TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ÖZGÜR SUAT SÖKMEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/22577) Karar Tarihi: 30/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/22577 Karar Tarihi : 30/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Muzaffer KORKMAZ Başvurucu : Özgür Suat SÖKMEN Vekili : Av. Hasan Önder SULU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenl
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ÖZGÜR SUAT SÖKMEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/22577) Karar Tarihi: 30/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/22577 Karar Tarihi : 30/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Muzaffer KORKMAZ Başvurucu : Özgür Suat SÖKMEN Vekili : Av. Hasan Önder SULU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının; kovuşturman ın makul bir sürede ba şlamamas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 26/4/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına ve başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Gaziantep Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca (Başsavc ılık) başvurucu hakk ında silahl ı terör örgütüne (PKK) üye olma suçundan soru şturma başlatılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/22577 Karar Tarihi : 30/9/2020 39. Başsavc ılığın talimat ıyla başvurucu 22/2/2017 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. 10. Başsavc ılık başvurucuyu silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ı talebiyle ayn ı tarihte sulh ceza hâkimli ğine sevk etmi ştir. 11. Gaziantep 4. Sulh Ceza Hâkimli ği 22/2/2017 tarihinde, ba şvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ına karar vermi ştir. 12. Başvurucunun tutuklama karar ına yapt ığı itiraz, Gaziantep 5. Sulh Ceza Hâkimliğinin 13/3/2017 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 13. Başvurucu an ılan karar ın tebliğ edilmedi ğini, karar ı 24/4/2017 tarihinde haricen öğrendiğini bildirmi ştir. 14. Başvurucu 26/4/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 15. Başsavc ılık 20/4/2017 tarihli iddianame ile ba şvurucu hakk ında silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan cezaland ırılmas ı istemiyle ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde kamu davas ı açm ıştır. 16. Gaziantep 8. A ğır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) iddianameyi kabul etmi ş ve Mahkemenin E.2017/116 say ılı dosyas ı üzerinden kovu şturma aşamas ı başlam ıştır. 17. Mahkeme 10/7/2017 tarihinde yapt ığı ilk duruşmada başvurucunun beraatine ve tahliye edilmesine karar vermi ştir. 18. An ılan karara kar şı istinaf kanun yoluna ba şvurulmam ış ve karar 18/7/2017 tarihinde kesinle şmiştir. 19. Başvurucu, karar ın kesinleşmesi üzerine Gaziantep 1. A ğır Ceza Mahkemesinde 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 141. maddesine dayanarak 8/9/2017 tarihinde tazminat davas ı açm ıştır. Başvurucu dava dilekçesinde hakk ında uygulanan gözalt ı ve tutuklama tedbirlerinin hukuka ayk ırı olduğunu ileri sürerek oluşan zarar ı için toplam 100.000 TL tazminat talep etmi ştir. 20. Gaziantep 1. A ğır Ceza Mahkemesi 18/9/2018 tarihinde ba şvurucuya 6.787 T L maddi tazminat ve 11.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar vermi ştir. Karar gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "...davac ının beraatine karar verilmesi sonucu, haks ız olarak göz alt ına al ınıp tutukland ığının ve bu haks ız göz alt ı ve tutuklanmas ından ötürü i ş ve gücünden geri kald ığı, bilirkişi raporunda belirtildi ği gibi 6786,24 TL maddi zarar ının olduğu kabul edilerek, maddi tazminat isteminin k ısmen kabulü ile 6787 TL maddi tazminat ın haks ız göz alt ına alınma tarihi olan 13.02.2017 gününden itibaren i şleyen yasal faiziyle birlikte daval ıdan alınıp davac ıya verilmesine, maddi tazminat hususundaki fazlaya ili şkin isteminin reddine karar verilmesi gerekti ği inanc ına var ıldığı gibi, bu haks ız göz alt ı ve tutuklanmas ından ötürü ac ı ve üzüntü duydu ğunun do ğal olarak kabul edilmesi gerekti ği kan ısına var ıldığından, duydu ğu ac ı ve üzüntünün derecesi tutuklu ve göz alt ında kald ığı süre, ekonomik ve sosyal durumu, günün ekonomik ko şullar ı, paran ın sat ın alma gücü, manevi tazminat ın davac ıyı zenginle ştirme arac ı olarak kullan ılamamas ı ve hakseverlik ve Başvuru Numaras ı: 2017/22577 Karar Tarihi : 30/9/2020 4denkserlik ilkesi göz önünde bulundurularak manevi tazminat istemininde k ısmen kabulü ile takdiren 11.000 (on bir bin) TL. manevi tazminat ın haks ız tutuklanma tarihi ola n 13.02.2017 gününden itibaren i şleyen yasal faiziyle birlikte daval ıdan al ınıp davac ıya verilmesine... [karar verilmi ştir.]" 21. An ılan karara kar şı başvurucu ve daval ı taraf istinaf yoluna ba şvurmuştur. İstinaf incelemesini yapan Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 16. Ceza Dairesi 7/1/2019 tarihinde maddi tazminat miktar ının 6.879,89 TL şeklinde düzeltilmesine ve istina f başvurular ının esastan reddine kesin olmak üzere karar vermi ştir. 22. Başvurucu, belirtilen yarg ılama sürecine ili şkin bilgi ve belgeleri 6/12/2019 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 23.İlgili hukuk için bkz. Mustafa Öcal ve di ğerleri , B. No: 2013/8196, 2/12/2015, 32, 38-40. V.İNCELEME VE GEREKÇE 24. Mahkemenin 30/9/2020 tarihinde yapt ığı toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 25. Başvurucu, tutuklanmas ını gerektirecek somut bir delil olmad ığı hâlde tutukland ığını, tutuklama karar ının ve tutuklamaya itiraz üzerine verilen karar ın gerekçesi z olduğunu ve daha hafif sonuçlar do ğuran adli kontrol tedbirleri yerine tutuklama tedbiri uygulanmas ının ölçülü olmad ığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. Başvurucu tutuklanmas ına bağlı olarak lise ö ğrenimine devam edemediğini ve bu nedenle e ğitim hakk ının ihlal edildi ğini de ifade etmi ştir. 26. Bakanl ık görüşünde; başvurucu yönünden suç şüphesinin varl ığını doğrulayan belirtilerin soru şturma dosyas ı kapsam ında bulundu ğu, tutuklama nedenlerinin varl ığı ve tutuklaman ın ölçülü oldu ğu yönündeki de ğerlendirmelerin de temelsiz olmad ığı belirtilmi ştir. 27. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne kar şı beyan ında başvuru formundaki açıklamalar ını tekrarlam ış ve çocuk oldu ğu gözetilmeden verilen tutuklama karar ının hukuka ayk ırı olduğunu ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 28. Anayasa'n ın "Kişi hürriyeti ve güvenli ği" kenar ba şlıklı 19. maddesinin birinci fıkras ı ile üçüncü f ıkras ının birinci cümlesi şöyledir: "Herkes, ki şi hürriyeti ve güvenli ğine sahiptir. ... Başvuru Numaras ı: 2017/22577 Karar Tarihi : 30/9/2020 5Suçluluğu hakk ında kuvvetli belirti bulunan ki şiler, ancak kaçmalar ını, delillerin yokedilmesini veya de ğiştirilmesini önlemek maksad ıyla veya bunlar gibi tutuklamay ı zorunlu k ılan ve kanunda gösterilen di ğer hallerde hâkim karar ıyla tutuklanabilir." 29. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Bu itibarla ba şvurucunun bu bölümdeki iddialar ının kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. 30. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 46. maddesinde kimlerin bireysel ba şvuru yapabilece ği say ılm ış olup an ılan maddenin (1) numaral ı fıkras ına göre bir ki şinin Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmesi için üç temel ön ko şulun birlikte bulunmas ı gerekmektedir. Bu ön koşullar; başvuruya konu edilen ve ihlale yol açt ığı ileri sürülen kamu gücü eylem vey a işleminden ya da ihmalinden dolay ı başvurucunun güncel bir hakk ının ihlal edilmesi , bu ihlalden dolay ı kişinin kişisel olarak ve doğrudan etkilenmi ş olmas ı ve bunlar ın sonucunda başvurucunun kendisinin mağdur olduğunu da ileri sürmesi gerekir ( Fetih Ahmet Özer , B. No: 2013/6179, 20/3/2014, 24). 31. Anayasa Mahkemesi aç ısından, idari makamlar ve derece mahkemeleri taraf ından başvurucu lehine bir tedbir ya da karar ın al ınmas ı suretiyle ihlalin tespit edilmesi ve verilen karar ile bu ihlalin uygun ve yeterli biçimde giderilmesi hâlinde ilgili taraf ın art ık mağdur olduğu ileri sürülemeyecektir ( Mustafa Öcal ve di ğerleri , 37). 32. Somut olayda ba şvurucu; hukuka ayk ırı bir şekilde tutukland ığını, kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini sürmü ştür. Başvurucu, haks ız tutukluluk nedeniyle açm ış olduğu davada ise lehine tazminata hükmedildi ğini ve bu davan ın sona erdi ğini belirtmiştir. 33. Başvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan yarg ıland ığı davada verilen beraat karar ının 18/7/2017 tarihinde kesinle şmesi üzerine CMK'n ın 141. maddesine dayanarak tazminat davas ı açt ığı, dava dilekçesinde hakk ında uygulanan tutuklama tedbirini n hukuka ayk ırı (haks ız) olduğunu ileri sürdü ğü, istinaf a şamas ını da içeren yarg ılama sürecinin sonucunda ise haks ız tutuklanmaya ba ğlı olarak ba şvurucunun 6.879,89 TL maddi tazminat, 11.000 TL manevi tazminat almas ına karar verildi ği ve davan ın 7/1/2019 tarihinde kesinleştiği görülmektedir. 34. Tazminat davas ında Gaziantep 1. A ğır Ceza Mahkemesi taraf ından yap ılan tespitler ve ba şvurucu lehine hükmedilen toplam 17.879,89 TL tazminat gözetildi ğinde, başvurucunun ma ğduriyetinin Anayasa Mahkemesinin benimsedi ği ölçüler çerçevesinde -aç ıkça ve orant ısız olmayacak şekilde- giderildi ği ve inceleme tarihi itibar ıyla başvurucunun mağdur statüsünün bulunmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 35. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/22577 Karar Tarihi : 30/9/2020 6B. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 36. Başvurucu, kovu şturman ın makul bir sürede ba şlamamas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 37. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucunun bu bölümdeki iddialar ına ilişkin bir açıklamaya yer verilmemi ştir. 2. Değerlendirme 38.Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018) karar ında Anayasa Mahkemesi yarg ılamalar ın makul sürede sonuçland ırılmad ığı ya da yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edildiği veya hiç icra edilmedi ği iddias ıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekle ştirilen bireysel ba şvurulara ili şkin olarak Adalet Bakanl ığı İnsan Haklar ı Tazminat Komisyonuna (Tazminat Komisyonu) ba şvuru imkân ının getirilmesine ili şkin yolu ula şılabilir olma, ba şarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesinin bulunup bulunmad ığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkilili ğini tart ışmıştır. 39.Ferat Yüksel karar ında özetle an ılan başvuru yolunun ki şileri mali külfet alt ına sokmamas ı ve başvuruda kolayl ık sağlamas ı nedenleriyle ula şılabilir oldu ğu, düzenleni ş şekli itibar ıyla ihlal iddialar ına makul bir ba şarı şans ı sunma kapasitesinden mahrum olmad ığı ve tazminat ödenmesine imkân tan ımas ı ve/veya bu mümkün olmad ığında başka türlü telafi olanaklar ı sunmas ı nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sa ğlama imkân ına sahip olduğu hususunda de ğerlendirmelerde bulunulmu ştur (Ferat Yüksel, 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bak ışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialar ıyla ilgili başarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesi oldu ğu görülen Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolu tüketilmeden yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteli ği ile ba ğdaşmayacağı sonucuna vararak ba şvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemezlik karar ı vermiştir (Ferat Yüksel , 35, 36). 40. Mevcut ba şvuruda, söz konusu karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 41. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2017/22577 Karar Tarihi : 30/9/2020 7 B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 30/9/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI