TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR TAHiR AGGUN BA VURUSU (Ba vuru Numarasi: 2015/3544) Karar Tarihi: 14/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/3544 : 14/11/2018 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serruh KALELi Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA Yusuf Sevki HAKYEMEZ : Volkan C::AKMAK : Tahir AGGUN : Av. Dursun KARA CA I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, maluliyete sebep olan i itme kayb1 nedeniyle meydana gelen zararlann tazmini i
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR TAHiR AGGUN BA VURUSU (Ba vuru Numarasi: 2015/3544) Karar Tarihi: 14/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/3544 : 14/11/2018 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serruh KALELi Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA Yusuf Sevki HAKYEMEZ : Volkan C::AKMAK : Tahir AGGUN : Av. Dursun KARA CA I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, maluliyete sebep olan i itme kayb1 nedeniyle meydana gelen zararlann tazmini i ;:in a ;:1lan davada sure ret karan verilmesinin mahkemeye eri im hakkm1 ihlal ettigi iddiasma ili kindir . II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 12/10/2015 tarihinde yap1lm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur . 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir . 5. Bolum Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir 6meg1 bilgi 19m Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk, goru bildirmemi tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3544 : 14/11/2018 8. Turk Silahh Kuvvetleri (TSK) bunyesinde jandarma uzman erba olarak 2002 y1h itibanyla goreve ba layan ba vurucu s1ras1yla Aydm, Tunceli, Van ve Hatay illerinde gorev yapm1 tir. 9. Van Jandarma Komando Ozel Harekat Tabur Komutanhgmda gorev yapmakta iken i itme duyusu yonunden rahats1zlanan ba vurucu Van Asker Hastanesine sevk edilmi tir. 10. Van Asker Hastanesine birka9 kez sevk edilen ba vurucu hakkmda 2/6/2008, 17/9/2009, 26/8/2010 ve 29/9/2011 tarihlerinde olmak uzere dort ayn saghk raporu duzenlenmi tir. Farkh y1llarda duzenlenen bu saghk raporlan benzer tespitler i9ermektedir. Amlan saghk raporlan ile ba vurucu i9in i itme kayb1 te hisinde bulunulmu ancakjandarma komando uzman erba olarak gorev yapabilecegi tespit edilmi tir. 11. Hatay'da gorev yapmakta iken yine i itme rahats1zhg1 sebebiyle iskenderun Asker Hastanesine sevk edilen ba vurucu hakkmda 18/4/2013 tarihli saghk raporu tanzim edilmi tir. Bu rapor ile "sensorinoral i itme kaybz, bileteral (bilateral yiiksek frekans i itme kayb1)" te hisi konulmu ve ba vurucunun TSK'da gorev yapamayacag1, ban ta askerlige elveri li olmad1g1 tespitinde bulunulmu tur. 12. 18/4/2013 tarihli raporun onaylanmasmm ardmdan 1/10/2013 tarihinde ba vurucunun TSK ile ili igi kesilmi ve ba vurucu malulen emekli edilmWir. 13. Ba vurucu; Tunceli, Van ve Hatay'da gorev yaparken katild1g1 operasyonlarda kullamlan agir silahlar nedeniyle i itme kayb1 ya ad1gm1, malul/engelli konuma geldigini, i inden aynlmak zorunda kald1gm1 ve bu durumun kendisini maddi ve manevi zarara ugratt1g1m belirterek gerek kusur gerekse kusursuz sorumluluk esaslanna gore tazminat odenmesi istemiyle Jandarma Genel Komutanhgma 23/12/2013 tarihinde idari ba vuruda bulunmu tur . Ba vurusu cevap verilmemek suretiyle z1mnen reddedilmi tir. 14. Z1mnen ret uzerine ba vurucu ugrad1gm1 ileri surdugu maddi ve manevi zarann tazmm1 i9in 28/2/2014 tarihinde Askeri Yuksek idare Mahkemesi (AYiM) nezdinde tam yarg1 davas1 a9m1 tlf. 15. A YiM ikinci Dairesi (Mahkeme) 24/9/2014 tarihli karanyla davay1 sure a 1m1 nedeniyle reddetmi tir. 16. Ret gerek9esinde oncelikle 4/7/1972 tarihli ve 1602 say1h miilga Askeri Yuksek idare Mahkemesi Kanunu'nun dava a9ma suresine ili kin hukumlerine yer verilerek idari eylemlerden haklan ihlal edilmi olanlann dava a9madan once bu eylemlerin yaz1h bildirimi uzerine veya ba ka suretle ogrendikleri tarihten itibaren bir y1l ve her halde eylem tarihinden itibaren be y1l i9inde yetkili makama ba vurarak haklannm yerine getirilmesini istemelerinin art oldugu, bu isteklerin kismen veya tamamen reddi halinde ret i leminin tebligi tarihinden ve altm1 gun i9inde cevap verilmedigi takdirde bu surenin bittigi tarihten itibaren altm1 gun i9inde tam yarg1 davas1 a9malan gerektigi hatirlatilm1 tlf. Ba vurucunun agir silah kullamm1 nedeniyle i itme kayb1 ya ad1gm1 iddia ettiginin ve 2008 ile 2011 y1llan arasmda her yil hakkmda i itme kayb1 ya ad1g1 yonunde rapor tanzim edildiginin altI 9izilmi tir. Ba vurucunun 2011 y1lmdan sonra gorev yaptig1 donemde agir silah kulland1g1 yonunde bilgi beige bulunmad1g1 ve eylem ile eylemden dogan zaran en ge ; 29/9/2011 tarihli raporla ogrendigi vurgulanm1 tlr. Bu tespit uyannca ba vurucunun 29/9/2011 tarihinden itibaren en 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3544 : 14/11/2018 ge ; bir yil i9inde idareye zarannm tazmini istemiyle ba vurmas1 gerekirken 23/12/2013 tarihinde yaptig1 ba vuru tizerine a9tig1 davanm sure a 1mma ugrad1g1 belirtilerek ret gerek9esi olu turulmu tur. 17. Ret karan oy9oklugu ile almm1 tlr. Azmhkta kalan tiyenin kar 1oy gerek9esinde ozetle 2011 y1lmda dtizenlenen raporda TSK'da gorev yapabilecegi belirtilen ba vurucu i9in zorunlu idari ba vuru stiresinin malul olma durumunu ortaya koyan 18/4/2013 tarihli rapordan itibaren hesaplanmas1 gerektigi ifade edilmWir. 18. Ret htikmtine yonelik karar dtizeltme istemi mahkemenin 21/1/2015 tarihli karan ile reddedilmi tir. 19. Ba vurucu nihai karan 2/2/2015 tarihinde tebelltig ettikten sonra 26/2/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. IV. iLGiLi HUKUK A. Ulusal Hukuk 1. Kanun Hiikiimleri 20. 1602 say1h mtilga Kanun'un 43. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Mari eylemlerden haklarz ihlal edilmiJ olanlarzn Askeri Yiiksek Mare Mahkemesinde dava a9madan once, bu eylemlerin yazzlz bildirimi iizerine veya baJka suretle ogrendikler , tarihten itibaren bir yzl ve her halde eylem tarihinden itibaren beJ yzl i ;inde yetkili makama baJvurarak haklarznzn yerine getirilmesini istemeleri lazzmdzr. Bu isteklerin kzsmen veya tamamen reddi halinde bu konudaki iJ!emin tebligi tarihinden ve altmzJ giin i ;inde cevap verilmedigi takdirde bu siirenin bittigi tarihten itibaren altmzJ giin i ;inde tam yargz davasz a9abilirle r. " 21. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say1h idari Yarg1lama Usulti Kanunu'nun 13. maddesinin (1) numarah fikras1 oyledir: "jdari eylemlerden haklarz ihlal edilmiJ olanlarzn idari dava a9madan once, bu eylemleri yazzlz bildirim iizerine veya baJka siiretle ogrendikleri tarihten itibaren bir yzl VE her ha/de eylem tarihinden itibaren beJ yzl i ;inde ilgili idareye baJvurarak haklarznzn yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kzsmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki iJlemin tebligini izleyen giinden itibaren veya istek hakkznda altmzJ giin i ;inde cevap verilmedigi takdirde bu siirenin bittigi tarihten itibaren, dava siiresi i ;inde dava a9zlabilir. " 2. Dam tay ic;tihad1 22. Dam tay Onuncu Dairesinin 4/11/2011 tarihli ve E.2008/7182, K.2011/4711 say1h karannm ilgili boltimti oyledir: "Bir eylemin idariligi ve dogurdugu zarar bazz durumlarda eylemin ger ;eklqmesiyle , kimi zaman da degiJik araJtzrma ve incelemelerden, hatta ceza davalarzndan sonra ortaya 9zkabilmektedir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3544 : 14/11/2018 Ozelikle, kamu gorevlilerinin idari tasarrufta bulunurken uyulmas1 zorunlu goriilen kurallara uymamalan nedeniyle kendilerine izafe edilebilecek nitelikte olmakla birlikte, resmi yetkilerin kullamm1 s1rasmda ger ;eklqtigi i ;in idaresinden de aynlamayan gore, kusurlarmdan dogan zararm tazmini istemiyle ac;zlacak tam yarg1 davalarmda eylemin idariligi, zarann, kamu gorevlisinin kiJisel kusurundan m1, gorev kusurundan m1 kaynakland1gmm ceza muhakemesi sonucunda belirlenmesiyle ortaya pkabilmektedir. Bu nedenlerle, 2577 say1lz Kanun 'un 13. maddesinde ongoriilen 1 ve 5 y1ll1k siirelerin eylemin idariliginin ve dogurdugu zarann ortaya pktzg1 tarihten itibaren hesaplanmas1 zorunludu r. Aksi yorumun, dava ac;ma yolunun kullamm1m gii ;leJtirerek hak arama hiirriyetini olumsuz etkileyecegini belirtmek gerekir. Am/an Yasa hiikmiinde ongoriilen tam yarg1 davalanmn, idari eylem nedeniyle ugramlan zarann tazminine yonelik olmas1 sebebiyle davanm aplabilmesi i ;in eylemin idariliginin ve yo! a9tzg1 zarann ortaya pkmas1 zorunludur. " 23. Aym Dairenin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/15634, K.2018/1334 say1h karannm ilgili bolumii oyledir: 112577 say1lz Mari Yarg1lama Usu/ii Kanunu'nun 11Dogrudan dogruya tam yarg1 davas1 a9zlmas111 baJlzklz 13. maddesinde idari eylemlerden haklan ihlal edilmiJ olanlarm idari dava ac;madan once eylemin ogrenildigi tarihten itibaren bir yzl ve her ha/de eylem tarihinden itibaren bq yzl i ;inde ilgili idareye baJvurarak haklannm yerine getirilmesini istemeleri gerektigi ongoriilmiiJ olup; bu siirelerin, ki$ilerin haklanm ihlal eden eylemlerin, idare ile illiyet bag1mn kuruldugu, baJka bir ifadeyle eylemin idariliginin ogrenildigi tarihten itibaren baJlatzlacag1 kuJkusuzdur. Tam yarg1 davalan, idari eylem nedeniyle ugramlan zararm tazminini ifade etmektedir. Bu nedenle, tam yarg1 davas1mn aplabilmesi i ;in eylemin idariliginin ve yo! a ;tzg1 zarann ortaya ;1kmas1 zorunludur. jdari eylem, idarenin iJ!evi s1rasmda bir hareketi, bir davramg bir tutumu veya hareketsizligi; idari karar ve iJlemle ilgisi olmayan, baJka bir deyiJle oncesinde, temelinde bir idari karar veya iJlem olmayan salt maddi tasarrujlan ifade etmektedir. Soz konusu eylemlerin idariligi ve dogurdugu zarar bazen eylemin yap1lmas1yla birlikte ortaya ;tkarken, bazen de c;ok sonra, degiJik araJttrma, inceleme ve hatta ceza yargzlamalan sonucu ortaya pkabilmektedir. Ozellikle kamu gorevlilerinin idari bir tasarruf yaparken; mevzuatm, iistlendigi odevin ve yiiriittiigii hizmetin kural, usu! ve gereklerine aykzn olarak, kendisine izafe edilebilecek boyutta ve bi ;imde, ancak yine de resmi yetki, gorev ve olanaklardan yararlanarak, on/an kullanarak hareket ettigi, bu nedenle de idaresinden tamamen aynlmas1m onleyen ve engelleyen gorev kusurlan nedeniyle dogan zararlann tazmini istemiyle ac;zlacak tam yarg1 davalannda eylemin idariligi, bazen ceza davalanyla personelin Jahsi kusuru sonucu mi, yoksa gorev kusuru sonucu mu zarann ortaya pktzgmm belirlenmesinden sonra saptanabilmektedir. Bu itibarla, 2577 say1lz Kanun 'un 13. maddesinde ongoriilen bir ve beJ y1ll1k siirelerin, eylemin idariliginin ortaya pktzg1 tarihten itibaren hesaplanmas1 zorunludur. Aksi yorumun , zarara yo! a ;an eylemin idariliginin ortaya ;1kmas1yla kullamlmas1 miimkiin olan dava a ;ma hakk1m ortadan kald1racag1, hak arama ozgiirliigiiyle bagdaJmayacag1 a91ktzr. 11 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3544 : 14/11/2018 B. Uluslararas1 Hukuk 24. Avrupa insan Haklan Sozle mesi'nin (Sozle me) 6. maddesinin (1) numarah fikrasmm ilgili kism1 oyledir: "Herkes medeni hak ve yiikiimlulukleri ile ilgili uyu$mazlzklar ya da cezai alanda kendisine yoneltilen sur;lamalar konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmu$ bagzmszz ve tarafszz bir mahkeme tarafindan davasznzn makul bir sure ir;inde, hakkaniyete uygun ve ar;zk olarak goriilmesini istemek hakkma sahiptir ... " 25. Dava a9ma hakkm1 kullanmak yasal birtak1m artlara baglansa da mahkemelerin usul kurallanm uygularken hem yarg1lamanm adil olmasma halel getirecek a m ekilcilikten hem de yasalar tarafmdan konulan usul kurallanm ortadan kalduma sonucunu doguracak a m esneklikten ka9mmalan gerekir (Walchli/Fransa, B. No: 35787/03, 26/7/2007, 29). Yapilan duzenlemeler, hukuk guvenligi ilkesi ve adaletin iyi bir ekilde tecelli etmesi ama9lanna hizmet etmedigi ve dava a9mak isteyen ki inin onunde davasmm esasm1 yetkili ve gorevli mahkeme onunde inceletmek bak1mmdan bir engel olu turdugu durumlarda mahkemeye eri im hakk1 ihlal edilmi olur (Efstathiou ve digerleri/Yunanistan, B. No: 36998/02, 27/7/2006, 24). 26. Sure ko ulu gibi dava a9maya ili kin usul ko ullan birden fazla yoruma neden olabilecek nitelikte ise mahkemeye eri im hakk1 kapsammda o yorumlardan birinin davay1 a9mak isteyen ki ileri engelleyecek ekilde katI bir ekilde kullamlmamas1 veya soz konusu ko ullann katl bir uygulamaya tabi olmamas1 gerekir (Beles ve digerleril ;ek Cumhuriyeti, B. No: 47273/99, 12/11/2002, 51). 27. Avrupa insan Haklan Mahkemesi (AiHM), E im/Tiirkiye (B. No: 59601/09, 17/9/2013) karannda sure a 1m1 nedeniyle davas1 reddedilen ba vurucunun mahkemeye eri im hakkmm engellenip engellenmedigi hususunu incelemi tir. Soz konusu olayda ba vurucu, askerlik hizmetini yerine getirirken 25/9/1990 tarihinde ya anan bir 9at1 mada yaralanm1 ; ba vurucunun tedavisi uzunca bir sure devam etmi ve sonunda 1992 y1lmda askerlikle ili igi kesilmi tir. Ba vurucu, sonraki y1llarda surekli ba agnsmdan ve ba donmesinden yakmm1 ; 2004 y1lmda ba mda belirlenemeyen metal bir cismin oldugu tespit edilmi , 2007 y1lmda Gulhane Askeri Tip Akademisindeki (GATA) muayenesinde ba vurucunun ba mda mermi oldugu anla ilm1 tlr. Ba vurucu 19/9/2007 tarihinde tazminat almak amac1yla idareye ba vurmu ancak ba vurucunun bu talebi reddedilmi tir. Bunun uzerine ba vurucunun idare aleyhine maddi ve manevi tazminat istemiyle a9tig1 davada A YiM soz konusu olaym ya and1g1 tarihten itibaren be yil i9inde dava a91lmad1g1 gerek9esiyle davay1 sure a 1m1 yonunden reddetmi tir. 28. AiHM amlan karannda, davanm temelinde yer alan konunun aslen be yilhk sure smmm ba vurucunun yaraland1g1 tarihten itibaren hesaplayan yerel Mahkeme karanndaki gerek9elendirme oldugunu ifade etmi ; ba vurucunun 25/9/1995 tarihinde kafatasmdaki mermiden haberdar olmamasmm tart1 ma konusu olmad1gmdan kendisinden be y1l i9inde tazminat davas1 a9masmm beklenmesinin makul olarak degerlendirilemeyecegine, Mahkemenin nazannda ahsi yaralanmayla ilgili tazminat davalannda dava a9ma hakkmm taraflann ugrad1g1 zaran ger9ekte degerlendirebildiginde kullamlabilmesi gerektigine hukmetmi ve A YiM'in sure smm hakkmdaki kati yorumunun davanm esasmm tam olarak incelenmesine engel olmas1 nedeniyle mahkemeye eri im hakkmm ihlal edildigi sonucuna varm1 tu (E im/Tiirkiye, 23, 25, 26). 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3544 : 14/11/2018 V. iNCELEME VE GEREK ;E 29. Mahkemenin 14/11/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplantlda ba vuru incelenip geregi dii iiniildii: A. Ba vurucunun iddialan 30. Ba vurucu; i itme duyusu yoniinden ya ad1g1 rahats1zhgm maluliyete neden oldugunu 18/4/2013 tarihinde tanzim edilen saghk raporu ile ogrendigini, dolay1s1yla zarara ugrad1gma bu tarihte vakif oldugunu ve bu nedenle zorunlu idari ba vuru siiresinin 18/4/2013 tarihinden itibaren ba latilmas1 gerektigini belirterek Mahkemenin idari ba vuru siiresini 2011 y1hnda diizenlenen raporu esas alarak hesaplamas1 sonucu davay1 reddetmesinin mahkemeye eri im ve etkili ba vuru haklanm ihlal ettigini ileri siirmii tiir. B. Degerlendirme 31. Anayasa'mn 36. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Herkes, me:Jru vaszta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargz mercileri oniinde davacz veya davalz olarak iddia ve savunma ile adil yargzlanma hakkzna sahiptir." 32. Anayasa Mahkemesi , olaylarm ba vurucular tarafmdan yapdan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucunun ikayeti Mahkemenin dava as;ma siiresine dair hukuk kurallanm hatah degerlendirdigi iddiasma miiteallik oldugundan ba vuru, mahkemeye eri im hakk1 kapsammda incelenmi tir. 1. Kabul Edilebilirlik Yoniinden 33. As;1k ;a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir neden de bulunmad1g1 anla dan mahkemeye eri im hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yoniinden a. Hakkm Kapsam1 ve Miidahalenin Varhg1 34. Anayasa'nm 36. maddesinin birinci flkrasmda, herkesin yarg1 mercileri oniinde davac1 veya davah olarak iddiada bulunma ve savunma hakkma sahip oldugu belirtilmi tir. Dolay1s1yla mahkemeye eri im hakk1, Anayasa'nm 36. maddesinde giivence altma alman hak arama ozgiirliigiiniin bir unsurudur. Diger yandan Anayasa'nm 36. maddesine adil yargzlanma ibaresinin eklenmesine ili kin gereks;ede, Tiirkiye'nin taraf oldugu uluslararas1 sozle melerce de giivence altma ahnan adil yarg1lanma hakkmm madde metnine dahil edildigi vurgulanm1 tir. Sozle me'yi yorumlayan AiHM, Sozle me'nin 6. maddesinin (1) numarah fikrasmm mahkemeye eri im hakk1m is;erdigini belirtinektedir ( Ozbakzm Ozel Saglzk Hiz. jn:J. Tur. San. ve Tic. Ltd. $ti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 35. Anayasa'mn 36. maddesinde giivence altma ahnan hak arama ozgiirliigii, bir temel hak olmanm yanmda diger temel hak ve ozgiirliiklerden gereken ekilde yararlamlmay1 ve bunlann korunmasm1 saglayan en etkili giivencelerden biridir. Bu bakimdan davanm bir 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3544 : 14/11/2018 mahkeme tarafmdan gorillebilmesi ve ki inin adil yargdanma hakk1 kapsamma giren giivencelerden faydalanabilmesi is;in ilk olarak ki iye iddialanm ortaya koyma imkammn tanmmas1 gerekir. Diger bir ifadeyle dava yoksa adil yargilanma hakkmm saglad1g1 giivencelerden yararlanmak miimkiin olmaz (Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896, 23/2/2016, 33). 36. Anayasa Mahkemesi bireysel ba vuru kapsammda yaptlg1 degerlendirmelerde mahkemeye eri im hakkmm bir uyu mazhg1 mahkeme onune ta 1yabilmek ve uyu mazhgm etkili bir ekilde karara baglanmas1m isteyebilmek anlamma geldigini ifade etmi tir ( Ozkan $en, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 37. Somut olayda idari eyleme dayah tam yarg1 davasmm sure a 1mmdan reddedilerek esasmm incelenmemesi nedeniyle ba vurucunun mahkemeye eri im hakkma yonelik bir mudahalenin bulundugu goriilmektedir. b. Miidahalenin ihlal Olu turup Olu turmad1g1 38. Anayasa'mn 13. maddesinin ilgili kism1 oyledir: "Temel hak ve hurriyetler, ... yalnzzca Anayasanzn ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere baglz olarak ve ancak kanunla sznzrlanabilir. Bu sznzrlamalar, ... olr;ululuk ilkesine aykzrz olamaz." 39. Yukanda amlan miidahale, Anayasa'nm 13. maddesinde belirtilen ko ullara uygun olmad1g1 takdirde Anayasa'nm 36. maddesinin ihlalini te kil edecektir. 40. Bu sebeple miidahalenin Anayasa'mn 13. maddesinde ongoriilen ve somut ba vuruya uygun dii en, kanun tarafmdan ongorillme, hakh bir sebebe dayanma, ol ;uliiliik ilkesine aykm olmama ko ullanna uygun olup olmad1gmm belirlenmesi gerekir. i. Kanunilik 41. Ba vurucunun idari eylemden dogan zarann tazmini istemiyle as;t1g1 davanm sure a 1m1 gereks;esiyle reddedilmesine ili kin mahkeme karannm 1602 say1h miilga Kanun'un 43. maddesine dayand1g1 gorillmektedir. Dolay1s1yla somut olayda ba vurucunun mahkemeye eri im hakkma yonelik mudahalenin kanuni dayanagmm mevcut oldugu anla dm1 t1r. ii. Me ru Arna 42. Dava as;manm bir sureye baglanmasmm me ru amacmm ne oldugu hususu benzer nitelikteki ba vurularda Anayasa Mahkemesi tarafmdan muteaddit defa incelenmi tir. Anayasa Mahkemesi bu incelemelerinde, idari i lem ya da eylemlere kar 1 as;1lacak davalarda sure ko ulu ongorillmesinin en genel ifadesiyle Anayasa'nm 2. maddesinde duzenlenen hukuk devleti ilkesinin bir geregi olan idari istikrann saglanmas1 eklinde bir me ru amac1 bulunduguna i aret etmi tir (Daha aynntlh degerlendirme i ;in bkz. Ay.ye Yzldzrzm, B. No: 2014/5, 25/10/2017, 54, 55; Fatma Altuner, B. No: 2014/17714, 26/10/2017, 48, 49; ;olbeyi Lojistik Nakliyat Gumrukleme Denizcilik jn.yaat Turizm Sanayii ve Ticaret Limited $irketi, B. No: 2014/12354, 9/11/2017, 52). 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3544 : 14/11/2018 iii. Olc;iiliiliik (1) Genel ilkeler 43. Anayasa Mahkemesi bireysel ba vuru kapsammda yapt1g1 degerlendirmelerde ki inin mahkemeye ba vurmasm1 engelleyen veya mahkeme karanm anlams1z hale getiren, bir ba ka anlatimla mahkeme karanm onemli ol9iide etkisizle tiren smirlamalann mahkemeye eri im hakkm1 ihlal edebilecegini ifade etmi tir ( Ozkan Sen, 52). 44. Bu nedenle mahkemelerin usul kurallanm uygularken yarg1lamanm hakkaniyetine zarar getirecek ol9iide kati ekilcilikten ka9mmalan gerektigi gibi kanunla ongoriilmii usul artlannm ortadan kalkmasma neden olacak ol9iide a m esneklikten de ka9mmalan gerekir (Kami! Koc;, B. No: 2012/660, 7/11/2013, 65). Bu kapsamda mevzuatta ongoriilen dava a9ma siiresine ili kin kurallann hukuka a91k9a aykm olarak yanh uygulanmas1 veya bu siirelerin hatah hesaplanmas1 nedenleriyle ki ilerin dava a9ma ya da kanun yollanna ba vuru haklanm kullanmasma engel olunmas1 mahkemeye eri im hakkm1 ihlal edebilir (Ozbak1m Ozel Saglzk Hiz. jn . Tur. San. ve Tic. Ltd. $ti., 38). 45. Bu baglamda dava a9ma siiresinin i lemeye ba lad1g1 an da mahkemeye eri im hakkma yap1lan miidahalenin ol9iiliiliigii baglammda biiyiik onem ta 1maktadir (Ya ar C::oban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 66). Dava a9ma siiresinin hangi tarihte ba layacag1m belirlemek ve mevzuatl bu yoniiyle yorumlamak gorevi esasen derece mahkemelerine aittir. Bireysel ba vurunun ikincillik ilkesi geregi, dava a9ma siiresinin ba latilacag1 tarihin belirlenmesi noktasmda Anayasa Mahkemesinin bir gorevi bulunmamaktadir. Anayasa Mahkemesinin bu hususta iistlenecegi rol, dava a9ma siiresinin hangi tarihten itibaren ba latilmas1 gerektigiyle ilgili derece mahkemelerinin yorumlannm mahkemeye eri im hakkma etkisini somut olaym ko ullan 1 1gmda incelemektir (Ahmet Yzldmm, B. No: 2014/18135 , 20/9/2017, 46). Bu kapsamda dava a9ma siiresinin heniiz dava hakkmm dogmad1g1 ya da hak sahibinin dava hakkmm dogdugundan haberdar olmad1g1 ve somut ko ullar 9er9evesinde haberdar oldugunun kabuliinii hakh k1lan nedenlerin bulunmad1g1 bir donemde i lemeye ba lamas1 dava hakkmm varhgm1 anlams1z kilabileceginden ol9iiliiliik ilkesini zedeleyebilir (Benzer yondeki degerlendirmeler i9in bkz. Ya ar C::oban, 66). (2) ilkelerin Olaya Uygulanmas1 46. Ba vurucu, tam yarg1 davas1 a9mak i9in gerekli olan zorunlu idari ba vuru siiresinin ba lang1y tarihi olarak TSK'dan ili igin kesilmesine neden olan saghk raporunun esas almmamasmm mahkemeye eri im hakkm1 ihlal ettiginden ikayet etmektedir. 47. Somut olayda Van Asker Hastanesi tarafmdan ba vurucu hakkmda, i itme kayb1 rahats1zhgmm bulundugu ancak TSK biinyesinde gorev yapabilecegi yoniinde 2008 ve 2011 y11lan arasmda dort ayn saghk raporu diizenlenmi tir. Takip eden siire9te iskenderun Asker Hastanesi tarafmdan 18/4/2013 tarihli saghk raporu ile ba vurucuya i itme kayb1 tams1 konulmu aynca ba vurucunun TSK'da gorev yapamayacag1 tespit edilmi tir. iskenderun Asker Hastanesinin raporu uyannca TSK'dan ili iginin kesilmesinin ardmdan ba vurucu, Jandarma Genel Komutanhg1 aleyhine tam yarg1 davas1 a9m1 tlr. Dava dilek9esinde ba vurucu; kulland1g1 ag1r silahlar nedeniyle i itme kaybma ugrayarak TSK'dan aynlmak zorunda kald1g1m, bu nedenle maddi ve manevi zarara ugrad1gm1 belirterek TSK'dan aynlmasmda ve malul hale gelmesinde idarenin sorumlu oldugunu ifade etmi tir. A YiM ikinci Dairesi ba vurucunun en ge9 29/9/2011 tarihli raporla i itme kayb1 nedeniyle ugrad1g1 zarardan haberdar oldugunu vurgulayarak bu tarihten itibaren bir y1l i9inde idareye zarannm 9 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3544 : 14/11/2018 tazmini istemiyle ba$vurmas1 gerekirken 23/12/2013 tarihinde yaptlg1 ba$VUru uzerine a9tlg1 davanm sure a$1mma ugrad1g1 gerek9esiyle davay1 reddetmi$tir. 48. Anayasa Mahkemesince daha once benzer nitelikte ba$vurularda da belirtildigi uzere idari eylem nedeniyle ugramlan zarann tazmini istemiyle a91lan tam yarg1 davasmda idarenin tazminle yukumlu tutulabilmesi i9in ortada idari eylem ve zarar olmah, aynca zararla idari eylem arasmda illiyet bag1 bulunmahdir. Bu 9er9evede eylemin idariliginin veya yol a9tig1 zarann ya da arasmdaki illiyet bagmm eylemden 90k sonra anla$1ld1g1 veya ortaya konulabildigi durumlarda dava a9ma suresinin bu tarihlerden sonra ba$layacag1 kabul edilmektedir (Mehmet c;znar ve Nuray c;znar, B. No: 2015/4807, 19/4/2018, 46). 49. Bireysel ba$vuruya konu olayda; ba$vurucunun i$itme rahats1zhgmm ilk kez 2008 y1lmda duzenlenen saghk raporu ile tespit edildigi ve takip eden donemde 2011 yilma degin i$itme kaybmm saghk raporlan ile belgelendigi hususlannda itilaf bulunmamaktadir . Ba$vurucunun 2008 ile 2011 y1llan arasmda yap1lan muayeneleri ve duzenlenen raporlar itibanyla i$itme rahats1zhgmdan haberdar oldugu a91ktir. Bununla birlikte bu raporlarda ba$vurucunun gorevine devam edebilecegi ifade edilmi$ ve ba$vurucu 2013 y1lma kadar uzman erba$ olarak gorev yapm1$tlr. Bir ba$ka ifadeyle 2008 ile 2011 y1llan arasmda duzenlenen raporlar ba$vurucunun malul addedilmesi sonucunu dogurmam1$tir. Ba$vurucunun gorevi ile ili$iginin kesilmesine sebebiyet veren rapor ise 18/4/2013 tarihlidir. Bu raporda i$itme kaybmm varhg1 teyit edilmekle birlikte ba$vurucunun TSK bunyesinde gorev yapamayacagz tespit edilmi$tir. Ba$vurucu, bu rapor sonucu malul olarak nitelendirilmi$ ve ba$vurucunun TSK ile ili$igi kesilmi$tir. 50. Rahats1zhg1 sebebiyle TSK'daki gorevini surduremeyecegini 18/4/2013 tarihli rapor ile ogrenen ba$vurucu, salt i$itme kaybma ugramlmas1 nedeniyle olu$an zarann tazmini talep etmemekte; i$ini kaybetmesi ve malul hale gelmesi nedeniyle olu$an zarann yerine getirilmesini istemektedir. Dolay1s1yla ba$vurucunun TSK'da gorev yapamayacag1m bildiren raporun ardmdan zaranm degerlendirebilmesi mumkundur. Bu hale gore ba$vurucunun 18/4/2013 tarihinde duzenlenen rapor sonucu malul addedilerek TSK ile ili$iginin kesildigi dikkate almd1gmda tam yarg1 davas1 a91lmasma sebep olan ve meslegin kaybedilmesi /malul olunmas1 nedeniyle ugramld1g1 ileri surulen zarann 2011 y1lmda ogrenildiginden soz edilemez. Bu itibarla salt i$itme kaybm1 tespit eden ve ba$vurucuyu malul addetmeyen rapor esas almarak ugrad1g1 zararla ilgili idari ba$VUru yapmak suretiyle dava a9masmm beklenmesi ba$vurucuya orantis1z bir kulfet yuklemektedir. 51. Bu hale gore 2011 y1h itibanyla i$itme kayb1 rahats1zhgmdan haberdar olmakla birlikte TSK'da gorev yapamayacag1 yonunde bir veriye sahip olmayan ba$vurucunun i$itme kayb1 ya$ad1gma ili$kin 29/9/2011 tarihli rapor ile zarara neden olan eylemi ve zaran ogrendigi kabul edilerek dava a9manm on ko$ulu olan idari ba$vuruyu yapabilecegi bir yilhk surenin ba$1atilmasmm mahkemeye eri$im hakkma yonelik katI bir yorum oldugu ve bu yorumun ba$vurucunun mahkemeye eri$im hakkm1 kullanmasm1 a$m derecede gu9le$tirdigi a91ktir. Bu itibarla ba$vurucunun mahkemeye eri$im hakkma yap1lan mudahalenin ol9usuz oldugu degerlendirilmi$tir. 52. A91klanan gerek9elerle ba$vurucunun Anayasa'nm 36. maddesinde guvence altma alman adil yarg1lanma hakk1 kapsammdaki mahkemeye eri$im hakkmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3544 : 14/11/2018 C. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yoniinden 53. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralan oyledir: "(l) Esas inceleme sonunda, ba$vurucunun hakkmzn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jhlal kararz verilmesi hdlinde ihlalin ve sonur;larzmn ortadan kaldzrzlmasz i ;in yapzlmasz gerekenlere hiikmedilir ... (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanml$Sa, ihlali ve sonur;larzm ortadan kaldzrmak i ;in yeniden yargzlama yapmak iizere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. Yeniden yargzlama yapzlmasznda hukuki yarar bulunmayan hdllerde ba$vurucu lehine tazminata hiikmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava ar;zlmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yiikiimlii mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararznda ar;zklad1g1 ihlali ve sonur;larzn1 ortadan kald1racak $ekilde miimkiinse dosya iizerinden karar verir." 54. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karannda, ihlal sonucuna vanld1gmda ihlalin nasil ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi tir. 55. Mehmet Dogan karannda ozetle uygun giderim yolunun belirlenebilmesi as;1smdan oncelikle ihlalin kaynagmm belirlenmesi gerektigi vurgulanm1 t1r. Buna gore ihlalin mahkeme kararmdan kaynakland1g1 durumlarda 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikras1 ile Anayasa Mahkemesi is;tuziig-U'niin 79. maddesinin (1) numarah fikrasmm (a) bendi uyannca kural olarak ihlali ve sonus;lanm ortadan kald1rmak is;in yeniden yarg1lama yapilmak -Uzere karann bir omeginin ilgili mahkemeye gonderilmesine h-Ukmedilir (Mehmet Dogan, 57, 58). 56. Anayasa Mahkemesinin tespit edilen ihlalin giderilmesi amac1yla yeniden yarg1lama yapilmasma h-Ukmettigi hallerde ilgili usul kanunlannda d-Uzenlenen yargilamanm yenilenmesi kurumundan farkh olarak yarg1lamamn yenilenmesi sebebinin varhgmm kabul-U ve onceki karann kaldmlmas1 hususunda derece mahkemesinin herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad1r. Zira ihlal karan verilen hallerde yarg1lamanm yenilenmesinin gerekliligi hususundaki takdir derece mahkemelerine degil ihlalin varhgm1 tespit eden Anayasa Mahkemesine b1rakilm1 tlr. Derece mahkemesi Anayasa Mahkemesinin ihlal karannda belirttigi dogrultuda ihlalin sonus;lanm gidermek -Uzere gereken i lemleri yapmakla yuk-Uml-Ud-Ur (Mehmet Dogan, 59). 57. Ba vurucu, yeniden yargilama yapilmasma h-Ukmedilerek ihlalin giderilmesi ve ugrad1g1 zarann tazminine karar verilmesi talebinde bulunmu tur. 58. Anayasa Mahkemesi, 1602 say1h mulga Kanun'un kat1 bir ekilde yorumlanmas1 sonucu davanm sure a 1mmdan reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri im hakkmm ihlal edildigi sonucuna varm1 t1r. Dolay1s1yla somut ba vuruda ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 anla 1lmaktad1r. 59. Bu durumda mahkemeye en 1m hakkmm ihlalinin sonus;lanmn ortadan kaldmlmas1 is;in yeniden yargilama yap1lmasmda hukuki yarar bulunmaktad1r. Buna gore yapilacak yeniden yargilama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah flkrasma gore ihlalin ve sonus;lanmn ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yapilmas1 gereken i , oncelikle ihlale yol as;an mahkeme karanmn ortadan 11 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3544 : 14/11/2018 kaldmlmas1 ve nihayet ihlal sonucuna uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karann bir omeginin yeniden yarg1lama yap1lmak tizere ilgili mahkemeye gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 60. Mahkemeye eri im hakkmm ihlalinin sonm;lanmn ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yapilmasmda hukuki yarar bulundugu sonucuna vanld1gmdan tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 61. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 226,90 TL har9 ve 1.980 TL vekalet ticretinden olu an toplam 2.206,90 TL yarg1lama giderinin ba vurucuya odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Adil yarg1lanma hakk1 kapsammdaki mahkemeye en 1m hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, B. Anayasa'nm 36. maddesinde gtivence altma alman adil yarg1lanma hakk1 kapsammdaki mahkemeye eri im hakkmm iHLAL EDiLDiGiNE, C. Karann bir omeginin adil yargilanma hakkmm ihlalinin sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in -Anayasa'nm ge9ici 21. maddesinin birinci fikrasmm (E) bendinin (b) alt bendi geregince- yetkili idari yarg1 merciine GONDERiLMESiNE (Karar, AYiM ikinci Dairesinin 24/9/2014 tarihli ve E.2014/1103, K.2014/1324 say1h karanyla ilgilidir.), D. Ba vurucunun tazminat talebinin REDDiNE, E. 226,90 TL har9 ve 1.980 TL vekalet ticretinden olu an toplam 2.206,90 TL yarg1lama giderinin BASVURUCUY A ODENMESiNE, F. Odemenin, karann tebligini takiben ba vurucunun Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yap1lmasma, odemede gecikme olmas1 halinde bu stirenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA, G. Karann bir omegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 14/11/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Burhan USTUN -Oye Kadir OZKA YA -Oye Serruh KALELi -Oye -Oye Hasan Tahsin GOKCAN YusufSevki HAKYEMEZ 12