TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ZÜLKÜF KILIÇ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/27032) Karar Tarihi: 14/9/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 11/10/2022-31980 Başvuru Numaras ı: 2018/27032 Karar Tarihi : 14/9/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Kemal ÖZEREN Başvurucu : Zülküf KILIÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, psikolojik taciz nedeniyle ki şinin maddi ve manevi varl ığını koru
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ZÜLKÜF KILIÇ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/27032) Karar Tarihi: 14/9/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 11/10/2022-31980 Başvuru Numaras ı: 2018/27032 Karar Tarihi : 14/9/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Kemal ÖZEREN Başvurucu : Zülküf KILIÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, psikolojik taciz nedeniyle ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geliştirme hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 5/9/2018 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu, bireysel ba şvuruya konu olaylar ın gerçekle ştiği dönemde Bingö l Üniversitesi ( İdare) Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyat ı Bölümünde yard ımc ı doçent (doktor ö ğretim üyesi) unvan ıyla öğretim üyesi olarak görev yapmaktad ır. 6. Başvurucu hakk ında 2011 ila 2013 y ıllar ında dokuz farkl ı disiplin cezas ı tesis edilmiştir. Bahse konu disiplin cezalar ı ve bunlara ili şkin yarg ılama süreci şöyledir: i. Başvurucu 26/10/2011, 27/10/2011 ve 28/10/2011 tarihlerinde belli saatlerde izinli ve mazeretli olmamas ına rağmen işe gelmedi ği gerekçesiyle İdarenin 27/12/2011 tarihli i şlemiyle uyarma cezas ıyla cezaland ırılm ıştır. Elâz ığ 2. İdare Mahkemesinin (Mahkeme) 14/11/2012 tarihli karar ıyla, başvurucunun derslerini Başvuru Numaras ı: 2018/27032 Karar Tarihi : 14/9/2022 3aksatt ığı yönünde bir tespitin bulunmamas ı gerekçesiyle dava konusu i şlemin iptaline karar verilmi ştir. Bu karara yönelik itiraz, Malatya Bölge İdare Mahkemesinin (Bölge İdare Mahkemesi) 27/9/2013 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. ii.İdarenin 27/12/2011 tarihli i şlemiyle ba şvurucu, birçok konuda mesnetsiz iddialarla kurumu ve ki şileri mağdur edecek şikâyetlerde bulundu ğu gerekçesiyle kınama cezas ıyla cezaland ırılm ıştır. Mahkemenin 14/11/2012 tarihli karar ıyla, başvurucunun dilekçelerinde kulland ığı ifadelerin mevzuata ayk ırı olmad ığı ve İdareye yapt ığı başvurulara cevap alabilmek için yeni ba şvurularda bulundu ğu belirtilerek i şlemin iptaline karar verilmi ştir. Bu karara yönelik itiraz, Bölge İdare Mahkemesinin 18/12/2013 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. iii. Başvurucu, görev s ıras ında amirine sözle sayg ısızlık etmek fiilini i şlediği gerekçesiyle İdarenin 3/2/2012 tarihli i şlemiyle ayl ıktan kesme cezas ıyla cezaland ırılm ıştır. Mahkeme 14/11/2012 tarihli karar ıyla başvurucunun İdareye sunduğu dilekçesindeki ifadelerin sayg ısızlık olarak nitelendirilemeyece ği gerekçesiyle dava konusu i şlemin iptaline karar vermi ştir. Bu karara yönelik temyi z istemi Dan ıştay Sekizinci Dairesinin 24/3/2015 tarihli karar ıyla reddedilmi ş ve anılan karar onanm ıştır. iv. Hastal ık raporunu en geç raporun düzenlendi ği günü takip eden gün intikal ettirmediği gerekçesiyle ba şvurucu, İdarenin 22/5/2013 tarihli i şlemiyle uyarma cezas ıyla cezaland ırılm ıştır. Mahkemenin 29/3/2016 tarihli karar ıyla soruşturma raporunun olay ı tüm yönleriyle ortaya koyacak nitelikte olmad ığı ve eksi k incelemeye dayal ı olarak haz ırland ığı gerekçesiyle i şlemin iptaline karar verilmi ştir. Bu karara yönelik istinaf ba şvurusu Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesinin 23/12/2016 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. v. Başvurucunun, gerçe ğe ayk ırı rapor ve belge düzenlemek, ö ğretim eleman ı sıfat ı ile bağdaşmayacak eylemde bulunmak fiillerini i şlediğinden bahisle İdarenin 17/12/2013 tarihli i şlemiyle hakk ında kademe ilerlemesinin durdurulmas ı cezas ı tesis edilmi ştir. Elâz ığ 1. İdare Mahkemesinin 3/2/2015 tarihli karar ıyla, başvurucuya savunma hakk ı tan ınmad ığı ve usulüne uygun soru şturma yürütülmedi ği gerekçesiyle dava konusu i şlemin iptaline karar verilmi ştir. Bu karara yönelik temyiz istemi Dan ıştay Sekizinci Dairenin 26/1/2017 tarihli karar ıyla reddedilmi ş ve an ılan karar onanm ıştır. vi. Doktora tezinde usulüne uygun olmayan al ıntı yaparak " bir başkas ının bilimsel eserinin veya çal ışmas ının tümünü veya bir k ısm ını kaynak belirtmeden kendi eseri gibi göstermek " şeklindeki disiplin suçunu i şlediği gerekçesiyle başvurucunun üniversite ö ğretim üyeli ği mesleğinden ç ıkar ılmas ı cezas ı ile cezaland ırılmas ı İdare taraf ından teklif edilmi ştir. Yüksekö ğretim Kurulu Ba şkanl ığı (YÖK) Yüksek Disiplin Kurulu 12/9/2013 tarihinde teklifin reddine, ba şvurucunun eyleminin mevzuatta geçen di ğer hükümler çerçevesinde de ğerlendirilmesi için İdareye gönderilmesine karar vermi ştir. vii. Başvurucu hakk ında tesis edilen üç farkl ı kademe ilerlemesinin durdurulmas ı cezas ı, başvurucunun itiraz ı üzerine YÖK'ün muhtelif tarihli kararlar ıyla kald ırılm ıştır. Bu nedenle söz konusu i şlemlerin iptali i şlemiyle aç ılm ış Başvuru Numaras ı: 2018/27032 Karar Tarihi : 14/9/2022 4davalar hakk ında Mahkemece farkl ı tarihlerde karar verilmesine yer olmad ığına karar verilmi ştir. 7. Başvurucu, kendisine verilen disiplin cezalar ının mahkeme kararlar ıyla iptal edilmesi nedeniyle u ğrad ığını iddia etti ği zararlar ın tazminine karar verilmesi talebiyle 26/5/2014 tarihinde tam yarg ı davas ı açm ıştır. Dava dilekçesinde ba şvurucu; hakk ında yürütülen disiplin soru şturmalar ının ve cezalar ının bir işkence arac ı olarak kullan ıldığını, bu yolla kendisine psikolojik taciz uyguland ığını ileri sürmü ştür. Ayr ıca başvurucu süreç içinde psikolojik tedavi gördü ğünü belirterek buna ili şkin raporlar ı Mahkemeye sunmu ştur. 8. Mahkeme 30/12/2014 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde; uyu şmazl ık konusu olayda hizmet kusurunun bulunmad ığı, başvurucunun ileri sürdüğü zarar ın muhtemel zarar kapsam ında kald ığı, tam yarg ı davalar ında ise ancak ilgilinin uğrad ığı gerçek zararlar ın tazmininin amaçland ığı vurgulanarak ba şvurucunun iddialar ı karşısında İdarenin tazminat ödemekle yükümlü tutulabilmesine olanak bulunmad ığı ifade edilmiştir. 9. Başvurucu bu karara kar şı temyiz talebinde bulunmu ştur. Temyiz dilekçesinde başvurucu; görevine son verilmeden önce kendisine psikolojik şiddet uyguland ığını, istifa etmeye zorland ığını, bu süreçte psikolojik tedavi görmek zorunda kald ığını ileri sürmü ştür. Söz konusu raporlar ı Mahkemeye sunmas ına rağmen Mahkemece bu husustaki iddialar ının dikkate al ınmad ığını vurgulayan ba şvurucu, mahkeme karar ının bozulmas ını talep etmi ştir. 10. Dan ıştay Sekizinci Dairesi 30/5/2018 tarihinde, mahkeme karar ının tazminat talebinin reddine ili şkin k ısm ının onanmas ına; nispi vekâlet ücretine hükmedilmesine ili şkin kısm ının ise bozulmas ına karar vermi ştir. Onama karar ının gerekçesinde, mahkeme karar ının ve dayand ığı gerekçenin usule ve kanuna uygun oldu ğu ve bozulmas ını gerektirecek bir neden bulunmad ığı belirtilmi ştir. 11. Nihai karar 6/8/2018 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 12. Öte yandan İdare 5/2/2015 tarihinde, intihal yap ıldığı gerekçesiyle başvurucunun doktora tezinin iptaline ve doktor unvan ının geri al ınmas ına karar vermi ştir. Aç ılan davada Elâz ığ 1. İdare Mahkemesinin 29/9/2017 tarihli karar ıyla işlemin iptaline karar verilmiştir. Kararda, konu ile ilgili bilirki şi raporlar ına da dayan ılarak intihal kapsam ve boyutuna ula şmayan at ıf ve al ıntılama hatalar ı nedeniyle tesis edilen i şlemde hukuka uyarl ık bulunmad ığı belirtilmi ştir. 13. Bununla birlikte ba şvurucu; görev yapt ığı üniversitenin rektörü, rektör yard ımc ısı, fen edebiyat fakültesi dekan ı ve Türk dili ve edebiyat ı bölüm ba şkan ı hakk ında görevi kötüye kullanma suçunu i şledikleri iddias ıyla suç duyurusunda bulunmu ştur. Bingöl Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 13/7/2012 tarihinde soru şturma izni verilmesi için evrak ın YÖK'e gönderilmesine karar vermi ştir. YÖK 21/3/2013 tarihli i şlemle ilgililer hakk ında soruşturma açılmas ına gerek olmad ığına karar vermi ştir. 14. Ayr ıca başvurucu hakk ında görev yapt ığı üniversitenin rektörünün şikâyeti üzerine sesli ve görüntülü bir ileti ile hakaret suçundan ceza yarg ılamas ı yürütülmü ştür. Bingöl 2. Asliye Ceza Mahkemesinin 10/6/2013 tarihli karar ıyla başvurucunun eyleminin Başvuru Numaras ı: 2018/27032 Karar Tarihi : 14/9/2022 5psikolojik tacizle ilgili bir yaz ıyı internet sitesinde yay ımlamaktan ibaret oldu ğu, suç işleme kast ıyla hareket etmedi ği belirtilerek beraatine karar verilmi ştir. 15. Yine ba şvurucu, söz konusu ki şiler hakk ında adli yarg ıda tazminat davas ı açm ıştır. Bingöl 2. Asliye Hukuk Mahkemesi söz konusu tazminat davas ında somut olayda tazminat davas ının kişiler aleyhine de ğil idareler aleyhine aç ılabileceğini belirterek davan ın husumet yoklu ğundan reddine karar vermi ştir. 16. Son olarak ba şvurucunun görev süresinin sona ermesi nedeniyle İdarenin 7/5/2013 tarihli i şlemiyle yeniden atanmamak suretiyle görevine son verilmesine kara r verilmiş ve bu tarihten itibaren Üniversiteyle ili şiği kesilmiştir. İşlemin iptali istemiyle aç ılan davada ilk olarak Mahkeme 10/4/2014 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Kararda, İdarenin görev süresini uzatmak hususundaki takdir yetkisine vurgu yap ılm ış; takdir yetkisinin kullan ımı konusunda kamu hizmetinin gereklerine ve kamu yarar ına ayk ırılık bulunmad ığı, işlemin tesisi sürecinde de usule uyuldu ğu belirtilmi ştir. Dan ıştay Sekizinci Dairesi bu karar ı onad ıktan sonra karar düzeltme a şamas ında başvurucunun karar düzeltme talebini kabul ederek Mahkemenin ret karar ının bozulmas ına karar vermi ştir. Nihai olarak göreve son verme i şleminin iptaline ili şkin olarak Erzurum 2. İdare Mahkemesi taraf ından verilen karar Dan ıştay Sekizinci Dairesi taraf ından onanm ış, bu karara yönelik karar düzeltme talebi de 19/1/2022 tarihinde reddedilmi ştir. 17. Ayr ıca başvurucu hakk ında Ankara Üniversitesi T ıp Fakültesi Hastanesinde 3/8/2012 tarihinde "depresif duygu durumu, anhedoni ve insomnia" tan ılar ıyla tek hekim taraf ından 10 gün, 28/8/2012 tarihinde ayn ı tan ıyla sağlık kurulu taraf ından 1 ay, Ankara Gazi Mustafa Kemal Hastanesinde 26/9/2012 tarihinde "depresif nöbet" tan ısıyla 10 gün istirahat raporu düzenlenmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 18.İlgili hukuk için bkz. Mehmet Bayrakc ı, B. No: 2014/8715, 5/4/2018, 30-45; Ebru Bilgin [GK], B. No: 2014/7998, 19/7/2018, 43-67, Türkan Aydo ğmuş, B. No: 2018/19000, 12/1/2022, 16-18. V.İNCELEME VE GEREKÇE 19. Anayasa Mahkemesinin 14/9/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 20. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılama imkân ının olmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 21. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/27032 Karar Tarihi : 14/9/2022 6B. Kişinin Maddi ve Manevi Varl ığını Koruma ve Geli ştirme Hakk ının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 22. Başvurucu; daha önce herhangi bir psikolojik sorunu olmamas ına rağmen yaşadığı olaylar nedeniyle tedavi görmek zorunda kald ığını, yürütülen soru şturmalar sonucunda kendisine dokuz farkl ı disiplin cezas ı uyguland ığını ve bunlar ın yarg ı yoluyla iptal edildiğini belirtmi ştir. Bununla birlikte süreç içinde doçentlik ve profesörlük başvurus u yapamad ığını, ayr ıca doktora tezinin iptal edilip doktor unvan ının al ındığını ve yeniden atanmamak suretiyle görevine son verildi ğini, bunun öncesinde de bask ılarla istifa etmeye zorland ığını ifade etmi ştir. İleri sürdü ğü olaylar ba ğlam ında kendisine sürekli ve sistemati k bir şekilde psikolojik taciz uyguland ığını, bu hususta açt ığı tam yarg ı davas ının reddedildi ğini vurgulayan ba şvurucu, özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 2. Değerlendirme 23. Anayasa'n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak " Kişinin dokunulmazl ığı, maddi ve manevi varl ığı" kenar başlıklı 17. maddesinin birinci ve üçüncü fıkralar ı şöyledir: "Herkes, ya şama, maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahiptir. ...Kimseye i şkence ve eziyet yap ılamaz; kimse insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz." 24. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 1879/2013, 16). Ba şvuruya konu şikâyetlerin tümü -Anayasa Mahkemesinin önceki kararlar ı da dikkate al ınarak- Anayasa'n ın 17. maddesi kapsam ında değerlendirilmi ştir (Hüdayi Erco şkun, B. No: 2013/6235, 10/3/2016, 59, 60; Sümeyye Örnek , B. No: 2014/11091, 7/6/2017, 16; Mehmet Bayrakc ı, 50; Ebru Bilgin, 70; Türkan Aydo ğmuş, 22). 25. Anayasa n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahip oldu ğu belirtilmekte olup söz konusu düzenleme, Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin 8. maddesinde düzenlenen özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında güvence alt ına al ınan fiziksel ve zihinsel bütünlü ğün korunmas ı hakk ına karşılık gelmektedir ( Sevim Akat E şki, B. No: 2013/2187, 19/12/2013, 30). 26. Anayasa Mahkemesi önceki kararlar ında, Anayasa'n ın 17. maddesinin birinci fıkras ı ile üçüncü f ıkras ının koruduğu temel haklara bir eylemin Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ının kapsam ına girebilmesi için asgari bir a ğırlık düzeyine ula şmış olmas ı gerektiğine ve söz konusu a ğırlık düzeyi belirlenirken gözönüne al ınmas ı gereken durumlara ilişkin ilkeler tespit etmi ştir (Şehnaz Ayhan , B. No: 2013/6229, 15/4/2014, 21-26; Işıl Yayk ır, B. No: 2013/2284, 15/4/2014, 31-36; Emel Lelo ğlu, B. No: 2013/3512, 17/7/2014, 26-31; Hüdayi Erco şkun, 84-88; Hacer Kahraman , B. No: 2013/7935, 20/4/2016, 51-56). Bu tespitler ışığında somut olaya konu muamelelerin uygulan ış şekli ve yöntemi ile Başvuru Numaras ı: 2018/27032 Karar Tarihi : 14/9/2022 7özellikle meydana getirdi ği fiziksel ve ruhsal etkiler aç ısından başvurunun Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı kapsam ında değerlendirilmesi için gerekli olan asgari e şiği aştığı söylenemez. Bu nedenle ba şvurucunun şikâyetlerinin Anayasa n ın 17. maddesinin birinci fıkras ı kapsam ında değerlendirilmesi uygun görülmü ştür (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Mehmet Bayrakc ı, 59; Ebru Bilgin, 76, Türkan Aydo ğmuş, 24). a. Kabul Edilebilirlik Yönünden27. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Genel İlkeler 28. Anayasa Mahkemesinin önceki kararlar ında; çal ışan bireylerin maddi ve manevi varl ıklar ının korunmas ı bağlam ında devletin Anayasa'n ın 17. maddesinin yan ı sıra 5., 12., 49. ve 56. maddeleri çerçevesinde üstlenmesi gereken negatif ve pozitif yükümlülüklerinin kapsam ına, başta 3/5/1996 tarihli Gözden Geçirilmi ş Avrupa Sosyal Şart ı ile Uluslararas ı Çal ışma Örgütü (ILO) bünyesinde imzalanan sözle şmeler olmak üzere uluslararas ı sözleşmelere taraf olan devletlerin taahhütlerine, bu do ğrultuda hayata geçirilen düzenlemelere ili şkin aç ıklay ıcı değerlendirmelere ve genel ilkelere yer verilmi ştir (Mehmet Bayrakc ı, 61-72, Ebru Bilgin, 79-83). 29. Söz konusu de ğerlendirmelerde Anayasa Mahkemesi, her somut olay ın kendi bütünlüğü içinde de ğerlendirilmesi ko şuluyla bireylerin çal ışma ortamlar ında maruz kald ıklar ını ileri sürdükleri eylem, i şlem ya da ihmallerin psikolojik taciz derecesine ula şmas ı için birtak ım unsurlar ın aranmas ı gerektiğini vurgulam ıştır. Bu bağlamda ILO ile Çal ışma ve Sosyal Güvenlik Bakanl ığınca haz ırlanan yay ın ve raporlar da dikkate al ındığında muamelelerin psikolojik taciz olarak vas ıfland ırılabilmesi için; i.İşyeri ile ilgili olarak i şyerindeki yöneticiler ve/veya di ğer çal ışanlar taraf ından gerçekle ştirilmesi ya da bu tür müdahalelere göz yumulmas ı, ii. Süreklilik arz edecek şekilde tekrarlanmas ı, keyfîlik içermesi, sistemli ve kas ıtlı olmas ı, yıldırma ve d ışlama amac ı taşımas ı, iii. Mağdurun kişiliğinde, mesleki durumunda veya sa ğlığında zarar ortaya çıkaran ya da ciddi bir zarar tehlikesi içermesi gerekir ( Mehmet Bayrakc ı, 69; Ebru Bilgin, 80; Türkan Aydo ğmuş, 27). 30. Muamelelerin neden oldu ğu sonuçlar ın boyutu ma ğdurun konumuna, muamelelerin süresine, s ıklığına, kim ya da kimler taraf ından gerçekle ştirildiğine, mağdurun cinsiyetine, ya şına ve sağlık durumuna kadar birçok faktöre göre de ğişebilmektedir ( Aynur Özdemir ve di ğerleri , B. No: 2013/2453, 24/3/2016, 79; Hacer Kahraman , 69, Mehme t Bayrakc ı, 70, Ebru Bilgin , 81; Türkan Aydo ğmuş, 28). Başvuru Numaras ı: 2018/27032 Karar Tarihi : 14/9/2022 831. Yine bu de ğerlendirmelere göre çal ışanlar ın yaşamlar ına etkisi bak ımından çekilmez bir a ğırlık ve yoğunluk derecesine ula şarak onlar ın manevi bütünlüklerini tehdit eden ve psikolojik taciz olarak nitelendirilen eylem, i şlem ya da ihmaller konusunda Anayasa'n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ı kapsam ında devletin üstlenmesi gereken poziti f yükümlülükler temel olarak şöyle s ıralanabilir: i. Çal ışanlara yönelen psikolojik taciz mahiyetindeki davran ışlar ın oluşmamas ı için önlemler al ınmas ı ii.Şikâyetleri etkili şekilde inceleyecek denetim mekanizmalar ının oluşturulmas ı iii. Pozitif ayr ıcal ıklar tan ınmas ı gereken çal ışanlar ın önündeki güçlüklerin kald ırılmas ı ve kolayla ştırıcı imkânlardan yararland ırılmas ının sağlanmas ı iv. Y ıldırıcı ve kas ıtlı tutumlara maruz kalanlar ın uğrad ıklar ı maddi ve manevi zararlar ının giderilmesi ya da ortaya ç ıkan uyuşmazl ıklar ın çözümüne ili şkin yasal altyap ının oluşturulmas ı ve suç te şkil eden durumlarda sorumlular ın yasal çerçevede cezaland ırılmalar ının sağlanmas ı v. Oluşan zararlar ın tazmin edilmesi amac ıyla aç ılan davalarda ma ğdurlar ın haklar ını adil şartlarda savunabilece ği etkili usule ili şkin güvencelerden yararland ırılmas ı ve yarg ılamalar sonucunda temel haklar ın içerdiği güvenceleri koruyacak şekilde mahkemelerce ula şılan sonuçlar ın ilgili ve yeterli gerekçelerle açıklanmas ı (Mehmet Bayrakc ı, 71; Ebru Bilgin, 82; Türkan Aydo ğmuş, 29) 32. Anayasa Mahkemesince yap ılan de ğerlendirmelerde mevzuat ın yorumlanmas ıyla ilgili sorunlar ı çözmenin öncelikle derece mahkemelerinin yetki ve sorumluluk alan ında olduğu da daha önceki kararlarda s ıklıkla vurgulanm ıştır. Sistemli ve kas ıtlı olarak haks ız şekilde gerçekle ştirildiği iddia edilen eylem, i şlem ve ihmallerin psikolojik taciz olarak de ğerlendirilip de ğerlendirilmeyece ğine yönelik yap ılacak incelemede olay ın tüm taraflar ı ile doğrudan temas hâlinde bulunan derece mahkemelerinin olay ın koşullar ını değerlendirmek aç ısından daha avantajl ı konumda bulundu ğu tart ışmas ızdır. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesinin rolü bu kurallar ın yorumunun Anayasa ya uygun olup olmad ığını belirlemekle s ınırlıdır (Aynur Özdemir ve di ğerleri , 81; Hacer Kahraman , 70, Mehmet Bayrakc ı, 72, Ebru Bilgin, 83; Türkan Aydo ğmuş, 30). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 33. Somut olayda ba şvurucunun haks ız yere maruz kald ığını ileri sürdü ğü işlemlerin ba şvurucunun ya şam ına etkisi bak ımından çekilmez bir a ğırlık ve yoğunluk derecesine ula şıp ulaşmad ığı değerlendirilirken süreç içinde gerçekle şen vak ıalar ın tümünün birlikte de ğerlendirilmesi gerekti ği tart ışmas ızdır. 34. Başvurucu hakk ında 2011 ila 2013 y ıllar ında dokuz farkl ı disiplin cezas ı tesis edilmiştir. Bu disiplin cezalar ının üçü itiraz üzerine YÖK taraf ından kald ırılm ış, diğerleri hakk ında ise derece mahkemelerince hukuka ayk ırı olduklar ı gerekçesiyle iptal kararlar ı verilmiştir. Devam eden süreçte intihal gerekçesiyle ba şvurucunun doktora tezi iptal edilere k doktor unvan ı geri al ınm ış, buna yönelik i şlem de Mahkemece iptal edilmi ştir. Bununl a birlikte ba şvurucunun görev yapt ığı üniversitenin rektörünün şikâyeti üzerine hakaret suçundan yürütülen yarg ılamada ba şvurucu beraat etmi ştir. Ayr ıca başvurucunun görev Başvuru Numaras ı: 2018/27032 Karar Tarihi : 14/9/2022 9süresinin sona ermesi nedeniyle yeniden atanmamak suretiyle görevine son verilmesine ilişkin işlemin de iptaline karar verilmi ştir. 35. Öte yandan söz konusu disiplin cezalar ının tesis edildi ği dönemde ba şvurucu hakk ında "depresif duygu durumu, depresif nöbet, anhedoni ve insomnia" tan ılar ıyla sağlık raporlar ı düzenlenmi ştir. Bu ba ğlamda İdarenin yarg ı yerlerince iptal edilen bahse konu işlemlerinin ba şvurucunun ya şam ına etkisi bak ımından katlan ılamaz bir a ğırlık ve yoğunluk derecesine ula şmad ığı ve manevi bütünlü ğünü tehdit etmedi ği, neticede psikolojik taciz boyutuna ula şmad ığı söylenemez. Dolay ısıyla başvurucunun maddi ve manevi bütünlü ğüne yönelik olarak ileri sürdü ğü ihlal iddias ının yukar ıda belirtilen ilkeler do ğrultusunda devletin pozitif yükümlülükleri ba ğlam ında ele al ınmas ı gerekir. 36. Başvurucu; derece mahkemelerine sundu ğu dilekçelerde, hakk ında yürütülen disiplin soru şturmalar ının ve verilen disiplin cezalar ının bir işkence arac ı olarak kullan ıldığını, kendisine psikolojik taciz uyguland ığını ve bu süreçte tedavi görmek zorunda kald ığını ileri sürmü ştür. Somut olay bak ımından başvurucunun iki y ıllık süreçte dokuz farkl ı disiplin cezas ıyla cezaland ırıldığı fakat bu yöndeki i şlemlerin yarg ı yerlerince iptal edildi ği veya YÖK taraf ından kald ırıldığı, bununla birlikte ayn ı dönemde ba şvurucu hakk ında psikolojik hastal ık tan ısı konuldu ğu görülmü ştür. Derece mahkemeleri taraf ından ise başvurucunun bu ba ğlamda bir sürece yay ılan olaylar ile desteklenen ciddi iddialar ı bulunmas ına rağmen herhangi bir de ğerlendirme yap ılmam ıştır. Öyle ki ba şvurucunun psikolojik taciz iddialar ına mahkeme karar ının davan ın özeti k ısm ında dahi yer verilmemi ştir. 37. Öte yandan ba şvurucunun ilgili ki şiler aleyhine adli yarg ıda açt ığı tazminat davas ında da ki şiler aleyhine de ğil idareler aleyhine dava aç ılmas ı gerektiği belirtilere k husumet yoklu ğundan davan ın reddine karar verilmi ştir. Bununla birlikte ba şvurucunun ilgili kişiler aleyhine görevi kötüye kullanma suçundan yapt ığı şikâyet de YÖK taraf ından soruşturma aç ılmas ına gerek olmad ığına karar verilmesi nedeniyle sonuçsuz kalm ıştır. 38. Kamusal makamlar; psikolojik taciz olu şturan durumlar ı tespitle yetinmemeli, bu tür davran ışlar ın oluşmamas ı ya da telafi edilmesi amac ıyla etkili önlemleri h ızla almal ıdır. Kamusal makamlar ın psikolojik taciz iddialar ı karşısında h ızlı davranarak gerçe ği ortaya ç ıkarmas ı, psikolojik tacizi ortadan kald ıracak, tekrarlamas ını önleyecek tedbirleri almas ı ve mağdurun zararlar ının giderilmesini sa ğlamas ının bir yandan kamusal hizmetin etkin bir şekilde yürütülmesine hizmet edece ği, diğer yandan ki şinin maddi ve manevi varl ığının korunmas ı bağlam ındaki pozitif yükümlülü ğün gereği olduğu söylenebilir. Bununla birlikte somut olaydaki tam yarg ı davas ının maddi ve manevi varl ığın korunmas ı ve geliştirilmesi hakk ı bağlam ında giderim sa ğlayacak yol oldu ğu tart ışmas ızdır. Ancak mevcut başvurunun ko şullar ında tam yarg ı davas ının reddedilmesi nedeniyle ba şvurucunun var olduğu aç ık olan manevi zararlar ının tazmin edilemedi ği görülmü ştür. Bu bağlamd a Mahkemece ula şılan ret sonucunun ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ının içerdiği güvenceleri koruyacak, ba şvurucunun zararlar ını tazmin edecek şekilde ilgili ve yeterli gerekçeler içermedi ği sonucuna ula şılm ıştır. 39. Sonuç olarak somut ba şvuruda kamusal makamlar taraf ından etkili önlemler alınmamas ı ve yürütülen tam yarg ı davas ında derece mahkemelerince ula şılan sonuçlar ın ilgili ve yeterli gerekçelerle aç ıklanmamas ı nedeniyle ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ı kapsam ında kamusal makamlarca üstlenilmesi gereken poziti f yükümlülüklerin yerine getirilmedi ği kanaatine var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/27032 Karar Tarihi : 14/9/2022 1040. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence altına al ınan kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Giderim Yönünden 41. Başvurucu, ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminat taleplerinde bulunmuştur. 42. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktad ır. 43. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 44. Öte yandan ihlalin niteli ğine göre yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Elâz ığ 2. İdare Mahkemesine (E.2014/646, K.2014/1332) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, Başvuru Numaras ı: 2018/27032 Karar Tarihi : 14/9/2022 11F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Dan ıştay Sekizinci Dairesine ve Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 14/9/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.