TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET ZEK İ RASTGELD İ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/37449) Karar Tarihi: 5/9/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/37449 Karar Tarihi : 5/9/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Duygu KALUKÇU Başvurucu : Mehmet Zeki RASTGELD İ Vekili : Av. Hayri G İRİŞKEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, işveren ile aras ındaki güven ili şkisinin bozuldu ğu g
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET ZEK İ RASTGELD İ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/37449) Karar Tarihi: 5/9/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/37449 Karar Tarihi : 5/9/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Duygu KALUKÇU Başvurucu : Mehmet Zeki RASTGELD İ Vekili : Av. Hayri G İRİŞKEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, işveren ile aras ındaki güven ili şkisinin bozuldu ğu gerekçesiyle i ş akdine son verilmesi üzerine aç ılan işe iade davas ında adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ı ve makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 8/11/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde, yarg ılama sürecindeki dava dosyalar ında ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden elde edilen bilgi ve belgelerde yer ald ığı şekliyle olaylar özetle şöyledir: 6. 1981 do ğumlu olan ba şvurucu, 15/6/2010 tarihinde İpekyolu Kalk ınma Ajans ı (Kurum) bünyesinde uzman olarak çal ışmakta iken 26/7/2016 tarihinde ba şvurucunun i ş akdi Yönetim Kurulu taraf ından al ınan karar üzerine feshedilmi ştir. Kararda; terör örgütlerine veya Millî Güvenlik Kurulunca devletin millî güvenli ğine karşı faaliyette bulundu ğuna kara r verilen yap ı, oluşum veya gruplara üyeli ği, mensubiyeti veya iltisak ı yahut bunlarla irtibat ı olduğu değerlendirilen baz ı ajans personelinin 23/7/2016 tarihli ve 29779 say ılı Resm î Gazete'de yay ımlanan 667 say ılı Olağanüstü Hal (OHAL) Kapsam ında Al ınan Tedbirlere Başvuru Numaras ı: 2019/37449 Karar Tarihi : 5/9/2023 3İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin (KHK) ilgili hükümleri uyar ınca işine son verildi ği belirtilmiştir. İşveren Kurum ayr ıca 30/7/2016 tarihli yaz ıyla, başvurucunun da aralar ında bulunduğu, iş akdine son verilen personel hakk ında Gaziantep Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Başsavc ılık) ihbarda bulunmu ştur. 7. Başvurucu, feshin geçersizli ğinin tespitine ve i şe iadesine karar verilmesi talebiyle Kurum aleyhine 23/8/2016 tarihinde dava açm ıştır. Gaziantep 3. İş Mahkemesine (Mahkeme) sundu ğu dava dilekçesinde ba şvurucu, 2010 y ılından bu yana sorunsuz bir şekilde işveren Kurumda çal ıştığını, en son destek hizmetleri birim ba şkan ı olarak görev yapmakta iken somut hiçbir gerekçe gösterilmeksizin i ş akdinin usul ve yasaya ayk ırı bir şekilde feshedildi ğini ileri sürmü ştür. 8. Mahkeme 1/3/2017 tarihli gerekçeli karar ıyla, toplanan deliller ve tüm dosya kapsam ından 667 say ılı KHK'n ın 4/1-g maddesi gere ği iş akdinin feshedildi ğini belirterek davan ın reddine hükmetmi ştir. Başvurucu karara kar şı istinaf talebinde bulunmu ş; Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi yapt ığı inceleme neticesinde 4/10/2017 tarihli kararla uyu şmazl ığın 667 say ılı KHK'n ın 4. maddesinin ikinci f ıkras ı kapsam ında ele alınmas ı gerektiğini ifade ederek karar ı gerekçe yönünden kald ırm ış ve davan ın reddine hükmetmi ştir. Başvurucunun an ılan karar ı temyiz etmesi üzerine Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesi 7/3/2018 tarihli ilam ıyla daval ı işveren taraf ından feshe dayanak olan bilgi ve belgelerin sunulmad ığı, derece mahkemelerince bu yönde detayl ı bir araştırma yap ılarak davaya konu uyuşmazl ığın incelenmesi gerekti ği gerekçesiyle bozmaya hükmetmi ştir. 9. Bozma karar ı üzerine Bölge Adliye Mahkemesi, daval ı Kurum ba şta olmak üzere Başsavc ılığa, İl Emniyet Müdürlü ğüne (Emniyet), Tasarruf Mevduat ı Sigorta Fonuna (TMSF), İl Jandarma Komutanl ığı ile ilgili di ğer kurumlara müzekkere yazarak ba şvurucu hakk ında bilgi/belge toplama yoluna gitmi ştir. Bu kapsamda Ba şsavc ılıktan gelen müzekkere cevab ında başvurucu hakk ında soru şturma yürütüldü ğü ancak 31/5/2018 tarihinde kovuşturmaya yer olmad ığına karar verildi ği belirtilmi ş, soruşturma dosyas ına ait belgele r gönderilmi ştir. Kovu şturmaya yer olmad ığı karar ı incelendi ğinde başvurucu hakk ında Digitürk aboneli ği d ışında herhangi bir kayda rastlanmad ığı, buna yönelik tespitte ise 4/7/2012'de ba şlayan aboneli ğin STV grubu kanallar ının bahsi geçen platformdan ayr ılmas ının akabinde 9/10/2015 tarihinde sonland ırıldığı ifade edilmi ştir. Başvurucu bu iddia kar şısında al ınan ifadesinde, 2012 y ılında Digitürk'e maç izlemek amac ıyla başvurduğunu, büyük o ğlunun da sürekli izledi ği bir çizgi film kanal ı olduğunu, STV grup kanallar ının platformdan ç ıkar ılmas ından sonra Digitürk'ü seyretme amac ının kalmad ığını, bunu Fethullahç ı Terör Örgütü ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) liderinin talimat ıyla yapmad ığını, esasen böyle bir talimattan haberinin de olmad ığını belirtmiştir. Oğlunun izledi ği çizgi film kanal ı Digitürk'ten ç ıkar ılınca boşuna para ödemek istemedi ğini ifade eden ba şvurucu, maçlara eskisi kadar ilgisinin kalmad ığını, zaman da ay ıramad ığını, bu nedenle Digitürk'ü iptal ettirmeye karar verdi ğini, Digitürk ile yapt ığı anlaşma gereği ödemek zorunda oldu ğu taahhüt bedelinden kurtulmak amac ıyla da STV kanallar ının platformdan çıkar ılmas ını bahane olarak ileri sürdü ğünü ifade etmi ştir. Takipsizlik karar ının gerekçesini n ilgili k ısm ı şu şekildedir: "Tüm dosya kapsam ında toplanan deliller birlikte de ğerlendirildi ğinde şüpheli Mehme t Zeki Rastgeldi'nin örgütün gizli haberle şme program ı olan BYLOCK kayd ının bulunmad ığı, şüpheli Mehmet Zeki Rastgeldi'nin örgütün finans kayna ğı olan Bank Asyaya örgütün çağrısı üzerine para yat ırmad ığı, kapat ılan derneklere üye kayd ının olmad ığı, kapat ılan okullara kendisinin ya da çocuklar ının gitmediğinin anlaşıldığı, örgüt üyeli ği için yerle şmiş Yarg ıtay Kararlar ında şüphelinin eylem ve faaliyetlerinde süreklilik, çe şitlilik, gizlilik ve Başvuru Numaras ı: 2019/37449 Karar Tarihi : 5/9/2023 4yoğunluk olmas ı gerektiği; ancak dosya kapsam ında toplanan deliller ışığında süreklilik, çeşitlilik ve yo ğunluk bak ımından eylem ve faaliyetlerinin bulunmad ığı, Şüphelinin FETÖ/PDY silahl ı terör örgütünün fikir, eylem ve ideolojisini benimsedi ği ve diğer örgüt üyeleriyle birlikte irtibat ve iltisakl ı şekilde hareket etti ğine ilişkin herhangi bir delil elde edilemedi ği anlaşılmakla; CMK 172 maddesi gere ğince şüpheli hakk ında KOVU ŞTURMA YAPILMASINA YER OLMADI ĞINA..." 10. Bölge Adliye Mahkemesinin müzekkere cevaplar ının gelmesinin akabinde 12/12/2018 tarihinde yapt ığı duruşmada başvurucu, Digitürk aboneli ğine ilişkin iddialara cevap vermi ş; abonelikten ç ıkar ılma talebinde STV grubuna ili şkin bir nedenden bahsetmedi ğini, sadece çocu ğunun izledi ği çizgi film kanal ının platformdan ç ıkar ılmas ı nedeniyle kanal aboneli ğine bir gerekçe kalmad ığını, ekonomik sebeplerle platformdan ayr ılmak istedi ğini, daha önce de abonelikten ç ıkmak için ba şvurular ının olduğunu ancak çeşitli sebeplerle bunun platform taraf ından engellendi ğini belirtmi ştir. 11. Bölge Adliye Mahkemesi 27/2/2019 tarihli karar ı ile ilk derece mahkemesi karar ının gerekçe yönünden ortadan kald ırılmas ına ve davan ın reddine hükmetmi ştir. Karar gerekçesinin ilgili k ısm ı şu şekildedir: "Konunun 667 say ılı KHK hükümlerine göre çözümlenmesi gerekti ği tespit edildikten sonra 667 say ılı KHK'n ın 4. Maddesinin 2. F ıkras ında, 'Birinci f ıkra uyar ınca görevine son verilenler bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemez, do ğrudan veya dolayl ı olara k görevlendirilemezler' denilmekle daval ı kurum yönünden davac ının kamu kurumunda çal ıştırılmas ına yönelik yasal engel bulundu ğu anlaşılmaktad ır. Öte yandan davac ının FETÖ/PDY terör örgütü ile irtibat ve iltisak ının tespiti için uygulanan kriterlerden Digiturk aboneli ğinin örgüte ait oldu ğu kabul edilen kanallar ın platformdan ç ıkart ılmas ı nedeniyle aboneli ğin iptal edilip edilmedi ği noktas ında irtibat v e iltisak ının belirlendi ği anlaşılmaktad ır. Digiturk platformundan örgüte ait oldu ğu kabul edilen kanallar ın 08/10/2015 tarihinde platformdan ç ıkart ıldığı, davac ının da hemen 1 gün sonra 09/10/2015 tarihli dilekçe ile, y ıllard ır Digiturk abonesi oldu ğunu, baz ı kanallar ın sözleşmeye ayk ırı olarak platformdan ç ıkart ılmas ı ve ayl ık abonelik tutar ının yüksek gelmesi nedeniyle aboneli ğini sonland ırmak istedi ğini bildirdi ği ve bu şekilde FETÖ/PDY terör örgütü ile irtibat ve iltisak ının güçlü bir şekilde ortaya koyan somut delilin bulundu ğu görülmü ştür. Yukar ıda aç ıkland ığı gibi feshin hakl ı neden boyutu ileride aç ılmas ı muhtemel alacak davalar ında tart ışılmak üzere fesih en az ından geçerli oldu ğundan karar ın gerekçe yönünden düzeltilmesine dair a şağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmi ştir." 12. Başvurucu, istinaf karar ına karşı temyiz ba şvurusunda bulunmu ş; Digitürk platformuna gönderdi ği iptal dilekçesinde iptal nedeni olarak baz ı kanallar ın sözleşmeye ayk ırı olarak platformdan ç ıkar ılmas ını bahane ederek abonelik ücretini yüksek buldu ğu platform aboneli ğini taahhüt bedeli ödemeden sonland ırmak istedi ğini beyan etmi ştir. Bir tüketici olarak fayda-maliyet analizi yapt ığını, çocuğunun çizgi film kanallar ından mahrum kalmas ı karşısında bütçesine ek yük getiren bir aboneli ği sonland ırmay ı tercih etti ğini belirten ba şvurucu, iptal dilekçesinde de taahhüt yükümlülü ğü ve abonelik ücretinin yüksek olmas ını vurgulanmak suretiyle ve ekonomik nedenlerle aboneli ği sonland ırdığını ifade Başvuru Numaras ı: 2019/37449 Karar Tarihi : 5/9/2023 5etmiştir. Aboneli ğin sonland ırılmas ının tek başına örgüt ile irtibat ına gerekçe olamayaca ğını belirten ba şvurucu; hakk ında başkaca hiçbir bilgi ya da belge bulunmad ığını, nitekim işverenin ihbar ı üzerine ba şlatılan soruşturma neticesinde de takipsizlik karar ı ald ığını beyan etmiştir. 13. Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesi, 19/9/2019 tarihli ilam ı ile usul ve kanuna uygun olduğunu değerlendirdi ği karar ın onanmas ına hükmetmi ştir. 14. Nihai karar 4/11/2019 tarihinde ba şvurucu vekiline tebli ğ edilmiştir. 15. 8/11/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunulmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A.İlgili Mevzuat 16.İlgili mevzuat için bkz. Berrin Baran Eker [GK], B. No: 2018/23568, 2/7/2020, 20-25. B. Yarg ıtay Kararlar ı 17. Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin 22/10/2007 tarihli ve E.2007/16878, K.2007/30923 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Daval ı işveren, davac ının geçmişten gelen sab ıkas ı ve özellikle yasad ışı örgütl e bağlant ısı nedeni ile güvenlik önlemi olarak i ş sözleşmesini feshetmi ştir. Bu fesih Alman Hukukunda ve Alman Federal Mahkemelerinde şüphe feshi olarak adland ırılmaktad ır. Böyle bir fesihte, i şverenin i şçisine kar şı duyduğu şüphe, aralar ındaki güven ili şkisinin zedelenmesine yol açmaktad ır. İşverenden katlanmas ı beklenemeyecek bir şüpheden dolay ı, işçinin iş ilişkisinin devam ı için gerekli olan uygunlu ğu ortadan kalkt ığından, güven ilişkisinin sars ılmas ına yol açan şüphe, işçinin kişiliğinde bulunan bir sebeptir. Ciddi, önemli ve somut olaylar ın hakl ı kıldığı şüphe, güven potansiyeline sahip olmaks ızın ifa edilemeyecek i ş için işçinin uygunlu ğunu ortadan kald ırdığından, şüphe feshi, i şçinin yeterliliğine ilişkin fesih türü olarak gündeme gelecektir. Davac ının geçmişte yasad ışı örgüt üyesi olmas ı, davac ının görev yapt ığı bölgede terör olaylar ının artmas ı ve demiryol u ulaşımının da hedefte bulunmas ı, daval ı işveren aç ısından iş ilişkisinin devam ı için gerekli olan güvenin sars ıldığı, elverişli objektif olay ve vak ıalara dayanan güçlü bir şüphenin bulunduğu anlam ına gelmektedir. Davac ının iş sözleşmesinin feshinin geçerli nedenle yap ıldığı kabul edilmelidir. Davan ın reddi yerine yaz ılı şekilde kabulü hatal ıdır." 18. Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulunun 15/11/2018 tarihli ve E.2015/22-2715, K.2018/1720 say ılı karar ı şöyledir: "... şüphe feshinin söz konusu olabilmesi için i ş ilişkisinin devam ı için gerekli ola n güveni y ıkmaya elveri şli, objektif olay ve vak ıalara dayanan güçlü bir şüphe mevcut olmas ı ve ayr ıca olay ın ayd ınlat ılmas ı için işverenin kendisinden beklenebilecek bütün çabalar ı göstermesine kar şın eylemin gerçekle ştiğinin kan ıtlanamamas ı gerektiğinden, somut uyuşmazl ıkta davac ının sabit olan, do ğruluk ve ba ğlılığa uymayan nitelikteki eylemini n şüphe feshi te şkil etmedi ği de aç ıktır. ..." 19. Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin 26/11/2018 tarihli ve E.2018/11097, K.2018/25472 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Taraf iradesine öncelik verilmesi sadece davan ın aç ılmas ında değil, yarg ılama sıras ında taraflara ait bir çok usul i şleminde de kendisini gösterir...Yani, yarg ılamada esas Başvuru Numaras ı: 2019/37449 Karar Tarihi : 5/9/2023 6olan, dava malzemelerinin taraflarca toplanmas ı ve mahkemeye sunulmas ı olara k tan ımlayabilece ğimiz 'taraflarca haz ırlama (getirilme) ilkesi' dir. Bu ilkenin geçerli oldu ğu davalarda, dava malzemelerinin mahkemeye tam olarak getirilmemesinin sorumluluğunu taraflar üstlenmi ş olup; hakim, kural olarak taraflar ın ileri sürmedi ği vak ıalar ı ve belirli bi r delili kendili ğinden ara ştıramaz ve taraflara hat ırlatamaz. Di ğer yandan, kamu düzenini ilgilendiren davalarda, irade serbestisinin ve taraf iradesine tan ınan üstünlü ğün bir sonucu olan 'taraflarca haz ırlama ilkesi' yerine, kendili ğinden (resen) ara ştırma ilkesini n uygulanmas ı esast ır. Kendili ğinden ara ştırma ilkesinin uyguland ığı davalarda; hâkim, davan ın ispat ı için gereken bütün delillere kendili ğinden başvurur; taraflar da yarg ılama bitinceye kadar delil gösterebilirler. Bu davalarda bir bak ıma, dava ile ilgili olgular ın haz ırlanmas ında, taraflar ın yan ında, hakimin de görevli olmas ı söz konusudur. Bu aç ıklamalar kar şısında kamu ya da özel hukuk tüzel ki şiliği de olsa i şçinin terör örgütleri ile irtibat ının bulunmas ı halinde bu durumun hem kamu güvenli ğini hem de öze l güvenliği tehdit edece ği aç ıktır. Bu nedenle daval ı taraf ın cevap dilekçesi ile davac ının iş akdinin .../... ba ğlant ısı bulunduğuna dair kuvvetli şüphe duyulmas ı sebebi ile feshedildi ğini belirttiği görülmekle; eldeki davada taraflarca haz ırlama ilkesi yerine istisnai nitelikteki kendiliğinden ara ştırma ilkesinin uygulanmas ı gerekmektedir." 20. Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin 24/4/2018 tarihli ve E.2018/3002, K.2018/9593 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Davac ının iş akdi, hakk ında ... C.Savc ılığı taraf ından bylock kullan ıcısı olduğu iddias ıyla soruşturma ba şlat ılmış olmas ı, hakk ında yurt d ışı çıkış yasağı ve adli kontrol karar ı verilmesi akabinde, daval ı işyerinin faaliyet alan ı bak ımından stratejik önem ta şıyan durumu gözetilerek çal ıştırılmas ında sak ınca bulundu ğu gerekçesiyle İş K. 25/II e-h- ı maddeleri gere ğince hakl ı neden iddias ıyla feshedilmi ştir. İlk Derece Mahkemesi ise feshin şüphe feshi oldu ğu ve daval ının özel durumu gözetilerek geçerli nedene dayal ı olduğu kabulüyle davan ın reddine karar verilmi ş olup, davac ı taraf ın istinaf ba şvurusu Bölge Adliye Mahkemesi taral ından da ayn ı gerekçelerle esastan reddetmi ştir. ...Davac ının hakk ında derdest bulunan ceza yarg ılamas ında, 'mor beyin' uygulamas ı kapsam ında davac ı ...' ın kulland ığı telefona ait gsm hatt ının iradesi d ışında bylock IP'lerine yönlendirilmi ş olduğunun bilirki şi raporuyla tespit edildi ği gerekçesiyle beraat karar ı verildiği, isnat edildi ği üzere terör örgütü ile ba ğlant ısı bulundu ğunu gösterir aleyhine başkaca somut bir delil de olmad ığı anlaşılmakla, 4857 say ılı Kanun'un 20. maddesinin 3. fıkras ı uyar ınca, hükmün bozulmak suretiyle ortadan kald ırılmas ı..." 21. Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin 8/4//2019 tarihli ve E.2019/1352, K.2019/7992 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Somut uyu şmazl ıkta daval ı işveren taraf ından yap ılan fesih bildiriminde, fesih nedeni olarak daval ı işverene ait fabrikada 04/02/2015 tarihi ve öncesinde davac ı ile bir k ısım çal ışanlar ın işyerinde üretilen rak ılar ı çald ıklar ı ve çal ışan işçilerden ...'in h ırsızlık suçuna yard ım ettikleri iddias ının feshe gerekçe gösterildi ği ve davac ının iş akdinin daval ı şirkette çal ışırken 17/03/2015 tarihinde ahlak ve iyi niyet kurallar ına uymayan haller ve benzeri nedenle feshedildi ği anlaşılmıştır. ... 2. Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2015/257 esas 2015/777 karar say ılı dosyas ı kapsam ına göre davac ının h ırsızlık olay ından mahkum olan ... ile ayn ı fabrikada çal ışıp, işyerinde servis bulunmamas ı nedeniyle ayn ı kişinin arac ı ile muhtelif zamanlarda i ş yerinden ayr ıldığı, davac ının s ırf bu kişinin arac ına binmesinin ve araçtaki alkol kokusunu Başvuru Numaras ı: 2019/37449 Karar Tarihi : 5/9/2023 7farketmemesinin feshe dayanak yap ılamayaca ğı, rak ı dinlenme bölümünde çal ışan davac ının ayn ı araçta bulunan ve h ırsızlığa konu olan rak ının ... taraf ından araçta taşındığına ilişkin bilgi sahibi olamayaca ğı, işverenin davac ının bu h ırsızlık olay ından haberdar oldu ğu yönündeki şüphesinin makul ve objektif bir şüphe olarak değerlendirilmesinin mümkün olmad ığı anlaşılmakla, davan ın kabulüne karar verilmes i gerekirken aksi gerekçeler ile reddine karar verilmesi hatal ıdır." 22. Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin 18/4/2013 tarihli ve E.2012/32147, K.2013/12471 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Somut olayda bir şüphe feshi söz konusudur. Bu tür fesihte, i şverenin işçisine kar şı duyduğu şüphe, aralar ındaki güven ili şkisinin zedelenmesine yol açmaktad ır. İşverenden katlanmas ı beklenemeyecek bir şüpheden dolay ı, işçinin iş ilişkisinin devam ı için gerekli olan uygunlu ğu ortadan kalkt ığından, güven ili şkisinin sars ılmas ına yol açan şüphe, işçinin kişiliğinde bulunan bir sebeptir. Ciddi, önemli ve somut olaylar ın hakl ı kıldığı şüphe, güven potansiyeline sahip olmaks ızın ifa edilemeyecek i ş için işçinin uygunlu ğunu ortadan kald ırdığından, şüphe feshi, i şçinin yeterlili ğine ilişkin fesih türü olarak gündeme gelecektir. Daval ı işyerinde fesih bildirgesinde an ılan olay ın davac ı taraf ından gerçekle ştirildiği ceza yarg ılamas ı sonucunda da ispatlanmam ış, davac ı hakk ında delil yetersizli ğinden beraat karar ı verilmiştir. Ancak davac ının kendi kredi kart ının sorgulanmas ı ile bilgis i olmaks ızın kredi kart ından al ışveriş yap ılan müşterinin kredi kart ının sorgulanmas ının zamanlama yönünden iç içe geçmesi ve sorgulaman ın yap ıldığı terminalin ayn ı olmas ı dikkate al ındığında, bu hususun i ş ilişkisinin devam ı için gerekli olan güveni ortada n kald ırmaya elveri şli bir şüphe olup, davac ı ile işveren aras ındaki güven ili şkisinin sars ıldığı kabul edilmelidir. Bu durumda daval ı işverenin art ık işçiyi çal ıştırmas ı mümkün de ğildir. Bu sebeple iş sözleşmesinin feshi hakl ı sebebe dayanmasa da, feshin geçerli nedene dayand ığı kabul edilmelidir. İşverence yap ılan fesih geçerli nedene dayand ığından davan ın reddine karar verilmesi gerekirken, yaz ılı gerekçe ile kabulü hatal ı olmuştur." V.İNCELEME VE GEREKÇE A. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Gerekçeli Karar Hakk ı Yönünden a. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 23. Başvurucu; feshin usul ve yasaya ayk ırı olduğunu, bu kapsamda açt ığı işe iade davas ında yeterli inceleme ve ara ştırma yap ılmad ığını, hakk ında yürütülen soru şturman ın takipsizlik karar ı ile neticelendi ğini, bu şekliyle feshin de esasen dayanaks ız kald ığını belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 24. Bakanl ık görüşünde; ilk derece mahkemesinin taraflar aras ındaki iş ilişkisinin devam ı için gerekli olan güvenin sars ıldığı, geçerli nedenle feshin söz konusu oldu ğu gerekçesiyle davan ın reddine karar verdi ği, an ılan karar ın kanun yollar ından geçerek kesinleştiği hat ırlat ılm ış; hukuk kurallar ını yorumlama yetkisinin derece mahkemelerine ait olduğu, bariz takdir hatas ı veya aç ık keyfîlik olu şturan bir durum olmad ığında ihlal iddialar ının kanun yolu şikâyeti mahiyetinde kalaca ğı hususlar ında değerlendirmeler içeren Anayasa Mahkemesi kararlar ına yer verilerek ba şvuru incelenirken bu hususlar ın gözönünde bulundurulmas ı gerektiği belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/37449 Karar Tarihi : 5/9/2023 825. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyan ında başvuru formunda ileri sürdüğü hususlar ı tekrar etmi ştir. b. Değerlendirme 26. Anayasa n ın Hak arama hürriyeti kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci fıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 27. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Somut olayda ba şvurucu, hakk ında yeterli inceleme ve ara ştırma yap ılmadan iddia ve itirazlar ı incelenmeksizin açt ığı işe iade davas ının adil yarg ılanma hakk ına ayk ırı şekilde reddedildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurunun bu yöndeki iddialar ının adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ı yönünden incelenmesi gerektiği değerlendirilmi ştir. i. Kabul Edilebilirlik Yönünden28. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan gerekçeli karar hakk ı nın ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. ii. Esas Yönünden(1) Genel İlkeler 29. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı maddi adaleti de ğil şeklî adaleti temin etmeye yönelik güvenceler içermektedir. Bu bak ımdan adil yarg ılanma hakk ı davan ın taraflardan biri lehine sonuçlanmas ını garanti etmemektedir. Adil yarg ılanma hakk ı temel olarak yarg ılama sürecinin ve usulünün hakkaniyete uygun olarak yürütülmesini teminat alt ına almaktad ır (M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 80). 30. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında herkesin yarg ı organlar ına davac ı ve daval ı olarak ba şvurabilme ve bunun do ğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yarg ılanma hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. An ılan maddeyle güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü -kendisi bir temel hak niteli ği taşımas ının ötesinde- di ğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmay ı ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu ba ğlamda Anayasa n ın bütün mahkemelerin her türlü kararlar ının gerekçeli olarak yaz ılmas ını ifade eden 141. maddesinin de hak arama hürriyetinin kapsam ının belirlenmesinde gözetilmesi gerekti ği aç ıktır (Vedat Benli , B. No: 2013/307, 16/5/2013, 30). 31. An ılan kurallar uyar ınca ilke olarak mahkeme kararlar ının gerekçeli olmas ı, adil yarg ılanma hakk ının bir gere ğidir. Derece mahkemeleri, dava konusu maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ını, delillerin de ğerlendirilmesini, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ını, uyuşmazl ıkla ilgili vard ığı sonucu, sonuca varmada kulland ığı takdir yetkisinin sebeplerini makul bir şekilde gerekçelendirmek zorundad ır. Bu gerekçelerin oluşturulmas ında aç ık bir keyfîlik olmamas ı ve makul bir gerekçe gösterilmesi hâlinde adil yarg ılanma hakk ının ihlalinden söz edilemez ( İbrahim Ata ş, B. No: 2013/1235, 13/6/2013, 23). Başvuru Numaras ı: 2019/37449 Karar Tarihi : 5/9/2023 932. Makul gerekçe davaya konu olay ve olgular ın mahkemece nas ıl nitelendirildi ğini, kurulan hükmün hangi nedenlere ve hukuksal düzenlemelere dayand ırıldığını ortaya koyacak, olay ve olgular ile hüküm aras ındaki bağlant ıyı gösterecek nitelikte olmal ıdır. Zira taraflar ın o dava yönünden, hukuk düzenince hangi nedenle hakl ı veya haks ız görüldüklerini anlay ıp değerlendirebilmeleri için ortada usulüne uygun şekilde oluşturulmuş, hükmün hangi nedenle o içerik ve kapsamda verildi ğini gösteren, ifadeleri özenle seçilmi ş ve kuşkuya yer vermeyecek aç ıklıkta olan bir gerekçe bölümünün ve buna uyumlu hüküm f ıkralar ının bulunmas ı zorunludur ( İbrahim Ata ş, 24). 33. Kararlar ın gerekçeli olmas ı, davan ın taraflar ının mahkeme karar ının dayanağını öğrenerek mahkemelere ve genel olarak yarg ıya güven duymalar ını sağlad ığı gibi taraflar ın kanun yoluna etkili ba şvuru yapmalar ını mümkün hâle getiren en önemli faktörlerdendir. Gerekçesi bilinmeyen bir karara kar şı gidilecek kanun yolunun etkin kullan ılmas ı mümkü n olmayaca ğı gibi bahsedilen kanun yolunda yap ılacak incelemenin de etkin olmas ı beklenemez ( Vesim Parlak , B. No: 2012/1034, 20/3/2014, 34). (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 34. Somut olayda İpekyolu Kalk ınma Ajans ında çal ışmakta olan ba şvurucunun i ş akdi darbe te şebbüsünün akabinde, millî güvenlik kapsam ında, terör örgütleri ile irtibatl ı olan personelin ili şiğinin kesilmesine karar verildi ği gerekçesiyle feshedilmi ştir. Başvurucu, i ş akdinin geçerli bir nedene dayanmadan feshedildi ğini belirterek i şveren aleyhine i şe iade talebiyle dava açm ıştır (bkz. 6-7). 35. Bölge Adliye Mahkemesi, yarg ılama sürecinde Ba şsavc ılık, Emniyet ve çe şitli kurumlar vas ıtas ıyla başvurucu hakk ında bilgi/belge toplam ıştır. Bu kapsamda dosyaya gelen bilgileri inceleyen Mahkeme, ba şvurucunun Digitürk aboneli ğini örgütün yay ın organlar ının ilgili platformdan ç ıkar ılmas ının akabinde, FETÖ/PDY liderinin talimat ının hemen ertesi günü sona erdirdi ğini, söz konusu tespit kar şısında feshin geçerli nedenle yap ıldığının kabulü gerekeceğini belirterek davan ın reddine hükmetmi ş ve bu karar temyiz incelemesinden geçerek kesinle şmiştir (bkz. 9-13). 36.Şüphe feshi gerekçesiyle i ş akdinin sonland ırıldığı davalarda, özellikle i şvereni fesih sonucuna götüren hususlar ın ayd ınlat ılmas ı önemlidir. Bu kapsamda şüphe feshini doğuran durum veya olay ın/vak ıanın -Yarg ıtay içtihad ında da de ğinildiği gibi- do ğrudan işçinin şahs ından kaynaklanmas ı, millî güvenli ği tehdit eden yap ı veya olu şum ile işçi aras ında güncel ve ki şisel bir ba ğlant ıyı ortaya koyabilecek nitelikte olmas ı gerekmektedir. Bu noktada derece mahkemelerince söz konusu ba ğlant ının nas ıl kuruldu ğunun detayl ı bir şekilde gerekçelendirilmesi, keyfîli ğin önüne geçilebilmesi ad ına önem arz etmektedir. 37. Bu aç ıklamalar ışığında somut olaya geri dönmek gerekirse ba şvurucunun i ş akdinin feshine sebep olan hususun Digitürk aboneli ğini örgüt liderinin talimat ı üzerine sonland ırmas ı nedeniyle FETÖ/PDY ile iltisakl ı olduğu tespitine dayand ığı görülmektedir. Başvurucu hakk ında işveren Kurum'un ihbar ı üzerine i ş akdinin feshinin hemen akabinde soruşturma ba şlatılm ış, Digitürk d ışında bir delilin bulunmad ığı, bu kapsamda yap ılan tespitin ise örgüt üyeli ği için yeterli olmad ığı kanaati ile takipsizlik karar ı verilmiştir. 38. Ayn ı somut olaya ili şkin ceza mahkemeleri ile hukuk mahkemeleri taraf ından yap ılan yarg ılama sonucu verilen kararlar ın birbirleri yönünden mutlak surette ba ğlay ıcı olduğunu söylemek mümkün de ğildir. Zira bu durumda derece mahkemeleri, önlerine gelen Başvuru Numaras ı: 2019/37449 Karar Tarihi : 5/9/2023 10uyuşmazl ığı kendi aç ılar ından ele almakta; ilgili mevzuat kapsam ında farkl ı değerlendirme ve nitelendirmelere tabi tutmaktad ır. Öte yandan belirtmek gerekir ki ilgili mevzuata göre bir kişi hakk ında soruşturma yahut kovu şturma aç ılmas ı da mutlak bir şekilde işten ç ıkarm a sebebi say ılmamaktad ır. Bu kapsamda Yarg ıtay kararlar ında hem OHAL dönemi için hem de OHAL harici dönemler için i şçi hakk ında verilen bir beraat yahut takipsizlik karar ının şüphe feshi noktas ında nas ıl değerlendirilmesi gerekti ği ana hatlar ıyla ortaya konulmu ştur. Yarg ıtay, beraat karar ını işçi lehine de ğerlendirme e ğilimi göstermekle birlikte yine de karar ın içeriğindeki olay ve olgular ın fesih için yeterli olup olmad ığını ayr ıca incelemi ştir (bkz. 20-22). 39. Somut olayda ba şvurucu; Digitürk aboneli ğini, talimat verildi ği iddia edilen tarihten bir gün sonra iptal ettirmi ştir. Söz konusu tespit bu noktada dikkate de ğer olmakla birlikte ba şvurucunun savunmas ının soruşturma ve i şe iade yarg ılamas ı boyunca tutarl ılık arz ettiği, ceza soru şturmas ı kapsam ında başvurucu hakk ında başkaca bir delilin elde edilemedi ği birlikte de ğerlendirildi ğinde mevcut tespitin terör örgütü ile irtibat ını/iltisak ını ne şekilde ortaya koydu ğu hususunun gerekçeli kararda tart ışılmad ığı görülmüştür. 40. Sonuca varmadan önce belirtmek gerekir ki derece mahkemeleri, kendilerin e sunulan tüm iddialara yan ıt vermek zorunda de ğildir. Ancak ileri sürülen iddialardan biri kabul edildi ğinde davan ın sonucuna etkili olmas ı hâlinde mahkeme, bu hususa belirli ve aç ık bir yan ıt vermek zorunda olabilir ( Yasemin Ek şi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013, 56). 41. Başvuruya konu olaya ili şkin yukar ıda yap ılan tüm incelemeler neticesinde -ilgili mevzuat, Yarg ıtay ve Anayasa Mahkemesi içtihad ı da dikkate al ındığında- başvurucunun iddia ve itirazlar ının yarg ılaman ın esas ına temas eden ve davan ın sonucunu değiştirebilecek nitelikte oldu ğunu söylemek mümkündür. Bu kapsamda derece mahkemelerinden beklenen, ba şvurucu ile terör örgütleri aras ındaki bağlant ıyı gösteren somut, ki şisel ve güncel sebeplerin gerekçeli kararda ayr ıntılı bir şekilde ortaya koymas ı, kendisini davan ın reddi sonucuna götüren sebepleri net bir şekilde karara yans ıtmas ıdır. 42. Dolay ısıyla gerekçeli kararda, i şveren yönünden ba şvurucu ile i şveren aras ındaki güven ili şkisinin sars ılmas ına neden olan olay ve olgulara dair yeterli inceleme ve araştırma yap ılmad ığı, başvurucunu yarg ılaman ın esas ına tesir eder nitelikteki iddia ve itirazlar ının incelenmedi ği ve bu iddialar ın karşılanmad ığı görülmü ştür. Bu nedenle yarg ılama süreci bir bütün olarak de ğerlendirildi ğinde başvurucunun gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 43. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 2. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ı Yönünden 44. Başvurucu, yarg ılaman ın makul sürede neticelendirilmedi ğini ileri sürmü ştür. 45. 9/1/2013 tarihli ve 6384 say ılı Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine Yap ılm ış Baz ı Başvurular ın Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a 25/7/2018 tarihinde eklenen geçici ikinci maddeye göre yarg ılamalar ın uzun sürmesi ve yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edilmesi ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yap ılan ve bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarih itibar ıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest ola n Başvuru Numaras ı: 2019/37449 Karar Tarihi : 5/9/2023 11bireysel ba şvurular ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik karar ının tebliğinden itibaren üç ay içinde yap ılacak müracaat üzerine Tazminat Komisyonu taraf ından incelenmesi öngörülmü ştür. 46. Bu defa 28/3/2023 tarihli ve 7445 say ılı İcra ve İflas Kanunu ile Baz ı Kanunlarda De ğişiklik Yap ılmas ı Hakk ında Kanun'un 40. maddesi ile 6384 say ılı Kanun'un geçici 2. maddesinin birinci f ıkras ında yer alan tarih 9/3/2023 olarak de ğiştirilmiş ve 9/3/2023 tarihi itibar ıyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan bireysel ba şvurular ın, başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik karar ının tebliğinden itibaren üç ay içinde yap ılacak müracaat üzerine Tazminat Komisyonu taraf ından incelenece ği düzenlenmi ştir. 47. Anayasa Mahkemesi Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018) karar ında; ilk bak ışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialar ıyla ilgili ba şarı şans ı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi oldu ğu görülen Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolu tüketilmede n yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak ba şvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemezlik karar ı vermiştir. 48. Mevcut ba şvuruda da söz konusu karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 49. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. B. Diğer İhlal İddialar ı Yönünden 50. Başvurucu ayr ıca haks ız fesih işlemi nedeniyle özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ı ile maddi ve manevi varl ığın korunmas ı hakk ının ihlal edildi ğini; süreç içerisinde yurt d ışına ç ıkışının yasaklanmas ı nedeniyle de seyahat hürriyetinin ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 51. Başvurucunun gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verildi ğinden diğer ihlal iddialar ına ilişkin olarak kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 52. Başvurucu; ihlalin tespiti, yarg ılaman ın yenilenmesi ve tazminat talebinde bulunmuştur. 53. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, Başvuru Numaras ı: 2019/37449 Karar Tarihi : 5/9/2023 127/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 54.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 55. Dosyadaki belgeden tespit edilen 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.264,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucunun tazminata ili şkin taleplerinin REDD İNE, D. Karar ın bir örne ğinin gerekçeli karar hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Gaziantep 3. İş Mahkemesine (E.2016/816, K.2017/156) GÖNDER İLMESİNE, E. 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.264,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 5/9/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.