TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET KOCA VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/17345) Karar Tarihi: 19/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/17345 Karar Tarihi : 19/10/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucular : 1.Ahmet KOCA 2.Ayşe KOCA 3.Ayşe TOKAT 4.Celal KOCA 5.Ferhat KOCA 6.Hüseyin KOCA 7.Hüseyin KOCA 8. İsmet KOCA 9.Medine GENÇ 10.Meryem YILDI
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET KOCA VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/17345) Karar Tarihi: 19/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/17345 Karar Tarihi : 19/10/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucular : 1.Ahmet KOCA 2.Ayşe KOCA 3.Ayşe TOKAT 4.Celal KOCA 5.Ferhat KOCA 6.Hüseyin KOCA 7.Hüseyin KOCA 8. İsmet KOCA 9.Medine GENÇ 10.Meryem YILDIRIM 11.Türkan KOCA 12.Ummahan KOCA Başvurucular Vekili : Av. Hamdi Tahsin ULUS I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ilk derece mahkemesi karar ından sonra yap ılan kanuni de ğişikliğin aleyhe uygulanmas ı sonucu objektif de ğer art ışının %50 ile s ınırland ırılm ış olmas ı ve kamulaştırma bedelinin dü şük belirlenmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 26/6/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/17345 Karar Tarihi : 19/10/2021 34. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular, Afyonkarahisar' ın Merkez ilçesi Deper (Ataköy) Mahallesi sınırlar ındaki 16350 m² ölçümlü 7097 parselin mü şterek malikidirler. 9. Milli Savunma Bakanl ığı (İdare) "havaalan ı koruma band ı" içerisinde kald ığı için mezkur ta şınmaz hakk ında 12/9/2014 tarihinde kamula ştırma karar ı alm ıştır. Taraflar aras ında uzlaşma sağ lanamamas ı üzerine İdare taraf ından 8/6/2016 tarihinde kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil talebiyle Afyonkarahisar 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) dava aç ılm ıştır. 10. Mahkemece ke şif ve bilirki şi incelemesi yapt ırılm ıştır. Bilirki şi taraf ından düzenlenen raporda, ta şınmaz ın ve etraf ının tar ım arazisi oldu ğu, fiilen de tar ım arazisi olarak kullan ıldığı, Belediye ve di ğer alt yap ı hizmetlerinden yararland ığına dair bir emarenin bulunmad ığı ve meskun alan konumunda olmad ığı belirtilmi ştir. Raporda ta şınmazda fi ğ ve buğday üretimi yap ıldığı varsay ımıyla ve %6 kapitalizasyon faizi uygulanmak suretiyle net gelir yöntemiyle ta şı nmaz ın ç ıplak m² de ğeri 12,25 TL olarak saptanm ıştır. 11. Raporda ayr ıca taşınmaz ın değerini etkileyen objektif nedenler de dikkate alınm ıştır. Buna göre ta şınmaz ın Hava Meydan Komutanl ığı sahas ı koruma band ı içinde ve birlik emniyet tel örgüsü biti şiğinde olmas ının, imar plan ı içindeki havaalan ına bitişik konumda ve konut imarl ı alanlara da çok yak ın mesafede olmas ının, Afyonkarahisar-Konya yoluna 1,4 km, Afyonkarahisar yerle şim yerlerine (Ataköy) ise 3-3,5 km kadar mesafede olmas ının, taşınmaz ile ayn ı konumda bulunan bölgedeki di ğer parsellerin imarl ı alanlara yak ınlığından dolay ı bu taşınmazlara yo ğun talep bulunmas ının taşınmaz ın değerini %200 oran ında art ırdığı kabul edilmi ştir. Bu do ğrultuda ta şınmaz ın ç ıplak m² de ğeri %200 oran ında art ırılm ış ve bu oran fiyat üzerinden yap ılan hesaplamaya göre ta şınmaz ın arazi olarak kullan ılan k ısm ının kamulaştırma bedeli 272.227,50 TL olarak tespit edilmi ştir. 12. Mahkemece bilirki şi raporuna itibar edildi ği belirtilerek 7/7/2017 tarihinde davan ın kabulü ile kamula ştırma bedelinin 272.227,50 TL olarak tespitine ve tapu kayd ının iptali ile İdare ad ına tesciline kesin olarak karar verilmi ştir. 13. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi) 3/5/2018 tarihinde İdarenin istinaf ba şvurusunun kabulü, ba şvurucunun istinaf ba şvurusunun kısmen kabul k ısmen reddi ile ilk derece mahkemesi karar ının kald ırılmas ına karar vermi ş ve taşınmaz ın kamulaştırma bedelini 163.009,50 TL olarak tespit etmi ştir. Karar ın gerekçesinde; i. Dava konusu ta şınmaz ın tar ım arazisi vasf ında olduğunun kabul edilmesi gerektiği ve taşınmaz ın mevki ve şartlar ına göre oldu ğu gibi kullan ılmas ı halinde Başvuru Numaras ı: 2018/17345 Karar Tarihi : 19/10/2021 4ekilecek ürünler ve yap ılan harcamalar ı göz önünde tutarak net gelir hesaplamas ının yerinde oldu ğu ifade edilmi ştir. ii. Bilirki şi heyetince ta şınmaz ın içerisinde ve kom şu parsellerde sulama kuyusu, DS İ'ye ait sulama tesisi, dere vb. su kayna ğı görülmedi ğinden taşınmaz ın kuru tar ım arazisi olarak nitelendirilmesinde isabetsizlik bulunmad ığı kanaatine var ılm ıştır. Bununla bilikte Bölge Adliye Mahkemesine göre, Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesinin 12/4/2017 tarihli ilam ı ile benzer ilamlar ı uyar ınca kuru tar ım arazisi niteliğindeki taşınmaz ın değeri belirlenirken Dairenin yerle şmiş uygulamalar ına göre %5 oran ında kapitalizasyon faiz uygulanmas ı gerekirken bu oran ın %6 olarak kabulünün bozma sebebi yap ılm ış olduğu gerçeği dikkate al ınmal ıdır. Buna göre de kuru tar ım arazisi niteli ğindeki taşınmaz ın değeri hesaplan ırken %5 kapitalizasyon faiz oran ı uygulanmas ı gerektiği kanaatine var ılm ıştır. iii. 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu nun 24/4/2001 tarihli ve 4650 say ılı Kanun un 6. maddesiyle ba şlığıyla birlikte de ğiştirilen 11. maddesinin birinci f ıkras ının 19/4/2018 tarihli ve 7139 say ılı Kanun un 27. maddesiyle değiştirilen ( ı) bendi uyar ınca objektif de ğer art ışının arazi bedelinin yar ısını geçmeyece ği düzenlendi ğinden bilirki şilerce belirlenen %200 objektif de ğer art ışının Dairece yeniden yap ılan hesaplamada %50 objektif de ğer art ışı olarak al ınmas ı gerektiği değerlendirmesinde bulunulmu ştur. 14. Nihai karar 28/5/2018 tarihinde ba şvuruculara tebli ğ edilmiştir. 15. Başvurucular 26/6/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu şlard ır. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 16. 2942 say ılı Kanun'un "Kamulaştırma bedelinin mahkemece tespiti ve ta şınmaz mal ın idare ad ına tescili" kenar başlıklı 10. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Kamulaştırman ın sat ın alma usulü ile yap ılamamas ı halinde idare, 7 nci maddeye göre toplad ığı bilgi ve belgelerle 8 inci madde uyar ınca yapt ırm ış olduğu bedel tespiti ve bu husustaki di ğer bilgi ve belgeleri bir dilekçeye ekleyerek ta şınmaz mal ın bulundu ğu yer asliye hukuk mahkemesine müracaat eder ve ta şınmaz mal ın kamula ştırma bedelinin tespitiyle, bu bedelin, pe şin veya kamula ştırma 3 üncü maddenin ikinci f ıkras ına göre yap ılmış ise taksitle ödenmesi kar şılığında, idare ad ına tesciline karar verilmesini ister." 17. 2942 say ılı Kanun un Kamulaştırma bedelinin tespiti esaslar ı kenar ba şlıklı 11. maddesinin Anayasa Mahkemesinin 10/4/2019 tarihli ve E:2018/156, K:2019/22 say ılı iptal karar ından önceki hali şöyledir: (Değişik: 24/4/2001 - 4650/6 md.) 15 inci madde uyar ınca oluşturulacak bilirki şi kurulu, kamula ştırılacak taşınmaz mal veya kayna ğın bulundu ğu yere mahkeme heyeti ile birlikte giderek, haz ır bulunan ilgilileri de dinledikten sonra ta şınmaz mal veya kayna ğın; a) Cins ve nevini, Başvuru Numaras ı: 2018/17345 Karar Tarihi : 19/10/2021 5b) Yüzölçümünü. c) K ıymetini etkileyebilecek bütün nitelik ve unsurlar ını ve her unsurun ayr ı ayr ı değerini, d) Varsa vergi beyan ını, e) Kamula ştırma tarihindeki resmi makamlarca yap ılmış kıymet takdirlerini, f) Arazilerde, ta şınmaz mal veya kayna ğın ( ) mevkii ve şartlar ına göre ve oldu ğu gibi kullan ılmas ı halinde getirece ği net gelirini, g) Arsalarda, kamula ştırılma gününden önceki özel amac ı olmayan emsal sat ışlara göre sat ış değerini, h) Yap ılarda, ( ) resmî birim fiyatlar ı ve yap ı maliyet hesaplar ını ve y ıpranma pay ını, ı) (Değişik: 19/4/2018-7139/27 md.) Bu fıkrada belirtilen unsurlara göre tespit edilen arazi bedelinin yarısını geçmemek ve her bir ölçünün etkisi açıklanmak kaydıyla bedelin tespitinde etkili olacak di ğer objektif ölçüleri, Esas tutarak düzenleyecekleri raporda bütün bu unsurlar ın cevaplar ını ayr ı ayr ı belirtmek suretiyle ve ilgililerin beyan ını da dikkate alarak Sermaye Piyasas ı Kurulu taraf ından kabul edilen de ğerleme standartlar ına uygun, gerekçeli bir de ğerlendirme raporuna dayal ı olarak ta şınmaz mal ın değerini tespit ederler. Taşınmaz mal ın değerinin tespitinde, kamula ştırmay ı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsünün sebep olaca ğı değer art ışlar ı ile ilerisi için dü şünülen kullanma şekillerine göre getirece ği kâr dikkate al ınmaz. Kamulaştırma yoluyla irtifak hakk ı tesisinde, bu kamula ştırma sebebiyle ta şınmaz mal veya kaynakta meydana gelecek k ıymet düşüklüğü gerekçeleriyle belirtilir. Bu k ıymet düşüklüğü kamulaştırma bedelidir. 18. 2942 say ılı Kanun un Kamulaştırma bedelinin tespiti esaslar ı kenar ba şlıklı 11. maddesinin Anayasa Mahkemesinin 10/4/2019 tarihli ve E:2018/156, K:2019/22 say ılı iptal karar ından sonraki hali şöyledir: "15 inci madde uyar ınca oluşturulacak bilirki şi kurulu, kamula ştırılacak taşınmaz mal veya kayna ğın bulundu ğu yere mahkeme heyeti ile birlikte giderek, haz ır bulunan ilgilileri de dinledikten sonra ta şınmaz mal veya kayna ğın; a) Cins ve nevini, b) Yüzölçümünü, c) K ıymetini etkileyebilecek bütün nitelik ve unsurlar ını ve her unsurun ayr ı ayr ı değerini, d) Varsa vergi beyan ını, e) Kamula ştırma tarihindeki resmi makamlarca yap ılmış kıymet takdirlerini, Başvuru Numaras ı: 2018/17345 Karar Tarihi : 19/10/2021 6f) Arazilerde, ta şınmaz mal veya kayna ğın kamula ştırma tarihindeki mevki ve şartlar ına göre ve oldu ğu gibi kullan ılmas ı halinde getirece ği net gelirini, g) Arsalarda, kamula ştırma gününden önceki özel amac ı olmayan emsal sat ışlara göre sat ış değerini, h) Yap ılarda, kamula ştırma tarihindeki resmi birim fiyatlar ı ve yap ı maliyet hesaplar ını ve y ıpranma pay ını, i) Bedelin tespitinde etkili olacak di ğer objektif ölçüleri, Esas tutarak düzenleyece ği raporda bütün bu unsurlar ın cevaplar ını ayr ı ayr ı belirtmek suretiyle gerekçeli bir de ğerlendirme raporuna dayal ı olarak kamula ştırma bedelini takdir eder. Kamula ştırma bedelinin takdirinde, kamula ştırmay ı gerektiren imar ve hizmet te şebbüsünün sebep olaca ğı değer art ışlar ı ile ilerisi için dü şünülen kullanma şekillerine göre getirece ği kar, k ıymet takdirinde dikkate al ınmaz. K ıymet takdir komisyonu raporunu, tespit tarihinden itibaren onbe ş gün içerisinde idareye verir. İşin niteliğinin zorunlu k ıldığı hallerde bu süre üç ay ı geçemez. Kamula ştırma yoluyla irtifak hakk ı tesisinde, bu kamula ştırma sebebiyle ta şınmaz mal veya kaynakta meydana gelecek k ıymet düşüklüğü gerekçeleriyle belirtilir. Bu k ıymet düşüklüğü kamulaştırma bedelidir." B. Uluslararas ı Hukuk 19. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ne (Sözle şme) ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesi şöyledir: "Her gerçek ve tüzel ki şinin mal ve mülk dokunulmazl ığına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ı vard ır. Bir kimse, ancak kamu yarar ı sebebiyle ve yasada öngörülen ko şullara ve uluslararas ı hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun b ırak ılabilir. Yukar ıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yarar ına uygun olarak kullan ılmas ını düzenlemek veya vergilerin ya da ba şka katk ılar ın veya para cezalar ının ödenmesini sa ğlamak için gerekli gördükleri yasalar ı uygulama konusunda sahip olduklar ı hakka halel getirmez." 20. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin (A İHM) Kahyaoğlu ve diğerleri/Türkiye (B. No: 37203/05, 31/5/2016, 4-19) karar ına konu olayda, ba şvurucular ın taşınmaz ının bir bölümü üzerinde kamula ştırma yap ılmaks ızın veya kamu irtifak ı tesis edilmeksizin enerji nakil hatt ı geçirilmi ştir. Başvurucular taraf ından kamula ştırmas ız el atma nedeniyle aç ılan tazminat davas ında mahkeme bilirki şi görüşüne başvurmuştur. Bilirki şi, taşınmaz ın bir bölümünün üzerinden enerji nakil hatt ı geçirilmi ş olmas ı dolay ısıyla değerinin %9 oran ında azald ığını kabul ederek tazminat hesaplam ıştır. Ancak mahkemece, Yarg ıtay kararlar ında kamu irtifak ı kurulmas ı nedeniyle ta şınmazda olu şacak değer düşüklüğünün taşınmaz ın toplam de ğerinin %2'sini geçemeyece ğinin belirtildi ği gerekçe gösterilerek meydana gelen zarar ın taşınmaz değerinin %2'siyle s ınırlı olduğu sonucuna ula şılm ıştır. Mahkeme, bu görüşten yola ç ıkarak bilirki şi raporundaki tespite ra ğmen taşınmaz ın değerinin %7'sine isabet eden tazminat istemi yönünden davay ı reddetmi ştir. Söz konusu karar Yarg ıtay taraf ından onanm ıştır. 21. AİHM, bilirki şi raporunda ta şınmazda olu şan değer kayb ı taşınmaz ın gerçek değerinin %9'u olarak tespit edildi ği hâlde mahkemenin Yarg ıtay içtihad ından hareketle zarar miktar ını taşınmaz de ğerinin %2'si ile s ınırland ırdığına işaret ettikten sonra yarg ı Başvuru Numaras ı: 2018/17345 Karar Tarihi : 19/10/2021 7mercilerince bunun gerekçesinin aç ıklanamad ığını vurgulam ıştır. AİHM, Yarg ıtay ın farkl ı durumlar ın gözönünde bulundurulmas ını d ışlayan kat ı yorumu nedeniyle ba şvurucular ın taşınmaz değerinin %7'sine tekabül eden zararlar ının karşılanamad ığını belirtmiş ve bunun da kamu yarar ı ile bireysel yarar aras ındaki adil dengeyi bozdu ğunu ifade ederek mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şmıştır (Kahyaoğlu ve diğerleri/Türkiye, 33-40). 22. Diğer taraftan Kutlu ve di ğerleri/Türkiye karar ında da kamula ştırılan bir taşınmaz ın bilirkişi raporunda objektif de ğer art ışının %40 oran ında belirtilmesine ra ğmen derece mahkemelerince %25 olarak belirlenmesi yine mülkiyet hakk ı bağlam ında incelenmi ştir. AİHM derece mahkemelerinin bilirki şi raporundaki sonuçlar ın göz ard ı edilmesi nedenlerini somut ve yeterli gerekçelerle aç ıklamas ı gerektiğini, somut olayda ise göz önünde bulundurulacak ölçütlerin basit bir anlat ımının, mahkemece de ğer düşüklüğü oran ının %25 ile s ınırland ırmas ına neden olan kriterleri neden ve nas ıl dikkate ald ığını belirtmedi ği için yeterli bir gerekçe gibi kabul edilemeyece ğini belirtmi ştir. AİHM bu gerekçeyle sonuç olarak tazminat miktar ının belirlenme şeklinin, söz konusu miktar ın maruz kal ınan zarar ile makul bir şekilde uygun oldu ğunu ifade etmesine imkân vermedi ği gerekçesiyle ölçülülük yönünden mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmi ştir (Kutlu ve diğerleri/Türkiye , B. No: 51861/11, 13/12/2016, 62-76). V.İNCELEME VE GEREKÇE 23. Anayasa Mahkemesinin 19/10/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Alt ıncı Sıradaki Ba şvurucu Hüseyin Koca'n ın İhlal İddialar ı Yönünden 24. Başvurunun incelemesi devam ederken ba şvurucu Hüseyin Koca'n ın 30/10/2020 tarihinde vefat etti ği Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla incelenen nüfus kay ıtlar ından anla şılm ıştır. 25. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 80. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (ç) bendine göre ba şvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir sebebin olmad ığı kanaatine var ılmas ı hâlinde ba şvurunun dü şmesine karar verilebilir. Bununla birlikte İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı gereği Anayasa'n ın uygulanmas ı ve yorumlanmas ı, temel haklar ın kapsam ının ve s ınırlar ının belirlenmesi ya da insan haklar ına sayg ının gerekli k ıldığı hâllerde ba şvurunun incelenmesine devam edilebilece ği öngörülmü ştür. 26. Başvuru tarihinden sonra vefat eden ba şvurucunun mirasç ılar ının makul bir süre içinde başvuruyu devam ettirme yönündeki iradelerini Anayasa Mahkemesine bildirmemeleri hâlinde an ılan İçtüzük hükümleri uyar ınca başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir sebebin olmad ığı kanaatine var ılabilir ( Asya Oktay ve di ğerleri, B. No: 2014/3549, 22/3/2017, 18-21). Somut olayda ba şvuru tarihinden sonra ba şvurucu Hüseyin Koca'n ın 30/10/2020 tarihinde vefat etti ği ancak mirasç ılar ının makul bir süre içinde ba şvuruya devam etme yönünde iradelerini bildirmedikleri görülmü ştür. Başvurunun incelenmesine devam etmeyi gerekli k ılan ve İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında öngörülen nedenlerden biri de bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2018/17345 Karar Tarihi : 19/10/2021 827. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucu Hüseyin Koca taraf ından yap ılan bireysel başvurunun kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin düşmesine karar verilmesi gerekir. B. Diğer Başvurucular Yönünden 1. Başvurucular ın İddialar ı 28. Başvurucular, kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil talebiyle aleyhlerine açılan davada bedelin dü şük hesapland ığından yak ınmaktad ırlar. Başvurucular bu kapsamda dava konusu ta şınmaz ın 1/1000 lik imar plan ında havaalan ı koruma band ında kalmas ına rağmen arazi vasf ında değerlendirilmesinin haks ızlık olduğunu ileri sürmektedirler. Başvurucular ayr ıca, ilk derece mahkemesi karar ından sonra yap ılan kanuni de ğişikliğin yarg ılama konusu olayda aleyhe uygulanmas ı sonucu objektif de ğer art ışının %50 ile sınırland ırılm ış olmas ının hukuka ayk ırı olduğunu iddia etmektedirler. Ba şvurucular di ğer yandan mezkur kanuni de ğişikliğin daha sonradan Anayasa Mahkemesince de iptal edildi ğini hat ırlatmaktad ırlar. Ayr ıca başvurucular, kamula ştırma bedelinin 163.009,50 TL olarak tespit edildi ği bu davada istinaf mahkemesince hükmün miktar itibar ıyla her bir payda ş yönünden kesin olarak verilmesi sebebiyle karar ı temyiz edemediklerinden de yak ınmaktad ırlar. Başvuruculara göre somut olayda kapitalizasyon faizi de dü şük uygulanm ıştır. Başvurucular sonuç olarak ödenen tutar ın kamula ştırılan taşınmaz ın gerçek bedelini yans ıtmaktan uzak oldu ğunu iddia etmekte ve mülkiyet, hakkaniyete uygun yarg ılanma ve mahkemeye eri şim haklar ı ile silahlar ın eşitliği ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmektedirler. 2. Değerlendirme 29.İddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 30. Anayasa'n ın 46. maddesi şöyledir: "Devlet ve kamu tüzelki şileri; kamu yarar ının gerektirdi ği hallerde, gerçek karşılıklar ını peşin ödemek şart ıyla, özel mülkiyette bulunan ta şınmaz mallar ın tamam ını veya bir k ısm ını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamula ştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir. Kamulaştırma bedeli ile kesin hükme ba ğlanan art ırım bedeli nakden ve pe şin olarak ödenir. Ancak, tar ım reformunun uygulanmas ı, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskân projelerinin gerçekle ştirilmesi, yeni ormanlar ın yetiştirilmesi, k ıyılar ın korunmas ı ve turizm amac ıyla kamula ştırılan topraklar ın bedellerinin ödenme şekli kanunla gösterilir. Kanunun taksitle ödemeyi öngörebilece ği bu hallerde, taksitlendirme süresi be ş yılı aşamaz; bu takdirde taksitler e şit olarak ödenir. Başvuru Numaras ı: 2018/17345 Karar Tarihi : 19/10/2021 9Kamulaştırılan topraktan, o topra ğı doğrudan do ğruya işleten küçük çiftçiye ait olanlar ının bedeli, her halde pe şin ödenir. İkinci f ıkrada öngörülen taksitlendirmelerde ve herhangi bir sebeple ödenmemi ş kamulaştırma bedellerinde kamu alacaklar ı için öngörülen en yüksek faiz uygulan ır. " 31. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın ilk derece mahkemesi karar ından sonra yap ılan kanuni de ğişikliğin aleyhe uygulanmas ı sonucu objektif de ğer art ışının %50 ile sınırland ırılm ış olmas ına yönelik şikâyetlerinin özünün kamula ştırma bedelinin miktar ına ilişkin olduğu gözetildi ğinde başvurunun mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 32. Başvurucular ın kamula ştırma bedelinin tespitine ili şkin şikâyetinin aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığına ve başka bir kabul edilemezlik nedeni de bulunmad ığından kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Mülkün Varl ığı ile Müdahalenin Varl ığı ve Türü 33. Somut olayda ba şvurucular ın taşınmaz ı tamamen kamula ştırılm ıştır. Taşınmaz mal varl ığının Anayasa n ın 35. maddesinde yer alan mülkiyet hakk ının kapsam ına dâhil olduğunda tereddüt bulunmamaktad ır. Başvurucular ın taşınmaz ının mülkiyetinin kamulaştırma yoluyla Hazineye geçmi ş olmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği açıktır. Anayasa Mahkemesinin çok say ıda karar ında da belirtildi ği üzere ta şınmaz ın kamulaştırılmas ı mülkiyetten yoksun b ırakma niteli ği taşımaktad ır (Mehmet Akdo ğan ve Diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 32; AYM, E.1988/34, K.1989/26, 21/6/1989; E.2011/58, K.2012/70, 17/5/2012). Di ğer yandan ilk derece mahkemesi karar ından sonra yap ılan kanuni de ğişiklik ile kamula ştırılan taşınmazlar ın bedelinin tespitinde dikkate al ınan objektif de ğer art ışının %50 ile s ınırland ırılm ış olmas ı ve yarg ılama s ıras ında gerçekle şen bir kanun de ğişikliğinin bu şekilde geriye şamil olarak yürütülmesinin mülkiyet hakk ına yasal bir müdahale niteli ği taşıdığı da aç ıktır. ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 34. Anayasa'n ın 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 35. Anayasa n ın 35. maddesinde mülkiyet hakk ı s ınırsız bir hak olarak düzenlenmemi ş, bu hakk ın kamu yarar ı amac ıyla ve kanunla s ınırland ırılabileceği öngörülmü ştür. Mülkiyet hakk ına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'n ın 13. maddesinin de Başvuru Numaras ı: 2018/17345 Karar Tarihi : 19/10/2021 10gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ayr ıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 62). (1) Kanunilik 36. Kamula ştırman ın usul ve esaslar ı 2942 say ılı Kanun'da düzenlenmi ştir. Somut olayda, ba şvurucular ın taşınmaz ının havaalan ı koruma band ı içerisinde kald ığı için idare karar ıyla kamula ştırıldığı ve kamula ştırma sürecinin 2942 say ılı Kanun a göre sürdürülerek tamamland ığı görülmektedir. Di ğer yandan ilk derece mahkemesince ta şınmaza ili şkin objektif de ğer art ışı, Anayasa Mahkemesi taraf ından iptal edilen 2942 say ılı Kanun'un 11. maddesinin birinci f ıkras ının ( ı) bendine dayal ı olarak s ınırland ırılm ıştır. Anayasa Mahkemesinin 10/4/2019 tarihli ve E.2018/156, K. 2019/22 say ılı mezkur iptal karar ı 14/5/2019 tarihli Resmi Gazetede yay ımlanm ıştır. Buna göre yay ım tarihine kadar objektif değer art ırıcı unsur oran ını sınırlayan ilgili hüküm yürürlüktedir. Dolay ısıyla mahkemenin müdahalesinin kanuni dayana ğının bulundu ğu anlaşılmaktad ır. (2) Meşru Amaç 37. Somut olayda ba şvurucular ın taşınmaz ı havaalan ı koruma band ı içerisinde kald ığı için kamula ştırılm ıştır. Havaalan ı koruma band ı içerisinde kalan ta şınmazlar ın kamulaştırılmas ında kamu yarar ı bulundu ğu aç ıktır. Diğer yandan Anayasa Mahkemesi taraf ından iptal edilen 2942 say ılı Kanun'un 11. maddesinin birinci f ıkras ının ( ı) bendinde yer verilen hükmün kamula ştırma s ıras ında taşınmaz maliklerinin haks ız ve nedensiz zenginleşmeleri ihtimalini ortadan kald ırmay ı amaçlad ığı dikkate al ındığında Mahkemece mezkur hükmün somut olayda uygulanmas ının meşru amac ı haiz oldu ğu da aç ıktır. Nitekim başvuru konusu olayda uygulama alan ı bulan mezkûr kural ın kamu yarar ı amac ıyla gerçekleştirilen projelerde kamula ştırma maliyetlerinin azalt ılmas ı, yat ırım bedellerinin düşürülmesi ve bu suretle idarenin kaynaklar ının korunmas ı amac ıyla düzenlendi ği ve kamu yarar ı amac ına dönük oldu ğu anlaşılmaktad ır (AYM, E.2018/156, K.2019/22, 10/4/2019, 35). (3) Ölçülülük(a) Genel İlkeler 38. Ölçülülük ilkesi; elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2012/102, K.2012/207, 27/12/2012; E.2012/149, K.2013/63, 22/5/2013; E.2013/32, K.2013/112, 10/10/2013; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , 38). 39. Mülkiyet hakk ından yoksun b ırakma biçimindeki müdahalelerde, hedeflenen kamu yarar ı ile malikin bireysel yarar ı aras ında gözetilmesi gereken adil denge ancak malike tazminat ödenmek suretiyle sa ğlanabilir. Di ğer bir ifadeyle mülkten yoksun b ırakmalarda Başvuru Numaras ı: 2018/17345 Karar Tarihi : 19/10/2021 11malike tazminat ödenmesi, müdahaleyle malike yüklenen a şırı külfetin telafi edilmesini temin eden temel bir araçt ır. Anayasa'n ın 46. maddesi uyar ınca kamula ştırma yoluyla malikin mülkiyet hakk ının sona erdirildi ği hâllerde malike ödenmesi gereken tazminat ta şınmaz ın gerçek bedelidir. Bu itibarla ta şınmaz ın gerçek bedelinin ödenmedi ği durumlarda somut olay ın koşullar ı da gözetilerek müdahalenin orant ılı olmad ığı sonucuna ula şılabilir ( Cevat Aydın, B. No: 2014/13886, 4/10/2017, 59). 40. Çok say ıda al ıcısı ve sat ıcısı bulunmayan ve sat ışa konu olan mallar ın ayn ı nitelikte (homojen) olmad ığı emlak piyasas ında bir ta şınmaz ın herkes için geçerli, tek, değişmez ve kolay hesaplanabilir bir fiyat ının olmad ığı da gözönünde bulundurulmal ıdır. Anayasa'n ın korumas ı alt ında bulunan mülkiyet hakk ı aç ısından önemli olan, kamula ştırılan veya üzerinde irtifak hakk ı kurulan ta şınmaz ın gerçek de ğerinin 2942 say ılı Kanun'a göre belirlenmesi, irtifak hakk ı kurulan ta şınmazda meydana gelen de ğer düşüklüğü karşılığının objektif kriterlere göre tespit edilmesi ve ula şılmak istenen kamu yarar ı ile orant ılı bir bedelin başvuruculara ödenmesidir ( Mukadder Sa ğlam ve di ğerleri , B. No: 2013/2511, 22/1/2015, 48). 41. Kamula ştırma yoluyla malikin mülkiyet hakk ının sona erdirildi ği hâllerde taşınmaz ın gerçek bedelinin malike ödenmesi orant ılılık ilkesinin gere ğidir. Taşınmaz bedelinin tespiti teknik ve uzmanl ık gerektiren bir konudur. Bu nedenle kamula ştırılan taşınmaz ın bedelinin tespiti uzman mahkemelerin ve Yarg ıtay ın bu konudaki uzman dairelerinin yetki ve görevindedir. Anayasa Mahkemesi bu konuda uzmanla şmış bir mahkeme olmad ığı gibi mülkiyet hakk ı kapsam ında yap ılan bireysel ba şvurularda bedel veya değer düşüklüğü karşılığını hesaplamak gibi bir görevi de bulunmamaktad ır. Anayasa Mahkemesinin mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ile ödenen bedel aras ındaki ilişki yönünden yapaca ğı tespit, orant ılılık incelemesinden ibarettir ( Mukadder Sa ğlam ve diğerleri , 49; Abdülkerim Çakmak ve di ğerleri , B. No: 2014/1964, 23/2/2017, 52). 42. Mülkiyet hakk ının usule ili şkin güvenceleri hem özel ki şiler aras ındaki mülkiyet uyuşmazl ıklar ında hem de taraflardan birinin kamu gücü oldu ğu durumlarda geçerlidir. Bu bağlamda mülkiyet hakk ının korunmas ının söz konusu oldu ğu durumlarda usule ili şkin güvencelerin somut olayda sa ğland ığından söz edilebilmesi için derece mahkemelerinin kararlar ında konu ile ilgili ve yeterli gerekçe bulunmal ıdır. Ayr ıca belirtmek gerekir ki bu zorunluluk davac ının bütün iddialar ına cevap verilmesi anlam ına gelmemekle birlikte mülkiyet hakk ını ilgilendiren davan ın sonucuna etkili esasa ili şkin temel iddia ve itirazlar ın yarg ılama makamlar ınca özenli bir şekilde değerlendirilerek kar şılanmas ını gerektirmektedir (Kamil Darbaz ve Gmo Yap ı Grup End. San. Tic. Ltd. Şti., B. No: 2015/12563, 24/5/2018, 53). (b)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 43. Somut olayda ta şınmazlar ı kamulaştırılan başvuruculara ödenmesi gereken tazminat miktar ının tespitine yönelik aç ılan davada Mahkemece ta şınmaz ın gerçek bedelinin tespiti amac ıyla bilirki şi incelemesi yapt ırılm ıştır. Bilirkişi taraf ından düzenlenen raporda kapitalizasyon faizi %6, objektif de ğer art ış oran ı ise %200, ta şınmaz ın kuru tar ım yap ılan arazi vasf ında oldu ğu kabul edilmek suretiyle net gelir yöntemi kullan ılarak yap ılan hesaplamaya göre kamula ştırma bedeli 272.227,50 TL olarak tespit edilmi ş ve Mahkemece bu bedele hükmedilmi ştir. Hükmün taraflarca istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi, ilk derece mahkemesinin karar ını kald ırm ış; ilk derece mahkemesince %200 olarak belirlenen objektif de ğer art ışını ilk karar ın tesis edildi ği tarihten sonra yürürlü ğe giren Başvuru Numaras ı: 2018/17345 Karar Tarihi : 19/10/2021 127139 say ılı Kanun uyar ınca %50'den fazla olamayaca ğı gerekçesiyle yeniden hesaplayarak %50 değer art ışı ile karar vermi ş ve kamula ştırma bedelini 163.009,50 TL olarak belirlemiştir. 44. Başvurucular, esas olarak yarg ılama süreci devam etmekte iken gerçekle şen bir kanun değişikliğine istinaden ta şınmazlar ının değerini etkileyen objektif de ğer art ış oran ının %50 olarak dikkate al ınmas ından yak ınmaktad ır. Başvurucular ın lehine hükmedilen tazminat ın taşınmaz ın gerçek de ğerini karşılay ıp karşılamad ığının ve dolay ısıyla yarg ılama sıras ındaki bir kanun de ğişikliğinin geriye şamil olarak yürütülmesi suretiyle gerçekle şen yasal müdahalenin ölçülü olup olmad ığının denetiminin yap ılabilmesi bak ımından taşınmaz ın değerini etkileyen objektif unsurlar ın mahiyetinin ortaya konulmas ı gerekmektedir. 45. 2942 say ılı Kanun'un 11. maddesinin birinci f ıkras ının (f) bendinde araziler için kamulaştırma bedelinin ta şınmaz ın kamula ştırma tarihindeki mevkii ile şartlar ına göre ve olduğu gibi kullan ılmas ı hâlinde getirece ği net gelir esas al ınarak belirlenmesi öngörülmektedir. Türkiye'de düzenli ve sürekli tar ımsal getiri istatistikleri ise il ve ilçe tar ım müdürlükleri taraf ından il merkezi ve ilçeler düzeyinde tutulmaktad ır. Bu nedenle mahkemeler ve mahkemelerin atad ığı bilirkişiler, Yarg ıtay ın yerleşik içtihatlar ı doğrultusunda özel bir durum olmad ıkça kamula ştırma bedelinin tespitinde resmî birer kurum olan il ve ilçe tar ım müdürlüklerinin verilerini kullanmaktad ırlar ( Tahsin Erdo ğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, 63). 46. Net gelir yönteminde, ta şınmazda mutat olarak ekilen tar ım ürünlerinin ortalama verim miktar ı ile değerlendirme y ılındaki ortalama toptan kilogram sat ış fiyatlar ı esas al ınarak arazinin de ğerlendirme y ılında bir dekar ından elde edilecek gayrisafi geliri bulunur. Gayrisafi gelirden ortalama masraflar ç ıkar ılarak net gelir hesaplan ır. Hesaba al ınan ürünlerin y ıllık ortalama fiyatlar ı değil hasat dönemindeki fiyatlar ı esas al ınır (Cevat Ayd ın, B. No: 2014/13886, 4/10/2017, 57). 47. Arazilerde kamula ştırma bedeli, 2942 say ılı Kanun un 11. maddesinin birinci fıkras ının (f) bendi uyar ınca ve an ılan f ıkrada belirtilen bedel tespitine ili şkin diğer unsurlar da esas al ınmak suretiyle belirlenmektedir. Bu kapsamda ta şınmaz mal veya kayna ğın mevkii ile şartlar ına göre ve oldu ğu gibi kullan ılmas ı hâlinde getirece ği net gelir üzerinden bilimsel yöntemle hesaplama yap ılmakta; bu a şamaya kadar de ğerlendirmeye al ınmam ış, arazinin değerini olumlu veya olumsuz yönde etkileyebilecek somut ve objektif birtak ım özelliklerin bulunmas ı hâlinde ise özellikle an ılan f ıkran ın ( ı) bendi kapsam ında bunlar da dikkate alınarak kamula ştırma bedeli tespit edilmektedir (AYM, E.2018/156, K.2019/22, 33). Buna göre taşınmaz ın değerini etkileyen objektif unsurlar da de ğerin belirlenmesinde hesaba kat ılmaktad ır. Bu unsurlar ın tahdidi olarak say ılmas ı mümkün de ğil ise de ta şınmaz ın yola ve yerleşim yerine yak ınlığı, ticari ve i ş kapasitesi, deniz, göl, nehir gibi tabii güzelliklere uzakl ığı, imarl ı bölgelere yak ınlığı gibi özellikler buna örnek gösterilebilir ( Cevat Ayd ın, 59). Nihayetinde kamula ştırma suretiyle ta şınmaz ın bedelsiz olarak veya de ğerinin alt ındaki bir bedelle ki şinin mal varl ığından ç ıkar ılmas ının mümkün bulunmamas ı, kamulaştırmaya konu taşınmaz ın kamula ştırma bedelinin tespitini etkileyebilecek nitelik ve özellikleri ile bunlar ın kamula ştırma bedeline katk ısının gözetilmesini zorunlu k ılmaktad ır (AYM, E.2018/156, K.2019/22, 10/4/2019, 32). 48. Somut olayda bilirki şi raporunda, dava konusu ta şınmaz ın Hava Meydan Komutanl ığı sahas ı koruma band ı içinde ve birlik emniyet tel örgüsü biti şiğinde olmas ının, imar plan ı içindeki havaalan ına bitişik konumda ve konut imarl ı alanlara da çok yak ın mesafede olmas ının, Afyonkarahisar-Konya yoluna 1,4 km, Afyonkarahisar yerle şim Başvuru Numaras ı: 2018/17345 Karar Tarihi : 19/10/2021 13yerlerine (Ataköy) ise 3-3,5 km kadar mesafede yer almas ının, taşınmaz ile ayn ı konumda bulunan bölgedeki di ğer parsellerin imarl ı alanlara yak ınlığından dolay ı bu taşınmazlara yoğun talep bulunmas ının taşınmaz ın değerini %200 oran ında art ırdığı kabul edilmi ştir. Nitekim Mahkemece bu bilirki şi raporuna itibar edilerek kamula ştırma bedelinin tespiti yoluna gidilmi ştir. 49. Buna mukabil Bölge Adliye Mahkemesi, yarg ılama s ıras ında 2942 say ılı Kanun'un 11. maddesinin birinci f ıkras ının ( ı) bendinde yasama organ ınca gerçekle ştirilen objektif de ğer art ışının arazi bedelinin yar ısını geçmeyece ğine ilişkin kanuni de ğişiklik uyar ınca bilirki şilerce belirlenen %200 objektif de ğer art ışının yeniden yap ılan hesaplamada %50 objektif de ğer art ışı olarak al ınmas ı gerektiği değerlendirmesinde bulunmak suretiyle ilk derece mahkemesi karar ının kald ırılmas ına karar vermi ş ve taşınmaz ın kamulaştırma bedelini buna göre tespit etmi ştir. Nitekim yarg ılama s ıras ında gerçekle şen kanuni de ğişiklikle yürürlüğe giren kuralla di ğer objektif ölçüler sebebiyle uygulanacak art ış oran ı Kanun un 11. maddesinin birinci f ıkras ında belirtilen unsurlara göre tespit edilen arazi bedelinin %50 si ile sınırland ırılm ış olup bu oran ın taşınmaz ın özelliklerine göre %50 ve daha az oranda uygulanmas ı mümkün iken %50 nin üzerinde uygulanmas ı mümkün olmayacakt ır. Buna göre Bölge Adliye Mahkemesinin karar ına da esas te şkil eden mezkûr kural bu hâliyle do ğrudan kamulaştırma bedelinin tespiti ile ilgili olup kuralla getirilen s ınırlama belirlenecek kamulaştırma bedelinin tutar ını doğrudan etkileyecek niteliktedir. 50. Taşınmaz ın değerini etkileyen objektif nedenlerin her somut ta şınmaz yönünden ayr ı ayr ı değerlendirilmesi gerekmektedir. Ta şınmaz ın köy yerle şim yeri içinde kal ıp kalmamas ının, şehir merkezi ile ba ğlant ılı kara yolunun mevcut olup olmamas ının, su kaynağı olan dere ve nehirlere uzakl ığının, bölgedeki sulu tar ım arazi varl ığının az ya da çok olmas ının, rağbet görme derecesinin onun de ğerini etkileyebilece ği tabiidir. Olayda bilirki şi raporunda, somut ta şınmaz ın bu özellikleri dikkate al ınarak objektif de ğer art ırıcı unsur oran ı %200 olarak belirlendi ği hâlde Bölge Adliye Mahkemesi yarg ılama s ıras ında gerçekle şen mezkûr kanuni de ğişikliğe istinaden bunun en fazla %50 olabilece ğini kabul etmi ştir. Bölge Adliye Mahkemesi karar ında bu şekilde do ğrudan ilgili Kanun de ğişikliğine at ıf yap ılm ış olmakla bilirki şi raporunda yer alan ve ta şınmaz ın değerini art ırdığı kabul edilen objektif nedenlere yönelik somut bir ele ştiriye de yer verilmesine gerek görülmemi ştir. Esas ında Kanun'un aç ık hükmü gere ğince Bölge Adliye Mahkemesinin somut ta şınmazla ilgili bir değerlendirme yapmadan objektif de ğer art ırıcı unsur oran ını %50 ile s ınırlamas ının taşınmaz ın gerçek de ğerinin ödenip ödenmedi ğini tespite imkân verir bir uygulama oldu ğu da söylenemez. 51. Hâlbuki kamula ştırman ın anayasal ögelerinden biri gerçek kar şılık olduğundan kamulaştırılan taşınmaz ın bedeline dair yasal düzenlemelerin Anayasa da öngörülen gerçek karşılık ölçütüne uygun olmas ı gerekmektedir. Buna göre kamula ştırılan taşınmaz ın gerçek bedelinin malike ödenmesi, Anayasa n ın 13. ve 35. maddeleri kapsam ında mülkiyet hakk ının ve ölçülülük ilkesinin de bir gere ğidir. 52. Esas ında başvuru konusu olayda uygulama alan ı bulan ve arazilerde kamulaştırma bedelinin tespitinde di ğer objektif ölçüler sebebiyle uygulanacak olan objektif değer art ırıcı unsur oran ını %50 ile s ınırland ıran mezkûr kural ın kamu yarar ı amac ıyla gerçekleştirilen projelerde kamula ştırma maliyetlerinin azalt ılmas ı, yat ırım bedellerinin düşürülmesi ve bu suretle idarenin kaynaklar ının korunmas ı amac ıyla düzenlendi ği ve kamu yarar ı amac ına dönük oldu ğu anlaşılmaktad ır. Buna göre arazilerde kamula ştırma bedelinin tespitinde asli de ğer biçme yönteminin ta şınmaz mal veya kayna ğın mevkii ile şartlar ına göre Başvuru Numaras ı: 2018/17345 Karar Tarihi : 19/10/2021 14ve olduğu gibi kullan ılmas ı hâlinde getirece ği net gelir üzerinden bilimsel olarak hesaplama yap ılmas ı olduğu gözetildi ğinde bu şekilde belirlenecek bedel üzerinden di ğer objektif ölçüler sebebiyle uygulanacak art ış oran ının makul, belirli ve öngörülebilir bir seviyede tutulabilmesi ile kamula ştırma maliyetlerinin azalt ılmas ı bak ımından diğer objektif ölçüler sebebiyle uygulanacak art ırım oran ına oransal bir üst s ınır getirilmesinin mezkûr kural ın amac ını gerçekle ştirmeye elveri şli olmad ığı söylenemez (AYM, E.2018/156, K.2019/22, 10/4/2019, 35, 36). 53. Öte yandan yukar ıda da değinildiği üzere kamula ştırman ın anayasal ögelerinden birinin de gerçek kar şılık olduğu dikkate al ındığında objektif de ğer art ırıcı unsur oran ını %50 ile s ınırland ıran mezkûr kural ın somut ba şvuru konusu olayda uygulanmas ının ölçülü bir müdahale niteli ği taşıyıp taşımad ığının tespiti gerekmektedir. 54. Öncelikle 7139 say ılı Kanun un genel gerekçesinde ve mezkûr kural ın yer ald ığı madde gerekçesinde ifade edildi ği üzere objektif de ğer art ışı uygulamas ıyla taşınmaz ın değerinde %100, %200 hatta %300 lere varan oranlarda art ış yap ılmas ını gerektiren durumlara uygulamada s ıklıkla rastland ığı görülmektedir. Bu durumda uygulanacak objektif değer art ırıcı unsur oran ının %50 ile s ınırland ırılmas ı; kamula ştırmaya konu ta şınmaz ın somut olarak sahip oldu ğu, daha önce arazi bedelinin belirlenmesinde etkili olabilecek di ğer bir unsur içinde veya kapitalizasyon faiz oran ının tespit edilmesi s ıras ında değerlendirilmemi ştir. Bu gerçeklik de ta şınmaza olumlu yönde katk ı ve değer sağlayan unsurlar ın olmas ı gerektiği oranda ve ölçüde kamula ştırma bedelinin tespitinde dikkate alınmamas ı sonucunu do ğuracakt ır. Kamula ştırmada gerçek kar şılığın malike ödenmesi gerekliliği karşısında araziyi emsallerine göre daha de ğerli k ılan olumlu özelliklerinin önemli ölçüde bedele yans ıtılmas ını engelleyebilecek şekilde oransal s ınırlama öngörülmesinin gerekli oldu ğu söylenemeyece ği gibi öngörülen s ınırlama ola ğan koşullarda %50 nin üzerinde objektif de ğer art ışı uygulanmas ı gereken ta şınmazlar yönünden kamula ştırmada gerçek bedelin tam olarak tespitini ve malike ödenmesini engelleyece ğinden kamu yarar ı ile malikin mülkiyet hakk ı aras ında gözetilmesi gereken adil dengeyi malik aleyhine bozmaktad ır (AYM, E.2018/156, K.2019/22, 10/4/2019, 37). Nitekim yarg ılama s ıras ında gerçekleştirilen kanuni de ğişiklikle somut olayda uygulama alan ı bulan 2942 say ılı Kanun un 11. maddesinin birinci f ıkras ının ( ı) bendinde yer alan arazi bedelinin yar ısını geçmemek ve ibaresi, Anayasa Mahkemesince yukar ıda yer verilen gerekçelerle Anayasa ya ayk ırı bulunarak 10/4/2019 tarihli ve E.2018/156, K.2019/22 say ılı kararla iptal edilmi ştir. 55. Bu durumda Anayasa Mahkemesinin söz konusu iptal karar ının içeriğinde de tespit edildi ği üzere kamula ştırma bedelinin tespitinde kamula ştırman ın anayasal ögelerinden biri olan gerçek kar şılığa ulaşılmas ını engelleyen, mülkiyet hakk ının ölçüsüz biçimde sınırland ırılmas ına neden olan ve ba şvuru konusu olayda uygulama alan ı bulan iptal karar ına konu mezkûr kural ın kamula ştırma işlemini Anayasa'ya ayk ırı hâle getirdi ği dikkate alındığında yarg ılama s ıras ındaki bir kanun de ğişikliğinin geriye şamil olarak yürütülmesi suretiyle gerçekle şen yasal müdahalenin ölçülü oldu ğundan bahsetmek mümkün görülmemektedir. 56. Buna göre de Bölge Adliye Mahkemesinin hükme esas al ınan bilirki şi raporundaki somut tespitlere yönelik herhangi bir ele ştiri getirmeden ve salt kanuni değişikliğe atfen soyut olarak objektif de ğer art ırıcı unsur oran ının %50'yi geçemeyece ği kabulünden hareketle bu oran ı %50 ile s ınırland ırmas ının kamula ştırma işlemi nedeniyle taşınmaz ın değerinde olu şan azalman ın tam olarak kar şılanmas ını da engelledi ği anlaşılmaktad ır. Bu durumda kamula ştırma sebebiyle mülkiyet hakk ına yap ılan Başvuru Numaras ı: 2018/17345 Karar Tarihi : 19/10/2021 15müdahalelerde ta şınmaz ın gerçek bedelinin ödenmesi gerekti ği, bedel tespitinde ta şınmaz ın özelliklerine göre de ğişen objektif de ğer art ışı oran ının %50 ile s ınırland ırılmas ının taşınmaz ın gerçek de ğerinin belirlenmesi imkân ını ortadan kald ırdığı, kamulaştırmada gerçek bedelin ödenmemesinin mülkiyet hakk ının özünü zedeledi ği ve daha sonra Anayasa Mahkemesince de iptal edilen ve söz konusu uygulamaya cevaz veren kanuni düzenlemenin yürürlükte oldu ğu dönemdeki somut olaya özgü uygulanma şekliyle ba şvuruculara yükledi ği külfetin a şırı ve ölçüsüz oldu ğu sonucuna ula şılmaktad ır. 57. Sonuç olarak Anayasa Mahkemesinin mezkur iptal karar ında yer alan hususlar da dikkate al ındığında kamula ştırma bedelinin tespitinde kamula ştırman ın anayasal ögelerinden biri olan gerçek kar şılığa ulaşılmas ını objektif de ğer art ışına üst s ınır koymak suretiyle engelleyen ve mülkiyet hakk ının ölçüsüz biçimde s ınırland ırılmas ına neden olan Kanun hükmünün somut olayda uygulanmas ı nedeniyle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence altına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 58. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 59. Başvurucular, maddi ve manevi tazminat ödenmesi talebinde bulunmu ştur. 60. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 61. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). Başvuru Numaras ı: 2018/17345 Karar Tarihi : 19/10/2021 1662.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilmeden önce ihlalin kayna ğının belirlenmesi gerekir. Buna göre ihlal; idari eylem ve işlemler, yarg ısal işlemler veya yasama i şlemlerinden kaynaklanabilir. İhlalin kayna ğının belirlenmesi uygun giderim yolunun belirlenebilmesi bak ımından önem ta şımaktad ır (Mehmet Do ğan, 57). 63.İhlal, idari makamlar ın veya derece mahkemelerinin Anayasa ya uygun yorum yapmalar ına imkân vermeyecek aç ıklıktaki bir kanun hükmünü uygulamalar ı veya kanundaki belirsizlikler sebebiyle ortaya ç ıkm ışsa bu ihlal kanunun uygulanmas ından değil doğrudan kanundan kaynaklanmaktad ır. Bu durumda söz konusu ihlalin bütün sonuçlar ıyla giderilebildi ğinden söz edilebilmesi için ancak ihlale yol açan kanun hükmünün ortadan kald ırılmas ı veya ilgili hükmün yeni ihlallere yol aç ılmayacak bir şekilde değiştirilmesi ya da yeni ihlallere yol aç ılmas ının önüne geçilmesi için belirsizli ğin giderilmesi suretiyle giderilebilir ( Süleyman Ba şmeydan , B. No: 2015/6164, 20/6/2019, 70). 64. Başvuruya konu olayda Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği ve ihlalin do ğrudan Anayasa Mahkemesince sonradan iptal edilen 2942 say ılı Kanun un 11. maddesinin birinci f ıkras ının ( ı) bendinde yer alan " arazi bedelinin yar ısını geçmemek ve " ibaresinden ve Anayasa Mahkemesinin mezkur iptal karar ına konu ilgili hükmün somut olayda uygulanmas ından kaynakland ığı sonucuna var ılm ıştır. 65.İlgili Kanun hükmü söz konusu iptal karar ı nedeniyle hâlihaz ırda yürürlükte olmad ığına göre yeniden yarg ılama mağduriyetin giderilmesi için uygun bir yol olacakt ır. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin ilgili Mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 66. Yeniden yarg ılama yap ılmas ına karar verilmesi mülkiyet hakk ının ihlalinin giderimi bak ımından yeterli görüldü ğünden ba şvurucular ın tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. 67. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL tutar ındaki yarg ılama giderinin ba şvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Alt ıncı başvurucu yönünden ölüm nedeniyle ba şvurunun DÜ ŞMESİNE, B. Diğer başvurucular yönünden mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2018/17345 Karar Tarihi : 19/10/2021 17C. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Afyonkarahisar 2. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2016/574, E.2017/369) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucular ın tazminat taleplerinin REDD İNE, F. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894.70 TL yarg ılama giderinin alt ıncı başvurucu d ışındaki ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, G. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına; ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal faiz UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 19/10/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI