sürenin mahkûmiyet süresinden mahsup edilece ğine dair bir düzenleme yap ıldığını, bu düzenleme do ğrultusunda infaz hâkimli ğine başvurulabilece ğini, infaz hâkimli ğince verilecek kararlara kar şı da ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilece ğini, böylelikle ba şvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yolunun devreye girdi ğini belirtmi ş ve başvuruyu ba şvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulmu ştur (Bahad ır Öztürk , 40, 41). 26. Somut ba şvuru yönünden de söz konusu karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 27. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Konutu terk etmeme adli kontrol tedbirinde geçen sürenin mahkûmiyet hükmündeki süreden mahsup edilmesine dair talebin reddedilmesi dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2020/10211 Karar Tarihi : 3/2/2022 6B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 3/2/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.