TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SEYHAN GÖKAY BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/30523) Karar Tarihi: 30/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/30523 Karar Tarihi : 30/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Seyhan GÖKAY Vekili : Av. Uygar GÖKGÖZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tapu iptali ve tescil talebiyle aleyhe aç ılan davada ta şınmaz ın tapu kayd ına ihti
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SEYHAN GÖKAY BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/30523) Karar Tarihi: 30/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/30523 Karar Tarihi : 30/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Seyhan GÖKAY Vekili : Av. Uygar GÖKGÖZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tapu iptali ve tescil talebiyle aleyhe aç ılan davada ta şınmaz ın tapu kayd ına ihtiyati tedbir şerhi konulmas ına karar verilmesi ve bu tedbirin uzun süre devam etmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 21/7/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu ile A.N.T.nin akdetmi ş olduklar ı 29/7/2005 tarihli kat kar şılığı inşaat sözleşmesinde; A.N.T.nin Çorum'un Tepecik Mahallesi Köpeklik Mecitözü şosesi mevkiinde bulunan 67 pafta 1025 ada ve 18 parsel say ılı taşınmazda yap ılacak inşaat ın 6, 7, 9, 12 numaral ı dairelerinin arsa pay ı karşılığı baş vurucuya teslim edilmesi kararla ştırılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/30523 Karar Tarihi : 30/6/2020 39. Başvurucu söz konusu kat kar şılığı inşaat sözleşmesi gere ğince kendisine ait mezkûr dairelerde bozuk, eksik, hatal ı ve sözle şmeye uygun olmad ığını iddia etti ği bölümlerin onar ımı ve değiştirilmesi amac ıyla A.N.T.ye 8/10/2007 tarihinde noter kanal ıyla ihtarname göndermi ştir. 10. Başvurucu 19/11/2007 tarihinde de kat kar şılığı inşaat sözleşmesi gere ğince kendisine ait mezkûr dairelerde eksik, bozuk ve kalitesiz mal kullan ıldığı iddias ıyla A.N.T. aleyhine Çorum 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde 6.000 TL'lik tazminat davas ı açm ıştır. Mahkeme 28/4/2011 tarihli karar ıyla davan ın kabulüne karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde, bilirkişi görüşü esas al ınarak sözle şme ve projeye göre yap ılmas ı gereken imalatlar ile kullan ılm ış olan farkl ı malzemelerin de ğiştirilme bedeli toplam ının dava tarihi itibar ıyla Bay ındırlık İskân Bakanl ığı birim fiyatlar ı ve serbest piyasa şartlar ına göre 5.890 TL oldu ğu belirtilmiştir. 11. Bu arada A.N.T. de 28/1/2008 tarihinde kat kar şılığı inşaat sözleşmesi gere ğince 12 numaral ı dairenin kendisine ait oldu ğu iddias ıyla başvurucu aleyhine Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde tapu iptali ve tescil davas ı açm ıştır. 12. Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 28/1/2008 tarihinde tensip tutana ğı düzenlemi ş ve dava konusu 12 numaral ı daireye ihtiyati tedbir konulmas ına karar vermi ş ve bu karar do ğrultusunda tapu kay ıtlar ına şerh konulmas ı hususu ayn ı tarihte Tapu Müdürlüğüne bildirilmi ştir. Tapu Müdürlü ğü, an ılan tarihte söz konusu ta şınmaz ın tapu kayd ına Mahkemece konulmas ına karar verilen ihtiyati tedbir şerhini tescil etmi ştir. 13. Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 19/6/2008 tarihli karar ıyla dava dosyas ının Çorum 2. Asliye Hukuk Mahkemesindeki dosya ile hukuki ve fiilî ba ğlant ısı bulundu ğu gerekçesiyle birle ştirilmesine karar vermi ştir. 14. Çorum 2. Asliye Hukuk Mahkemesi de 14/10/2008 tarihli duru şmas ında Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin birle ştirmeye konu dosyas ının önündeki dosya ile herhangi bir hukuki ve fiilî ba ğlant ısı bulunmad ığından dosyalar ın ayr ılmas ına ve dosyan ın tekrar kayd ının yap ılarak yeni esas üzerinden yarg ılama yap ılmas ına karar vermi ştir. 15. Temyiz edilen Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin karar ı, Yarg ıtay 15. Hukuk Dairesinin 19/12/2012 tarihli ilam ıyla ayr ılmaya konu dava dosyalar ı aras ında hukuki ve fiilî ba ğlant ısı bulundu ğu ve davalar ı birleştirilerek görülmesi gerekti ği gerekçesiyle bozulmuştur. 16. Bozma ilam ı üzerine Çorum 2. Asliye Hukuk Mahkemesi, yeni esas üzerinden yarg ılamaya devam etmi ş; Hâkimler ve Savc ılar Yüksek Kurulu Genel Sekreterli ğinin 20/02/2013 tarihli yaz ılar ı ile Çorum 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin faaliyete geçirilmesi nedeniyle 1/2 yetkiyle bak ılan Çorum 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin tek numaral ı dava dosyalar ından tazminat davas ına ilişkin olan 2013/83 Esas say ılı dava dosyas ı Çorum 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2013/549 Esas numaras ını, Çorum 2. Asliye Huku k Mahkemesinin tek numaral ı dava dosyalar ından tapu iptali ve tescil istemli davaya ili şkin olan 2013/311 Esas say ılı dava dosyas ı ise Çorum 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2013/76 esas numaras ını alm ıştır. 17. Çorum 3. Asliye Mahkemesi de 7/5/2013 tarihli karar ı ile tazminat ve tapu iptali ve tescil istemli davalar ın aralar ında hukuki ve fiilî ba ğlant ı bulundu ğu gerekçesiyle birleştirilmesine karar vermi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/30523 Karar Tarihi : 30/6/2020 4 18. Çorum 3. Asliye Hukuk Mahkemesi yarg ılaman ın sonunda ise 5/9/2013 tarihinde birle şen davan ın reddine, as ıl davan ın ise k ısmen kabulüne karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde, bilirki şi görüşü esas al ınarak sözle şme ve projeye göre yap ılmas ı gereken imalatlar ile kullan ılm ış olan farkl ı malzemelerin de ğiştirilme bedeli toplam ının dava tarihi itibar ıyla Bay ındırlık İskân Bakanl ığı birim fiyatlar ı ve serbest piyasa şartlar ına göre toplam zarar ın 5.890 TL oldu ğu belirtilmi ştir. Ayr ıca mahkeme karar ında, birle şen davada tarafla r aras ındaki daire kar şılığı inşaat sözleşmesinde arsa sahibine ait olaca ğı kararlaştırılan anca k kat numaraland ırmas ından kaynakl ı olarak 10, 11 ve 12 numaral ı dairelerin yükleniciye bırak ıldığı, bununla birlikte yükleniciye ait olmas ı kabul edilen 1, 8 ve 9 numaral ı dairelerin de arsa sahibine b ırak ıldığı, 10, 11 ve 12 numaral ı dairelerin dubleks olmas ı karşısında oluşan adaletsizli ğe arsa sahibinin itiraz ı üzerine 8 numaral ı daire ile 12 numaral ı dairenin taraflar aras ında takas edilmesi yönünde anla şma sağland ığı, taraflar aras ındaki bu takas ın sözleşmenin kat art ışına ilişkin payla şım hükmüne de uygun oldu ğu ve arsa sahibi lehine 6 metrekarelik fazlal ık oluştuğu belirtilse de bu durumun tazminat davas ına konu olabilece ği şeklinde tespitlere yer verilmi ştir. Kararda ihtiyati tedbire ili şkin bir hükme yer verilmemi ştir. 19. Temyiz edilen hüküm Yarg ıtay 23. Hukuk Dairesinin 31/12/2014 tarihli ilam ı ile onanm ış, taraflar ın karar düzeltme talebi ayn ı Dairenin 29/5/2017 tarihli karar ı ile reddedilmi ş ve karar kesinle şmiştir. 20. Çorum 3. Asliye Hukuk Mahkemesince 17/7/2017 tarihli dava konusu 12 numaral ı daire üzerine konmu ş ihtiyati tedbirin kald ırılmas ı için yaz ılan müzekkere üzerine de Tapu Müdürlü ğü 20/7/2017 tarihli ihtiyati tedbir terkini i şlemi ile ihtiyati tedbir karar ını kald ırm ıştır. 21. Başvurucu 21/7/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 22. Konu hakk ında ilgili hukuk için bkz. İbrahim Geçer B. No: 2014/19056, 19/2/2019, 19-31. V.İNCELEME VE GEREKÇE 23. Mahkemenin 30/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 24. Başvurucu; dava konusu ta şınmaza mahkemece ihtiyati tedbir şerhi konulduğunu, bu tedbir şerhinin dokuz y ılı aşkın bir süredir devam etti ğini ve bu şerh yüzünden ta şınmaz ı üzerinde tasarrufta bulunamad ığını ifade etmi ştir. Başvurucu, bu sebeple mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 25. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir nedeni de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/30523 Karar Tarihi : 30/6/2020 52. Esas Yönünden 26. Anayasa Mahkemesi daha önce benzer bir şikâyeti Hesna Funda Baltal ı ve Baltal ı G ıda Hayvanc ılık San. ve Tic. Ltd. Şti. (B. No: 2014/17196, 25/10/2018) başvurusunda incelemi ş ve sonuca ba ğlam ıştır. 27. Anayasa Mahkemesi muhtemel bir alaca ğın güvence alt ına al ınarak etkisizleşmesinin önüne geçilmesi amac ıyla ihtiyaç duyulan tedbirlerin al ınmas ı ve bu tedbirler kapsam ında kamu makamlar ının mülk üzerinde belirli bir süreyle hukuki tasarruflarda bulunulmas ının s ınırland ırılmas ı bak ımından geni ş bir takdir yetkisi bulunduğunu kabul etmi ştir. Ancak söz konusu tedbirlerin uygulanmas ının mülk sahibine kaç ınılmaz olandan a şırı bir külfet de yüklememesi gerekti ği vurgulanm ıştır. Bu doğrultuda hukuki ili şkinin diğer taraf ının haklar ını korumak için tedbiri uygulayan kamu makamlar ının söz konusu tedbirin ba şvurucunun mülkiyet hakk ına etkilerini de gözetmesi ve ölçüsüz bir müdahaleye yol açmamas ı gerekmektedir ( Hesna Funda Baltal ı ve Baltal ı Gıda Hayvanc ılık San. ve Tic. Ltd. Şti., 79). 28. Buna göre mülkiyet hakk ını sınırland ıran bir tedbirin uygulanmas ının ölçülü olabilmesi için gerek kapsam ı gerekse de süresi itibar ıyla orant ılı olarak uygulanmas ı gerekmektedir. Mülkiyet hakk ına müdahale te şkil eden tedbirler uygulanmas ı ve bu tedbirlerin belirli bir süre de devam etmesi ancak bireye şahsi olarak a şırı bir külfet yüklemedi ği takdirde ölçülü görülebilir. Di ğer bir deyi şle mülkiyet hakk ına müdahale te şkil eden tedbirlerin söz konusu oldu ğu durumlarda tedbiri uygulayan kamu makamlar ının ivedi olarak ve özenli bir biçimde davranma yükümlülükleri bulunmaktad ır. Aksi hâlde yani tedbirin makul olmayan bir süre devam etmesi, mülkiyet hakk ının tan ıdığı yetkilerin kullan ılmas ının belirsiz olacak şekilde ötelenmesi suretiyle mülk sahibine orant ısız bir külfet yüklemiş olur ( Hesna Funda Baltal ı ve Baltal ı G ıda Hayvanc ılık San. ve Tic. Ltd. Şti., 73-80). 29. Benzer nitelikteki somut olay bak ımından da bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektiri r bir durum bulunmamaktad ır. Somut olayda ba şvurucunun ta şınmaz ının tapu kayd ına 28/1/2008 tarihinde ihtiyati tedbir şerhi konulmu ş ve bu şerh ancak 20/7/2017 tarihinde kald ırılabilmiştir. Dolay ısıyla olayda mülkiyet hakk ını sınırland ıran tedbir sürecinin 9 y ıl 5 ay 21 gün sürdü ğü tespit edilmi ştir. Bu tedbir süreci bir bütün olarak ele al ındığında söz konusu sürenin makul olmad ığı kuşkusuzdur. Bu durumda mülkiyet hakk ını sınırland ıran tedbirin ba şvurucuya şahsi olarak a şırı bir külfet yükledi ği sonucuna var ılm ıştır. 30. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 31. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir Başvuru Numaras ı: 2017/30523 Karar Tarihi : 30/6/2020 6(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 32. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini istemi ş; 50.000 TL maddi tazminat ve 200.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 33. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 34. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 35.İncelenen ba şvuruda, ihtiyati tedbirin makul olmayan bir süre devam etmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 36. Somut olayda Anayasa Mahkemesi mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleyi ölçüsüz k ılan tedbirin uzun sürmesine ili şkin olarak tedbir sürecinde mülkiyet hakk ının gerektirdi ği ivediliğin ve özenin gösterilmesi bak ımından yarg ısal makamlar ın sorumlulu ğu olduğuna dikkati çekmektedir. 37. Buna göre ba şvuru konusu olayda ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı bak ımından etkin giderim yolu tazminat olarak görülmektedir. Mülkiyet hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 6.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 38. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ı ortaya koyan somut bilgi veya belgeler sunmas ı gerekmektedir. Ba şvurucunun bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 39. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/30523 Karar Tarihi : 30/6/2020 7VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 6.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Çorum 3. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2013/549, K.2013/142) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 30/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL