TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR CANAN YÜCE VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/37789) Karar Tarihi: 4/7/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/37789 Karar Tarihi : 4/7/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Şeyda Nur ÜN Başvurucu : 1. Canan YÜCE Vekili : Av. Mehdi Zana AKKAYA Başvurucular : 2. Ceren Seyran İNAN 3. Gizem Gül TATAR 4. Derya NARLI 5. Zeynep KAYA 6. Çiğdem S
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR CANAN YÜCE VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/37789) Karar Tarihi: 4/7/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/37789 Karar Tarihi : 4/7/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Şeyda Nur ÜN Başvurucu : 1. Canan YÜCE Vekili : Av. Mehdi Zana AKKAYA Başvurucular : 2. Ceren Seyran İNAN 3. Gizem Gül TATAR 4. Derya NARLI 5. Zeynep KAYA 6. Çiğdem SER İN 7. Elmas KARA 8. Seher PE ŞMEN Başvurucular Vekili: Av. Ezgi ÖZKAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvurular, bir bas ın aç ıklamas ına kat ılan başvurucular hakk ında izinsiz bas ın açıklamas ına kat ıldıklar ı gerekçesiyle emre ayk ırı davran ıştan idari para cezas ı uygulanmas ının toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ını ihlal etti ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular s ıras ıyla 24/11/2020, 4/12/2020 ve 8/1/2021 tarihlerinde yap ılm ıştır. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. Konu yönünden hukuki irtibat bulunmas ı nedeniyle 2020/38167, 2020/38327, 2020/38361, 2020/38706, 2020/38712, 2020/39446 ve 2021/3228 say ılı bireysel başvuru dosyalar ının 2020/37789 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine karar verilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2020/37789 Karar Tarihi : 4/7/2022 33. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Mersin Valili ği (Valilik) taraf ından 15/1/2020 tarih ve 1251 say ılı Valilik oluru ile mülki s ınırlar içerisinde 2020 y ılı toplanma alanlar ı, yürüyüş güzergâhlar ı, miting alanlar ı ve bas ın aç ıklamas ı yap ılacak yerler belirlenmi ş, ilan edilmi ş ve ilgili taraflara tebli ğ edilmiştir. An ılan kararda ayr ıca bas ın aç ıklamas ı etkinliklerinin kamu düzenini, eğitim-öğretimi, çal ışma hayat ını ve ticaret hürriyetini engelleyici veya bozucu biçimde olmamak kayd ıyla ve 6/10/1983 tarihli ve 2911 say ılı Toplant ı ve Gösteri Yürüyü şleri Kanunu'nun "Bildirim Verilmesi" başlıklı 10. maddesinde belirtilen süre içinde bilgi verilme k suretiyle yap ılmas ı hususu belirtilmi ştir. 6. Başvurucular, bas ın aç ıklamas ına kat ıldıklar ı tarihte Mersin Kad ın Platformuna müzahir ki şilerdir. Ba şvurucular 18/8/2020 tarihinde Mersin'in Güvenevler Mahallesi Gazi Mustafa Kemal Bulvar ı'nda bulunan Koton Ma ğazas ı önünde "İstanbul Sözle şmesini Koruma k İçin Nöbetteyiz" konulu bas ın aç ıklamas ına kat ılm ıştır. 7. Söz konusu tarihte kolluk kuvvetleri taraf ından Valili ğin ilgili karar ı gereğince bas ın aç ıklamas ının yap ılacağı yere gelinerek uyar ılarda bulunulmu ştur. Yap ılan uyar ılara rağmen bas ın aç ıklamas ı gerçekle ştirilmiş ve başvurucular ın da aralar ında bulundu ğu grup herhangi bir ta şkınlık yapmadan ve müdahale edilmeden k ısa süre içinde da ğılm ıştır. 8. Başvurucular ın tamam ı hakk ında bildirim yap ılmaks ızın düzenlenen bas ın açıklamas ına kat ılmalar ı nedeniyle 30/3/2005 tarihli ve 5326 say ılı Kabahatler Kanunu'nun 32. maddesi uyar ınca emre ayk ırı davran ışta bulunmaktan idari para cezas ına hükmedilmi ştir. Başvurucular taraf ından idari para cezalar ına farkl ı tarihlerde itiraz edilmi ştir. 9.İtirazlar ı inceleyen ilgili Mersin Sulh Ceza Hâkimlikleri (Hâkimlikler), başvurucular hakk ında uygulanan idari para cezalar ının usul ve yasaya uygun oldu ğu gerekçesiyle farkl ı tarihlerde itirazlar ı kesin olarak reddetmi ştir. 10. Kararlar farkl ı tarihlerde ba şvurucular ın vekillerine tebli ğ edilmiştir. Başvurucular süresinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 11. 5326 say ılı Kanun un 32. maddesi şöyledir: "(1) Yetkili makamlar taraf ından adli i şlemler nedeniyle ya da kamu güvenli ği, kam u düzeni veya genel sa ğlığın korunmas ı amac ıyla, hukuka uygun olarak verilen emre ayk ırı hareket eden ki şiye... idari para cezas ı verilir..." 12. 2911 say ılı Kanun'un 6. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2020/37789 Karar Tarihi : 4/7/2022 4"Toplant ı ve gösteri yürüyü şleri, tüm il ve ilçe s ınırlar ı içerisinde a şağıdaki hükümlere uyulmak şart ıyla her yerde yap ılabilir. İl ve ilçelerde toplant ı ve gösteri yürüyü şü yer ve güzergâh ı, kamu düzenini ve genel asayişi bozmayacak ve vatanda şlar ın günlük ya şam ını zorlaştırmayacak şekilde ve 22 nc i maddenin birinci f ıkras ında say ılan s ınırlamalara uyulmas ı kayd ıyla Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunan siyasi partilerin il ve ilçe temsilcileri ile güzergâh ın geçeceği ilçe ve il belediye ba şkanlar ının, en çok üyeye sahip üç sendikan ın ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kurulu şlar ının il ve ilçe temsilcilerinin görü şleri al ınarak mahallin e n büyük mülki amiri taraf ından belirlenir. İl ve ilçenin büyüklü ğü, gelişmişliği ve yerle şim özellikleri dikkate al ınarak birden fazla toplant ı ve gösteri yürüyü şü yer ve güzergâh ı belirlenebilir. Belirlenen toplant ı ve gösteri yürüyü şü yer ve güzergâh ı yerel gazeteler ile valilik v e kaymakaml ık internet sitelerinden ilan edilerek halka duyurulur." 13. 10/6/1949 tarihli ve 5442 say ılı İl İdaresi Kanunu'nun 11/A maddesi şöyledir: "Vali, il s ınırlar ı içinde bulunan genel ve özel bütün kolluk kuvvet ve te şkilat ının amiridir. Suç i şlenmesini önlemek, kamu düzen ve güvenini korumak için gereken tedbirleri alır. Bu maksatla Devletin genel ve özel kolluk kuvvetlerini istihdam eder, bu te şkilat ami r ve memurlar ı vali taraf ından verilen emirleri derhal yerine getirmekle yükümlüdür. " 14. 5442 say ılı Kanun'un 11/C maddesi şöyledir: "İl s ınırlar ı içinde huzur ve güvenli ğin, kişi dokunulmazl ığının, tasarrufa müteaallik emniyetin, kamu esenli ğinin sağlanmas ı ve önleyici kolluk yetkisi valinin ödev v e görevlerindendir. (Ek cümle: 25/7/2018-7145/1 md.) Bunlar ı sağlamak için vali gereken karar ve tedbirleri al ır. (Ek paragraf: 25/7/2018-7145/1 md.) Vali, kamu düzeni veya güvenli ğinin olağan hayat ı durduracak veya kesintiye u ğratacak şekilde bozuldu ğu ya da bozulaca ğına ilişkin ciddi belirtilerin bulundu ğu hâllerde on be ş günü geçmemek üzere ildeki belirli yerlere girişi ve ç ıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenli ğini bozabilece ği şüphesi bulunan ki şiler içi n sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatlerde ki şilerin dola şmalar ını, toplanmalar ını, araçlar ın seyirlerini düzenleyebilir veya k ısıtlayabilir ve ruhsatl ı da olsa her çe şit silah v e merminin ta şınmas ı ve naklini yasaklayabilir. (Mülga birinci cümle: 25/7/2018-7145/1 md.) ( ) Bu f ıkra kapsam ında al ınan ve ilan olunan karar ve tedbirlere uym ıyanlar hakk ında 66 nc ı madde hükmü uygulan ır." düzenlemesini ta şımaktad ır." 15. 5442 say ılı Kanun'un 66. maddesi şöyledir: "(Değişik: 23/1/2008-5728/125 md.) İl genel kurulu veya idare kurullar ı yahut en büyük mülkiye amirleri taraf ından kanunlar ın verdiği yetkiye istinaden ittihaz ve usulen tebliğ veya ilan olunan karar ve tedbirlerin tatbik ve icras ına muhalefet eden veya mü şkülat gösterenler veya riayet etmeyenler, mahallî mülkî amir taraf ından Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi hükmü uyar ınca cezaland ırılır. (Ek cümle: 27/3/2015 - 6638/16 md.) Ancak, kamu düzenini ve güvenli ğini veya ki şilerin can ve mal emniyetini tehlikeye dü şürece k toplumsal olaylar ın baş göstermesi hâlinde vali taraf ından kamu düzenini sağlama k amac ıyla al ınan ve usulüne göre ilan olunan karar ve tedbirlere ayk ırı davrananlar, ü ç aydan bir y ıla kadar hapis cezas ıyla cezaland ırılır." Başvuru Numaras ı: 2020/37789 Karar Tarihi : 4/7/2022 5B. Uluslararas ı Hukuk 16. Mevcut ba şvurulara ili şkin ulusal ve uluslararas ı hukuk kaynaklar ının derli toplu verildi ği kararlar için bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, 22-31; Rıza Gökçen Erus ve di ğerleri , B. No: 2014/17391, 19/4/2018, 24-30. V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Anayasa Mahkemesinin 4/7/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 18. Başvuruculardan Ceren Seyran İnan, Gizem Gül Tatar, Çi ğdem Serin ve Elmas Kara adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 19. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak, geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucular ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Toplant ı ve Gösteri Yürüyü şü Düzenleme Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 20. Başvurucular, ifade özgürlü ğü ile toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının anayasal ve uluslararas ı güvencelerine de ğinmiş; bar ışçıl amaçlarla bir araya gelmi ş kişilerin toplant ı hakk ını kullan ırken kamu düzeni aç ısından tehlike olu şturmayan, şiddet içermeyen davran ışlar ına devletin sab ır ve hoşgörü göstermesinin demokrasinin bir gere ği olduğunu belirtmi ştir. Başvurucular; bas ın aç ıklamas ının bar ışçıl şekilde gerçekle ştiğini, kamu düzeninin bozulmad ığını, herhangi bir şiddet olay ı yaşanmad ığını belirterek bar ışçıl gösteri sonras ında kat ılımc ılara yönelik uygulanan idari yapt ırımın toplant ı ve gösteri yürüyüşü düzenlenme hakk ını s ınırlad ığını, uygulanan idari para cezalar ına yapt ıklar ı itirazlar ın reddedilmesinin ifade özgürlü ğü ve toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme haklar ını ihlal ettiğini iddia etmi ştir. 2. Değerlendirme 21. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın iddialar ının özü, kat ıldıklar ı bas ın açıklamas ı sonras ında idari para cezas ı ile cezaland ırılmalar ına ilişkindir. Belirtilen nedenlerle ba şvurucular ın şikâyetinin bir bütün olarak toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir (Rıza Gökçen Erus ve diğerleri , 37; İhsan Uğraş, B. No: 2015/5365, 3/4/2019, 24). 22. Anayasa n ın "Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı" kenar ba şlıklı 34. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2020/37789 Karar Tarihi : 4/7/2022 6"Herkes, önceden izin almadan, silahs ız ve sald ırısız toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ına sahiptir. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü hakk ı ancak, milli güvenlik, kamu düzeni, suç i şlenmesinin önlenmesi, genel sa ğlığın ve genel ahlak ın veya ba şkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı amac ıyla ve kanunla s ınırlanabilir. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının kullan ılmas ında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir." a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 23. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Müdahalenin Varl ığı 24. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının sadece kullan ılmas ı sıras ınd a değil kullan ılmas ından sonraki i şlemlerin de hak üzerinde s ınırlay ıcı etkisi bulunmaktad ır (Osman Erbil , B. No: 2013/2394, 25/3/2015, 53; sendika hakk ına ilişkin olarak bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 48). Bu sebeple ba şvurucular ın kat ıldıklar ı bas ın açıklamas ına kolluk kuvvetleri herhangi bir müdahalede bulunmam ış olsa bile daha sonra idari para cezas ı ile cezaland ırılmalar ının toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ına yönelik bir müdahale oldu ğu kabul edilmelidir ( Dursun Soydan ve di ğerleri , B. No: 2015/2948, 14/11/2018, 39). ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 25. Anayasa n ın 13. maddesi şöyledir: Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. 26. Yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullar ı yerine getirmedi ği müddetçe Anayasa n ın 34. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. 27. Bu sebeple müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvurulara uygun dü şen kanunlar taraf ından öngörülme, Anayasa n ın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk koşullar ını sağlay ıp sağlamad ığının belirlenmesi gerekir. (1) Kanunilik28. 5326 say ılı Kanun'un 32. maddesinin kanunla s ınırlama ölçütünü kar şılad ığı sonucuna var ılm ıştır (5326 say ılı Kanun'un 32. maddesine ili şkin kanunilik de ğerlendirmesi için bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 52-69). Başvuru Numaras ı: 2020/37789 Karar Tarihi : 4/7/2022 7(2) Meşru Amaç 29. Başvurucular ın idari para cezas ıyla cezaland ırılmalar ına ilişkin kararlar ın Anayasa'n ın 34. maddesinin ikinci f ıkras ında yer alan sebeplerden kamu düzeninin korunmas ına yönelik önlemlerin bir parças ı olduğu ve meşru bir amaç ta şıdığı sonucuna var ılm ıştır (Dursun Soydan ve di ğerleri , 43). (3) Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk (a) Genel İlkeler (i) Demokratik Toplumda Toplant ı ve Gösteri Yürüyü şü Düzenleme Hakk ının Önemi 30. Anayasa Mahkemesi demokratik toplum düzeninin gerekleri ifadesinden ne anlaşılmas ı gerektiğini daha önce pek çok kez aç ıklam ıştır. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı, demokratik toplumun en temel de ğerleri aras ında yer almakta olup bireylerin ortak fikirlerini birlikte savunmak ve ba şkalar ına duyurmak için bir araya gelebilme imkân ını korumay ı amaçlamaktad ır (Ferhat Üstünda ğ, B. No: 2014/15428, 17/7/2018, 40; Dilan Ögüz Canan [GK], B. No: 2014/20411, 30/11/2017, 36; Ali R ıza Özer ve di ğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, 115; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 79; Osman Erbil , 45). 31. Bu hak, ifade özgürlü ğünün özel bir biçimidir. Anayasal haklar içinde kendine has özerk rolünün ve özel uygulama alan ının varl ığına rağmen toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı ayn ı zamanda ifade özgürlü ğünün ışığında değerlendirilmelidir. İfade özgürlüğünün demokratik ve ço ğulcu bir toplumdaki önemi, toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı için de geçerlidir ( Dilan Ögüz Canan , 34; Ali R ıza Özer ve di ğerleri , 115; Osman Erbil , 31, 45; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 72; Gülşah Öztürk ve di ğerleri , B. No: 2013/3936, 17/2/2016, 66; Ömer Faruk Akyüz , B. No: 2015/9247, 4/4/2018, 52). Sonuç olarak toplumsal ve siyasal ço ğulculuğu sağlamak, her türlü düşüncenin bar ışçıl bir şekilde ve serbestçe ifadesine ba ğlıdır (Dilan Ögüz Canan , 35; Ömer Faruk Akyüz , 55). (ii) Müdahalenin Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygun Olmas ı 32. Temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılamas ı ve orant ılı olmas ı gerekir ( Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, 53-55; Mehmet Ali Ayd ın [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, 70-72; AYM, E.2018/69, K.2018/47, 3/5/2018, 15; AYM, E.2017/130, K.2017/165, 29/11/2017, 18). Müdahaleyi oluşturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılad ığının kabul edilebilmesi için amac a ulaşmaya elveri şli olmas ı, başvurulabilecek en son çare ve al ınabilecek en hafif önlem olara k kendisini göstermesi gerekmektedir (baz ı farkl ılıklarla birlikte toplant ı hakk ı bağlam ında bkz. Dilan Ögüz Canan, 32; sendika hakk ı bağlam ında bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 73; Adalet Mehtap Buluryer , B. No: 2013/5447, 16/10/2014, 103-105; grev hakk ı bağlam ında bkz. Kristal-İş Sendikas ı [GK], B. No: 2014/12166, 2/7/2015, 70; ifade özgürlü ğü bağlam ında bkz. Bekir Coşkun, 51; Mehmet Ali Ayd ın, 68; Tansel Çöla şan, B. No: 2014/6128, 7/7/2015, 51). Orant ılılık ise s ınırlamayla ula şılmak istenen amaç ile ba şvurulan s ınırlama tedbiri aras ında aşırı bir dengesizlik bulunmamas ına Başvuru Numaras ı: 2020/37789 Karar Tarihi : 4/7/2022 8işaret etmektedir ( Dilan Ögüz Canan , 33, 56; Ferhat Üstünda ğ, 48; sendika hakk ı bağlam ında bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 74; ifade özgürlü ğü bağlam ında Bekir Coşkun, 44, 47; Tansel Çöla şan, 46, 49, 50). 33. Anayasa Mahkemesinin bir görevi de bireylerin fikirlerini toplant ı ve gösteri yürüyüşleri düzenlemek yoluyla ifade etme haklar ı ile Anayasa'n ın 34. maddesinin ikinci fıkras ında belirtilen me şru amaçlar aras ında adil bir dengenin sa ğlan ıp sağlanamad ığını denetlemektir. Me şru amaçlar ın bir olayda varl ığının hakk ı ortadan kald ırmad ığı vurgulanmal ıdır. Önemli olan bu me şru amaçla hak aras ında olay ın şartlar ı içinde bir denge kurmakt ır (Dilan Ögüz Canan , 33; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 74; Adalet Mehtap Buluryer , 71). (iii) Bar ışçıl Toplanma Hakk ı 34. Anayasa n ın 34. maddesi; fikirlerin silahs ız ve sald ırısız, başka bir ifade ile bar ışçıl bir şekilde ortaya konabilmesi için toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ını güvence alt ına alm ıştır. Dolay ısıyla toplant ı hakk ının amac ı, şiddete ba şvurmayan ve fikirlerini bar ışçıl bir şekilde ortaya koyan bireylerin haklar ının korunmas ıdır. Demokratik bir toplumda mevcut düzene itiraz eden ve bar ışçıl yöntemlerle de ğiştirilmesi, gerçekle ştirilmesi savunulan siyasi fikirlerin toplant ı özgürlüğü ve diğer yasal araçlarla kendisini ifade edebilme imkân ı sunulmal ıdır. Şiddet kullanma niyetinde olan ki şilerin kat ıldığı veya düzenledi ği gösteriler bar ışçıl toplanma kavram ı dışındad ır. Dolay ısıyla toplant ı hakk ının amac ı, şiddete kar ışmayan ve fikirlerini bar ışçıl bir şekilde ortaya koyan bireylerin haklar ının korunmas ıdır. (Dilan Ögüz Canan , 37; Ali R ıza Özer ve di ğerleri , 117, 118; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri, 80; Osman Erbil , 47; Gülşah Öztürk ve di ğerleri , 67, 68; Ömer Faruk Akyüz , 54). Bar ışçıl amaçlarla bir araya gelmi ş kişilerin toplant ı hakk ını kullan ırken kamu düzeni aç ısından tehlike olu şturmayan ve şiddet içermeyen davran ışlar ına devletin sab ır ve hoşgörü göstermesi ço ğulcu demokrasinin gere ğidir ( Dilan Ögüz Canan , 36; Osman Erbil , 54). (iv) Bildirim Yap ılmas ı ve S ınırlaman ın Niteliği 35. Ülkemizde toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenlenmesine ili şkin olarak 2911 say ılı Kanun un 10. maddesinde bildirim usulü kabul edilmi ştir. Anayasa Mahkemesi, toplanma hakk ının bildirim usulüne ba ğlanabilece ğine daha önce karar vermi ştir. Söz konus u bildirimin amac ı toplant ı, yürüyüş veya diğer gösterilerin düzgün bir şekilde yap ılmas ını güvence alt ına almak için yetkililere makul ve uygun tedbir alma imkân ı sağlamak oldu ğu sürece genel olarak hakk ın özüne dokunmaz. Bildirim usulünün uygulanmas ının amac ı, toplanma hakk ının etkin kullan ılmas ı imkân ını sağlamakt ır (Dilan Ögüz Canan, 39; Ali Rıza Özer ve di ğerleri , 122; Osman Erbil , 52). Derhâl tepki verilmesinin hakl ı olduğu özel durumlarda ve bar ışçıl nitelikte toplant ı ve gösteri yürüyü şü yap ılmas ı hâlinde sadece bildirim yükümlülü ğüne uyulmam ış olmas ı nedeniyle toplant ının dağıtılmas ı bar ışçıl toplant ı hakk ına ölçüsüz bir s ınırlama olarak kabul edilmelidir ( Ali R ıza Özer ve di ğerleri , 121, 122; kat ılımc ılar aç ısından derhâl tepki verilmesinin hakl ı olduğu özel durumlara ili şkin olarak ayr ıca bkz. Osman Erbil , 65, 67). 36. Kanunlarda öngörülen usullere tam olarak uyulmam ış olmas ı tek başına toplant ı veya gösteri yürüyü şünün bar ışçıl niteliğini ortadan kald ırmaz. Halka aç ık yerde yap ılan her türlü gösterinin günlük hayat ın ak ışında belli bir kar ışıklığa sebep olabilece ği ve olumsuz tepkilere yol açabilece ği aç ıktır. Ancak bu durumlar ın varl ığı toplanma hakk ının ihlal Başvuru Numaras ı: 2020/37789 Karar Tarihi : 4/7/2022 9edilmesini hakl ı gösteremez ( Dilan Ögüz Canan , 41; Ali R ıza Özer ve di ğerleri, 119; Gülşah Öztürk ve di ğerleri , 69). Bu çerçevede günlük hayat ın ak ışında gösterinin yol açacağı belli bir düzeye kadar rahats ızlık idarece makul kabul edilerek ho şgörü gösterilmelidir. Bu rahats ızlık düzeyini a şan ve kamu düzeninin ciddi derecede bozulmas ına yol açan durumlar ın ise somut olaylarda ilgili ve yeterli gerekçe ile ortaya konulmas ı gerekir. 37. Toplanma özgürlü ğünün kullan ımından kaynaklanan kamu düzenine yönelik tehditlerin gerçeklik de ğeri taşımas ı hâlinde yetkili makamlar bu tehditleri bertaraf edecek tedbirleri alabilirler. Al ınan bu tedbirlere ayk ırı toplant ılar düzenlenmesi, bu tür toplant ılara kat ılınmas ı veya bu tür toplant ılarda suçlar i şlenmesi hâlinde de cezalar verilebilir ( Dilan Ögüz Canan , 40; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 81; toplant ı hakk ına kamu düzeninin bozulmas ı nedeniyle yap ılan bir müdahalenin demokratik toplumda gerekli olduğuna karar verildi ği bir başvuru için bkz. Gülşah Öztürk ve di ğerleri, 76-86). 38. Bununla birlikte al ınan tedbirlerin veya öngörülen cezalar ın bar ışçıl toplant ı hakk ına dolayl ı olarak usulsüz s ınırlamalara dönü şmesine müsaade edilemez. Güvence alt ına alınan toplanma hakk ını kullan ırken kamu otoritelerinin keyfî müdahalelerine kar şı da bireyin korunmas ı gerekir ( Dilan Ögüz Canan, 42; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri, 82 ; Gülşah Öztürk ve di ğerleri , 76). 39. Bar ışçıl şekilde toplanan ki şilere yap ılan müdahalelerin demokratik toplumda kamu düzeninin korunmas ı aç ısından gerekli oldu ğunun, müdahalenin kamu düzeninin bozulmas ı veya bozulma tehlikesinin ortaya ç ıkmas ı sebebiyle yap ıldığının veya kat ılımc ılar ın bu anayasal haklar ını kullan ırlarken sahip olduklar ı hak ve özgürlüklerin gerektirdi ği ödev ve sorumluluklara uygun davranmad ıklar ının yetkili mercilerce (polis raporlar ında, iddianamelerde veya derece mahkemelerinin gerekçelerinde) gösterilmesi gerekir ( Dilan Ögüz Canan, 53; Dursun Soydan ve di ğerleri , 58). (v) Cayd ırıcı Etki 40. Bar ışçıl toplant ı ve gösteri yürüyü şüne kat ılan ve bir gösteride yasaklanmam ış davran ışlarda bulunan ki şilerin toplant ı hakk ı, k ınanabilir bir olaya kar ışmad ıklar ı sürece en hafif kabul edilecek cezan ın dahi uygulanmamas ını temin eder. Zira bu tip soru şturmalar ve cezaland ırmalar cayd ırıcı etki doğurma potansiyeli ta şımaktad ır. Gösteri sonras ı yap ılan müdahaleler de -bar ışçıl gösteriye kat ılanlar hakk ında idari para cezalar ı verilmesi gibi- ileride kişilerin haklar ını kullanmalar ında cayd ırıcı etkiye neden olabilir ( Rıza Gökçen Erus, 55; Dursun Soydan ve di ğerleri , 63). (b)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 41. Anayasa Mahkemesi önündeki mesele, bir bas ın aç ıklamas ına kat ılan başvuruculara idari para cezas ı verilmek suretiyle yap ılan müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olup olmad ığının belirlenmesidir. 42. Somut olayda Valilik il genelinde kamu düzenini ve genel asayi şi bozmayacak ve vatanda şlar ın günlük ya şam ını zorlaştırmayacak şekilde bas ın aç ıklamas ı yap ılacak yerleri belirlemiştir. Valilik ayn ı kararla bas ın aç ıklamas ı yap ılmas ını bildirim ön şart ına bağlam ıştır. Başvurucular ın bas ın aç ıklamas ı yapmalar ı nedeniyle haklar ında 5326 say ılı Kanun'un 32. maddesi uyar ınca emre itaatsizlik edildi ği gerekçesiyle idari para cezas ı uygulanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2020/37789 Karar Tarihi : 4/7/2022 1043. Öncelikle devletin kamunun huzuru ve güvenli ğinin sağlanmas ı amac ıyla yapacağı düzenleme ve uygulamalarda belli bir takdir alan ına sahip oldu ğunun kabulü gerekir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi pek çok karar ında 5326 say ılı Kanun'un 32. maddesinde yer alan emre itaatsizlik kabahatinin bar ışçıl gösterilere dolayl ı müdahale edilmesinde kullan ılma riski bulundu ğuna dikkat çekmi ştir (Rıza Gökçen Erus , 61; Dursun Soydan ve di ğerleri, 55). 44. 5326 say ılı Kanun'un 32. maddesi uyar ınca yetkili merciler taraf ından verilen emrin amac ı kamu güvenli ğinin, kamu düzeninin veya genel sa ğlığın korunmas ı olmal ıdır. Emre ayk ırı davran ışın cezaland ırılabilmesi için kanunda öngörülen kabahatin uygulanma koşullar ının somut olayda bulunup bulunmad ığı ve kabahatin unsurlar ının neler olmas ı gerektiği meselesi Anayasa Mahkemesinin ilgi alan ının d ışındad ır. Buna kar şılık yetkili mercinin verdi ği emir ya da bu emre ayk ırı davran ışın cezaland ırılmas ı anayasal bir hakk a müdahale olu şturursa bu müdahale, Anayasa Mahkemesinin ilgi alan ında olacakt ır (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 87). 45. Bir kimse s ırf emre ayk ırı davranm ış olmas ı nedeniyle cezaland ırılm ış ve Anayasa Mahkemesi temel hak ve özgürlüklere bir müdahalede bulunuldu ğunu kabul etmi ş ise Anayasa Mahkemesinin bundan sonra denetleyece ği ilk husus emre ayk ırılık nedeniyle kamu düzeninin bozulup bozulmad ığı, bozulma tehlikesinin bulunup bulunmad ığı ya da böyle bir tehlikenin ortaya ç ıkıp ç ıkmad ığı olacakt ır (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 88; Rıza Gökçen Erus , 63; Dursun Soydan ve di ğerleri, 57). 46. Anayasa Mahkemesi usulüne uygun olarak verilmi ş bir emre ayk ırı bir davran ışın varl ığını tek başına temel hak ve özgürlüklere müdahale için yeterli kabul edemez. Temel hakka müdahaleyi hakl ı kılacak olan ve emrin amac ı olan kamu güvenli ğinin, kam u düzeninin, genel sa ğlığın bozuldu ğunun veya bozulma tehlikesinin bulundu ğunun da kam u gücünü kullanan yetkili mercilerin kararlar ında gösterilmesi gerekir ( Dilan Ögüz Canan, 51, 53). Yine mevcut ba şvurularda oldu ğu gibi ba şvurucular ın şiddet eylemlerine kar ışmad ıklar ı durumlarda kamu makamlar ının toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ına belirli bir ölçüye kadar müsamaha göstermesi gerekir ( Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 81). Bar ışçıl bir gösteri veya bas ın aç ıklamas ı nedeniyle -somut olayda oldu ğu gibi- ilke olarak cezai bir yapt ırım da uygulanmamas ı gerekir ( Rıza Gökçen Erus, 54, 55; Dursun Soydan ve di ğerleri, 59). 47. Kamu düzeninin bozuldu ğunun ilgili ve yeterli bir gerekçe ile gösterilemedi ği, temel haklara müdahalenin gerçekle ştiği her kamu gücü eylem ve i şlemi temel hak ve özgürlükleri ihlal edebilir. Somut olayda bas ın aç ıklamalar ının yap ılacağı yerlerin belirlendi ği ve bas ın aç ıklamalar ının bildirim şart ına bağland ığı bir idari karar söz konusudur. Bas ın aç ıklamalar ının yap ılacağı yerlerin belirlenmesi ve bildirime ba ğlanmas ı karar ının kamu düzenini ve genel asayi şi sağlamak, eğitim öğretimi, çal ışma hayat ını ve ticaret hürriyetini engelleyici veya bozucu etkinlikleri önlemek amac ıyla al ındığı belirtilmi ştir. Söz konusu idari karar ın en genel ifadeyle kamu düzeninin bozulmas ını önlemek amac ına yönelik olduğu aç ıktır. Bununla birlikte ba şvuruya konu olayda idarenin izne bağlama karar ı almas ının nedenleri somut olaylara ba ğlı olarak gösterilemedi ği gibi kolluk tutanaklar ında ve Hâkimlik kararlar ında söz konusu bas ın aç ıklamas ı ad ı alt ında yap ılan toplant ılar ın idarece alınan tedbirlere zarar verdi ği, kamu düzenini bozdu ğu ya da bu minvalde ciddi bir tehlike doğurduğu yönünde herhangi bir de ğerlendirme de yap ılmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2020/37789 Karar Tarihi : 4/7/2022 1148. Üstelik somut olaya ili şkin kolluk tutana ğında bas ın aç ıklamas ı yapmak isteyen grubun müdahalesiz ve normal bir şekilde dağıldığı belirtilmi ştir. Diğer bir ifadeyle idare ve derece mahkemeleri; ba şvurucular ın kat ıldığı bas ın aç ıklamas ının kamu düzenini bozdu ğunu veya bozma tehlikesi ortaya ç ıkard ığını -yahut valilik karar ında sözü edilen durumlara yol açt ığını- somut olayla ba ğlant ılı ve yeterli bir gerekçe ile ortaya koyamam ışlard ır. Ne idare ne de mahkemeler bas ın aç ıklamas ı yapmak isteyen grubun olays ız dağıldığını gözönüne alm ıştır. Yine somut olayda kolluk kuvvetleri veya idare taraf ından bir müdahale yap ılmas ı gereği duyulmam ış, başvurucular hakk ındaki idari para cezalar ı olay sonras ında kollu k kuvvetleri taraf ından düzenlenmi ştir. 49. Her ne kadar ba şvurucular ın ilgili makamlar taraf ından verilen emirlere uymamalar ı nedeniyle yukar ıda aç ıklanan ko şullar bulundu ğu takdirde suçlu bulunmalar ı mümkünse de -toplant ının bar ışçıl özelliği de gözönüne al ındığında- kamu makamlar ının ve mahkemelerin bar ışçıl biçimde yap ılan toplant ıya kat ılan başvurucular ın bar ışçıl şekilde gösteri yapma haklar ı ile yerel makamlar ın kamu düzenini koruma hakk ı aras ındaki dengeyi sağlama yükümlülükleri devam etmektedir. 50. Buna kar şın mevcut ba şvurularda Anayasa'n ın 34. maddesinin ikinci f ıkras ında belirtilen me şru amaçlar ı gerçekle ştirmek için gerekli görülen önlemler ile başvurucular ın ayn ı madde kapsam ındaki haklar ı aras ında adil bir denge sa ğlanamam ıştır. Başvurucular ın eylemlerinin kamu düzenini bozdu ğunun veya bozma tehlikesi ortaya ç ıkard ığının ve dolay ısıyla başvuruculara verilen idari para cezas ının zorlay ıcı bir toplumsal ihtiyaca kar şılık geldiğinin ilgili ve yeterli gerekçelerle ortaya konuldu ğu söylenemez. Bu nedenle başvuruculara verilen idari para cezas ının demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 51. Buna göre Anayasa n ın 34. maddesinde güvence alt ına al ınan toplant ı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 52. Başvurucular, ihlalin tespit edilmesi ile maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur. 53. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama işlemlerini ba şlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 54. Öte yandan ihlal tespitinin yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından ayr ıca tazminata hükmedilmesine gerek görülmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/37789 Karar Tarihi : 4/7/2022 12VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvuruculardan Ceren Seyran İnan, Gizem Gül Tatar, Çi ğdem Serin ve Elmas Kara'n ın adli yard ım taleplerinin KABULÜNE, B. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 34. maddesinde güvence alt ına al ınan toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Mersin 1. Sulh Ceza Hâkimliği (2020/4779 ve 2020/4780 D. İş say ılı dosyalar ı), Mersin 2. Sulh Ceza Hâkimli ği (2020/4736 D. İş say ılı dosyas ı), Mersin 3. Sulh Ceza Hakimli ği (2020/4963 D. İş say ılı dosyas ı) ve Mersin 4. Sulh Ceza Hâkimli ğine (2020/4566, 2020/4925, 2020/4928 ve 2020/4930 D. İş say ılı dosyalar ı) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucular ın tazminat taleplerinin REDD İNE, F. 446,90 TL ba şvuru harc ının başvurucu Canan Yüce, Derya Narl ı ve Zeynep Kaya'ya AYRI AYRI ÖDENMES İNE, 487,60 TL ba şvuru harc ının başvurucu Seher Peşmen'e ÖDENMES İNE, 4.500 TL vekâlet ücretinin ba şvurucu Canan Yüce'ye ÖDENMES İNE ve 4.500 TL vekâlet ücretinin ise di ğer başvuruculara MÜ ŞTEREKE N ÖDENMES İNE, G. Ödemelerin karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 4/7/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.