TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HİKMET AKBA Ş VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/20414) Karar Tarihi: 8/2/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/20414 Karar Tarihi : 8/2/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Hikmet AKBA Ş 2. İsmail AKBA Ş 3. İsmet AKBA Ş 4. Salih AKBA Ş 5. Saniye İLİMAN 6. Seher VAROL 7. Ümran ÇEL İK Başvurucular Vekili :
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HİKMET AKBA Ş VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/20414) Karar Tarihi: 8/2/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/20414 Karar Tarihi : 8/2/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Hikmet AKBA Ş 2. İsmail AKBA Ş 3. İsmet AKBA Ş 4. Salih AKBA Ş 5. Saniye İLİMAN 6. Seher VAROL 7. Ümran ÇEL İK Başvurucular Vekili : Av. Tamer EJDERO ĞLU I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, kamula ştırılan taşınmaz ın bedelinin dü şük belirlenmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucular ın maliki bulundu ğu Kocaeli ili Kartepe ilçesi Köseköy Mahallesi'nde kâin 11 parsel say ılı 2.860 m² yüz ölçümündeki ta şınmaz hakk ında h ızlı tren projesi kapsam ında lojistik merkezi tesisi in şa etmek amac ıyla Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryollar ı İşletmesi Genel Müdürlü ğü (TCDD/ İdare) taraf ından kamula ştırma karar ı alınm ıştır. Taraflar ın kamula ştırma bedeli hususunda uzla şmaya varamamalar ı üzerine İdare taraf ından ba şvurucular aleyhine 18/11/2015 tarihinde Kocaeli 5. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescili davas ı aç ılm ıştır. 3. Mahkemece ta şınmaz mahallinde ke şif ve bilirki şi incelemesi yapt ırılm ıştır. Bilirkişi heyetince haz ırlanan 11/2/2016 tarihli raporda ta şınmaz ın 1/1000 ölçekli uygulama imar plan ında demiryolu lojistik alan ında kald ığı, yak ın çevresinin sanayi ve konut olarak iskânl ı olduğu ve her türlü kamu hizmetinden yararland ığı vurgulanm ıştır. Netice itibar ıyla arsa niteli ğindeki ta şınmaza emsal incelemesi yap ılarak başvuru konusu ta şınmaza 1.280 metre mesafede olan 445 parsel say ılı taşınmaz esas al ınm ıştır. Raporda söz konusu emsal taşınmaz ın tapu kayd ında tarla oldu ğu belirtilmesine ra ğmen yak ın çevresinde çok say ıda Başvuru Numaras ı: 2019/20414 Karar Tarihi : 8/2/2023 3konut bulunmas ı nedeniyle arsa vasf ında olduğu ve 2008 y ılındaki sat ış tarihinden sonra da imar parseline dönü ştüğü izah edilmi ştir. Ayr ıca emsal ta şınmaz ile ba şvuru konus u taşınmaz ın konum ve özelliklerinin birbirlerine benzedi ği ancak emsal ta şınmaz ın çevresinde daha fazla konut bulunmas ına karşın başvuru konusu ta şınmaz ın konut ve sanayi olarak daha gelişmiş durumda oldu ğu ve inşası devam eden hastane, otel, ya şam merkezi ve köprülü kavşak çal ışmalar ının başvuru konusu ta şınmaz ın değerini artt ırdığı ifade edilmi ştir. Buna göre dava tarihi itibar ıyla emsal ta şınmaz ın metrekare de ğerinin 188,76 TL oldu ğu, başvuru konusu ta şınmaz ın ise bu ta şınmaz ın 1,15 kat ı değerli olduğu belirtilerek metrekare de ğerinin 217 TL oldu ğu tespit edilmi ştir. 4. Başvurucular bu rapora kar şı sunduklar ı itiraz dilekçelerinde 445 parsel say ılı taşınmaz ın emsal olarak al ınamayaca ğını, bunun yerine kamula ştırma davas ına konu olup Yarg ıtay denetiminden geçmi ş 1614 parsel say ılı taşınmaz ın emsal al ınmas ı gerektiğini gerekçeleriyle birlikte dile getirmi ştir. 5. Mahkemece 16/5/2016 tarihinde an ılan bilirki şi raporu do ğrultusunda kamulaştırma bedeline hükmedilmi ştir. Başvurucular, bilirki şi raporuna itiraz dilekçesinde dile getirdikleri şikâyetleri tekrarlayarak s ıras ıyla temyiz ve karar düzeltme talebinde bulunmuştur. An ılan hüküm, Yarg ıtayca onand ıktan sonra karar düzeltme talebinin reddine karar verilerek kesinle şmiştir. 6. Başvurucular, nihai hükmü 12/6/2019 tarihinde ö ğrendikten sonra 14/6/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 7. Komisyonca, ba şvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 8. Başvurucular, ba şvuru konusu ta şınmaz ın imar plan ında TCDD lojistik alan ı içinde kald ığını ve sanayi alan ı olarak işlem gördü ğünü belirterek Mahkemece hükme esas alınan bilirki şi raporunda emsal kabul edilen ta şınmaz ın özelliklerinin ba şvuru konusu taşınmazla benze şmediğini vurgulam ıştır. Başvurucular bununla birlikte ba şvuru konus u taşınmazla benzer özellikler gösteren 1614 parsel say ılı taşınmaz ın emsal al ınmas ı gerektiğinin bilirki şi raporuna itiraz dilekçesiyle temyiz ve karar düzeltme dilekçelerinde dile getirmelerine ve bu ta şınmaza ili şkin Yarg ıtay denetiminden geçen karar ın da dilekçe eklerinde sunulmu ş olmas ına rağmen derece mahkemelerince dikkate al ınmamas ından yak ınmaktad ır. Başvurucular bu noktada 1614 parsel say ılı taşınmaz ın kamula ştırma davas ında metrekare de ğerinin 385 TL olarak kabul edilmesine kar şın kendi ta şınmazlar ının metrekare de ğerinin 217 TL tespit edildi ğini izah etmi ştir. Netice itibar ıyla bu gerekçelerle asıl emsal al ınmas ı gereken ta şınmaz ın dikkate al ınmamas ı nedeniyle gerçek kamula ştırma bedeline hükmedilmedi ği ileri sürülmü ştür. Bakanl ık görüşünde, şikâyetlerin kanun yolu şikâyeti olup olmad ığı ve başvurucular ın mağdur s ıfat ının devam edip etmedi ğinin kabul edilebilirlik incelemesinde de ğerlendirilmesi gerekti ği belirtilmi ştir. Başvurucular, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. Ayr ıca başvuruculardan Emine Akba ş başvurunun devam ı sıras ında vefat etmi ş, bu başvurucunun mirasç ılar ı olan diğer başvurucular murisleri Emine Akba ş ad ına da başvuruya devam etmek istediklerini belirtmi şlerdir. 9. Başvuru, mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/20414 Karar Tarihi : 8/2/2023 410. Kamula ştırılan taşınmaz, ba şvurucular ın mülkiyetinde bulundu ğundan mülkün varl ığı noktas ında tart ışma bulunmamaktad ır. Ayr ıca başvurucular ın taşınmaz ının kamulaştırılmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği kuşkusuzdur. Anayasa Mahkemesinin çok say ıda karar ında da belirtildi ği üzere ta şınmaz ın kamulaştırılmas ı mülkten yoksun b ırakma niteli ği taşımaktad ır (Mehmet Akdo ğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, 32; AYM, E.1988/34, K.1989/26, 21/6/1989; E.2011/58, K.2012/70, 17/5/2012). 11. Uyuşmazl ık konusu ta şınmaz 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu çerçevesinde kamula ştırılm ıştır. Dolay ısıyla kamula ştırma yoluyla yap ılan müdahalenin kanuni bir dayana ğının bulundu ğu kuşkusuzdur. Öte yandan lojistik merkezi için taşınmaz ın kamulaştırmas ı işleminin kamu yarar ı amac ına dayand ığı hususunda tereddüt bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla kamu makamlar ınca başvurucular ın mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleyle gerçekle ştirilmek istenen amaç ile bu amac ı gerçekle ştirmek için kullan ılan araçlar aras ında makul bir ölçülülük ili şkisinin olup olmad ığı değerlendirilmelidir. 12. Anayasa Mahkemesi Mehmet Akdo ğan ve di ğerleri (B. No: 2013/817, 19/12/2013), Mukadder Sa ğlam ve di ğerleri (B. No: 2013/2511, 22/1/2015), Abdülkerim Çakmak ve di ğerleri (B. No: 2014/1964, 23/2/2017), Ali Taşgeldi (B. No: 2018/30814, 16/11/2021) ve Kamil Darbaz ve Gmo Yap ı Grup End. San. Tic. Ltd. Şti. (B. No: 2015/12563, 24/5/2018) kararlar ında uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemi ştir. Bu kararlarda, ta şınmaz bedelinin tespitinin teknik ve uzmanl ık gerektirmesi nedeniyle kamulaştırılan taşınmaz ın bedelinin tespiti uzman mahkemelerin ve Yarg ıtay ın bu konudaki uzman dairelerinin yetki ve görevinde oldu ğu, Anayasa Mahkemesinin görevinin kamulaştırma bedelinin tespiti yönteminin gerçek bedelin ödenmesini temin edip etmedi ğini incelemekten ibaret oldu ğu vurgulanm ıştır. Öte yandan Anayasa Mahkemesinin bir temyiz mercii olmad ığı, inceleme yetkisinin s ınırlı olduğu ve bir temyiz mercii gibi hareket ederek derece mahkemesi kararlar ını her yönüyle hukuka uygunluk denetimine tabi tutmayaca ğına dikkat çekilmi ştir. Bununla birlikte Anayasa'n ın 46. maddesine gerçek de ğerin kamula ştırma bedeli olarak ödenmesi mülkiyetten yoksun b ırak ılan malikler için anayasal bir güvencedir. Bu madde ışığında Anayasa'n ın 13. ve 35. maddelerine göre müdahalenin ölçülü olabilmesi için gerçek de ğerin ödenmesini sa ğlayabilmek için gerekli usule ili şkin güvencelerin etkili bir biçimde uygulanmas ı ve mahkemelerin ilgili ve yeterli bir gerekçe ile gerçek de ğeri belirlemeleri gerekir. 13. Bu ilkeler ışığında somut olay de ğerlendirildi ğinde öncelikle gerçek kamulaştırma bedelinin emsal kar şılaştırma yöntemine göre belirlendi ği kamula ştırma davalar ında başvuru konusu ta şınmazla benzer özellikleri ta şıyan taşınmazlar ın hesaplamaya esas al ınmas ı gerektiğini vurgulamak gerekir. Somut olayda da mahkemece hükme esas alınan bilirki şi raporunda emsal al ınan taşınmaz ın başvuru konusu ta şınmaza benzeyen ve farkl ılaşan özellikleri ortaya konularak ba şvuru konusu ta şınmaz ın emsal ta şınmaza göre 1,15 kat ı değerli olduğu belirtilerek ta şınmaz ın metrekare de ğerinin 217 TL oldu ğu tespit edilmiştir. Ancak ba şvurucular ın, konumu ve imar durumu itibar ıyla başvuru konusu taşınmazla daha çok benzer özellikler gösteren ve Yarg ıtay denetiminden geçen kamulaştırma davas ına da konu olmu ş 1614 parsel numaral ı taşınmaz ın dikkate al ınmad ığı iddias ının değerlendirilmedi ği anlaşılmaktad ır. Emsal al ınmas ı gerektiği iddia edilen an ılan taşınmaz ın metrekare de ğerinin 385 TL olarak kabul edildi ği gözönünde bulunduruldu ğunda başvuru konusu ta şınmaz ın metrekare de ğerinin 217 TL kabul edilmesinin kamula ştırma bedelini önemli oranda etkiledi ği aşikârd ır. Dolay ısıyla kamula ştırma bedelini önemli orand a etkileyen ba şvurucular ın itirazlar ının ilgili ve yeterli gerekçeyle de ğerlendirilmemesi Başvuru Numaras ı: 2019/20414 Karar Tarihi : 8/2/2023 5Anayasa'n ın 46. maddesinde öngörülen gerçek de ğerin belirlenmesi süreci bakımından başvurucular ın mülkiyet hakk ı ile müdahalenin dayand ığı kamu yarar ı aras ında olmas ı gereken adil denge, ba şvurucular aleyhine bozulmu ş olup mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ölçüsüzdür. 14. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 15. Başvurucular, ihlalin tespit edilmesi ile yarg ılaman ın yenilenmesine ve tazminata hükmedilmesini talep etmi ştir. 16. Başvuruda tespit edilen mülkiyet hakk ı ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 17. Öte yandan mülkiyet hakk ı yönünden ihlalin niteli ğine göre yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından başvurucular ın tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Kocaeli 5. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2015/444, K.2016/145) GÖNDER İLMESİNE, D. 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.264,60 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, E. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2019/20414 Karar Tarihi : 8/2/2023 6F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesine GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 8/2/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.