TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HASAN KAYA VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/22750) Karar Tarihi: 1/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/22750 Karar Tarihi : 1/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucular : 1. Hasan KAYA 2. Sabahat KAYA 3. Sibel TOMAK 4. Tülay KAYA Başvurucular Vekili : Av. Ayşe Ayliz KARADAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Ba
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HASAN KAYA VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/22750) Karar Tarihi: 1/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/22750 Karar Tarihi : 1/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucular : 1. Hasan KAYA 2. Sabahat KAYA 3. Sibel TOMAK 4. Tülay KAYA Başvurucular Vekili : Av. Ayşe Ayliz KARADAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, başvuruculara ait gecekondunun imar plan ında yeşil alanda kald ığı gerekçesiyle y ıkılmas ı sonucu u ğran ılan zarar ın giderilmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 24/4/2017 tarihinde yap ılm ışt ır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/22750 Karar Tarihi : 1/7/2020 38. Başvurucular 1/5/1985 tarihinde vefat eden C.K.nin mirasç ılar ıdır. 9. Başvurucular ın beyan ına göre muris C.K., tapu sicilinde Maliye Hazinesi (Hazine) ad ına kay ıtlı bulunan, İstanbul'un Şişli ilçesi Mahmut Şevket Paşa Mahallesi 10368 ada 2 parsel say ılı taşınmaz üzerinde 1969 y ılında tek katl ı bir gecekondu in şa ettirmiştir. 10. Başvurucular ın beyan ına göre Karayollar ı Genel Müdürlü ğü 17. Bölge Müdürlüğü 12/8/1972 tarihli yaz ısı ile an ılan taşınmazda yol yap ımı nedeniyle k ısmi kamulaştırma yapt ığını muris C.K.ye bildirmi ş, kamulaştırılan k ısım için tapuda r ızai terkin işlemi yap ılmas ı gerektiğini ve r ızai terkin i şleminden sonra kamula ştırma paras ının ödeneceğini bildirmi ştir. 11. Muris C.K., bu ta şınmazda bulunan gecekondusu için 18/3/1983 tarihli ve 2805 say ılı İmar ve Gecekondu Mevzuat ına Ayk ırı Yap ılara Uygulanacak Baz ı İşlemler ve 6785 say ılı İmar Kanununun Bir Maddesinin De ğiştirilmesi Hakk ında Kanun hükümlerinden yararlanmak amac ıyla 16/6/1983 tarihinde imar aff ı başvurusunda bulunmu ştur. Muris C.K., mezkur ba şvurudan önce ba şvuru masraf ı olarak Belediye İmar Müdürlü ğünün Ziraat Bankas ı hesab ına 2.000 TL yat ırm ıştır. 12. Belediyece bu ta şınmaz ın bulundu ğu yerde 3/11/1988 tarihli 1/1000 ölçekli ıslah imar plan ı yap ılm ış ve plana göre an ılan taşınmaz konut alan ı olarak ayr ılm ıştır. Belediye Kent ve Proje Rehberinde muris C.K.nin yeri de gösterilmi ştir. 13. Belediye taraf ından başvuruculara ait gecekondunun bulundu ğu taşınmaz ın imar uygulamas ı sonucunda ye şil alanda kald ığı gerekçesiyle y ıkımına 2/6/2006 tarihinde karar verilmiştir. Başvurucular bunun üzerine ta şınmaz üzerinde bulunan yap ının y ıkımına ilişkin mezkur işlemin iptali talebiyle İstanbul 6. İdare Mahkemesinde dava açm ışlard ır. Mahkeme 23/11/2007 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Kararda, ba şvurucularca her ne kadar otuz iki y ıldır zilyet olduklar ı binan ın bulundu ğu bölgede ye şil alan ve yol ihtiyac ının bulunmad ığı iddia edilmekte ise de bu hususun gecekondu niteli ğindeki yap ının kald ırılmas ına engel te şkil etmeyece ğine değinilmiştir. Temyiz edilen karar Dan ıştay Alt ıncı Dairesinin 2/7/2008 tarihli karar ı ile onanarak kesinle şmiştir. Taşınmaz Belediyece 14/10/2010 y ılında y ıkılm ıştır. 14. Başvurucular ın beyan ına göre ta şınmaz üzerinde bulunan bina y ıkım tarihi itibar ıyla yakla şık k ırk bir y ıldır murisleri ve kendileri taraf ından kullan ılmaktad ır. Yine başvurucular ın beyanlar ına göre bu yap ının hem elektrik ve su abonelikleri yap ılm ış hem de taşınmaz ın emlak vergisi kayd ı bulunmaktad ır. 15. Başvurucular, Belediyeye yapt ıklar ı 18/12/2015 tarihli ba şvuru ile kendilerine yıkılan taşınmaz ile ilgili herhangi bir enkaz bedelinin ödenmedi ğini belirterek konunun incelenmesi suretiyle uygun bir bedelin ödenmesi talebinde bulunmu şlard ır. Belediye, başvuruculara 5/1/2016 tarihli cevap yaz ısı ile C.K. ad ına imar aff ı müracaat ı olduğunu ancak 24/2/1984 tarihli ve 2981 say ılı İmar ve Gecekondu Mevzuat ına Ayk ırı Yap ılara Uygulanacak Baz ı İşlemler ve 6785 say ılı İmar Kanununun Bir Maddesinin De ğiştirilmesi Hakk ında Kanun hükümleri gere ği işyerlerinin imar aff ı kapsam ında yer almamas ına rağmen başvurucular ın taşınmaz ında işyeri tespit edilmi ş olmas ı nedeniyle imar aff ının geçersiz olduğunu bildirmi ş ve başvurucular ın zarar ın ödenmesi talebini reddetmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/22750 Karar Tarihi : 1/7/2020 4 16. Başvurucular idarece tazminat talebinin reddi üzerine 8/3/2016 tarihinde İstanbul 5. İdare Mahkemesinde y ıkım nedeniyle olu şan zararlar ının arsa bedeli, enkaz bedeli, kira kayb ı ile tüm maddi kay ıplar ın tespit edilerek tazmini istemiyle tam yarg ı davas ı açm ıştır. Başvurucular dava dilekçelerinde dava konusu ta şınmaz için 16/6/1983 tarihinde 2805 say ılı Kanun kapsam ında başvuru yap ılıp tüm harç ve mali yükümlülüklerin yerine getirilmesine ra ğmen tapular ının verilmedi ğini öne sürmü şlerdir. Ba şvurucular, ta şınmaz ın bulunduğu yerin ıslah imar plan ında konut alan ında gösterildi ğini belirterek Belediye taraf ından daha sonra yap ılan planda ta şınmaz ın bulundu ğu bölgede sadece kendi taşınmazlar ının yeşil alana dâhil edilmesinden şikâyetçi olmu şlard ır. Başvurucular devam ında taşınmaz üzerindeki yap ının bu şekilde imar aff ı konusunun sonuçland ırılmas ı beklenmeden y ıkımı yoluna gidilmesinden yak ınm ışlard ır. Başvurucular sonuç olarak idarenin müracaatlar ını uzun y ıllar bekletip yasal yükümlülüklerini yerine getirmeyerek kendilerini ta şınmaz ın gelirlerinden ve kira kazanc ından mahrum b ırakt ığını ileri sürmüşlerdir. 17. Mahkeme 27/1/2017 tarihinde davan ın reddine kesin olarak karar vermi ştir. Kararda 2981 say ılı Kanun'dan yararlan ılabilmesi için; yap ılan yap ının konut ya da k ısmen konut k ısmen işyeri olarak kullan ılmas ı, başvuru sahibinin kendisinin, e şinin veya re şit olmayan çocu ğunun ikamet etti ği belediye ve mücavir alan s ınırı içinde ev yapmaya müsait arsaya, bir eve veya apartman ın bağıms ız bir bölümüne ya da bir bölümü i şyeri olarak kullan ılan bir yap ıya sahip bulunmamas ı gerektiğine değinilmiştir. Mahkeme karar ın devam ında muris C.K.nin 6/6/1983 tarihli ba şvuru formunun içeri ğinden C.K.nin apartma n dairesi ve arsa sahibi oldu ğunun ve yap ının da manifatura i şyeri olarak kullan ıldığının tespit edildiğini belirterek bu durumda kendisinin 2981 say ılı Kanun hükümlerinde n faydalanamayaca ğını ifade etmi ştir. Kararda ayr ıca C.K. taraf ından mezkur ta şınmaz için 16/6/1983 tarihinde 2805 say ılı Kanun kapsam ında başvuru yap ıldığı, başvuru nedeniyle tapu veya tapu tahsis belgesi verilmedi ği hususu hat ırlat ılm ıştır. Kararda son olarak İstanbul 6. İdare Mahkemesinin mezkur 23/11/2007 tarihli karar ına at ıf yap ılmak suretiyle idareyi tazminat ödemekle sorumlu tutmaya imkân bulunmad ığı vurgulanm ıştır. 18. Karar, ba şvurucular ın vekiline 24/3/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 19. Başvurucular 24/4/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu şlard ır. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk20. 2981 say ılı Kanun un "Amaç" kenar başlıkl ı 1. maddesi şöyledir: "Bu Kanunun amac ı; imar ve gecekondu mevzuat ına ayk ırı olarak in şa edilmiş ve inşa halindeki bütün yap ılar hakk ında uygulanacak i şlemleri düzenlemek ve bu i şlemlere dair müracaat, tespit, de ğerlendirme, uygulama ve duyuru esaslar ını ve ilgili di ğer hususlar ı belirlemektir." 21. 2981 say ılı Kanun un "Müracaat i şleri" kenar ba şlıklı 7. maddesinin ilgili kısımlar ı şöyledir: İmar mevzuat ına ayk ırı yap ılar ve gecekondular için yap ının bulundu ğu yerin valili k veya belediyelerine a şağıdaki esaslara göre müracaat edilir. Başvuru Numaras ı: 2017/22750 Karar Tarihi : 1/7/2020 5... 16/3/1983 tarihli ve 2805 say ılı Kanun gere ğince yap ılmış olan müracaat i şlemler i ayr ıca bir ücret al ınmadan geçerli olup, hak sahipleri bu Kanuna göre istenilecek belgeleri dosyalar ına ilave ederler. Ancak yeni yap ılacak müracaatlar için belediye veya il özel idareler hesab ına milli bir bankaya 2.000 TL. Müracaat masraf ı olarak yat ırılır. Banka şubesi bulunmayan belediyelerde bu bedel belediyeye yat ırılır. ... Süresi içinde belediye veya valili ğe müracaat eden fakat 2981 say ılı Kanuna göre kurulan yeminli özel teknik bürolara ba şvurmayan ki şilere ait yap ılar ın belediye veya valilikçe tespit ve de ğerlendirme i şlemleri tamamlan ır. Ancak bu gibi hallerde 18 inci maddeye göre al ınacak harçlar ve ekli cetvele göre tahakkuk ettirilecek harç iki kat peşin alınır. 2981 say ılı Kanuna göre kurulan yeminli özel teknik bürolar, kendilerine intikal eden müracatlara ili şkin tespit ve de ğerlendirme i şlemlerine ait dosyalar ı en geç 7 Eylül 198 7 tarihine kadar tamamlayarak sonuçland ırmas ı için belediye, hazine, özel idare veya vak ıflar idaresine teslim etmekle ve bu idareler de, kendilerine intikal eden dosyalar ı, intikal tarihinden itibaren en geç 3 ay içinde sonuçland ırmakla görevli ve sorumludurlar. Yukar ıda belirtilen müracaatlar ın usulüne uygun yap ılmas ını temin için valilik vey a belediyelerce yeterli bürolar kurulur ve gerekli her türlü tertip ve tedbirler al ınır. 22. 2981 say ılı Kanun un "Tapu verme" kenar ba şlıklı 10. maddesinin ilgili kısımlar ı şöyledir: a) Bu Kanun hükümlerine göre hazine, belediye, il özel idaresine ait veya Vak ıflar Genel Müdürlü ğünün idare etti ği arsa veya araziler üzerinde, gecekondu sahiplerince yap ılmış yap ılar, 12 nci madde hükümlerine göre tespit ettirildikten sonra, kay ıt maliki kam u kuruluşunca bu yer hak sahibine tahsis edilir ve bu tahsisin yap ıldığı tapu sicilinin beyanla r hanesinde gösterilerek ilgilisine "Tapu Tahsis Belgesi" verilir. Tapu tahsis belgesi, ıslah imar plan ı veya kadastro planlar ı yap ıldıktan sonra ha k sahiplerine verilecek tapuya esas te şkil eder. ... 23. 2981 say ılı Kanun un "Tapu tahsis belgesi verilen gecekondular" kenar başlıklı 13. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: Tapu tahsis belgesi verilen gecekondular hakk ında aşağıdaki uygulamalar yap ılır. a) (Değişik : 22/5/1986 - 3290/6 md.) Bu Kanun gere ğince arsa tahsis edilecek kimselerin; kendisinin veya e şinin veya re şit olmayan çocu ğunun oturdu ğu belediye ve mücavir alan s ınırı içinde ev yapmaya müsait arsaya veya bir eve veya apartman ın bağıms ız bir bölümüne veya bir bölümü i ş yeri olarak kullan ılan bir yap ıya sahip bulunmamas ı gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/22750 Karar Tarihi : 1/7/2020 6b) (Değişik : 22/5/1986 - 3290/6 md.) Hazine, belediye, il özel idarelerine ait veya Vak ıflar Genel Müdürlü ğünün idaresinde olan veya bu Kanun uyar ınca mülkiyetlerine geçen arsa veya araziler üzerinde, ıslah imar planlar ı ile meydana getirilen imar parselleri içinde hak sahiplerine, yap ılar ının işgal ettiği arazi de dikkate al ınarak ıslah imar plan ında getirilen ölçülere uygun şekilde arsa veya hisse tahsis edilir. Gecekondusu muhafaza edilemeyen hak sahiplerine ayn ı bölgede veya di ğer gecekondu ıslah veya önleme bölgesinde ba şka bir arsa veya hisse verilir. Tahsis edilen arsa veya hissenin bedel i 4/11/1983 tarih ve 2942 say ılı Kanun veya 6/6/1984 tarih ve 3016 say ılı Kanuna göre tespi t edilir. c) (Değişik:22/5/1986 - 3290/6 md.) Islah imar planlar ı belediye veya valiliklerce mümkün oldu ğu kadar fiili durum dikkate al ınarak ve yap ılanma şartlar ı da belirlenere k yap ılır veya belediye veya valiliklerce Yeminli Özel Teknik Bürolara yapt ırılır. En geç (1) ay içinde belediye meclislerince kabul edilenler belediye meclislerince, büyük şehir yönetiminde ilçe belediye meclislerince Kabul edilenler ilçe belediye meclislerince, il idare kurullar ınca kabul edilenler valilikçe tasdik edilerek yürürlü ğe girer. Bu planlar ın tescili de (1) ay içinde ivedilik ve öncelikle yap ılır. İmar plan ı olan yerlerde mevcut imar planlar ı gerektiği takdirde ıslah imar planlar ı şeklinde yeniden düzenlenir. 24. 2981 say ılı Kanun un "Bu Kanun hükümlerinden yararlanamayacak olanlar " kenar başlıklı 14. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Aşağıdaki durumlara uyan yap ılar bu Kanun hükümlerinden yararlanamazlar: ... f) (Değişik: 22/5/1986 - 3290/7 md.) 10 Kas ım 1985 tarihinden sonra yap ılan gecekondular ile in şaas ına başlanan imar mevzuat ına, ruhsat ve eklerine ayk ırı yap ılar v e (...) (1) Çanakkale Bo ğazında 2 Haziran 1981 tarihinden sonra yap ılan gecekondular ile 1 Ekim 1983 tarihinden sonra in şasına başlanan imar mevzuat ına, ruhsat ve eklerine ayk ırı yap ılar, ..." 25. 2981 say ılı Kanun un "Devam etmekte olan i şlemlere ait hükümler" kenar başlıklı 22. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "a) Boğaziçi Kanunundaki 16/3/1983 tarih ve 2805 say ılı Kanunla ilgili hükümler yerine bu Kanun hükümleri uygulan ır. ..." 26. 2981 say ılı Kanun un "Yürürlükten kald ırılan kanunlar " kenar ba şlıklı 23. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "a) 2805 say ılı Kanun yürürlükten kald ırılmıştır. ..." Başvuru Numaras ı: 2017/22750 Karar Tarihi : 1/7/2020 727. 30/7/1966 tarihli 775 say ılı Gecekondu Kanunu'nun "Yeniden gecekondu yapımının önlenmesi" kenar başlıklı 18. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: "Bu kanunun yürürlü ğe girdiği tarihten sonra, belediye s ınırlar ı içinde veya d ışında, belediyelere, Hazineye, özel idarelere, katma bütçeli dairelere ait arazi ve arsalarda veya Devletin hüküm ve tasarrufu alt ında bulunan yerlerde yap ılacak, daimi veya geçici bütü n izinsiz yap ılar, inşa s ıras ında olsun veya iskan edilmi ş bulunsun, hiçbir karar al ınmas ına lüzum kalmaks ızın, belediye veya Devlet zab ıtas ı taraf ından derhal y ıktırılır. ... Özel kişilere veya bu maddenin 1 inci f ıkras ında sözü geçenler d ışındaki tüzel ki şilere ait arazi ve arsalar üzerinde yap ılacak izinsiz yap ılar hakk ında, arsa sahiplerinin yaz ılı müracaatlar ı üzerine ve mülkiyet durumlar ını tevsik etmeleri şart ıyla bu madde hükümleri, aksi halde genel hükümler ve 3194 say ılı İmar Kanunu hükümleri uygulan ır. " B. Uluslararas ı Hukuk 28. Konu hakk ında uluslararas ı hukuk için bkz. Rifat Algan, B. No: 2014/19138, 22/2/2018, 31-35 ve İrfan Öztekin, B. No: 2014/19140, 5/12/2017, 29-33. V.İNCELEME VE GEREKÇE 29. Mahkemenin 1/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 30. Başvurucular; dava konusu ta şınmaz için 16/6/1983 tarihinde 2981 say ılı Kanun kapsam ında müracaatta bulunulup tüm harç ve mali yükümlülüklerin yerine getirilmesine rağmen kendilerine tapu tahsis belgesi verilmemesinden yak ınmaktad ırlar. Başvuruculara göre işyerlerinin 22/5/1986 tarihli ve 3290 say ılı Kanun kapsam ında değerlendirilip değerlendirilemeyece ği noktas ında mevzuat hükümleri somut olayda yanl ış uygulanm ıştır. Başvurucular zaten imar aff ı harc ının yat ırıldığı tarihte dava konusu yap ının işyeri olmad ığını da iddia etmektedirler. Ba şvurucular 2981 say ılı Kanun'a göre yapt ıklar ı usulüne uygun müracaat sonras ı yeminli özel teknik bürolara kanun gere ği kapat ılmalar ı nedeniyle başvuramad ıklar ını belirtmişlerdir. Ba şvurucular ayr ıca, dava konusu yap ının elektrik ve su abonelikleri yap ılm ış olmakla birlikte emlak vergisi kayd ının da bulundu ğunu hat ırlatmaktad ırlar. Başvurucular bu kapsamda 1969 y ılından itibaren Belediyenin vergileri ödeme emirlerini göndermek suretiyle her daim muris C.K.den tahsilat yoluna gitti ğini ifade etmişlerdir. Ba şvurucular sonuç olarak Belediyenin ta şınmaz ın rayiç bedelini ödemedi ğini ve ellerindeki yasal belgelerin dikkate al ınmayarak ta şınmazlar ının haks ız olarak y ıkıldığını iddia etmi şlerdir. Bu ba ğlamda ba şvurucular, mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. B. Değerlendirme 31. Anayasa n ın 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. Başvuru Numaras ı: 2017/22750 Karar Tarihi : 1/7/2020 81. Kabul Edilebilirlik Yönünden 32. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden 33. Anayasa Mahkemesi benzer bir konuya ili şkin çeşitli başvurular ı daha önce incelemiştir. Buna göre ruhsata ayk ırı dahi olsa idari makamlarca yap ının her an y ıkımı mümkün bulunmas ına rağmen bu yönde bir giri şimde bulunulmamas ı ve önlem al ınmamas ı, uzunca bir süre bu duruma sessiz kal ınmas ı, esasen yap ı sebebiyle vergi tahsil etmek veya yap ı için kamu hizmetlerinden yararland ırılmas ı suretiyle bu alanlarda sosyal ortam ve aile ortam ının oluşturulmas ına izin verilmesi hâlinde in şa edilen yap ının kullan ılmas ından kaynaklanan ekonomik de ğerin Anayasa'n ın 35. maddesi çerçevesinde önemli bir mal varl ığı değeri ve dolay ısıyla bir mülk oluşturduğu kabul edilmi ştir (Nazif K ılıç, B. No: 2014/5162, 15/6/2016, 35; Ayşe Öztürk, B. No: 2013/6670, 10/6/2015, 85; Rifat Algan , 49-51; İrfan Öztekin 43-45). 34. Başvurucular ın 1983 y ılında 2981 say ılı Kanun'un imar aff ına ilişkin hükümlerinden yararlanmak için müracaatta bulunduklar ı somut olayda kamu makamlar ının 2016 y ılına kadar mezkur müracaat ın sonucuna ili şkin olumlu ya da olumsuz içerikte herhangi bir bildirimde bulunmamas ı, binan ın y ıkımı amac ıyla uzun bir süre i şlem yap ılmamas ı ve üstelik Belediyece 1969 y ılından günümüze de ğin kesintisiz olarak taşınmaza ili şkin emlak vergisinin al ınmas ı belirsizli ğe yol açmakla birlikte ba şvurucular yönünden bu durumun de ğişmeyeceğine yönelik me şru bir beklenti olu şmas ına sebebiyet vermektedir. Dolay ısıyla bu kadar uzun bir süre boyunca söz konusu binan ın kullan ımının başvurucular bak ımından önemli bir ekonomik menfaat te şkil ettiği ve bu yönden başvurucunun Anayasa'n ın 35. maddesi uyar ınca mülkiyet hakk ı kapsam ında korunmas ı gereken bir menfaatinin mevcut oldu ğu kabul edilmi ştir. 35. Belediye taraf ından yürütülen ye şil alanlar olu şturulmas ına yönelik çal ışmalar sıras ında başvuruculara ait bina tazminat ödenmeksizin y ıkılm ıştır. Dolay ısıyla kamu makamlar ının doğrudan yürütmekte oldu ğu bir faaliyet s ıras ında başvurucular ın mülkiyet hakk ına yönelik bir müdahale söz konusudur. 36. Mülkiyet hakk ı yönünden şikâyet edilen temel husus ta şınmaz üzerindeki yap ının tazminat ödenmeksizin y ıkılmas ına ilişkindir. Anayasa Mahkemesi daha önce benzeri ba şvurular ı mülkiyetten bar ışçıl yararlanma hakk ına sayg ıya ilişkin genel kural çerçevesinde incelemi ştir (İrfan Öztekin , 47; Rıfat Algan, 53). Somut olayda da bu ilkeden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. 37. Anayasa n ın 13. ve 35. maddeleri uyar ınca mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ayr ıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , 62). 38. Mahkeme, Hazine arazisi üzerinde gecekondu niteli ğinde izinsiz ve kaçak olarak inşa edilen binan ın y ıkılmas ının idare aç ısından yasal bir hak ve sorumluluk oldu ğunu Başvuru Numaras ı: 2017/22750 Karar Tarihi : 1/7/2020 9vurgulam ıştır. Bu itibarla ba şvurucular ın mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin yasal dayanağını 775 say ılı Kanun'un 18. maddesi olu şturduğundan müdahalenin kanunilik ölçütünü ta şıdığı değerlendirilmi ştir. 39. İmar plan ında yeşil alan içinde kalan yap ının Hazine arazisi üzerinde izinsiz in şa edildiği gerekçesiyle y ıkılmas ının kamu yarar ına dayal ı meşru bir amac ının bulundu ğu kabul edilmiştir. 40. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri , 38). 41. Çağdaş şehircilik ilkeleri çerçevesinde planlama ve imar uygulamalar ı bak ımından geni ş takdir yetkileri bulunan kamu makamlar ının bu takdir yetkilerini zaman ında, makul ve tutarl ı bir biçimde kullanmalar ı gerekmektedir. Kaçak olarak in şa edildiği anlaşılan yap ının y ıkımı için gerekli imkânlara sahip olan idarenin uzun bir süre girişimde bulunmamas ı üstüne söz konusu yap ının belediyecilik hizmetlerinden faydaland ırılmas ı, bu binada ya şayanlar için sosyal ortam ve aile çevresinin kurulmas ına müsaade edildi ği anlam ı taşımaktad ır. Ancak yukar ıda da de ğinildiği üzere makul görülebilenden uzun bir süre boyunca söz konusu binada ya şayan başvurucu ve ailesi yönünden binan ın kullan ımının önemli bir ekonomik menfaat te şkil ettiği kuşkusuzdur. Kamu makamlar ının belirsizli ğe yol açan edilgen tutumu kar şısında başvurucunun bu durumun bir anda de ğişebileceğini öngörmesi de beklenemez (benzer yöndeki bir karar için bkz. Rifat Algan , 51). 42. Nitekim Anayasa Mahkemesi, benzer nitelikteki Ayşe Öztürk başvurusunda tap u tahsis belgesi bulunan ta şınmaz üzerine yap ılan ve vergileri ödenen binan ın kamu makamlar ınca herhangi bir müdahale olmaks ızın başvurucu taraf ından y ıllard ır kullan ıldığını dikkate alarak binan ın değeri ödenmeksizin veya zarar ı telafi edici öneriler sunulmaks ızın başvurucunun binadan tahliye edilmek istenmesinin mülkiyet hakk ına ölçüsüz bir müdahale olduğu sonucuna varm ıştır (Ayşe Öztürk , 110). 43. Başvuru konusu olayda mülkiyeti Hazineye ait ta şınmaz (arazi) üzerinde başvurucular ın murisi C.K. taraf ından yap ılan ve uzun süredir kullan ılan bir binan ın mevcut olduğu, muris C.K.nin 2981 say ılı Kanun'un imar aff ına ilişkin hükümlerinden yararlanmak amac ıyla gerekli müracaatta bulundu ğu, başvuru masraf ı olarak da 2.000 TL'yi Belediye İmar Müdürlüğünün Ziraat Bankas ı hesab ına yat ırdığı ve binaya ait elektrik ve su aboneliklerinin yap ılm ış olmas ının yan ı sıra emlak vergisi kayd ının da yer ald ığı anlaşılmaktad ır. 44.Şehir planlama ve imar uygulamalar ı çerçevesinde geni ş takdir yetkileri bulunan kamu makamlar ının bu takdir yetkilerini zaman ında, makul ve tutarl ı bir biçimde kullanmalar ı gerekmektedir. Somut olayda ba şvurucular ın murisinin ba şvurusu üzerine binan ın 16/6/1983 tarihinden önce Hazineye ait ta şınmaz (arazi) üzerine izinsiz ve kaçak olarak yap ıldığı Belediye taraf ından tespit edilmi ştir. Ne var ki kamu makamlar ı Hazineye ait taşınmaz (arazi) üzerine izinsiz ve kaçak olarak yap ılan binan ın bu durumunu an ılan tarihte Başvuru Numaras ı: 2017/22750 Karar Tarihi : 1/7/2020 10tespit etmelerine ve izinsiz ve kaçak yap ılan binan ın y ıkımı noktas ında sorumluluklar ı olmas ına rağmen kendilerinden beklenen gerekli özeni göstermemi şlerdir. 45. Diğer taraftan bu bina, y ıkım tarihine kadar yakla şık k ırk bir y ıl boyunca başvurucular ve murisleri taraf ından kullan ılm ıştır. Kamu makamlar ının muris C.K.nin imar aff ına yönelik ba şvurusu öncesi ve sonras ında binan ın y ıkımı için uzun süre hareketsi z kalmas ı, binaya yönelik su aboneli ği gibi belediye hizmetlerinin kesintisiz sürdürülmesi, bir belediye geliri türü olan emlak vergisinin tahsiline aksat ılmaks ızın devam ettirilmesi ve ücret karşılığında başvurucunun kamu hizmetlerinden yararlanmas ının itirazs ız sağlanmas ı binan ın yıkılıp y ıkılmayacağı noktas ında belirsiz bir durumun olu şmas ına sebebiyet vermektedir. Böyle bir durumda ba şvurucular ın kamu makamlar ının uzun bir süre boyunca devam ede n edilgen tutumlar ının bir anda de ğişebileceğini öngörmeleri beklenemez. 46. Sonuç olarak mülkiyet hakk ı kapsam ında korunmas ı gereken menfaatleri bulunan ba şvuruculara ait binan ın y ıkılmas ına rağmen başvuruculara herhangi bir bedelin ödenmemesinin ba şvurucular ın mülkiyet haklar ına orant ılı olmayan bir müdahale oldu ğu sonucuna var ılm ıştır. Belirtilen nedenlerle ba şvurucular ın Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 47. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 48. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 49. Başvurucular, ihlalin tespiti ve yeniden yarg ılama yap ılmas ı taleplerinde bulunmuş olup tazminat talebinde bulunmam ışlard ır. 50. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK] B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 51. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural Başvuru Numaras ı: 2017/22750 Karar Tarihi : 1/7/2020 11mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 52.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin 1 numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ula şan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir. ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 53. Somut olayda ba şvuruculara ait gecekondunun tazminat ödenmeksizin yıktırılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla ihlal idarenin i şlem ve eyleminden kaynaklanm ıştır. Ancak Mahkeme de ihlali giderememi ştir. 54. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 5. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 55. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, Başvuru Numaras ı: 2017/22750 Karar Tarihi : 1/7/2020 12C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 5. İdare Mahkemesine (E.2016/432, K.20171/210) GÖNDER İLMESİNE, D. 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 1/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ