TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET ZEK İ DUMAN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/33216) Karar Tarihi: 16/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/33216 Karar Tarihi : 16/9/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜNMuammer TOPALSelahaddin MENTE Ş Raportör : Hikmet Murat AKKAYA Başvurucular : Mehmet Zeki DUMAN ve Diğerleri (bkz. ekli tablo) Başvurucular Vekili : Bkz. Ekli Tablonun E Sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET ZEK İ DUMAN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/33216) Karar Tarihi: 16/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/33216 Karar Tarihi : 16/9/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜNMuammer TOPALSelahaddin MENTE Ş Raportör : Hikmet Murat AKKAYA Başvurucular : Mehmet Zeki DUMAN ve Diğerleri (bkz. ekli tablo) Başvurucular Vekili : Bkz. Ekli Tablonun E Sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Ekli tabloda s ıralanan ba şvurulara ait ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra ba şvurular Komisyonlara sunulmu ştur. 3. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurular ın kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Konular ının ayn ı olmas ı nedeniyle ekli tablonun (B) sütununda numaralar ı belirtilen ba şvuru dosyalar ının ayn ı tablonun (1) numaral ı sat ırında yer alan 2018/33216 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular, haklar ı ndaki yarg ılamalar ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ği iddias ıyla çeşitli tarihlerde Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/33216 Karar Tarihi : 16/9/2020 3IV.İNCELEME VE GEREKÇE 9. Mahkemenin 16/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 10. Ekli tablonun (F) sütununda belirtilen ba şvurucular, bireysel ba şvuru harç ve giderlerini ödeyemeyecek durumda oldu ğunu belirterek ve ilgili belgeleri sunarak adli yard ım talebinde bulunmu şlard ır. 11. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan ve ekli tablonun (F) sütununda gösterildi ği üzere adli yard ım isteminde bulunan ba şvurucular ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddialar Yönünden 1. Başvurucular ın İddialar ı 12. Başvurucular ın tümü, bireysel ba şvuru konusu yarg ılamalar ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şler; ihlalin ortadan kald ırılmas ı ve tazminat taleplerinde bulunmu şlard ır. 13. Diğer taraftan ba şvuruculardan Erkan Karaman' ın 11/9/2019 tarihli ve 2019/32491, 11/9/2019 tarihli ve 2019/32104, 11/9/2019 tarihli ve 2019/32736 numaral ı bireysel ba şvurular ına ek olarak 10/12/2019 tarihinde göndermi ş olduğu dilekçelerinde makul sürede yarg ılanma hakk ı d ışında birtak ım iddialarda bulundu ğu ve avukat ını azlettiği görülmüştür. Söz konusu iddialara ili şkin şikâyetlere, an ılan başvuru numaralar ına ilişkin başvuru formlar ında hiçbir şekilde değinilmemesi nedeniyle ek dilekçeyle sunulan şikâyetler yönünden ayr ıca bir değerlendirme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. 14. Başvuruculardan F ırat Alkan ile Vehbi Alkan' ın 5/11/2018 tarihli ve 2018/33279 numaral ı, yine 24/4/2019 tarihli ve 2019/15044 numaral ı bireysel ba şvuru dosyalar ında başvurucu Vehbi Alkan hakk ında varsay ıma dayal ı olarak ceza verildi ği ve etkili bir yarg ılama süreci yürütülmedi ği şikâyetlerinin makul sürede yarg ılanma hakk ı ile beraber ileri sürüldü ğü anlaşılm ıştır. Dosyalar ın temyiz incelemesi için halihaz ırda Yarg ıtay nezdinde incelemesinin devam etti ği de gözetilerek bireysel ba şvurulara konu şikâyetlerin münhas ıran makul süre şikâyeti bak ımından değerlendirilmesi uygun görülmü ştür. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden15. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/33216 Karar Tarihi : 16/9/2020 4b. Esas Yönünden 16. Ceza yarg ılamas ının süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak bir kişiye suç işlediği iddias ının yetkili makamlar taraf ından bildirildi ği veya isnattan ilk olarak etkilendiği arama ve gözalt ı gibi birtak ım tedbirlerin uyguland ığı tarih; sürenin sona erdi ği tarih olarak ise suç isnad ına ilişkin nihai karar ın verildiği, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas al ınır (B.E., B. No: 2012/625, 9/1/2014, 34). 17. Ceza yarg ılamas ının süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (B.E., 29). 18. Diğer taraftan medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdi ği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdi ği tarih, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas al ınır (Güher Ergun ve di ğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50-52). 19. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Güher Ergun ve diğerleri , 41-45). 20. Bununla birlikte, elkoyma veya müsadere karar ı malikin mülkiyet hakk ını etkilemektedir. Mülkiyet hakk ının bir medeni hak oldu ğu hususunda tart ışma bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla ceza mahkemesi taraf ından yürütülse bile elkoyma ve müsadereye ili şkin yarg ısal sürecin medeni hak ve yükümlülükler kapsam ında bir uyu şmazl ık olduğunun kabulü gerekir. Bu nedenle medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin adil yarg ılanma güvencelerinin ba şvurucunun arac ına el konulmas ına ilişkin yarg ısal süreç yönünden de uygulanmas ı gerektiği sonucuna ula şılmaktad ır (Musa Do ğan ve Abdulhal ık Ay , B. No: 2014/13154, 16/2/2017, 44). 21. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında ekli tablonun (H) sütununda belirtilen 4 y ıl 8 ay 11 gün ile 14 y ıl 10 ay 19 gün bulan yarg ılama sürelerinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 22. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Diğer İhlal İddialar ı Yönünden 23. Başvuruculardan Mehmet Re şit Beyaz ve Şakir Çimendur'un 2018/26911 numaral ı bireysel ba şvurusunda makul sürede yarg ılanma hakk ı dışında, hırsızlığa teşebbüs suçundan dolay ı yap ılan yarg ılama s ıras ında keşif yap ılmad ığı ve eksik inceleme sonucunda karar verildi ği ileri sürülmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2018/33216 Karar Tarihi : 16/9/2020 524. Başvurucu Ahmet Ayd ın'ın 2018/30533 numaral ı bireysel ba şvurusunda makul sürede yarg ılanma hakk ı d ışında, kaçakç ılık suçundan yap ılan soruşturmada müdafi olmaks ızın kolluğun bask ısıyla ve ba şvurucunun iradesi etki alt ına al ınarak ifadesinin alındığı ileri sürülmü ştür. 25. Başvurucu Tamer Tunç'un 2019/22389 numaral ı bireysel ba şvurusunda makul sürede yarg ılanma hakk ı dışında, kasten yaralama suçundan yap ılan yarg ılamada yap ılan işlemlerin taraf ına tebliğ edilmeyerek savunma hakk ının ortadan kald ırıldığı ileri sürülmü ştür. 26. Başvurucular ın belirtilen şikâyetleri yönünden aç ık bir ihlalin bulunmad ığı değerlendirildi ğinden diğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekmektedir. D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 28. Başvurucular, ihlalin tespitiyle birlikte 10.000 TL ile 45.000 TL aral ığında değişen miktarlarda manevi tazminat ve yine ayn ı miktarlarda maddi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 29. Somut olayda makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 30.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvuruya konu her bir davan ın özel ko şullar ı dikkate al ınarak hesaplanan ekli tablonun (I) sütununda belirtilen net tutarlarda manevi tazminat ın başvuruculara ödenmesine karar verilmesi gerekir. 31. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucular ın bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 32. Başvuruculara 3.000 TL vekâlet ücretinin mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL, 364,60 TL ve 446,90 TL harçtan olu şan yarg ılama giderlerinin ise adli yard ım talebinde bulunmayan ba şvuruculara ayr ı ayr ı ödenmesine karar verilmesi gerekir. Bununla birlikte ayn ı dosya kapsam ında birden fazla başvurucunun olmas ı durumunda harc ın müştereken ödenmesi gerekmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/33216 Karar Tarihi : 16/9/2020 6V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinde bulunan ve Ekli tablonun (F) sütununda belirtilen başvurucular ın adli yard ım taleplerinin KABULÜNE, B. 1. Ba şvurucular ın makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ının KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Diğer ihlal iddialar ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA C. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Ekli tabloda (I) sütununda belirtildi ği şekilde başvuruculara belirtilen tutarlarda manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin ise REDD İNE, E. Ekli tabloda (G) sütununda belirtildi ği şekilde; ba şvuru harçlar ının adli yard ım isteminde bulunmayan ba şvuruculara AYRI AYRI ÖDENMES İNE, ayn ı dosya kapsam ında birden fazla ba şvurucunun olmas ı durumunda ise ba şvuru harçlar ının MÜŞTEREKEN ÖDENMES İNE, F. 3.000 TL vekâlet ücretinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, G. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin bilgi için ilgili mahkemelere ve savc ılıklara GÖNDER İLMESİNE (ilgili mahkemeler/savc ılıklar ekli tablonun (D) sütununda belirtilmiştir), İ. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 16/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Üye Üye Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş