TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ŞÜKRÜ SÜRMEL İ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/14970) Karar Tarihi: 31/12/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/14970 Karar Tarihi : 31/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan y. : Engin YILDIRIM Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucu : Şükrü SÜRMEL İ Vekili : Av. Serhat A ĞIRBAŞ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, imar plan ında taşınmaz ın kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ı nede
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ŞÜKRÜ SÜRMEL İ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/14970) Karar Tarihi: 31/12/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/14970 Karar Tarihi : 31/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan y. : Engin YILDIRIM Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucu : Şükrü SÜRMEL İ Vekili : Av. Serhat A ĞIRBAŞ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, imar plan ında taşınmaz ın kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 14/5/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu 1938 do ğumlu olup İstanbul'da ikamet etmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/14970 Karar Tarihi : 31/12/2020 39. Başvurucu, İstanbul'un Ümraniye ilçesi Çakmak Mahallesi 653 ada 5 parsel say ılı 305 m² yüz ölçümündeki ta şınmaz ın malikidir. Ba şvurucuya ait söz konusu ta şınmaz 13/2/1998 tarihli ve 1/1000 ölçekli uygulama imar plan ında yol ve park alan ı vasf ıyla kamu hizmeti alan ına ayr ılm ıştır. 10. Başvurucu 19/12/2011 tarihinde ta şınmaz ın kamula ştırılmas ı istemiyle Ümraniye Belediyesine (Belediye) ba şvurmuştur. Belediye 27/12/2011 tarihinde ta şınmaz ın beş yıllık kamula ştırma program ında yer almad ığını ve herhangi bir çal ışma olmad ığını belirterek kamula ştırma işlemi yap ılmayacağını aç ıklam ıştır. 11. Başvurucu 29/12/2011 tarihinde İstanbul Anadolu 13. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Hukuk Mahkemesi) kamula ştırmas ız el atmaya dayal ı tazminat davas ı açm ıştır. Davan ın aç ılmas ı sonras ı yürürlüğe giren 24/5/2013 tarihli ve 6487 say ılı Kanun'un 21. maddesi ile de ğiştirilen 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6. maddesi uyar ınca Hukuk Mahkemesi 18/6/2013 tarihinde görev yönünden davay ı reddetmiştir. 12. Başvurucu 26/2/2015 tarihinde İstanbul Büyük şehir Belediyesi Ba şkanl ığı ve Ümraniye Belediyesi Ba şkanl ığına karşı tam yarg ı davas ı açm ıştır. Başvurucu dava dilekçesinde, ta şınmaz ın imar plan ından yol ve park olan ı olarak b ırak ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının k ısıtland ığını belirterek fazlaya ili şkin haklar ı sakl ı kalmak kayd ıyla 100.000 TL tazminat talep etmi ştir. 13.İstanbul 10. İdare Mahkemesi ( İdare Mahkemesi) 28/12/2016 tarihinde davan ın esas ı hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına hükmetmi ştir. İdare Mahkemesi karar ında, 7/9/2016 tarihinde yürürlü ğe giren 20/8/2016 tarihli ve 6745 say ılı Kanun'la 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kanun'a birtak ım hükümler eklendi ğini aç ıklam ıştır. İdare Mahkemesi bu bağlamda uygulama imar planlar ında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayr ılan taşınmazlar ın kamula ştırılmas ı için öngörülen be ş yıllık sürenin 2942 say ılı Kanun'a eklenen geçici 11. madde gere ğince bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten itibaren ba şlayacağı ve bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten önce aç ılan ancak henüz karara ba ğlanmayan veya karar ı kesinleşmeyen davalara da bu madde hükümlerinin uygulanaca ğını belirtmiştir. 14. Başvurucu, İdare Mahkemesi karar ına karşı istinaf ba şvurusunda bulunmuştur. İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 9. İdari Dava Dairesi 15/9/2017 tarihinde karar ın kald ırılmas ını gerektirir bir husus bulunmad ığını belirterek ba şvurucunun istinaf istemini temyiz yolu aç ık olmak üzere reddetmi ştir. 15. Başvurucu, istinaf isteminin reddi karar ını temyiz etmi ştir. Dan ıştay Alt ıncı Dairesi 17/1/2018 tarihinde karar ı onam ıştır. 16. Nihai karar 2/5/2018 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 17. Başvurucu 14/5/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 18. Konu ile ilgili hukuk için bkz. Hüseyin Ünal, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. Başvuru Numaras ı: 2018/14970 Karar Tarihi : 31/12/2020 4V.İNCELEME VE GEREKÇE 19. Mahkemenin 31/12/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 20. Başvurucu, imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ı nedeniyle ta şınmaz ını kullanamad ığını ve taşınmaz ın kamula ştırılmad ığını belirterek mülkiyet hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 21. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 22. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden 23. Anayasa Mahkemesi ayn ı konu ile ilgili şikâyetleri daha önce incelemi ş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu ştur (Hüseyin Ünal, 34-62). 24.Hüseyin Ünal karar ında imar uygulamas ına konu edilen ta şınmaz ın başvurucu adına tapuda kay ıtlı olmas ı dolay ısıyla Anayasa'n ın 35. maddesi ba ğlam ında mülk te şkil ettiği belirtilmi ştir (Hüseyin Ünal, 37). Uygulama imar plan ında bu ta şınmaz ın kamu hizmeti alan ı olarak ayr ılmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği kabul edilmi ş, söz konusu müdahalenin niteli ği sebebiyle mülkiyetten bar ışçıl yararlanmaya ili şkin genel kural çerçevesinde incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir (Hüseyin Ünal, 38-41). 25. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu hükümleri ile 2942 say ılı Kanun'a eklenen geçici 11. maddeye dayal ı olan müdahalenin kanunilik ölçütünü taşıdığını değerlendirmi ş, ayr ıca taşınmaz ın kamu hizmetine tahsis edilmesine yönelik müdahalenin kamu yarar ına dayal ı meşru bir amac ının bulundu ğunu aç ıklam ıştır (Hüseyin Ünal, 44-50). Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/196, K.2018/34 say ılı karar ı ile an ılan madde iptal edilmi ştir. Bu çerçevede ölçülülük yönünden yap ılan değerlendirmede ise uygulama imar plan ının onaylanmas ından itibaren be ş yıldan fazla süre geçmesine ra ğmen imar plan ında kamu hizmetine ayr ılan taşınmaz ın kamulaştırılmamas ı ve herhangi bir tazminat da ödenmemesinin ba şvurucuya şahsi olarak aşırı bir külfet yükledi ği kanaatine ula şılm ıştır. Bu sebeple ba şvurucunun mülkiyet hakk ının Başvuru Numaras ı: 2018/14970 Karar Tarihi : 31/12/2020 5korunmas ı ile kamunun yarar ı aras ında olmas ı gereken adil dengenin ba şvurucu aleyhine bozulduğu ve müdahalenin ölçülü olmad ığı kabul edilmi ştir (Hüseyin Ünal, 51-62). 26. Somut ba şvuruda da ba şvurucuya ait ta şınmaz ın 13/2/1998 tarihli uygulama imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ına rağmen beş yılı aşkın bir süreden beri kamulaştırılmad ığı ve başvurucuya herhangi bir tazminat da ödenmedi ği dikkate al ındığında bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durumun söz konusu olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla başvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ölçülü de ğildir. 27. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 28. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 29. Başvurucu ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve 518.500 TL tazminat talebinde bulunmuştur. 30. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 31. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 32.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, Başvuru Numaras ı: 2018/14970 Karar Tarihi : 31/12/2020 6ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). 33. Somut olayda ba şvurucuya ait ta şınmaz imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılm ıştır. Müdahalenin temeli olan ta şınmaz ın imar plan ında kamu hizmetine ayr ılmas ı idari bir i şlem niteli ğindedir. Ba şvurucunun mülkiyet hakk ı idari bir i şlem nedeniyle ihlal edilmiştir. Ancak idare aleyhine aç ılan tam yarg ı davas ında da ma ğduriyet giderilememi ştir. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından da kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 34. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Buna göre yap ılacak yeniden yarg ılama ise 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap ılmas ı gereken i ş, ihlal sonucuna uygun olarak tazminata hükmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktar ının belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla şmış derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 10. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 35. Yeniden yarg ılama yap ılmak üzere dosyan ın yetkili yarg ı merciine gönderilmesine karar verilmesinin ihlal sonucu aç ısından yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından ayr ıca tazminata hükmedilmesine gerek görülmemi ştir. 36. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİ LİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 10. İdare Mahkemesine (E.2015/375, K.2016/2354) GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2018/14970 Karar Tarihi : 31/12/2020 7D. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, E. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 31/12/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan y. Üye Üye Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI