TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR OSMAN AYDEM İR BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/10651) Karar Tarihi: 9/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/10651 Karar Tarihi : 9/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRecai AKYELBasri BAĞCI Raportör : Muzaffer KORKMAZ Başvurucu : Osman AYDEM İR Vekili : Av. Abdurrahim SI ĞIRTMAÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklu olan ba şvurucunun avukat ıyla görüşmesinin teknik araçlarla kayda a
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR OSMAN AYDEM İR BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/10651) Karar Tarihi: 9/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/10651 Karar Tarihi : 9/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRecai AKYELBasri BAĞCI Raportör : Muzaffer KORKMAZ Başvurucu : Osman AYDEM İR Vekili : Av. Abdurrahim SI ĞIRTMAÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklu olan ba şvurucunun avukat ıyla görüşmesinin teknik araçlarla kayda al ınmas ı ve infaz memuru taraf ından görü şmenin izlenmesi nedenleriyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 19/4/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4.İkinci Bölüm İkinci Komisyon taraf ından ba şvurucunun avukat ıyla görüş mesinin teknik araçlarla kayda al ınmas ı ve buna ba ğlı olarak tutuklulu ğun hukukili ğine etkili bir şekilde itiraz edememesi nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ının kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına, diğer temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ğine yönelik iddialar ın ise kabul edilemez oldu ğuna, ayr ıca başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/10651 Karar Tarihi : 9/7/2020 36. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: A. Genel Bilgiler 8. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmi ştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlant ılı olan ve aralar ında yarg ı mensuplar ının da bulundu ğu çok say ıda kişi hakk ında Cumhuriyet başsavc ılıklar ı taraf ından soru şturma başlatılm ıştır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51). B. Başvurucuya İlişkin Süreç 10. Öğretmen olarak görev yapan ba şvurucu hakk ında darbe te şebbüsünden sonra Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) taraf ından FETÖ/PDY'nin hiyerar şik yap ılanmas ında yer ald ığı iddias ıyla soruşturma başlatılm ıştır. 11. Başvurucu, Ba şsavc ılığın talimat ıyla 26/4/2017 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. 12. Ankara 5. Sulh Ceza Hâkimli ği 8/5/2017 tarihinde, ba şvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ına karar vermi ştir. 13. Başsavc ılık 6/10/2017 tarihli iddianameyle ba şvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan cezaland ırılmas ı istemiyle ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde kamu davas ı açm ıştır. 14. Ankara 25. A ğır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) iddianameyi kabul etmi ş ve E.2017/385 say ılı dosya üzerinden kovu şturma aşamas ı başlam ıştır. 15. Mahkeme 16/2/2018 tarihinde ba şvurucunun tutuklulu ğunun devam ına kara r vermiş, başvurucunun bu karara itiraz ını Ankara 26. A ğır Ceza Mahkemesi 16/3/2018 tarihinde kesin olarak reddetmi ştir. 16. Başvurucu an ılan karar ın 22/3/2018 tarihinde tebli ğ edildiğini bildirmi ştir. 17. Başvurucu 19/4/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/10651 Karar Tarihi : 9/7/2020 418. Mahkeme 25/12/2018 tarihinde, ba şvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan 8 y ıl 1 ay 15 gün hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına ve hükümle birlikte tutuklulu k hâlinin devam ına karar vermi ştir. 19. Dava, bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla istinaf a şamas ında derdesttir. IV.İLGİLİ HUKUK 20.İlgili hukuk için bkz. Emre Ayhan , B. No: 2016/80704, 13/2/2020, 32-57. V.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Mahkemenin 9/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 22. Başvurucu, tutuklu bulundu ğu ceza infaz kurumunda avukat ı ile yapt ığı görüşmelerin teknik araçlarla kayda al ınmas ı ve bu s ırada iki infaz memurunun görü şmeyi izlemesi nedeniyle tutuklulu ğa itiraz ba ğlam ında savunma hakk ının k ısıtland ığını ve etkili bir şekilde hukuki yard ımdan yararland ırılmad ığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 23. Bakanl ık görüşünde; öncelikle ba şvurucunun 16/5/2001 tarihli ve 4675 say ılı İnfaz Hâkimli ği Kanunu'nda öngörülen ba şvuru yollar ını tüketmeden bireysel ba şvuru yapt ığı belirtilerek ba şvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik karar ı verilmesi gerektiği ifade edilmi ştir. 24. Bakanl ık; şikâyetin esas ına ilişkin olarak ise ola ğanüstü hâl döneminde ç ıkar ılan kanun hükmünde kararname (KHK) ile getirilen ve bireysel ba şvuruya konu müdahalenin dayanağını oluşturan bu düzenlemenin yeterli güvenceleri bünyesinde ta şıdığını ve denetim mekanizmalar ını ortaya koydu ğunu, buna kar şılık başvurucunun bu yollar ı kullanmad ığını belirtmiştir. Bakanl ığa göre düzenlemenin amac ı kamu düzeninin sa ğlanmas ı ve suç işlenmesinin önlenmesidir. Bakanl ık, başvurucunun üzerine at ılı suçun niteli ği (FETÖ/PDY üyelerinde örgütsel davran ış bilincinin yo ğunluğu ve faaliyetlerini gizli icra etmeleri) dikkate alındığında toplumun ve ceza infaz kurumunun güvenli ğinin tehlikeye dü şürülmesi, terör örgütü veya di ğer suç örgütlerinin yönlendirilmesi, bunlara emir veya talimat verilmesi ya da yorumlar ıyla gizli, aç ık veya şifreli mesajlar iletilmesi şüphesinin varl ığı hâlinde söz konusu tedbirin uyguland ığını belirterek an ılan tedbirin orant ılı ve ölçülü oldu ğunu, dolay ısıyla başvurunun aç ıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle kabul edilemez bulunmas ı gerektiğini ifade etmi ştir. B. Değerlendirme 25. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013 16). Ba şvurucunun şikâyetinin özü müdafi ile görüşmesinin teknik kayda al ınmas ı ve bu görü şme s ıras ında iki infaz memurunun haz ır bulunmas ı nedeniyle tutuklulu ğa etkili bir şekilde itiraz hakk ının engellendi ğine ilişkindir. Dolay ısıyla başvurucunun bu bölümdeki iddialar ının Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci fıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/10651 Karar Tarihi : 9/7/2020 526. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde ba şvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 17). 27. Anayasa Mahkemesi 15 Temmuz darbe te şebbüsünden sonra ilan edilen olağanüstü hâl döneminde ç ıkar ılan 22/7/2016 tarihli ve 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin KHK'n ın 6. maddesi uyar ıca terör suçlar ı dâhil olmak üzere baz ı suçlardan tutuklanan ki şiler hakk ında uygulanan avukatla görü şmelerin kayd a alınmas ı ve ceza infaz kurumu görevlileri arac ılığıyla izlenmesi tedbirine ili şkin olarak -ilgili kanun hükümleri ve ülke genelinde derece mahkemelerinin karar ve uygulamalar ından hareketle- infaz hâkimliklerine şikâyet yolunun tüketilmesi gereken ula şılabilir ve etkili bir başvuru yolu oldu ğu sonucuna varm ıştır (İsmail Solmaz , B. No:2017/15251, 12/2/2020, 102-106; Emre Ayhan , 132-136). Somut olayda terörle (FETÖ/PDY) ile ba ğlant ılı bir suçtan tutuklu bulunan ba şvurucu yönünden an ılan bu kararlardaki de ğerlendirme ve sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum mevcut de ğildir. Buna göre infaz hâkimli ğine şikâyet yolu tüketilmeden yap ılan bireysel ba şvurunun incelenmesi bireysel ba şvurunun ikincillik niteli ği ile bağdaşmamaktad ır. 28. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Tutuklulu ğun hukukili ğine etkili bir şekilde itiraz edilememesi dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından başvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASIN A 9/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Recai AKYEL Basri BA ĞCI