TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR COŞKUN GÜL VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/11609) Karar Tarihi: 22/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/11609 Karar Tarihi : 22/2/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Hasan SARAÇ Başvurucular : 1. Coşkun GÜL 2. Fadime GÜL 3. Selin GÜL Başvurucular Vekili : Av. Seyit Ömer AKSOY I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, enerji nakil hatlar
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR COŞKUN GÜL VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/11609) Karar Tarihi: 22/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/11609 Karar Tarihi : 22/2/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Hasan SARAÇ Başvurucular : 1. Coşkun GÜL 2. Fadime GÜL 3. Selin GÜL Başvurucular Vekili : Av. Seyit Ömer AKSOY I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, enerji nakil hatlar ında yap ılan bir çal ışma s ıras ında elektrik ak ımına kap ılmak suretiyle meydana gelen ölüme ili şkin aç ılan tazminat davas ının uzun sürmesi nedeniyle ya şam hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 9/4/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Baş vuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/11609 Karar Tarihi : 22/2/2022 2III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ula şılan bilgi ve belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu Fadime Gül 21/8/2008 tarihinde ölen C.G.nin e şi, diğer başvurucular ise ölen C.G.nin çocuklar ıdır. A. C.G.nin Ölümü, Ceza Soru şturmas ı ve Kovu şturmas ı Süreci 9. Başvurucular ın murisi C.G., olay tarihinde bir özel şirkette ustaba şı olarak çal ışmaktad ır. Özel şirket, Eski şehir Karagözler köyü mevkiinde T.C. Devlet Demiryollar ına ait h ızlı tren hatt ının üzerinden geçen Osmangazi Elektrik Da ğıtım A.Ş. (EDAŞ) sorumlulu ğundaki enerji nakil hatt ının deplase (enerji hatt ının yeniden yönlendirilmesi ya da yerinin de ğiştirilmesi) çal ışmas ını yürütmektedir. 10. Olay tarihinde elektrik kesme görevi EDA Ş'ın olup yap ılan değerlendirmelerde 21/8/2008 tarihinde 08.30-13.00 saatleri aras ında elektrik kesintisinin yap ılacağı kararlaştırılm ıştır. 11. Olay tarihinde aralar ında C.G.nin de bulundu ğu personel çal ışma sahas ına gitmiştir. EDAŞ personeli olan ve elektri ğin kesilmesi görevi kendisine tevdi edilen ar ıza bak ım servisi ekip şefi, sahadan geçen yüksek gerilim hatt ının enerjisini kesmi ş; orta gerilim hatt ının enerjisini söz konusu zaman diliminde kesmemi ştir. C.G., saat 08.30 dan sonra çal ışma yapaca ğı elektrik dire ğine orta ve yüksek gerilim enerji ak ışının kesildi ğini düşünerek, gerekli güvenlik tedbirlerinden olan kauçuk eldiven, kask ve emniyet kemerini almaks ızın tırmanm ış ve direğin alt bölgesinden geçen orta gerilim hatt ına temas etti ği sırada hattan geçen elektri ğe kap ılm ış; bir süre direkte tak ılı kal ıp akabinde yere dü şmüş, elektrik çarpmas ı ve yüksekten dü şmeye bağlı olarak meydana gelen solunumun ve dola şımın durmas ı sonucu ya şam ını yitirmiştir. 12. Eskişehir Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) olayla ilgili olarak derhâl soruşturma başlatm ıştır. Başsavc ılık, soruşturma sürecinde birisi makine mühendisi, di ğeri iş güvenliği uzman ı olan iki ki şiden olu şan bilirki şi heyetine olaydaki sorumlular ın ve kusurlar ının belirlenmesi için dosyay ı tevdi etmi ştir. Al ınan raporda; olay ın oluşumunda çal ışman ın yap ıldığı direk üzerindeki elektrik hatlar ını kesmekle görevli ve sorumlu olan ekip şefinin elektri ği tümüyle kesmedi ği için asli kusurlu oldu ğu, yine ölenin çal ıştığı işyerinin yetkili temsilcisi ve orta ğının işçilerin çal ışmalar ı sıras ında denetim ve gözetim yapmay ıp gerekli güvenlik önlemlerini (kauçuk eldiven, emniyet kemeri ve kask kullan ılmas ını sağlamak) almad ığı için tali kusurlu oldu ğu, ölenin ise gerekli özeni göstermeyerek i ş yapacağı sırada gerekli kontrolü yapmay ıp eldiven giymeksizin, kask takmaks ızın ve emniyet kemeri kullanmaks ızın direğe ç ıktığı için asli kusurlu oldu ğu belirtilmi ştir. 13. Başsavc ılık, raporda kusurlu olarak belirtilen ki şilerin yan ında tan ık ifadelerine de başvurduktan sonra taksirle ölüme neden olma suçundan 16/12/2008 tarihli iddianame ile iki şüpheli hakk ında Eski şehir 2. Asliye Ceza Mahkemesinde (Ceza Mahkemesi) dav a açm ıştır. 14. Ceza Mahkemesi 9/1/2011 tarihinde san ıklar ın at ılı suçtan 2 y ıl 6 ay hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına, bu cezalar ın ise günlü ğü 20 TL'den olmak üzere adli para cezas ına çevrilerek neticeden 18.200 TL adli para ile cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/11609 Karar Tarihi : 22/2/2022 315. Hüküm, Yarg ıtay 12. Ceza Dairesi taraf ından 11/2/2014 tarihinde onanm ıştır. B. Tazminat Davas ı Süreci 16. Aralar ında başvurucular ın da bulundu ğu C.G.nin baz ı mirasç ılar ı Eskişehir 1. İş Mahkemesinde maddi ve manevi tazminat istemli olarak olayda sorumlulu ğu bulundu ğu ileri sürülen özel şirketler ile T.C. Devlet Demiryollar ı Genel Müdürlü ğü (Genel Müdürlük) aleyhine Eski şehir 1. İş Mahkemesinde 25/12/2008 tarihinde dava açm ıştır. 17. 2008/1468 say ılı dosya üzerinden yürütülen yarg ılama s ıras ında yap ılan keşif sonras ında al ınan bilirki şi raporlar ında; olay ın meydana gelmesinde ölenin %30, daval ı üç özel şirketin ise s ıras ıyla % 20, %40 ve %10 oran ında kusurlu oldu ğu belirtilmi ştir. 18.İş Mahkemesi, davan ın baz ı daval ılar yönünden k ısmen kabul edilmesine, Genel Müdürlük yönünden ise davan ın reddine 21/6/2011 tarihinde karar vermi ştir. 19. Bu karar aleyhine yap ılan temyiz ba şvurusu neticesinde hüküm, Yarg ıtay 21. Hukuk Dairesi taraf ından kurumca ba ğlanan gelirlerin ilk pe şin değerinin rücu edilebilecek kısm ının hesaplanarak bilirki şi raporunda belirlenen zarar tutar ından indirilmesi gerekirken yaz ılı şekilde fazla indirim yap ılarak hüküm kurulmas ı nedeniyle 15/11/2012 tarihli kararla bozulmuştur. 20. Bozma karar ı üzerine ba şlayan yarg ısal süreçte al ınan raporlar do ğrultusund a başvurucular ıslah yoluna ba şvurmuş, ayr ıca ayn ı daval ılar aleyhine Eski şehir 2. İş Mahkemesi ( İş Mahkemesi) nezdinde 1/11/2013 tarihinde ek bir dava daha açm ışlard ır. 21. Eskişehir 1. İş Mahkemesinin 12/11/2013 tarihinde davalar ın birleştirilmesine karar vermesi üzerine söz konusu davalar İş Mahkemesinin 2013/479 Esas say ılı dava dosyas ı üzerinden görülmeye devam edilmi ştir. 22.İş Mahkemesi 27/2/2014 tarihinde as ıl dava ile birle şen davay ı ayr ı ayr ı değerlendirerek her iki dava yönünde davay ı k ısmen kabul, k ısmen reddetmi ştir. Karar gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: ''...Davac ılar ın istemi i ş kazas ı nedeniyle maddi ve manevi tazminata yöneliktir. Mahkememizce yap ılan yarg ılama toplanan deliller, hükmüne uyulan Yarg ıtay bozma ilam ı, bozmadan önce hükme esas al ınan ve bozmaya konu edilmemesi nedeniyle usuli kazan ılmış hak teşkil eden 08/04/2011 tarihli kusur raporu do ğrultusunda davac ılar ın murisi [C.G.nin] 21/08/2008 tarihinde u ğram ış olduğu iş kazas ı sonucu öldü ğü, olay ın oluşumunda daval ılar... %40, ... %10, ... %20 oran ında kusurlu oldu ğu, daval ı TCDD Genel Müdürlüğü'nün ise kusurunun olmad ığı anlaşılmıştır. Bozmadan sonra hesap bilirki şisinde n alınan ek rapor do ğrultusunda; davac ı Fadime Gül'ün kurumca kar şılanmayan maddi zarar ının 228.541,50 TL, Selin Gül'ün 44.563,78 TL Co şkun Gül'ün 52.919,12 TL oldu ğu anlaşılmakla bu miktarlar üzerinden maddi tazminat taleplerinin as ıl dosya ve birle şen dosya yönünden kabulüne karar vermek gerekmi ştir. As ıl dosya yönünden TCDD Genel Müdürlüğü aleyhine aç ılan davan ın daval ının kusurunun bulunmamas ı nedeniyle reddine karar vermek gerekmi ştir...'' 23. An ılan karar ın temyiz edilmesi üzerine hüküm Yarg ıtay 21. Hukuk Dairesinin 9/3/2015 tarihli karar ıyla ölenin emsali bir i şçinin olay tarihindeki ücretine ili şkin ilgili meslek odalar ı yerine TE İ, Arçelik A. Ş, Tülomsa ş Gen. Müd., Entum Ltd. Şt.i ve Hava Başvuru Numaras ı: 2019/11609 Karar Tarihi : 22/2/2022 4Kuvvetleri Komutanl ığı İkmal Bak ım Merkezi gibi ölenin yapt ığı iş ile ilgisi bulunmayan yerlerden gelen cevaplar esas al ınarak asgari ücretin yakla şık 3,2 kat ı civar ında bir ücretle çal ıştığının kabulüyle neticeye var ıldığı için bozulmu ştur. 24. Bozma üzerine İş Mahkemesi 2015/116 Esas say ılı dosya üzerinden 26/5/2016 tarihinde ba şvurucular ın ölene yak ınlık derecesine göre as ıl dava ve birle şen dava yönünden ayr ı ayr ı olmak üzere ba şvuruculara toplamda 421.024,60 TL, di ğer mirasç ılara ise toplamda 6.000 TL maddi ve manevi tazminat ın Genel Müdürlük haricindeki di ğer daval ılardan tahsiline, Genel Müdürlük aleyhine aç ılan k ısım yönünden ise davan ın reddine karar vermiştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: ''...Davac ılar ın istemi i ş kazas ı nedeniyle maddi ve manevi tazminata yöneliktir. Bozma öncesi yap ılan yarg ılama sonucunda verilen kararda davac ılar ın murisinin 1.500,00 TL ücret ald ığına ilişkin hesaplama yap ılan bilirki şi raporu ile; birinci bozma karar ında bozmaya konu edilmemesi nedeniyle usuli kazan ılmış hak teşkil eden 08/04/2011 tarihli davac ılar ın murisi [C.G.nin] 21/08/2008 tarihinde u ğram ış olduğu iş kazas ı sonucu öüm ü nedeniyle, olay ın oluşumunda daval ılar... %40,... %10, ... %20 oran ında kusurlu oldu ğu, daval ı TCDD Genel Müdürlü ğü'nün ise kusurunun olmad ığı yönündeki rapor hükme esa s alınm ıştır. Mahkememizin bu do ğrultudaki 27/02/2014 tarih ve 2013/479 Esas ve 2014/13 5 Karar say ılı karar ı sadece daval ı... taraf ından temyiz edilmi ş ve davac ılar ın murisinin gerçek ücretinin tespiti gerekti ğinden bahisle bozulmu ştur. Bu durum kar şısında; bozulan son karar ın daval ılar ... taraf ından temyiz edilmemesi nedeniyle davac ılar lehine usuli kazan ılmış hak oluştuğu anlaşılmakla; bu daval ılar önceki kararda hüküm alt ına al ınan tazminat tutar ından sorumlu tutulmu şlard ır. Daval ı... yönünden ise; bozma sonras ı yap ılan yarg ılama sonucunda; davac ılar vekili taraf ından müteveffa [C.G.nin] ücretinin bu dosyada 1.500,00 Tl oldu ğu iddia olunmu ş ise de; davac ılar taraf ından Eski şehir İş Mahkemesinin 2009/836 ve 2009/781 Esas say ılı dosyas ında aç ılan alacak ve hizmet tespiti davalar ına ilişkin dava dilekçesinde [C.G.nin] son ücretinin 1.100,00 TL olarak belirtilmi ş olmas ı karşısında, bu tutar ın yap ılan ücret ara ştırmas ı ile de do ğrulanmas ı nedeniyle, önceki kararda 1.500 TL ücret üzerinden hesaplama yap ılan ve hükme esas al ınan bilirki şi raporundaki hesaplamadaki veriler üzerinden davac ılar ın murisinin 1.100, TL ücret ald ığı kabul edilerek bilirki şiden ek rapor ald ırılmış ve daval ı... sorumlu oldu ğu tutar ın davac ı Fadime Gül yönünden toplam 163.145,86 TL, Selin Gül yönünden toplam 31.376,46 TL, Coşkun Gül yönünden ise 37.359,51 TL oldu ğu anlaşılmakla, as ıl dosya ve birle şen dosya yönünden daval ı ... bu tutardan sorumlu tutulmu ştur. As ıl dosya yönünden TCDD Genel Müdürlüğü aleyhine aç ılan davan ın daval ının kusurunun bulunmamas ı nedeniyle reddine karar vermek gerekmi ştir...'' 25. An ılan karar ın temyiz edilmesi üzerine Yarg ıtay 21. Hukuk Dairesi 5/3/2019 tarihinde karar ı onam ıştır. 26. Onama ilam ının 15/3/2019 tarihinde elektronik olarak tebli ğ edilmesi üzerine başvurucular 9/4/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 27. Anayasa Mahkemesinin 22/2/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 28. Başvurucular, devletin ki şilerin yaşamlar ının etkin bir şekilde korunmas ı ad ına baz ı pozitif tedbirleri almak ve bu hakk ın ihlal edilmesi hâlinde ise hukuki yapt ırımlar tayin Başvuru Numaras ı: 2019/11609 Karar Tarihi : 22/2/2022 5ederek etkili bir koruma sa ğlamakla yükümlü oldu ğunu, yak ınlar ının ölümü nedeniyle açm ış olduklar ı tazminat davas ına ilişkin sürecin 11 y ıl sonra neticelenmesi nedeniyle devleti n pozitif yükümlülüklerine ayk ırı hareket etti ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 29. Anayasa n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Herkes, ya şama,..hakk ına sahiptir. 30. Anayasa n ın 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri, ... ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal huku k devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 31. Yaşam hakk ının doğal niteliği gereği, yaşam ını kaybeden ki şi aç ısından bu hakka yönelik bir ba şvuru ancak ya şanan ölüm olay ı nedeniyle ölen ki şinin mağdur olan yak ınlar ı taraf ından yap ılabilecektir ( Serpil Kerimo ğlu ve di ğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 41). Ba şvuru konusu olayda C.G., ba şvurucu Fadime Gül'ün e şi, diğerlerinin ise babas ıdır. Bu nedenle ba şvuruda ba şvuru ehliyeti aç ısından bir eksiklik bulunmamaktad ır. 32. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurucular ın yaşam hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddialar ının kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 33. Anayasa Mahkemesi, ya şam hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetleri devletin negatif ve pozitif yükümlülüklerini dikkate alarak maddi ve usul boyutlar ı bak ımından ayr ı ayr ı incelemektedir. Devletin negatif yükümlülü ğü, kamusal bir yetkiyle güç kullanan görevlilerin, kas ıtlı ve hukuka ayk ırı bir şekilde hiçbir bireyin ya şam ına son vermeme ödevini (öldürmeme yükümlülü ğü) içerirken pozitif yükümlülük hem her türlü tehlikeye kar şı bireylerin ya şam hakk ını korumay ı (yaşam ı koruma yükümlülü ğü) hem de do ğal olmayan her ölüm olay ının tüm yönleriyle ortaya konulmas ına, sorumlu ki şilerin belirlenmesine ve gerektiğinde bu ki şilerin cezaland ırılmas ına imkân tan ıyan bir soru şturma yapmay ı (etkili soruşturma yükümlülü ğü) içermektedir. Ya şam hakk ının maddi boyutu, negatif yükümlülük ile yaşam ı koruma yükümlülü ğünü kapsamakta iken ya şam hakk ının usul boyutu, poziti f yükümlülü ğün bir ba şka unsuru olan etkili soru şturma yükümlülü ğünden ibarettir (benzer değerlendirme için bkz. Aziz Biter ve di ğerleri , B. No: 2015/4603, 19/2/2019, 58). 34. Pozitif yükümlülükler kapsam ında devletin yetki alan ında bulunan tüm bireylerin ya şam hakk ını kamu görevlilerinin, di ğer bireylerin ve hatta ki şinin kendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere kar şı koruma ödevi vard ır. Devlet, öncelikle ya şam hakk ına yönelen tehdit ve risklere kar şı cayd ırıcı ve koruyucu yasal düzenlemeler yapmal ı; Başvuru Numaras ı: 2019/11609 Karar Tarihi : 22/2/2022 6bununla da yetinmeyerek gerekli idari tedbirleri almal ıdır. Bu yükümlülük, ya şam hakk ının tehlikeye girebilece ği her durum bak ımından geçerlidir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 51-52). 35. Devletin ya şam hakk ı kapsam ındaki pozitif yükümlülüklerinin ayr ıca usule ilişkin bir yönü de bulunmaktad ır. Devletin bu hak kapsam ındaki pozitif yükümlülüklerinin usule ilişkin yönü, ölümle veya ölüm tehlikesiyle sonuçlanan olay ın sorumlular ının belirlenmesini ve gerekiyorsa cezaland ırılmas ını sağlayabilecek etkili bir soru şturma yürütülmesini gerektirmektedir. Yürütülecek bu soru şturman ın temel amac ı, yaşam hakk ını koruyan hukukun etkili bir şekilde uygulanmas ını ve kamu görevlilerinin müdahalesiyle vey a onlar ın sorumluluklar ı alt ında meydana gelen ya da di ğer bireylerin fiilleriyle gerçekle şen ölümler nedeniyle ilgililerin hesap vermelerini sa ğlamakt ır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 54). 36. Yaşam hakk ına ilişkin usule yönelik bu yükümlülük olay ın niteliğine bağlı olarak cezai, hukuki ve idari nitelikte soru şturmalarla yerine getirilebilir. Kasten veya kötü muamele sonucu meydana gelen ölüm olaylar ında veya ölüm tehlikesi do ğuran olaylarda Anayasa'n ın 17. maddesi gere ğince devletin sorumlular ın tespitini ve cezaland ırılmalar ını sağlayabilecek nitelikte bir cezai soru şturma yürütme yükümlülü ğü bulunmaktayken kas ıtlı olmayan fiiller nedeniyle meydana gelen ölüm olaylar ında pozitif yükümlülük her olayda mutlaka ceza davas ı aç ılmas ını gerektirmemekte; ma ğdurlara hukuki, idari hatta disiplinle ilgili hukuk yollar ının aç ık olmas ı yeterli olmaktad ır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 55-59). 37. Yaşam hakk ının usul boyutu kapsam ında hukuki sorumlulu ğu ortaya koymak adına adli ve idari yarg ıda aç ılacak tazminat davalar ında da makul derecede ivedilik ve öze n şart ının yerine getirilmesi gerekmektedir. Derece mahkemelerinin bu tür olaylara ili şkin olarak yürüttükleri yarg ılamalarda Anayasa n ın 17. maddesinin gerektirdi ği seviyede derinli k ve özenle bir inceleme yap ıp yapmad ıklar ı ya da ne ölçüde yapt ıklar ı da Anayasa Mahkemesi taraf ından değerlendirilmelidir. Zira derece mahkemeleri taraf ından bu konuda gösterilecek hassasiyet, yürürlükteki yarg ı sisteminin daha sonra ortaya ç ıkabilecek benzer ya şam hakk ı ihlallerinin önlenmesinde sahip oldu ğu önemli rolün zarar görmesine engel olacakt ır (Cemi l Danışman, B. No: 2013/6319, 16/7/2014, 110; Filiz Aka , B. No: 2013/8365, 10/6/2015, 33; Perihan Uçar , B. No: 2013/5860, 1/12/2015, 52). 38. Yaşam hakk ını ilgilendiren yarg ısal süreçlerde gereken özen konusunda azami oranda hassasiyet gösterilmesinin benzer ihlallerin önlenmesi, ki şilerin hukukun üstünlü ğüne olan bağlılığını sürdürmesi ve adalete olan güvenin sars ılmamas ı aç ısından çok kritik bir önemi vard ır. Bunun yan ında bu tür olaylarda yak ınlar ını kaybetmi ş veya hayat ı ciddi risk altında kalm ış kişilerin olay nedeniyle duyduklar ı ızdırab ı bir nebze hafifletebilmek için başvurduklar ı, bu amaca hizmet etmesi gereken manevi zararlar ın giderilmesi yolunda yaşanan böylesi durumlar ın olay nedeniyle duyduklar ı ızdırap ve s ıkıntılar ı bir nebze hafifletmek bir yana aksine art ırdığında ve ba şka üzüntülere yol açt ığında şüphe bulunmamaktad ır (Ömür K ınay, B. No: 2015/4686, 19/2/2019, 51, 52). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 39. Somut olayda ba şvurucular ın murislerinin ölümü nedeniyle Ba şsavc ılık taraf ından bir soru şturma başlatıldığı, aç ılan davada olayda ceza sorumlulu ğu olduğuna dair deliller bulunan san ıklar ın cezaland ırılmalar ına karar verildi ği ve hükmün Yarg ıtay taraf ından onand ığı "Olay ve Olgular" kısm ında (bkz. 9-15) ayr ıntılı olarak aç ıklanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/11609 Karar Tarihi : 22/2/2022 740.İncelemeye konu olayda ba şvurucular ın C.G.nin ölümünün kasten meydana geldiğine veya devletin ya şam ı koruma yükümlülü ğü kapsam ında kendisine dü şen ödevleri yerine getirmedi ğine dair bir iddialar ının bulunmad ığının vurgulanmas ı gerekmektedir. 41. Başvurucular ın tek iddialar ını yak ınlar ının özel bir şirkete ait i şyerinde ölüm ü nedeniyle açt ıklar ı tazminat davalar ının -yaşam hakk ının usul boyutu kapsam ındaki ilkelere ayk ırı olarak- uzun sürmesi nedeniyle hakk ın ihlal edildi ğine ilişkin oldu ğu değerlendirilmi ştir. Gerçekten de ba şvurucular ın devletin ya şam ı korumak için tehlikeli faaliyetlere kar şı yasal ve idari tedbirleri almad ığına, bu kapsamda mevzuat ın yetersiz olduğuna veya bu mevzuat ın uygulanmas ında süregelen ihmaller oldu ğuna ya da davada hakk ında ret karar ı verilen Genel Müdürlü ğün de sorumlu tutularak tazminat ödemeye yükümlü olmas ı gerektiğine dair iddialar ı bireysel ba şvuru formunda ileri sürmedikleri görülmüştür. 42. Bu tespit sonras ında yukar ıda (bkz. 16-26) ayr ıntılı olarak verilen sürece bak ıldığında başvurucular; kendilerine tan ınan hukuksal imkânlar çerçevesinde tazminat davas ını, olayda sorumlulu ğu bulunan özel şirketler ile Genel Müdürlük aleyhine maddi ve manevi zararlar ının giderimi için ilk olarak 25/12/2008 tarihinde açm ıştır. Yarg ısal süreç içinde as ıl davan ın aç ılan diğer dava ile 2013 y ılında birle ştirildiği, al ınan raporlar ve Yarg ıtay ın bozma karar ı sonras ında başvurucular lehine olmak üzere toplamda 421.024,60 TL maddi ve manevi tazminat ın ödenmesine karar verildi ği aç ıktır. 43. Bununla birlikte ba şvurucular ın yak ınlar ının ölümü nedeniyle 25/12/2008 tarihinde ba şlayan, süreç içinde yeni bir davan ın aç ılmas ı ve her iki davan ın birleştirilmesiyle devam eden yarg ılama yakla şık 10 y ıl 2 ay 8 gün sürmü ştür. Taraf say ısının çokluğu, çözülmesi gereken hukuksal uyu şmazl ığın tespitinde zorluklar ya şanmas ı, davac ı veya vekillerin mazeretleri gibi çok istisnai durumlar ın somut olayda bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Diğer bir ifadeyle somut yarg ılamada davan ın ilerlemesine engel olan herhangi bir unsur ya da güçlük bulunmad ığı gibi davan ın bu derece uzun sürmeye sebebiyet verecek nitelikte bir karmaşıklığı da bulunmamaktad ır. 44. Elektrik üretimi ve da ğıtımı gibi tehlikeli bir faaliyetin icras ı sıras ında meydana gelen ölüm olay ının netice itibar ıyla yaşam hakk ını ilgilendirmesi nedeniyle bireysel başvuruya konu edilen tazminat davas ında, devletin daha sonra ortaya ç ıkma ihtimali bulunan benzer hadiselerin önlenmesinde makul bir şekilde ivedilik ve özenle hareket etmedi ği sonucuna var ılm ıştır. 45. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 46. Başvurucular ın etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğine yönelik iddialar ının ise yaşam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ğine karar verilmesi nedeniyle ayr ıca incelenmesine ve de ğerlendirilmesine gerek görülmemi ştir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 47. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/11609 Karar Tarihi : 22/2/2022 8 (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 48. Başvurucular, ihlalin tespiti ile her bir ba şvurucu için 50.000 TL manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 49. Somut olayda Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 50. Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının usul boyutunun ihlaline sebebiyet verildi ğinin anla şılmas ı nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvuruculara net 90.000 TL manevi tazminat ın müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. 51. 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Yaşam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının usul boyutunun İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvuruculara net 90.000 TL manevi tazminat ın MÜŞTEREKE N ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2019/11609 Karar Tarihi : 22/2/2022 9F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 22/2/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ