TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ZEYYAT CEYLAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/14426) Karar Tarihi: 20/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2019/14426 Karar Tarihi : 20/10/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Engin GÜNDÜZ Başvurucu : Zeyyat CEYLAN Vekili : Av. Günizi SATAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamu görevinden ç ıkar ılma gerekçesiyle belediye başkanl ığı mazbat
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ZEYYAT CEYLAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/14426) Karar Tarihi: 20/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2019/14426 Karar Tarihi : 20/10/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Engin GÜNDÜZ Başvurucu : Zeyyat CEYLAN Vekili : Av. Günizi SATAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamu görevinden ç ıkar ılma gerekçesiyle belediye başkanl ığı mazbatas ının verilmemesi nedeniyle seçilme ve özel hayata sayg ı haklar ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/5/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Öğretmen olan ba şvurucu 29/10/2016 tarihli ve 29872 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 3/10/2016 tarihli ve 675 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Tedbirle r Alınmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'ye (675 say ılı KHK) ekli (1) say ılı listede adına yer verilmekle kamu görevinden ç ıkar ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/14426 Karar Tarihi : 20/10/2020 39. 675 say ılı KHK, 8/3/2018 tarihli ve 30354 mükerrer say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 6/2/2018 tarihli ve 7082 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararnamenin De ğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun ile kanunla şmıştır. 10. Başvurucu 31/3/2019 tarihinde gerçekle ştirilen Mahalli İdareler Seçimi'nde, Halklar ın Demokratik Partisi taraf ından Diyarbak ır'ın Bağlar ilçesi belediye ba şkanl ığına aday gösterilmi ş ve en yüksek oyu alarak belediye ba şkan ı seçilmiştir. 11. Adalet ve Kalk ınma Partisi Ba ğlar belediye ba şkan aday ı ile Bağlar İlçe Başkan ı taraf ından başvurucunun kamu görevinden ç ıkar ılmas ı sebebiyle seçilme yeterlili ğine sahip olmad ığı ileri sürülerek 6/4/2019 tarihinde yap ılan itiraz üzerine seçim sonucuna ili şkin ihtilaf Yüksek Seçim Kuruluna (YSK) intikal etmi ştir. 12. YSK 12/4/2019 tarihli karar ıyla, 675 say ılı KHK gere ğince kamu görevinden çıkar ılan kişilerin mahkûmiyet karar ı aranmaks ızın bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemeyecekleri hüküm alt ına al ındığından ve bu ki şiler seçilme yeterlili ğini taşımad ığından başvurucuya mazbata verilemeyece ğine, mazbatan ın en çok oyu alan ve seçilme yeterlili ğine sahip olan ikinci adaya verilmesine karar vermi ştir. 13. Aday oldu ğu parti taraf ından karara yap ılan olağanüstü itiraz ba şvurusunun YSK taraf ından reddedildi ğini beyan eden ba şvurucu 7/5/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmuştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 14. 675 say ılı KHK'n ın "Kamu personeline ili şkin tedbirler" kenar ba şlıklı 1. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: (1) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenli ğine karşı faaliyette bulundu ğuna karar verilen yap ı, oluşum veya gruplara üyeli ği, mensubiyeti veya iltisak ı yahut bunlarla irtibat ı olan ve ekli (1) say ılı listede yer alan ki şiler kamu görevinden başka hiçbir i şleme gerek kalmaks ızın ç ıkar ılmıştır. Bu kişilere ayr ıca herhangi bir tebliga t yap ılmaz. Haklar ında ayr ıca özel kanun hükümlerine göre i şlem tesis edilir. (2) Birinci f ıkra gereğince kamu görevinden ç ıkar ılan kişilerin, mahkûmiyet karar ı aranmaks ızın, rütbe ve/veya memuriyetleri al ınır ve bu ki şiler görev yapt ıklar ı teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemezler, do ğrudan veya dolayl ı olarak görevlendirilemezler; bunlar ın uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeli ği ve sair görevleri d e sona ermi ş say ılır... B. Uluslararas ı Hukuk 15.İlgili uluslararas ı hukuk için bkz. Mansur Yava ş ve Cumhuriyet Halk Partisi, B. No: 2014/5425, 23/7/2014, 32-34. Başvuru Numaras ı: 2019/14426 Karar Tarihi : 20/10/2020 4V.İNCELEME VE GEREKÇE 16. Mahkemenin 20/10/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 17. Başvurucu; önceki kararlar ında YSK'n ın kamu görevinden ç ıkar ılmay ı milletvekili seçilmeye engel görmedi ğini, bu karar ın belediye ba şkan ı seçilenler için de geçerli kabul edilmesi gerekti ğini, seçilme hakk ının koşullar ı ayn ı kanuna dayand ığı hâlde milletvekilli ği ile belediye ba şkanl ığı aras ında ayr ım yap ılmas ının eşitlik ilkesine ayk ırı olduğunu ileri sürmü ştür. Başvurucu ayr ıca Anayasa ve kanunlarda say ılan k ısıtlılık hâllerinin yorum yoluyla geni şletilemeyece ğini, kamu hizmetinden yasakl ılık hâlinin mutlak surette mahkeme karar ına dayanmas ı gerektiğini, aday listesinin kesinle şmesinden ve seçimin gerçekleşmesinden sonra ba şvurucunun adayl ığını kabul etmeyen YSK'n ın yetkisini a ştığını iddia etmi ştir. Başvurucu son olarak ola ğanüstü hâlin sona ermesiyle bu dönemde al ınan tedbirlerin de tüm sonuçlar ıyla birlikte ortadan kalkt ığını, belediye ba şkanl ığında atama ve istihdam durumunun söz konusu olmad ığını, mazbatan ın verilmemesiyle seçmen iradesinin yok say ıldığını, maruz kald ığı hukuksuzlukla ilgili olarak ba şvurabilece ği yarg ı yolunun bulunmad ığını belirterek serbest seçim, adil yarg ılanma ve özel hayata sayg ı haklar ı ile eşitlik ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 18. Bakanl ık görüşünde iki nedenle ba şvurucunun iddialar ının bireysel ba şvuruya konu edilmesinin mümkün olmad ığı belirtilmi ştir. Birinci olarak YSK kararlar ının Anayasa'n ın 79. maddesi gere ği yarg ı denetimi d ışında b ırak ılmas ı, ikinci olarak da Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin (A İHM) belediye seçimiyle ilgili ihlal iddialar ını bağıms ız bir hak olarak Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi (Sözle şme) kapsam ında değerlendirmemesi neden gösterilmi ştir. 19. Başvurucu Bakanl ık görüşüne karşı cevab ında önceki iddialar ını tekrar etmi ştir. B. Değerlendirme 20. Anayasa'n ın "Seçme, seçilme ve siyasî faaliyette bulunma haklar ı" kenar başlıklı 67. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Vatanda şlar, kanunda gösterilen şartlara uygun olarak, seçme, seçilme ve ba ğıms ız olarak veya bir siyasî parti içinde siyasî faaliyette bulunma ve halkoylamas ına kat ılma hakk ına sahiptir. 21. Anayasa'n ın "Seçimlerin genel yönetim ve denetimi" kenar ba şlıklı 79. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Seçimler, yarg ı organlar ının genel yönetim ve denetimi alt ında yap ılır. Seçimlerin ba şlamas ından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlü ğü ile ilgili bütün i şlemleri yapma ve yapt ırma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim konular ıyla ilgili bütün yolsuzluklar ı, şikayet ve itirazlar ı inceleme ve kesin karara ba ğlama ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin seçim tutanaklar ını ve Cumhurba şkanl ığı seçim tutanaklar ını kabul etme görevi Yüksek Seçim Kurulunundur. Yüksek Seçim Kurulunun kararlar ı aleyhine ba şka bir mercie ba şvurulamaz. Başvuru Numaras ı: 2019/14426 Karar Tarihi : 20/10/2020 5Yüksek Seçim Kurulunun ve di ğer seçim kurullar ının görev ve yetkileri kanunla düzenlenir. ... 22. Anayasa'n ın "Mahallî idareler" kenar başlıklı 127. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: Mahallî idareler; il, belediye veya köy halk ının mahallî mü şterek ihtiyaçlar ını karşılamak üzere kurulu ş esaslar ı kanunla belirtilen ve karar organlar ı, gene kanunda gösterilen, seçmenler taraf ından seçilerek olu şturulan kamu tüzelki şileridir. Mahallî idarelerin kurulu ş ve görevleri ile yetkileri, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenlenir. ...Mahallî idarelerin seçilmi ş organlar ının, organl ık s ıfat ını kazanmalar ına ilişkin itirazlar ın çözümü ve kaybetmeleri, konusundaki denetim yarg ı yolu ile olur. Ancak, görevleri ile ilgili bir suç sebebi ile hakk ında soruşturma veya kovu şturma aç ılan mahallî idare organlar ı veya bu organlar ın üyelerini, İçişleri Bakan ı, geçici bir tedbir olarak, kesin hükme kadar uzakla ştırabilir. ... 23. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Somut olayda ba şvurucunun as ıl şikâyeti en yüksek oyu alarak belediye ba şkan ı seçilmesine ra ğmen mazbatas ının verilmemesine ve görevine ba şlatılmamas ına yönelik oldu ğundan tüm iddialar ı seçilme ve özel hayata sayg ı haklar ı kapsam ında ele al ınm ıştır. 24. Başvuru dosyas ının incelenmesinde öncelikle Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ında çizilen çerçevede ba şvurunun Anayasa Mahkemesinin konu bak ımından yetkisi içinde olup olmad ığı hususunun ortaya konulmas ı gerektiğinden bu dosya bakımından Anayasa n ın 79. maddesinin ikinci f ıkras ının son cümlesi ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 45. maddesinin üçüncü f ıkras ı yönünden bir de ğerlendirme yap ılmam ıştır (Mansur Yava ş ve Cumhuriye t Halk Partisi, 28). 25. Anayasa n ın Görev ve yetkileri kenar başlıklı 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı şöyledir: Herkes, Anayasada güvence alt ına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi kapsam ındaki herhangi birinin kamu gücü taraf ından, ihlal edildiği iddias ıyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilir. 26. 6216 say ılı Kanun un Bireysel ba şvuru hakk ı kenar ba şlıklı 45. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/14426 Karar Tarihi : 20/10/2020 6 (1) Herkes, Anayasada güvence alt ına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi ve buna ek Türkiye nin taraf oldu ğu protokoller kapsam ındaki herhangi birinin kamu gücü taraf ından, ihlal edildi ği iddias ıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. ...(3) Yasama i şlemleri ile düzenleyici idari i şlemler aleyhine do ğrudan bireysel ba şvuru yap ılamayaca ğı gibi Anayasa Mahkemesi kararlar ı ile Anayasan ın yarg ı denetimi d ışında bırakt ığı işlemler de bireysel ba şvurunun konusu olamaz. 27. An ılan Anayasa ve Kanun hükümlerine göre Anayasa Mahkemesine yap ılan bir bireysel ba şvurunun esas ının incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından müdahale edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Sözleşme ve Türkiye nin taraf oldu ğu ek protokollerin de kapsam ına girmesi gerekir. Bir ba şka ifadeyle Anayasa ve Sözle şme nin ortak koruma alan ı dışında kalan bir hak ihlali iddias ını içeren başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi mümkün de ğildir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18; Adnan Oktar , B. No: 2012/917, 16/4/2013, 16). 28. Sözle şme kapsam ında korunan hak, yasama organ ının seçimi ile ilgili olup Anayasa n ın 127. maddesi uyar ınca mahalli idare niteli ğinde olan belediye organlar ının seçimiyle ilgili ihlal iddialar ı bağıms ız bir hak olarak Sözle şme kapsam ında değerlendirilmedi ğinden bu hakka yönelik ihlal iddialar ının bireysel ba şvuru konusu yap ılabilmesi mümkün de ğildir ( Mansur Yava ş ve Cumhuriyet Halk Partisi, 35). 29. Somut ba şvurunun konusunun Anayasa da güvence alt ına al ınm ış ve Sözle şme kapsam ında olan temel hak ve özgürlüklerin koruma alan ı dışında kald ığı anlaşılmaktad ır. 30. Öte yandan Yüksek Seçim Kurulu kararlar ı, Anayasa'n ın 79. maddesinin ikinci fıkras ı gereği yarg ı denetimi d ışında b ırak ıldığından Anayasa n ın yarg ı denetimi d ışında bırakt ığı işlemlerin bireysel ba şvuru konusu olamayaca ğına dair 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 45. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı uyar ınca da ba şvurucunun iddialar ının bireysel ba şvuruya konu edilmesi mümkün de ğildir ( Atila Sertel [GK], B. No: 2015/6723, 14/7/2015, 37- 40). 31. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna kara r verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2019/14426 Karar Tarihi : 20/10/2020 7B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, 20/10/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş