TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ARZU AVCILAR VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/31822) Karar Tarihi: 7/6/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/31822 Karar Tarihi : 7/6/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Soner GÖÇER Başvurucular : 1. Arzu AVCILAR 2. Kalender AVCILAR 3. Kudret BULDU 4. Latif AVCILAR 5. Nurullah AVCILAR 6. Ramazan AVCILAR 7. Yusuf AVCILAR Başvurucular Ve
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ARZU AVCILAR VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/31822) Karar Tarihi: 7/6/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/31822 Karar Tarihi : 7/6/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Soner GÖÇER Başvurucular : 1. Arzu AVCILAR 2. Kalender AVCILAR 3. Kudret BULDU 4. Latif AVCILAR 5. Nurullah AVCILAR 6. Ramazan AVCILAR 7. Yusuf AVCILAR Başvurucular Vekili : Av. Bülent ÖNCÜL I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; ceza infaz kurumunda hükümlü iken kanser hastal ığı nedeniyle meydana geldi ği kabul edilen ölümün şüpheli oldu ğu, esasen ölümün kötü muameleden ve sağlık hizmetine eri şim konusunda gösterilen ihmalden kaynakland ığı, ayr ıca olaya ili şkin ceza soruşturmas ının etkili bir şekilde yürütülmedi ği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucular ın, Adana E Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) tutulmakta olan yak ınlar ı İ.A.n ı n sağlık şikâyetleri nedeniyle 1/3/2019 tarihinde İnfaz Kurumu revirinde, 6/3/2019 tarihinde sevk edildi ği Şehir Hastanesi Kardiyoloji Polikliniğinde, 22/3/2019 ve 29/3/2019 tarihlerinde Ceza İnfaz Kurumu revirinde, 5/4/2019 tarihinde ise sevk edili ği Şehir Hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilatasyon Poliklini ğinde muayenesi ve tedavisi yap ılm ıştır. 12/3/2019, 22/3/2019 ve 1/4/2019 tarihlerinde Ceza İnfaz Kurumu di ş hekimi, yapt ığı muayeneleri sonucunda apikal apse ve gingivitis (diş eti iltihab ı) tan ısıyla İ.A.ya ilaç reçete etmi ş; 15/4/2019 tarihinde ise İ.A.n ın iki dişini çekmi ştir. 3. 12/4/2019 tarihinde Ceza İnfaz Kurumu hekimi, İ.A.n ın dispeptik (kar ında süren ağrı, iştahs ızlık) şikâyetleri üzerine yapt ığı muayenede "Kilo kayb ı mevcut, şahısta halsizli k artm ış, ivedilikle gastroentoloji sevki yap ılmış." şeklinde görü ş belirtmiş; ayr ıca miyalji ve dispepsi tan ısı ile İ.A.ya ilaç reçete etmi ştir. 19/4/2019 tarihinde İ.A., Şehir Hastanesi Başvuru Numaras ı: 2020/31822 Karar Tarihi : 7/6/2023 3Gastroloji Poliklini ğine sevk edilmi ş; uzman hekim taraf ından yap ılan muayenesi sonucunda "2 ayd ır yemek yiyemiyormu ş, kilo kayb ı mevcut, yemek yiyince midesinde yanma oluyormu ş, 20 gündür gaita ç ıkışı yok, kar ın ağrısı yok, bat ın muayenesinde bir bulgu yok." görüşüyle endoskopi randevusu al ınmas ı istenerek muayene tamamlanm ıştır. 4. 25/4/2019 tarihinde İ.A.n ın rahats ızlanmas ı üzerine Şehir Hastanesi Acil Polikliğine sevk edilerek hastaneye yat ış işlemi gerçekle ştirilmiş ve kendisine burkitt tümörü (lenf kanseri) tan ısı konmuştur. İ.A. 22/5/2019 tarihinde yatarak tedavi gördü ğü Şehir Hastanesinde hayat ını kaybetmi ştir. 5. Adana Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca (Başsavc ılık) başlatılan soruşturmada, ölü muayene ve klasik otopsi i şlemleri gerçekle ştirilmiş; Adana Adli T ıp Kurumu Grup Başkanl ığı Morg İhtisas Dairesinin 29/7/2019 tarihli ayr ıntılı otopsi raporuyla İ.A.n ın ölümünün kendisinde mevcut olan kanser hastal ığı ve buna ba ğlı gelişen komplikasyonlar sonucu meydana geldi ği, otopside saptanan sternum k ırığı ile kot k ırıklar ının (kaburga, gö ğüs ön kemiği k ırığı) uzam ış canland ırma işlemi ile husulünün mümkün oldu ğu, toksikolojik incelemelerde saptanan maddelerin ilaç etken maddeleri oldu ğu ve öldürücü doz içermedi ği tespitinde bulunulmu ştur. Şüpheli ölüm nedeniyle yürütülen soruşturma neticesinde ölümünün kanser hastal ığı ve buna ba ğlı gelişen komplikasyonlar sonucu meydana geldi ği gerekçesiyle herhangi bir şüpheli ismine ya da meçhul şüpheli ibaresine de yer verilmeden kamu ad ına kovuşturmaya yer olmad ığına karar verilmi ştir. 6. Başvurucular söz konusu karara İ.A.n ın kanser hastal ığından ziyade personel taraf ından uğrad ığı şiddet, revirde uygulanan yanl ış tedavi ve idari ihmaller sonucu öldü ğü iddias ıyla itiraz etmi ştir. İtiraz ı inceleyen sulh ceza hâkimli ği, başvurucular ın iddialar ının araştırılmas ı gerektiği kanaati ile itiraz ı kabul etmi ş ve kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar ı kald ırm ıştır. 7. Karar sonras ı devam eden soru şturmada, ba şvurucular ın dinlenmesini talep ettiği kişilerden tutuklu/hükümlü olan ikisi Ceza İnfaz Kurumu 2. müdürünce dinlenerek beyanlar ı soruşturma dosyas ına gönderilmi ştir. İ.A.n ın öz karde şi olduğu, ağabeyiyle birlikte Ceza İnfaz Kurumunda bir süre ayn ı koğuşta kald ıklar ı -ve ayn ı zamanda bireysel ba şvuruda başvurucu durumunda bulundu ğu- anlaşılan L.A. ile di ğer mahpus U.B., herhangi bir darp olay ına şahit olmad ıklar ını ve çok kez İ.A.n ın revire ç ıkar ıldığını gördüklerini ifade etmi ştir. 8. Başsavc ılıkça -tekrar yürütülen soru şturma işlemleri neticesinde- Ceza İnfaz Kurumu personeli hakk ında kovu şturmaya yer olmad ığına karar verilmi ştir. Başvurucular ın karara yapt ığı itiraz sulh ceza hâkimli ğince reddedilmi ştir. 9. Sulh ceza hâkimli ği karar ı, başvurucular vekiline 12/9/2020 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucular 28/9/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 10. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 11. Başvurucular, ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bulundu ğu s ırada vefat eden yak ınlar ı olan İ.A.n ın ölümünün şüpheli oldu ğunu, Ceza İnfaz Kurumu revirinde iltihapl ı olan dişinin antibiyotik tedavisi uygulanmadan çekildi ğini, sonras ında kilo kayb ına Başvuru Numaras ı: 2020/31822 Karar Tarihi : 7/6/2023 4uğrad ığını, ısrarlar ına rağmen hastaneye gönderilmedi ğini, dahas ı Ceza İnfaz Kurumu personelinin fiziksel şiddetine maruz kald ığını, otopside gö ğüs kafesinde k ırık ve göğüste d ış lezyonlar tespit edildi ğini, İ.A.n ın kanser hastal ığından ziyade personel taraf ından uğrad ığı şiddet, revirde uygulanan yanl ış tedavi ve idari ihmaller sonucu öldü ğünü, Başsavc ılıkça tek bir rapora istinaden, otopsideki bulgular tart ışılmadan, tan ıklar ve şüpheliler dinlenmeden karar verildi ğini ileri sürmü ştür. 12. Adalet Bakanl ığı (Bakanl ık) görüşünde; başvurucular ın başvuru konusu olayla ilgili olarak idare mahkemeleri önünde tam yarg ı davas ı aç ıp açmad ıklar ı hususunda bireysel başvuru formunda herhangi bilgi vermedikleri, bu hususunun kabul edilebilirlik incelemesinde de ğerlendirilmesi gerekti ği, başvurucular ın yak ınının sağlık sorunlar ı ile ilgili gerekli tüm tetkiklerin ve tedavilerin özenle yerine getirildi ği, gördüğü kötü muamele sonucu vefat ettiğine dair iddian ın makul şüphe kriterine uygun delille desteklenip desteklenmedi ği hususunda inceleme yap ılmas ı gerektiği, soruşturman ın özenle yürütüldü ğü ifade edilmi ştir. Başvurucular, Bakanl ık görüşüne karşı başvuru formundaki beyanlar ına benzer beyanlard a bulunmuştur. 13. Başvurucular ın iddias ı; yak ınlar ı İ.A.n ın kanserden ziyade personel taraf ından uğrad ığı şiddet, revirde uygulanan yanl ış tedavi ve idari ihmaller sonucu öldü ğü, Başsavc ılıkça etkili soru şturma yap ılmad ığı hususlar ına ilişkindir. Bu nedenle ba şvuru, yaşam hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. Kötü muamele yasa ğından ayr ıca inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. 14. Yaşam hakk ının maddi ve usul boyutuna ili şkin ilkelere Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri (B. No: 2012/752, 17/9/2013, 50-58) karar ında yer verilmi ştir. 15. Somut ba şvuruda, ba şvurucular ın iddialar ı (bkz. 11) dört ba şlık alt ında incelenebilir: i. İ.A.n ın Israrlar ına Rağmen Hastaneye Gönderilmedi ği, Ölümünün Bu Neviden İdari İhmaller Sonucu Oldu ğu İddias ı: - İ.A.n ın çeşitli sağlık problemleri nedeniyle gerek Ceza İnfaz Kurumu revirinde muayene ve tedavi edilmesi gerekse de hastaneye sevk edilmesi suretiyle sağlık hizmetinden faydaland ırıldığı (bkz. 2), dispeptik (kar ında süren a ğrı, iştahs ızlık) şikâyetleri üzerine Ceza İnfaz Kurumu hekimi taraf ından yap ılan muayenesi sonucunda 19/4/2019 tarihinde Şehir Hastanesi Gastroloji Poliklini ğine sevk edildi ği, burada uzman hekim taraf ından yap ılan muayenesi sonucunda "Bat ın muayenesinde bir bulgu yok." teşhisiyle endoskopi randevusu al ınmas ı istenere k muayenesinin tamamland ığı (bkz. 3), 25/4/2019 tarihinde rahats ızlanmas ı üzerine Şehir Hastanesi Acil Polikli ğine sevk edildi ği ve hastaneye yat ış işleminin gerçekleştirildiği (bkz. 4), 22/5/2019 tarihinde yatarak tedavi gördü ğü Şehir Hastanesinde hayat ını kaybetti ği, gerek Kurumda muayenesinde ve tedavisinde gerekse hastaneye sevki hususunda gecikme ya şand ığına dair -Ba şsavc ılığın ulaştığı sonuçtan farkl ı bir sonuca ula ştıracak- bir bulguya rastlanmam ıştır. ii. İ.A.n ın Ceza İnfaz Kurumu Revirinde İltihapl ı Dişinin Antibiyotik Tedavisi Uygulanmadan Çekildi ği, Revirde Uygulanan Bu Yanl ış Tedavi Sonucu Öldü ğü İddias ı: Başvuru Numaras ı: 2020/31822 Karar Tarihi : 7/6/2023 5- İ.A.n ın Ceza İnfaz Kurumu di ş hekiminin muayenesi sonucunda apse ve di ş eti iltihab ı tan ısıyla İ.A.ya ilaç reçete edildi ği, akabinde di ş çekimi yap ıldığı (bkz. 2), Morg İhtisas Dairesinin ayr ıntılı otopsi raporuyla İ.A.n ın ölümünün kendisinde mevcut olan kanser hastal ığı ve buna ba ğlı gelişen komplikasyonlar sonucu meydana geldiğinin tespit edildi ği (bkz. 5) görülmü ştür. İ.A.n ın ölümünün iltihapl ı dişin çekilmesinden kaynakland ığına dair -Ba şsavc ılığın ulaştığı sonuçtan farkl ı bir sonuca ula ştıracak- bir bulguya rastlanmam ıştır. iii. İ.A.n ın Ceza İnfaz Kurumu Personelinin Fiziksel Şiddetine Maruz Kald ığı, Nitekim Otopside Gö ğüs Kafesinde K ırık ve Göğüste D ış Lezyonlar Tespit Edildi ği, Uğrad ığı Şiddet Sonucu Öldü ğü İddias ı: - Morg İhtisas Dairesinin ayr ıntılı otopsi raporuyla İ.A.n ın ölümünün kendisinde mevcut kanser hastal ığı ve buna ba ğlı gelişen komplikasyonlar sonucu meydana geldi ği tespit edilmi ş, otopside saptanan sternum k ırığı ile kot k ırıklar ının (kaburga, gö ğüs ön kemi ği k ırığı) uzam ış canland ırma işlemi ile husulünün mümkün olduğu mütala edilmi ştir (bkz. 5). İ.A.n ın kötü muameleye u ğrad ığı, dahas ı bu muamele nedeniyle öldü ğüne dair -Ba şsavc ılığın ulaştığı sonuçtan farkl ı bir sonuca ulaştıracak- bir bulguya rastlanmam ıştır. iv. İ.A.n ın Ölümün Şüpheli Oldu ğu, Başsavc ılıkça Tek Bir Rapora İstinaden, Otopsideki Bulgular Tart ışılmadan, Tan ıklar ve Şüpheliler Dinlenmeden Karar Verildiği İddias ı: - Soruşturma işlemleri bir bütün olarak de ğerlendirildi ğinde Başsavc ılıkça gecikmeksizin soru şturmaya ba şland ığı, otopsi i şlemi ve adli t ıp raporuyla ölüm nedeninin netle ştirildiği, İ.A.n ın öz karde şi olduğu, ağabeyiyle birlikte Ceza İnfaz Kurumunda bir süre ayn ı koğuşta kald ıklar ı -ve ayn ı zamanda bireysel ba şvuruda başvurucu durumunda bulundu ğu- anlaşılan L.A. dahil mahpuslar ın beyanlar ının alındığı, soruşturman ın makul bir sürede tamamland ığı anlaşılm ıştır. 16. Özetle, İ.A.n ın muayene ve tedavi ve sevki hususunda gecikme veya ihmal gösterildi ğine dair bir bulguya rastlanmad ığı; İ.A.n ın diş çekimi i şleminin apse ve di ş eti iltihab ı için reçete edilen ilaçlar kullan ıldıktan sonra yap ıldığı, dahas ı ayr ıntılı otopsi raporuyla İ.A.n ın ölümünün kendisinde mevcut olan kanser hastal ığı ve buna ba ğlı gelişen komplikasyonlar sonucu meydana geldi ğinin tespit edildi ği ayr ıca otopside saptanan kaburga ve göğüs ön kemi ği k ırığının uzam ış canland ırma işlemi ile husulünün mümkün oldu ğunun mütalaa edildi ği görülmü ştür. Kald ı ki İ.A.n ın öz karde şi olduğu, ağabeyiyle birlikte Ceza İnfaz Kurumunda bir süre ayn ı koğuşta kald ıklar ı -ve ayn ı zamanda bireysel ba şvuruda başvurucu durumunda bulundu ğu- anlaşılan L.A.n ın, kardeşi İ.A.n ın darp edildi ğine şahit olmad ığını ve çok kez İ.A.n ın revire ç ıkar ıldığını gördüğünü ifade etti ği, L.A. ve di ğer mahpusun beyan ının Başsavc ılıkta değil Kurum Müdürlü ğünde al ınmas ından yak ınılm ış ise de başvuru formunda Kurum Müdürlü ğünde dile getirilen beyan ın ötesinde bir iddian ın da ileri sürülmedi ği anlaşılm ıştır. Sonuç olarak İ.A.n ın kanserden ziyade Ceza İnfaz Kurumu personeli taraf ından uğrad ığı şiddet, revirde uygulanan yanl ış tedavi ve idari ihmaller sonucu öldüğü, Başsavc ılıkça etkili soru şturma yürütülmedi ği iddialar ının aç ıkça dayanaktan yoksun olduğu değerlendirilmi ştir. 17. Aç ıklanan gerekçelerle ya şam hakk ına yönelik bir ihlalin olmad ığı aç ık olduğundan yaşam hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2020/31822 Karar Tarihi : 7/6/2023 6III. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Yaşam hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA, C. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 7/6/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.