TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR RAMAZAN NOYAN BASVURUSU (BaFUfll Numaras1: 2018/9114) Karar Tarihi: 11/12/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2018/9114 : 11/12/2018 iKiNCi BOLUM KARAR : Engin YILDIRIM : Celal Mumtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULE ; : E refUgur SENOL : Ramazan NOY AN : Av. Sezai NuzhetNOYAN I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmas1 nedeniyle mulkiyet hakkmm ih
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR RAMAZAN NOYAN BASVURUSU (BaFUfll Numaras1: 2018/9114) Karar Tarihi: 11/12/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2018/9114 : 11/12/2018 iKiNCi BOLUM KARAR : Engin YILDIRIM : Celal Mumtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULE ; : E refUgur SENOL : Ramazan NOY AN : Av. Sezai NuzhetNOYAN I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmas1 nedeniyle mulkiyet hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 27/3/2018 tarihinde yap1lm1 tu. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir. 5. Bolum Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir ornegi bilgi i9in Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Anayasa Mahkemesi i9mziigii'niin (i ;tiiziik) 71. maddesinin (2) numarah f1kras1 uyarmca ba vurunun i9tihadm olu tugu alana ili kin oldugu degerlendirilerek Bakanhk cevab1 beklenmeden incelenmesine karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/9114 : 11/12/2018 8. Ba vurucunun maliki oldugu ba vuruya konu ta mmaz 1/1000 ol9ekli revizyon uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 tu. Ba vurucu , bu ta mmazm kamula tmlmas1 istemiyle Belediyeye ba vurmu fakat bu yoldan bir sonu9 elde edememi tir. 9. Ba vurucu , bunun tizerine imar planmda kamu hizmeti alanma aynlan ta mmazm rayi9 bedelinin odenmesi istemiyle Belediye aleyhine tam yarg1 davas1 a9m1 tlr. 10. Derece mahkemelerince uyu mazhgm esas1 hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma htikmedilmi tir. Kararda, 20/8/2016 tarihli ve 6745 say1h Yatmmlann Proje Bazmda Desteklenmesi ile Baz1 Kanun ve Kanun Htikmtinde Karamamelerde Degi iklik Yapilmasma Dair Kanun'la 4/11/1983 tarihli ve 2942 say1h Kamula t1rma Kanunu'na birtakim htiktimler eklendigi vurgulanm1 tu . Bu baglamda uygulama imar planlannda umumi hizmetlere ve resmi kurumlara aynlan ta 1nmazlann kamula tmlmas1 i9in ongortilen be yilhk stirenin 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. madde geregince bu maddenin ytirtirltige girdigi tarihten itibaren ba layacag1 ve bu maddenin ytirtirltige girdigi tarihten once a91lan ancak hentiz karara baglanmayan veya karan kesinle meyen davalara da bu madde htiktimlerinin uygulanacag1 belirtilmi tir. 11. Ba vurucu , nihai karann tebligi tizerine bireysel ba vuruda bulunmu tur. IV. iLGiLi HUKUK 12. Konu ile ilgili hukuk i9in bkz. Hiiseyin Unal, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. V. iNCELEME VE GEREK ;E 13. Mahkemenin 11/12/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplantlda ba vuru incelenip geregi dti tintildti: A. Ba vurucunun iddialan 14. Ba vurucu; ta 1nmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasmm mtilkiyet hakkina mtidahale te kil ettigini, bu mtidahale sebebiyle ta 1nmazm1 diledigi gibi kullanamad1gm1 belirtmi tir . Ba vurucu, ta 1nmazmm kamula tmlmamasmm mtilkiyet hakkinm ihlaline yol a9t1gm1 ifade etmi tir. Ba vurucu bunun yanmda dava stirecinde yapilan yasal degi ikliklerin geriye ytirtittilmesi nedeniyle adil yargilanma hakki, e itlik ilkesi ve hak arama hiirriyetinin ihlal edildigini de ileri siirmii ttir. B. Degerlendirme 15. Anayasa'nm "Miilkiyet hakkz" kenar ba hkh 35. maddesi oyledir: "H erkes, miilkiyet ve miras haklarzna sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararz amaczyla , kanunla sznzrlanabil ir. Miilkiyet hakkznzn kullanzlma sz top/um yararzna aykzrz olamaz. " 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/9114 : 11/12/2018 16. Anayasa Mahkemesi, olaylann baFurucu tarafmdan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifmi kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucu ; mUlkiyet hakk1 d1 mda adil yargilanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama ozglirlugunlin ihlal edildigini ileri surmektedir. Ancak somut olayda e itlik ilkesinin ihlaline yol a9abilecek farkh muamelenin varhg1 ba vurucu tarafmdan temellendirilmemi tir. 17. Diger taraftan ba vurucunun as1l ikayetinin imar uygulamasmda kamu hizmeti alam olarak aynlmas1 sebebiyle maliki oldugu ta 1nmazmdan diledigi gibi yararlanamad1gma , ta 1nmaz1m kullanamad1gma ve ondan tasarruf edemedigine yonelik oldugu anla ilmakla ba vurucunun butun ikayetleri mulkiyet hakkmm ihlali iddias1 kapsammda incelenmi tir . 1. Kabul Edilebilirlik Yoniinden 18. A91k9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir nedeni de bulunmad1g1 anla ilan mulkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yoniinden 19. Anayasa Mahkemesi aym konu ile ilgili ikayetleri daha once incelemi ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu tur (Hiiseyin Una!, 34-62). 20. Hiiseyin Una! karannda imar uygulamasma konu edilen ta 1nmazm, ba vurucu adma tapuda kay1th oldugundan dolay1 Anayasa'nm 35. maddesi baglammda mulk te kil ettigi belirtilmi tir (Hiiseyin Una!, 37). Bu ta 1nmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alam olarak aynlmasmm mulkiyet hakkma mudahale te kil ettigi kabul edilmi , soz konusu mudahalenin niteligi sebebiyle mulkiyetten ban 9il yararlanmaya ili kin genel kural 9er9evesinde incelenmesi gerektigi degerlendirilmi tir (Hiiseyin Una!, 38-41). 21. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say1h imar Kanunu hukiimleri ile 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. maddeye dayah olan mudahalenin kanunilik 019-Utunu ta 1d1g1m degerlendirmi , aynca ta 1nmazm kamu hizmetine tahsis edilmesine yonelik mudahalenin kamu yararma dayah me ru bir amacmm bulundugu a91klanm1 t1r (Hiiseyin Una!, 44-50). Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/196, K.2018/34 say1h karan ile amlan madde iptal edilmi tir. Bu 9er9evede ol9ululuk yonunden yapilan degerlendirmede uygulama imar planmm onaylanmasmdan itibaren be yildan fazla sure ge9mesine ragmen imar planmda kamu hizmetine aynlan ta 1nmazm kamula tmlmamas1 ve herhangi bir tazminat da odenmemesinin ba vurucuya ahsi olarak a m bir kiilfet yukledigi kanaatine ula ilm1 t1r . Bu sebeple ba vurucunun mulkiyet hakkmm korunmas1 ile kamunun yaran arasmda olmas1 gereken adil dengenin ba vurucu aleyhine bozuldugu ve mudahalenin ol9ulu olmad1g1 kabul edilmi tir (Hiiseyin Una!, 51-62). 22. Somut ba vuruda da baFurucuya ait ta 1nmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasma ragmen be y1h a km bir sureden beri kamula tmlmad1g1 ve kendisine herhangi bir tazminat da odenmedigi dikkate almd1gmda bu ilkelerden aynlmay1 gerektirir bir durumun soz konusu olmad1g1 sonucuna vanlrm tlr. Dolay1s1yla ba vurucunun mulkiyet hakkma yapilan mudahale ol9ulu degildir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/9114 : 11/12/2018 23. A ;lklanan gerek ;elerle Anayasa'nm 35. maddesinde guvence altma alman mulkiyet hakkmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yoniinden 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah flkralan oyledir: "(I) Esas inceleme sonunda, ba vurucunun hakkmzn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jhlal karan verilmesi halinde ihlalin ve sonu ;larmzn ortadan kaldmlmasz i ;in yap1lmas1 gerekenlere hiikmedilir ... (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanmz sa, ihlali ve sonu ;lannz ortadan kaldzrmak i ;in yeniden yargzlama yapmak iizere dosya ilgili mahkemeye gonderilir . Yeniden yargzlama yapzlmasmda hukuki yarar bulunmayan hallerde ba vurucu lehine tazminata hiikmedilebilir veya gene/ mahkemelerde dava a ;1lmas1 yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yiikiimlii mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin ihlal kararmda a ;1klad1g1 ihlali ve sonu ;larznz ortadan kaldzracak ekilde miimkiinse dosya iizerinden karar verir." 25. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karannda , ihlal sonucuna vanld1gmda ihlalin nasil ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi tir. 26. Buna gore bireysel ba vuru kapsammda bir temel hak ve hurriyetin ihlal edildigine karar verildigi takdirde ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmld1gmdan soz edilebilmesi i9in temel kural, mumkun oldugunca eski hale getirmenin, yani ihlalden onceki duruma donulmesinin saglanmas1drr. Bunun i ;in ise oncelikle devam eden ihlalin durdurulmas1, ihlale konu karann veya i lemin ve bunlann yol a9t1g1 sonu9larm ortadan kaldmlmas1, varsa ihlalin sebep oldugu maddi ve manevi zararlann giderilmesi, aynca bu baglamda uygun gorulen diger tedbirlerin ahnmas1 gerekmektedir (Mehmet Dogan, 55). 27. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonu9lanmn nasil giderilecegine hukmederken idarenin, yarg1sal makamlann veya yasama orgammn yerine ge ;erek i lem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonu9lannm nasil giderilecegine hukmederek gerekli i lemlerin tesis edilmesi i ;in karan ilgili mercilere gonderir (Mehmet Dogan, 56). 28. ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yapilmas1 gerekenlere hilkmedilmeden once ihlalin kaynagmm belirlenmesi gerekir. Buna gore ihlal; idari eylem ve i lemler, yarg1sal i lemler veya yasama i lemlerinden kaynaklanabilir. ihlalin kaynagmm belirlenmesi uygun giderim yolunun belirlenebilmesi bakimmdan onem ta 1maktadrr (Mehmet Dogan, 57). 29. ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 durumlarda 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikras1 ile i9tuzuk'un 79. maddesinin (1) numarah flkrasmm (a) bendi uyannca kural olarak ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rmak i9in yeniden yarg1lama yapilmak uzere karann bir omeginin ilgili mahkemeye gonderilmesine hilkmedilir (Mehmet Dogan, 58). 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/9114 : 11/12/2018 30. Buna gore; Anayasa Mahkemesince ihlalin tespit edildigi hallerde yargllamanm yenilenmesinin gerekliligi hususundaki takdir derece mahkemelerine degil ihlalin varhg1m tespit eden Anayasa Mahkemesine b1rakllrm tlr. Derece mahkemeleri ise Anayasa Mahkemesinin ihlal karannda belirttigi dogrultuda ihlalin sonm;lanm gidermek uzere gereken i lemleri yapmakla yukumludur (Mehmet Dogan, 59). 31. Bu baglamda derece mahkemesinin oncelikle yapmas1 gereken ey, bir temel hak veya ozgurlugu ihlal ettigi veya idari makamlar tarafmdan bir temel hak veya ozgurluge yonelik olarak ger9ekle tirilen ihlali gideremedigi tespit edilen onceki karanm kald1rmakt1r. Derece mahkemesi, karann kaldmlmasmdan somaki a amada ise Anayasa Mahkemesi karannda tespit edilen ihlalin sonu9lanm gidermek i9in gereken i lemleri yapmak durumundad1r (Mehmet Dogan, 60). 32. Ba vurucu , maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu tur. 33. Somut olayda ba vurucuya ait ta 1nmaz imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 t1r. Ba vurucunun a9m1 oldugu tazminat davasmda derece mahkemeleri , lava a9Ild1ktan soma yururluge giren kanun maddesini gerek9e gostererek lava hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma karar vermi tir. Sonu9 olarak mudahalenin temeli olan ta 1nmazm imar planmda kamu hizmetine aynlmas1 idari bir i lem niteligindedir. Ba vurucunun mulkiyet hakkmm idari bir i lem nedeniyle ihlal edildigi anla Ilmaktad1r . Ancak somut olayda ihlale yol a9an idari eylem ve i leme kar 1 ba vurulabilecek kanun yolu tuketildikten soma bireysel ba vurunun yap1ld1g1 anla Ild1gma gore ilgili mahkemenin yeniden yarg1lama yoluyla tespit edilen ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rma imkam bulunmaktad1r . 34. Bu durumda mulkiyet hakkmm ihlalinin sonu9lanmn ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargllama yapllmasmda hukuki yarar bulunmaktad1r. Buna gore yapllacak yeniden yargllama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah flkrasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yapllmas1 gereken i , ihlal sonucuna uygun olarak tazminata hukmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktannm belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla rm derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple kararm bir orneginin yeniden yarg1lama yap1lmak uzere ilk derece mahkemesine gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 35. Yeniden yargllama yapllmak uzere dosyanm yetkili yarg1 gonderilmesine karar verilmesinin ihlal sonucu a91smdan yeterli bir giderim anla 1ld1gmdan ba vurucunun tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. mercnne saglad1g1 36. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL har9 ve 1.980 TL vekalet ucretinden olu an toplam 2.274,70 TL yargllama giderinin baFurucuya odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HUKUM A91klanan gerek9elerle; A. Mulkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA , 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/9114 : 11/12/2018 B. Anayasa'nm 35. maddesinde g-Uvence altma alman mulkiyet hakkmm iHLAL EDiLDiGiNE, C. Karann bir omeginin mulkiyet hakkmm ihlalinin sonw;lanmn ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yarg1lama yap1lmak -Uzere Manisa 2. idare Mahkemesine (E.2014/355, K.2016/907) GONDERiLMESiNE, D. Ba vurucunun tazminat taleplerinin REDDiNE, E. 294,70 TL har ; ve 1.980 TL vekalet -Ucretinden olu an toplam 2.274,70 TL yargilama giderinin BASVURUCUY A ODENMESiNE, F. 6demenin karann tebligini takiben ba vurucunun Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yap1lmasma, odemede gecikme olmas1 halinde bu s-Urenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA, G. Kararm bir omegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 11/12/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM Dye Dye Celal M-Umtaz AKINCI M. EminKUZ Dye Muammer TOPAL Dye R1dvan GDLE ; 7