TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BURCU DEM İRKAYA VE YÜCEL DEM İRKAYA BA ŞVURUSU (2) (Başv uru Numarası: 2020/8844) Karar Tarihi: 26/7/2022 R.G. Tarih ve Sayı: 6/10/2022-31975 Başvuru Numaras ı: 2020/8844 Karar Tarihi : 26/7/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mahmut ATE Ş Başvurucular : 1. Burcu DEM İRKAYA 2. Yücel DEM İRKAYA Vekilleri : Av. Zeynep Betül GEÇ İM AY I. BAŞVU
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BURCU DEM İRKAYA VE YÜCEL DEM İRKAYA BA ŞVURUSU (2) (Başv uru Numarası: 2020/8844) Karar Tarihi: 26/7/2022 R.G. Tarih ve Sayı: 6/10/2022-31975 Başvuru Numaras ı: 2020/8844 Karar Tarihi : 26/7/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mahmut ATE Ş Başvurucular : 1. Burcu DEM İRKAYA 2. Yücel DEM İRKAYA Vekilleri : Av. Zeynep Betül GEÇ İM AY I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, bir yolcu treninin raydan ç ıkmas ı sonucu meydana gelen ölüm olay ı nedeniyle ya şam hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 19/2/2020 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucular, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2020/8844 Karar Tarihi : 26/7/2022 2III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde yer alan bilgi ve belgelerle birlikte Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen, ayr ıca Bakanl ığın görüşlerinde yer verdi ği bilgi ve belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Haydarpa şa-Ankara seferini yapan Yakup Kadri Karaosmano ğlu adl ı ekspres yolcu treni 22/7/2004 günü saat 19.45 s ıralar ında Pamukova ilçesi Mekece Mahallesi yak ınlar ında raydan ç ıkm ıştır. Kaza sonucu 38 ki şi yaşam ını yitirmiş, 80'den fazla ki şi yaralanm ıştır. Başvurucular ın annesi F.Y. kaza nedeniyle hayat ını kaybedenlerden biridir. A. Tren Makinistleri ve Tren Şefi Hakk ındaki Ceza Soru şturmas ı ve Kovuşturmas ı 10. Olay nedeniyle Sakarya Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca derhâl soru şturma başlatılm ıştır. Soruşturma kapsam ında otopsi ve şikâyetçi-tan ık ifadelerinin tespiti gibi birçok soruşturma işlemi ile birlikte 23/7/2004 ve 30/7/2004 tarihlerinde İstanbul Teknik Üniversitesi ö ğretim üyelerinden olu şan üç ki şilik bilirki şi heyeti olay yeri ke şfinde bulunmuştur. Ayr ıca 18/8/2004 tarihinde kazaya kar ışan vagonlar üzerinde ayr ı bir inceleme daha yap ılm ıştır. 11. Bu incelemeler sonucunda haz ırlanan 31/8/2004 tarihli bilirki şi raporunda yer verilen kusur ve sorumlulukla ilgili de ğerlendirmeler özetle şöyledir: i. Raydan ç ıkan trenin tarife kitapç ığında (livre) olay yerinde yap ılabilecek h ız 80 km/h olarak yaz ılıdır. Tren raydan ç ıktığında h ızının 130 km/h oldu ğu tespit edilmiştir. Dolay ısıyla sorumlu makinistler trenin h ızını kitapç ığa göre ayarlamam ıştır. ii. Trenin raydan ç ıktığı yer bir dönemeç (kurba) kesimidir. Olay yerinde, raylar ın eski ve y ıpranm ış olduğu, traverslerin ta şıma gücünün olmas ı gerekenden az olduğunu gösteren deray izleri görülmü ştür. Üstyap ının hat işletim-proje h ızında yerine getirmesi gereken şartname ko şullar ına tam uyumlu olmad ığı, dolay ısıyla statik ve dinamik yüklere kar şı tam güvenli ği sağlamad ığı gözlenmi ştir. Raydan çıkman ın meydana gelmesinde dönemeç kesimine yüksek h ızla girilmesinin yan ı sıra bu kesime ait üstyap ının (ray, travers, balast, küçük malzemeler, balast alt ı tabakalar ve makaslar, kruazman vb. gibi üstyap ı tesisleri) statik ve dinamik dayan ımının yetersizli ğinin, bir ba şka deyişle fiziksel ve muhtemelen geometrik bozukluğunun etkisinin oldu ğu kanaatine var ılm ıştır. iii. Özellikle Arifiye-Eski şehir aras ında küçük dönemeç yar ıçaplar ı nedeniyle hızlar ın s ık aral ıklarla değiştiği görülmü ştür. Bu denli de ğişik h ız uygulamalar ı seyir kontrolünü zorla ştırıcı etki yaratarak seyir güvenli ğini önemli ölçüde azalt ır. Küçük yar ıçapl ı dönemeçler nedeniyle h ızın yaln ızca insan kontrolüne b ırak ılmas ı risk yaratacağından makinistlere yard ımc ı olacak bilgisayar destekli otomatik-yar ı otomatik kontrol sistemleri gibi tedbirler al ınmal ıdır. Sistemin bu türden kontro l düzenekleri ile donat ılmam ış olmas ının olay ın meydana gelmesine etkisi bulunmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2020/8844 Karar Tarihi : 26/7/2022 3iv. Bu tespitlere göre kazan ın meydana gelmesinde 1. tren makinisti F.K., trenin hızını gerektiği gibi ayarlamayarak seyir kontrolü için gerekli dikkat ve özeni göstermemesi nedeniyle 3/8 oran ında kusurludur. 2. tren makinisti R.S. ise 1. makinisti h ız konusunda uyarmamas ı nedeniyle 1/8 oran ında kusurludur. Tren şefi K.C.nin ilgili mevzuat uyar ınca seyir kontrolü ile ilgili görevi bulunmad ığından kusuru olmad ığı kanaatine var ılm ıştır. v. Olay yerindeki üstyap ının yeterli bak ım ve onar ımının yap ılmam ış olmas ı ve değişik yar ıçapl ı dönemeçler nedeniyle ortaya ç ıkan s ık aral ıklı h ız değişimini güvenli bir seyir kontrolü ile gerçekleyecek sistemlerin bulunmamas ı kazan ın oluşumunda 4/8 oran ında etkilidir. 12. Soru şturmas ını tamamlayan Sakarya Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 7/9/2004 tarihinde Sakarya 2. A ğır Ceza Mahkemesine açt ığı kamu davas ında F.K., R.S. ve K.C.nin 1/3/1926 tarihli ve 765 say ılı mülga Türk Ceza Kanunu'nun 389. maddesinde yer alan tedbirsizlik, meslek veya sanat ında tecrübesizlik ya da nizam, emir ve kaidelere riayetsizlik neticesi demir yolu üzerinde kazaya neden olma suçunu i şledikleri iddias ıyla cezaland ırılmas ı talep edilmi ştir. 13. Sakarya 2. A ğır Ceza Mahkemesinde devam eden yarg ılama sürecinde kazan ın nedenleri ve sorumlular ı hakk ında bir kez daha bilirki şi raporu temin edilmi ştir. Bu raporda da kazan ın oluşumunda F.K.n ın 3/8, R.S.nin 1/8 oran ında kusurlu oldu ğu belirtilmi ş; 4/8 oran ındaki kusurun i şletmeden sorumlu kurum olan Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryollar ında (TCDD) oldu ğu değerlendirilmi ştir. Belirtilen raporda ayr ıca kazan ın hızland ırılm ış tren uygulamas ından hemen sonra meydana geldi ği, bu uygulama için gerekli ek tedbirlerin yeterince al ınmad ığı kanaati bildirilmi ştir. 14. Sakarya 2. A ğır Ceza Mahkemesi; ba şvurucular ın da müdahil oldu ğu davada 1/2/2008 tarihinde verdi ği kararla F.K.n ın 2 y ıl 6 ay hapis ve 1.000 TL adli para cezas ıyla, R.S.nin ise 1 y ıl 3 ay hapis ve 733 TL adli para cezas ıyla cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. Ayn ı kararda K.C.nin ise beraatine hükmedilmi ştir. Bu karar san ık müdafileri taraf ından temyiz edilmi ştir. 15. Yarg ıtay 2. Ceza Dairesi 12/7/2010 tarihinde verdi ği kararla, K.C. hakk ındaki ceza davas ının zamana şımı süresinin dolmas ı nedeniyle dü şmesine, di ğer san ıklar hakk ında verilen mahkûmiyet kararlar ının ise bozulmas ına karar vermi ştir. Bozma karar ı gerekçesi genel olarak baz ı kat ılanlar ın adlar ının ve suç yerinin karar ba şlığına yaz ılmamas ı, yarg ılama giderlerinin san ıklardan mü ştereken tahsiline karar verilmesi gibi tespit edilen usul hatalar ına dayanmaktad ır (an ılan bozma karar ının gerekçeleri için bkz. Serap Sivri , B. No: 2019/6198, 23/11/2021, 18). 16. Bozma sonras ı yeniden yarg ılama yapan Sakarya 2. A ğır Ceza Mahkemesi bozma ilam ına uyulmas ına karar vererek ilamda belirtilen eksikliklerin giderilmesine çal ışmıştır. An ılan Mahkeme 7/2/2012 tarihinde verdi ği kararda, san ıklara isnat olunan eylemin 765 say ılı mülga Kanun'un 389. maddesinde düzenlenen suçu olu şturduğunun Yarg ıtay ın 12/7/2010 tarihli karar ıyla belirlendi ği, söz konusu suç için kanunda öngörülen dava zamana şımı süresinin doldu ğu gerekçesiyle san ıklar hakk ında aç ılan davalar ın düşürülmesine karar vermi ştir. Belirtilen bu zamana şımı nedeniyle dü şme karar ı da bir k ısım kat ılan vekili taraf ından temyiz edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/8844 Karar Tarihi : 26/7/2022 417. Yarg ıtay 3/2/2014 tarihinde tamamlad ığı temyiz incelemesi sonucunda san ıklara isnat edilen eylemin 765 say ılı mülga Kanun'un 455. maddesinin ikinci f ıkras ında düzenlenen dikkatsizlik ve tedbirsizlik neticesi birden fazla ki şinin ölümüne ve birçok ki şinin yaralanmas ına sebebiyet verme suçu kapsam ında da de ğerlendirilebilece ği gerekçesiyle hükmün bozulmas ına karar vermi ştir. 18. Sakarya 2. A ğır Ceza Mahkemesi bozma karar ı sonras ı yeniden yapt ığı yarg ılamada bozma ilam ına uyulmas ına karar vermi ştir. 24/11/2014 tarihli hükümde ise san ıklar ın eylemlerinin 765 say ılı mülga Kanun'un 455. maddesine uydu ğu kabul edilerek R.S.nin 1 y ıl 15 gün hapis ve 50 TL adli para cezas ıyla, F.K.n ın ise 3 y ıl 1 ay 15 gün hapis ve 152 TL adli para cezas ıyla cezaland ırılmas ına karar verilmi ştir. R.S. hakk ında hükmolunan ceza ertelenmi ştir. Bu son mahkûmiyet karar ı da san ık müdafileri ve baz ı kat ılan vekilleri taraf ından temyiz edilmi ştir (cezan ın ertelenmesi karar ının gerekçesi ile temyiz talebinde dile getirilen talepler için ayr ıca bkz. Serap Sivri , 22, 23). 19. Yarg ıtay 26/9/2018 tarihli karar ıyla Sakarya 2. A ğır Ceza Mahkemesinin 24/11/2014 tarihli karar ının bozulmas ına karar vermi ştir. Bozma ilam ının gerekçesinde, ilk derece mahkemesinin karar ba şlığında suç isminin yanl ış yaz ılmas ı gibi usule ili şkin hatalarla birlikte müdafilerin baz ı talepleri hakk ında karar verilmemi ş olmas ı ve R.S. hakk ında yeniden suç i şlemeyece ği hususunda olumlu kanaat edinilemedi ği gerekçesiyle hükmün açıklanmas ının geri b ırak ılmamas ına karar verildikten sonra sab ıkas ız geçmişinden dolay ı ileride tekrar suç i şlemeyece ği hususunda olumlu kanaat edinildi ğinden bahisle hapis cezas ının ertelenmesine karar verilmek suretiyle hükümde çeli şkiye neden olunmas ı gibi esas bak ımından tespit edilen hatalara da yer verilmi ştir (bozma gerekçeleri için ayr ıca bkz. Serap Sivri , 25). 20. Yeniden yap ılan yarg ılamada bir kez daha bozma ilam ına uyulmas ına karar veren Sakarya 2. A ğır Ceza Mahkemesi 1/4/2019 tarihinde verdi ği esas hakk ındaki karar ında F.K.n ın 15.784 TL adli para cezas ıyla, R.S.nin ise 47.352 TL adli para cezas ıyla cezaland ırılmas ına ve verilen adli para cezalar ının ertelenmesine karar vermi ştir. Bu karar da müdafiler ve baz ı kat ılan vekilleri taraf ından temyiz edilmi ştir. 21. Yarg ıtay 25/12/2019 tarihinde san ıklar hakk ındaki kamu davalar ının zamanaşımı nedeniyle dü şmesine karar vermi ştir. B. Anayasa Mahkemesine Yap ılan 2015/1232 Numaral ı Bireysel Ba şvuru 22. Başvurucular 21/1/2015 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru yaparak ceza yarg ılamas ının on y ıldır devam etti ğini, sorumlular ın cezaland ırılmad ığını ve mağduriyetlerinin giderilmedi ğini ileri sürmü ş; bu nedenle ya şam, adil yarg ılanma ve etkili başvuru haklar ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir (Burcu Demirkaya ve Yücel Demirkaya , B. No: 2015/1232, 30/10/2018, 39). Anayasa Mahkemesi, şikâyetlerin özünün ceza soruşturmas ının makul bir süratle yürütülmemesine ili şkin oldu ğunu değerlendirerek başvurucular ın iddialar ının yaşam hakk ının etkili ceza soru şturmas ı yürütülmesi yükümlülü ğüne ilişkin usul boyutu kapsam ında incelenmesine karar vermi ştir ( Burcu Demirkaya ve Yücel Demirkaya , 40). 23. Anayasa Mahkemesi 30/10/2018 tarihinde ba şvurucular ın Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam haklar ının usul boyutunun ihlal edildi ğine karar vermiştir. İhlal karar ının 55. ve 56. paragraflar ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2020/8844 Karar Tarihi : 26/7/2022 5"55. Başvuruya konu olay 2004 y ılında meydana gelmi ş olup bu olay hakk ında Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca yürütülen soru şturma iki aydan daha k ısa bir sürede tamamlanm ıştır. Ceza Mahkemesi ilk karar ını 2008 y ılında vermi ştir. Ne var ki karar ın kanun yoluna ba şvurma hakk ı olan baz ı kişilere tebli ğ edilmemesi nedeniyle ilk bozm a karar ına ilişkin temyiz süreci yakla şık 2 y ıl 6 ay, ikinci bozma karar ına ilişkin temyiz süreci ise yaklaşık 2 y ılda sonuçlanm ıştır. Ceza Mahkemesince en son 24/11/2014 tarihinde karar verilmiş olup yarg ılama henüz sonuçland ırılamam ıştır. 56. Meydana gelen olayda ölen ve yaralananlar ın fazlal ığı nedeniyle ölenlerin yak ınlar ı ile yaral ılar ın ifadelerinin tespitinin uzun zaman almas ı anlaşılabilir bir duru m olmakla birlikte soru şturmadaki hiçbir unsur yarg ılaman ın bu denli uzamas ını ve henüz sonuçland ırılamamas ını hakl ı k ılmamaktad ır. Bu sebeple ba şvurucular ın yak ınlar ının ölümüyle ilgili soru şturman ın makul süratle yürütüldü ğünün söylenemeyece ği kanaatine var ılmıştır." C. TCDD Yetkilileri Hakk ında Yürütülen Soru şturma 24. Sakarya Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca kazan ın oluşumunda üstyap ı eksiklikleri ve makinistlere yard ımc ı olacak otomatik kontrol sistemi bulunmamas ı nedenleriyle TCDD yetkilileri hakk ında ayr ı bir soruşturma yürütüldü ğü, yetkisizlik karar ı ile Ankara Cumhuriyet Başsavc ılığına gönderilen bu soru şturman ın neticesinin tespit edilemedi ği hususlar ına Burcu Demirkaya ve Yücel Demirkaya ile Serap Sivri başvurular ında yer verilmi ştir (Burcu Demirkaya ve Yücel Demirkaya , 12; Serap Sivri , 12). 25. Bakanl ık somut ba şvurudaki görü şlerinde Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 2004/67974 numaral ı soruşturmas ı üzerinden TCDD yetkilileri hakk ında bir soru şturma yürütüldü ğünü belirterek soru şturma süreçleri hakk ında bilgiler vermi ştir. Bu bilgilere göre; i. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığına değişik tarihlerde verilen dilekçelerde süper ekspreslerin 6/6/2004 tarihinde hiçbir bilimsel çal ışma ve altyap ı haz ırlığı yap ılmadan sefere konuldu ğu, 22/7/2004 tarihinde meydana gelen tren kazas ına eskimiş demir yolu a ğı üzerindeki altyap ı yetersizli ği, raylar ın eskiliği, niteliksizli ği gibi faktörlerin davetiye ç ıkard ığı, yol yenileme çal ışmalar ının saatte 120 km h ıza göre yap ılmas ına rağmen Haydarpa şa-Ankara güzergâh ında saatte 140 km seviyesinde h ız yap ılmas ına altyap ının uygun olmad ığı iddialar ı dile getirilerek TCDD üst düzey yetkilileri hakk ında görevi ihmal ve kötüye kullanma suçlar ından ihbarda bulunulmu ştur. ii. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 2/12/1999 tarihli ve 4483 say ılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yarg ılanmas ı Hakk ında Kanun uyar ınca Ulaştırma Bakanl ığından soru şturma izni verilmesini talep etmi ştir. Ulaştırma Bakanl ığı 4/10/2004 tarihinde TCDD Genel Müdürü S.K. hakk ında soru şturma izni verilmesine karar vermi ştir. İzin verilmesine dair kararda, tren yolu kazas ında çok say ıda kişinin ölmesi ve bu durumun kamuoyunda uzun süre tart ışılmas ı nedeniyle konunun adli mercilerce incelenmesine imkân sa ğlanmas ının isabetli olaca ğı gerekçesine yer verilmi ştir. iii. Soruşturma izin karar ına yap ılan itiraz ı değerlendiren Ankara Bölge İdare Mahkemesi 16/3/2005 tarihinde verdi ği kararda "olay ın niteliği itibariyle ve hakk ındaki iddialarla s ınırlı olarak S.K'n ın Türk Ceza Kanunu kapsam ında suç Başvuru Numaras ı: 2020/8844 Karar Tarihi : 26/7/2022 6say ılabilecek bir fiil veya eyleminin olmad ığı" gerekçesine yer vererek itiraz ın kabulüne ve S.K. hakk ındaki soru şturma izni verilmesine ili şkin karar ın kald ırılmas ına karar vermi ştir. iv. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı, itiraz üzerine Ankara Bölge İdare Mahkemesi taraf ından verilen soru şturma izni karar ının kald ırılmas ına dair karar ın kesin nitelikli olmas ı ve soru şturma yapma imkân ı bulunmamas ı sebebiyle 12/4/2005 tarihinde soru şturman ın işlemden kald ırılmas ına karar vermi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 26. Olay ın meydana geldi ği tarihte yürürlükte bulunan 765 say ılı mülga Kanun'un 102. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Kanunda ba şka türlü yaz ılmış olan ahvalin maadas ında hukuku amme davas ı: ... 3 - Beş seneden ziyade ve yirmi seneden az a ğır hapis veya be ş seneden ziyade hapis yahud hidemat ı ammeden müebbeden mahrumiyet cezalar ından birini müstelzim cürümlerde on sene, 4 - Beş seneden ziyade olmamak üzere a ğır hapis veya hapis yahud sürgün vey a hidemat ı ammeden muvakkaten mahrumiyet cezalar ını ve ağır para cezas ını müstelzim cürümlerde be ş sene ... geçmesile ortadan kalkar. ... 27. 765 say ılı mülga Kanun'un 104. maddesi şöyledir: Hukuku amme davas ının müruru zaman ı, mahkümiyet hükmü yakalama, tevkif, celb veya ihzar müzekkereleri, adli makamlar huzurunda maznunun sorguya çekilmesi, maznu n hakk ında son tahkikat ın aç ılmas ına dair olan karar veya C. müddeiumumisi taraf ından mahkemeye yaz ılan iddianame ile kesilir. Bu halde müruru zaman, kesilme gününden itibaren yeniden i şlemeğe başlar. Eğer müruru zaman ın kesen muameleler müteaddid ise müruru zaman bunlar ın en sonuncusundan itibaren tekrar i şlemeğe başlar. Ancak bu sebepler müruru zaman müddetin i 102 nci maddede ayr ı ayr ı muayyen olan müddetlerin yar ısının ilavesile bali ğ olacağı müddetten fazla uzatamaz. 28. 765 say ılı mülga Kanun'un 389. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Bir kimse tedbirsizlik veya meslek veya sanat ında tecrübesizlik veya nizam ve emir v e kaidelere riayetsizlik neticesi olarak demiryolu üzerinde bir kaza vukuu tehlikesine meydan verirse üç aydan otuz aya kadar hapse ve iki yüz liraya kadar a ğır cezay ı nakdiye ve kaza vukubulmu ş ise beş seneye kadar a ğır hapse ve yüz elli liradan a şağı olmamak üzere a ğır cezay ı nakdiye mahkum olur. 29. 765 say ılı mülga Kanun'un 455. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2020/8844 Karar Tarihi : 26/7/2022 7 Tedbirsizlik veya dikkatsizlik veya meslek ve sanatta acemilik veya nizamat, ve evamir ve talimata riayetsizlik ile bir kimsenin ölümüne sebebiyet veren şahıs iki seneden be ş seneye kadar hapse ve 250 liradan 2.500 liraya kadar a ğır para cezas ına mahkum olur. Eğer fiil birkaç ki şinin ölümünü mucip olmu ş veya bir ki şinin ölümü ile beraber bir veya birkaç ki şinin de mecruhiyetine sebebiyet vermi ş ve bu yaralanma 456 nc ı maddenin 2 nci f ıkras ında beyan olunan derecede bulunmu ş ise dört seneden on seneye kadar hapis ve 1.000 liradan a şağı olmamak üzere a ğır para cezas ı ile mahkum olur. Yukardaki f ıkralarda beyan olunan cezalar, kusurun derecesine göre sekizde birin e kadar indirilebilir. 30. 26/9/2004 tarihli ve 5237 say ılı Türk Ceza Kanunu'nun Zaman bak ımından uygulama kenar ba şlıklı 7. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: Suçun i şlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlü ğe giren kanunlar ın hükümleri farkl ı ise, failin lehine olan kanun uygulan ır ve infaz olunur. 31. 5237 say ılı Kanun'un Dava zamana şımı kenar ba şlıklı 66. maddesinin ilgili kısm ı şöyledir: (1) Kanunda ba şka türlü yaz ılmış olan haller d ışında kamu davas ı; ... d) Beş yıldan fazla ve yirmi y ıldan az hapis cezas ını gerektiren suçlarda onbe ş yıl, ...Geçmesiyle dü şer. ... 32. 5237 say ılı Kanun'un Dava zamana şımı süresinin durmas ı veya kesilmesi kenar başlıklı 67. maddesinin (2), (3) ve (4) numaral ı fıkralar ı şöyledir: 2) Bir suçla ilgili olarak; a) Şüpheli veya san ıklardan birinin savc ı huzurunda ifadesinin al ınmas ı veya sorguya çekilmesi, b) Şüpheli veya san ıklardan biri hakk ında tutuklama karar ının verilmesi, c) Suçla ilgili olarak iddianame düzenlenmesi,d) San ıklardan bir k ısm ı hakk ında da olsa, mahkûmiyet karar ı verilmesi, Halinde, dava zamana şımı kesilir. (3) Dava zamana şımı kesildiğinde, zamana şımı süresi yeniden i şlemeye ba şlar. Dava zamanaşımını kesen birden fazla nedenin bulunmas ı halinde, zamana şımı süresi son kesme nedeninin gerçekle ştiği tarihten itibaren yeniden i şlemeye ba şlar. Başvuru Numaras ı: 2020/8844 Karar Tarihi : 26/7/2022 8(4) Kesilme halinde, zamana şımı süresi ilgili suça ili şkin olarak Kanunda belirlenen sürenin en fazla yar ısına kadar uzar. 33. 5237 say ılı Kanun'un Taksirle öldürme kenar ba şlıklı 85. maddesi şöyledir: (1) Taksirle bir insan ın ölümüne neden olan ki şi, iki y ıldan alt ı yıla kadar hapis cezas ı ile cezaland ırılır. (2) Fiil, birden fazla insan ın ölümüne ya da bir veya birden fazla ki şinin ölümü il e birlikte bir veya birden fazla ki şinin yaralanmas ına neden olmu ş ise, kişi iki y ıldan onbe ş yıla kadar hapis cezas ı ile cezaland ırılır. B. Uluslararas ı Hukuk 34. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) İnsan haklar ına sayg ı yükümlülüğü kenar ba şlıklı 1. maddesi şöyledir: Yüksek Sözle şmeci Taraflar kendi yetki alanlar ı içinde bulunan herkesin, b u Sözleşme'nin birinci bölümünde aç ıklanan hak ve özgürlüklerden yararlanmalar ını sağlarlar. 35. Sözle şme'nin Yaşam hakk ı kenar ba şlıklı 2. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Herkesin ya şam hakk ı yasayla korunur... 36. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) içtihatlar ında, Sözle şme'nin 2. maddesinin ilk cümlesinin devletin yaln ızca kasti ve hukuka ayk ırı olarak ölüme sebebiyet vermekten kaç ınmas ını değil ayn ı zamanda devletlerin egemenlik yetkileri içinde buluna n kişilerin yaşamlar ını korumak için gerekli tedbirleri almalar ına dair devletlere poziti f yükümlülük yükledi ğini hat ırlatmaktad ır (L.C.B/Birle şik Krall ık, B. No: 23413/94, 9/6/1998, 36). 37. AİHM e göre Sözle şme nin 2. maddesi, devletin sorumlulu ğunu gerektirebilecek şartlar alt ında can kayb ının bulundu ğu durumlarda devlete elindeki tü m imkânlar ı kullanarak ya şama hakk ını korumak için olu şturulan yasal ve idari çerçevenin gereği gibi uygulanmas ını ve bu hakka yönelik ihlallerin durdurulup cezaland ırılmas ını sağlayacak yeterli yarg ısal veya di ğer tedbirleri alma görevi yüklemektedir ( Osman/Birle şik Krall ık [BD], B. No: 23452/94, 28/10/1998, 115; Paul ve Audrey Edwards/Birle şik Krall ık, B. No: 46477/99, 14/3/2002, 54). A İHM, bu yükümlülü ğün -kamusal olsun veya olmas ın- yaşam hakk ının tehlikeye girebilece ği her türlü faaliyet bak ımından da geçerli oldu ğu kanaatindedir ( Önery ıldız/Türkiye [BD], B. No: 48939/99, 31/11/2004, 71). 38. Bone/Fransa ((k.k.), B. No: 69869/01, 1/3/2005) karar ında devletlerin tren istasyonunda bulunan herkesin ya şam ını güvence alt ına almaya yönelik tedbirler almalar ı yönünde pozitif yükümlülükleri oldu ğunu belirten A İHM, Kalender/Türkiye (B. No: 4314/02, 15/12/2009) karar ında devlet görevlilerinin ya da kurumlar ının demir yolu ta şımac ılığı gibi tehlike potansiyeli ta şıyan faaliyetlerde muhakeme hatas ını veya dikkatsizli ği aşan bir ihmali olduğu yani olas ı sonuçlar ın fark ında olmalar ına rağmen söz konusu makamlar ın kendilerine verilen yetkileri gözard ı ederek demir yolu ta şımac ılığı nedeniyle olu şan riskleri bertara f etmek için gerekli ve yeterli önlemleri almad ığı durumlarda -bireyler kendi inisiyatifleriyle Başvuru Numaras ı: 2020/8844 Karar Tarihi : 26/7/2022 9hangi hukuk yollar ına başvurmuş olursa olsun- insan hayat ının tehlikeye girmesine neden olan kişiler aleyhine hiçbir suçlamada bulunulmamas ı ya da bu ki şilerin yarg ılanmamas ının Sözleşme'nin 2. maddesinin ihlal edildi ği anlam ına gelebilece ğini ifade etmi ştir (Kalender/Türkiye , 52). 39. AİHM'in ya şam hakk ının etkili soru şturma yükümlülü ğünün usul boyutunun incelenmesi konusunda benimsedi ği ilkeler için bkz. Yasin Ağca, B. No: 2014/13163, 11/5/2017, 95, 96. V.İNCELEME VE GEREKÇE 40. Anayasa Mahkemesinin 26/7/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 41. Başvurucular ın yaşam haklar ının ihlal edildi ğine dair iddialar ı özetle şöyledir: i. Tren kazas ının meydana gelmesinde TCDD yetkililerinin kusurlar ı bulunduğu sabit oldu ğu hâlde bu ki şiler hakk ında hiçbir i şlem yap ılmam ıştır. Bu tarihten sonra yap ılacak bir soru şturman ın zamana şımı nedeniyle dü şeceği de aç ıktır. Neticede TCDD yetkilileri bak ımından bir sorumsuzluk durumu ortaya ç ıkar ılm ıştır. ii. Tehlikeli bir faaliyet olan demir yolu ta şımac ılığında devlet, vatanda şının zarar görmesini engelleyememi ştir. Tren yolunda gerekli denetim gerçekleştirilmemiştir. Eski altyap ı ile trenlerin haddinden fazla h ız yapmas ı nedeniyle bu kaza gerçekle şmiştir. Bu hususlar bilirki şi raporuyla da sabittir. iii. Devlet, üzerine dü şen koruma yükümlülü ğünü yerine getiremedi ği gibi etkili bir yarg ı süreci yürütmeyerek sorumlular ın cezas ız kalmalar ına neden olmu ştur. Bu cezas ızlık durumu benzer olaylar için de kötü bir örnek olu şturmakta ve toplumda sorumlular ın hiçbir şekilde soru şturulmad ığı/yarg ılanmad ığı alg ısı yaratmaktad ır. iv. Sorumlular ın cezas ız kalmas ıyla yaşam hakk ının maddi boyutu ihlal edilmiştir. 42. Başvurucular; adil yarg ılanma ve etkili ba şvuru haklar ının ihlal edildi ğine dair iddialar ında özetle ceza yarg ılamas ının 15 y ılı aşkın bir süredir devam etti ğini, bu sürenin makul olarak kabul edilmesinin mümkün olmad ığını, somut olayda etkin bir yarg ılamadan bahsedilemeyece ğini ileri sürmü ştür. 43. Bakanl ık görüşlerinde " Olay ve Olgular " bölümünde ayr ıntılı olarak yer verilen, başvuru konusu tren kazas ı nedeniyle ba şlatılan soruşturmalar ve ceza yarg ılamas ı süreçleri ile ilgili bilgiler verildikten sonra yer alan hususlar özetle şöyledir: i. Zamana şımı dolay ısıyla düşme karar ı ile neticelenen kovu şturma süreci nedeniyle şikâyet edilen uzun yarg ılama hususu Anayasa Mahkemesince 2015/1232 numaral ı bireysel ba şvuruda daha önce de ğerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/8844 Karar Tarihi : 26/7/2022 10ii. Yaşam hakk ına ilişkin pozitif yükümlülüklerin usule ili şkin boyutunu oluşturan etkin soru şturma yükümlülü ğü bir sonuç yükümlülü ğü değil araç yükümlülü ğüdür. 44. Başvurucular, Bakanl ık görüşlerine kar şı beyanlar ında özetle şu hususlar ı dile getirmiştir: i. Anayasa Mahkemesi taraf ından daha önce incelenen 2015/1232 numaral ı bireysel ba şvuru somut ba şvurudan tamamen farkl ıdır. 2015/1232 numaral ı başvuruda uzun yarg ılamadan şikâyet edilmekteyken somut ba şvuruda sorumlular ın cezas ız kalmalar ından şikâyet edilmi ştir. ii. TCDD Genel Müdürü hakk ında soruşturma izni verilseydi dahi ceza davas ı zamanaşımı nedeniyle dü şeceğinden soru şturma izninin ortaya ç ıkan cezas ızlık sonucuna bir etkisi olmayacakt ır. iii. Ceza davas ının zamana şımına uğramas ı ve sorumlular ın cezas ız kalmas ı zaten uygun araçlarla etkili bir soru şturma yürütülmemesi sonucunda gerçekleşmiştir. Etkin bir soru şturma yürütülseydi olaydan sonra gerçekle şen birçok tren kazas ı önlenmiş olacak ve ayr ıca toplum nezdinde sorumlular ın cezas ız kald ığı alg ısı oluşmayacakt ır. B. Değerlendirme 1.İddialar ın Nitelendirilmesi ve İnceleme Kapsam ının Belirlenmesi 45. Anayasa n ın Kişinin dokunulmazl ığı, maddî ve manevî varl ığı kenar başlıklı 17. maddesinin birinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Herkes, ya şama ... hakk ına sahiptir. 46. Anayasa n ın Devletin temel amaç ve görevleri kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri, ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal huku k devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 47. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Somut ba şvuruda adil yarg ılanma ve etkili başvuru haklar ı kapsam ında dile getirilen yarg ılaman ın makul bir sürede tamamlanmad ığı ve etkisiz oldu ğuna dair iddialar, F.Y.nin ölümü nedeniyle yürütülen ceza yarg ılamas ı süreçlerinin etkisiz oldu ğuna ilişkindir. Dolay ısıyla bu iddialar ya şam hakk ı bağlam ında, etkili soru şturma yükümlülü ğü kapsam ında, yaşam hakk ının maddi boyutunun ihlal edildiğine dair iddialar ise ya şam ı koruma yükümlülü ğü kapsam ında incelenecektir. Başvuru Numaras ı: 2020/8844 Karar Tarihi : 26/7/2022 112. Kabul Edilebilirlik Yönünden 48. Yaşam hakk ının doğal niteliği gereği, yaşam ını kaybeden ki şi aç ısından bu hakka yönelik bir ba şvuru ancak ya şanan ölüm olay ı nedeniyle ölen ki şinin mağdur olan yak ınlar ı taraf ından yap ılabilecektir ( Serpil Kerimo ğlu ve di ğerleri, B. No: 2012/752, 17/9/2013, 41). Ba şvurucular, ba şvuruya konu tren kazas ında ölen F.Y.nin çocuklar ıdır. Dolay ısıyla somut ba şvuruda ba şvuru ehliyeti bak ımından bir sorun görülmemi ştir. 49. Anayasa Mahkemesi, somut ba şvuruya konu yarg ılama süreçleri nedeniyle yap ılan Burcu Demirkaya ve Yücel Demirkaya başvurusunda olay ın demir yollar ının işletilmesi s ıras ında vuku buldu ğunu belirterek ya şam hakk ının usul boyutunun ceza soruşturmas ı yap ılmas ını gerektirdi ği sonucuna varm ıştır (an ılan kararda bkz. 50). Bu nedenle somut ba şvuruda ba şvuru yollar ının tüketilmesi yönünden herhangi bir eksiklik bulunmamaktad ır. 50. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmayan ya şam ı koruma ve etkili soru şturma yapma yükümlülüklerinin ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 3. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 51. Yaşam hakk ını güvence alt ına alan Anayasa'n ın 17. maddesi, devletin temel amaç ve görevlerini düzenleyen Anayasa'n ın 5. maddesiyle birlikte de ğerlendirildi ğinde devlete birtak ım negatif ve pozitif yükümlülükler yükler ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 50). 52. An ılan pozitif yükümlülükler kapsam ında devlet, yetki alan ında bulunan tü m bireylerin ya şam hakk ını kamu görevlilerinin, di ğer bireylerin ve hatta ki şinin kendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere kar şı koruma ödevi alt ındad ır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 51). Bu ödev kapsam ında devlet; i. Yaşam hakk ına yönelen tehdit ve risklere kar şı cayd ırıcı ve koruyucu yasal ve idari çerçeve olu şturmal ı (İpek Deniz ve di ğerleri, B. No: 2013/1595, 21/4/2016, 149), ii. Bir kişinin yaşam ına yönelik gerçek ve yak ın bir tehlikenin bulundu ğunun kamu makamlar ınca bilindi ği ya da bilinmesi gerekti ği durumlarda, görevlileri arac ılığıyla makul ölçüler çerçevesinde ve bu tehlikenin gerçekle şmesini önleyebilecek şekilde önlemler almal ıdır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 53). 53. Demir yolu ta şımac ılığı faaliyeti niteli ği itibar ıyla kişilerin yaşam ı ve vücut bütünlüğü bak ımından birtak ım riskler içermektedir. Bu tehlikeli olma durumu nedeniyle kamu makamlar ı, demir yollar ının işletilmesinde gerekli güvenlik tedbirlerini almal ı; trenlerin seyrüseferinde veya gar ve benzeri i şletmelerde istenmeyen ölüm ve yaralanm a olaylar ının önüne geçmek için makul ölçüler çerçevesinde gerekenleri yapmal ıdır (Gürkan Kaçar ve diğerleri , B. No: 2014/11855, 13/9/2017, 68; Hüseyin Münüklü , B. No: 2014/5973, 13/9/2017, 62). Başvuru Numaras ı: 2020/8844 Karar Tarihi : 26/7/2022 1254. Anayasa'n ın 17. maddesinin kendisine yükledi ği pozitif yükümlülüklerin usule ilişkin yönü uyar ınca devlet; şüpheli her ölüm olay ının tüm yönleriyle ortaya konulmas ına, sorumlu ki şilerin belirlenmesine ve gerekti ğinde bu ki şilerin cezaland ırılmas ına imkân tan ıyan bağıms ız bir soru şturma yürütmelidir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri, 54; Sad ık Koçak ve di ğerleri , B. No: 2013/841, 23/1/2014, 94). 55. Kas ıtlı olmayan fiiller nedeniyle meydana gelen ölüm olaylar ında kam u makamlar ının muhakeme hatas ı veya dikkatsizli ği aşan bir kusuru oldu ğu yani olas ı sonuçlar ın fark ında olmalar ına rağmen söz konusu makamlar ın kendilerine verilen yetkile r kapsam ında tehlikeli bir faaliyet nedeniyle olu şan riskleri bertaraf etmek için gerekli ve yeterli önlemleri almad ığı durumlarda -ilgililer di ğer hukuk yollar ına başvurmuş olsalar dahi- kişilerin hayat ının tehlikeye girmesine neden olanlar hakk ında bir ceza soru şturmas ı yürütülmesi gerekir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 60). 56. Bununla birlikte etkili soru şturma yükümlülü ğü bir sonuç yükümlülü ğü değil uygun araçlar ın kullan ılmas ı yükümlülü ğüdür. Anayasa'n ın 17. maddesi başvuruculara üçüncü ki şileri bir suç nedeniyle yarg ılatma ya da cezaland ırma hakk ı vermediği gibi devlete tüm yarg ılamalar ı mahkûmiyetle sonuçland ırma ödevi de yüklemez ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri, 56). 57.Şüpheli bir ölüm olay ı hakk ında yürütülen ceza soru şturmas ının Anayasa n ın 17. maddesinin gerektirdi ği etkinlikte oldu ğunun kabul edilebilmesi için; i. Soruşturma makamlar ının olaydan haberdar olur olmaz, resen harekete geçerek ölüm olay ını ayd ınlatabilecek ve sorumlular ın belirlenmesini sa ğlayabilecek bütün delilleri tespit etmeleri ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri, 57), ii. Soruşturma sürecinin kamu denetimine aç ık olmas ı ve ölen ki şinin yak ınlar ının meşru menfaatlerini korumak için soru şturma sürecine gerekli oldu ğu ölçüde kat ılabilmeleri ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri, 58), iii. Soruşturman ın makul bir özen ve süratle yürütülmesi ( Salih Akku ş, B. No: 2012/1017, 18/9/2013, 30) gerekir. 58. Ceza yarg ılamas ı sonucunda hükmedilen yapt ırımlara ilişkin baz ı uygulamalar, ihlalleri gerçekle ştiren sorumlular ın cezas ız kalmalar ına ya da gerekti ği gibi cezaland ırılmamalar ına yol açarak cayd ırıcılığı sağlayamad ığı için etkili ceza soru şturmas ı yürütülmesi yükümlülü ğünü zedeleyebilir. Bu durum, ya şam hakk ını korumak için oluşturulan mevzuat ın etkili şekilde uygulanmamas ına, dolay ısıyla da ki şilerin hayatlar ının kanunla korunamamas ına sebebiyet verebilir (benzer de ğerlendirmeler için bkz. Seyfullah Turan ve di ğerleri, B. No: 2014/1982, 9/11/2017, 162). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı i. Yaşam ı Koruma Yükümlülü ğü Bak ımından 59. Yaşam ı koruma yükümlülü ğü pozitif bir yükümlülüktür. Bir ba şka deyişle devletin egemenlik alan ındaki kişilerin yaşamlar ının korunmas ı için eylemde bulunmas ını gerektirir. Ya şam hakk ına yönelebilecek tehdit ve risklere kar şı cayd ırıcı yasal ve idar i düzenlemeler yap ılmas ı bu yükümlülü ğün önemli unsurlar ından biridir. Başvuru Numaras ı: 2020/8844 Karar Tarihi : 26/7/2022 1360. Demir yolu ta şımac ılığı gibi ki şilerin ya şam ı ya da fiziksel bütünlü ğü bak ımından tehlike potansiyeli ta şıyan faaliyetler söz konusu oldu ğunda kamu makamlar ı taraf ından bu faaliyetlerin güvenli bir şekilde yerine getirilebilmesi için gereken makul tedbirlerin al ınmas ı gerekir. Dolay ısıyla somut ba şvuruya konu olayda devletin demir yolu taşımac ılığı faaliyetinin i şletimi, güvenli ği, kontrolü ve denetimi konular ında alaca ğı makul tedbirlerle ya şam ı koruma yükümlülü ğü bulunmaktad ır. 61. 31/8/2004 tarihli bilirki şi raporunda, ba şvuruya konu tren kazas ının gerçekleştiği demir yolunda üstyap ının yeterli bak ım ve onar ımının yap ılmam ış olmas ı ve kaza yapan trende de ğişik yar ıçapl ı dönemeçler nedeniyle ortaya ç ıkan s ık aral ıklı h ız değişimini güvenli bir şekilde sa ğlayacak sistemlerin bulunmamas ı hususlar ının kazan ın oluşumunda önemli bir neden oldu ğu tespiti yap ılm ıştır. Öte yandan ba şvuruya konu ceza yarg ılamas ı yaln ızca makinistlerin trenin h ızını kurallara uygun şekilde belirlememe eylemlerini konu edinmi ştir. Dolay ısıyla ceza yarg ılamas ı sürecine kat ılan adli makamlar taraf ından bilirki şi raporunda tren yolunun fiziksel yeterlili ği, bak ım ve onar ımı ile teknik sistem eksikli ği olarak tarif edilen kaza nedenlerine dayal ı sorumluluk ile ilgili bir tespit yap ılmam ıştır. 62. Demir yolu üstyap ısının trenlerle güvenli bir şekilde seyahat edebilecek şekilde yap ıland ırılmas ı, gerekli teknik donan ımın sağlanmas ı ve denetim vas ıtas ıyla hizmetin kişilerin yaşam ı ve fiziksel bütünlükleri bak ımından güvenli bir şekilde devam ının temin edilmesi hususlar ının yetkili kamu makamlar ı taraf ından yerine getirilmesinin gerekli oldu ğu tart ışmas ızdır. Başvuru dosyas ında, olay yerinde yap ılan incelemelere dayanan ve uzman bilim insanlar ı taraf ından haz ırlanan bilirki şi raporunda tespit edilen hususlar ın doğru olmad ığını gösteren bir unsur bulunmamaktad ır. 63. Bu aç ıklamalar ışığında başvurucular ın yak ınlar ı ile birlikte onlarca ki şinin ölümüne ve yaralanmas ına neden olan somut ba şvuruya konu tren kazas ında yetkili makamlar ın demir yolu ta şımac ılığı gibi tehlikeli bir faaliyet nedeniyle ki şilerin yaşam ı ve fiziksel bütünlü ğüne karşı oluşan riskleri bertaraf etmek için kendilerine dü şen poziti f yükümlülük kapsam ında gerekli ve yeterli önlemleri ald ıklar ı söylenemez. 64. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının maddi boyutunun ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. ii. Etkili Soru şturma Yükümlülü ğü Bak ımından 65. Öncelikle ba şvurucular ın ceza yarg ılamas ının makul sürede sonuçland ırılmamas ı şikâyetiyle daha önce yapt ıklar ı bireysel ba şvuruda ya şam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ğine karar verildi ği tekrar edilmelidir ( Burcu Demirkaya ve Yücel Demirkaya, 56, 57). Somut ba şvuruda ise belirtilen ihlal karar ının verildiği tarihten yaklaşık 1 y ıl 2 ay sonra tüm san ıklar hakk ında verilen zamana şımı nedeniyle dü şme karar ının bir kez daha etkili soru şturma yükümlülü ğünü ihlal etti ği iddia edilmi ştir. 66. " Genel İlkeler " k ısm ında belirtildi ği üzere ceza yarg ılamas ı sonucunda hükmedilen yapt ırımlara ili şkin baz ı uygulamalar, ihlalleri gerçekle ştiren sorumlular ın cezas ız kalmalar ına ya da gerekti ği gibi cezaland ırılmamalar ına yol açarak cayd ırıcılığı sağlayamad ığı için etkili ceza soru şturmas ı yürütülmesi yükümlülü ğünü zedeleyebilir. Bu durum; ya şam hakk ını korumak için olu şturulan mevzuat ın etkili şekilde uygulanmamas ına, dolay ısıyla kişilerin hayatlar ının kanunla korunamamas ına sebebiyet verebilir. Başvuru Numaras ı: 2020/8844 Karar Tarihi : 26/7/2022 1467. Somut ba şvuruya konu tren kazas ı 38 kişinin öldü ğü, 80'den fazla ki şinin yaraland ığı son derece vahim bir hadisedir. Etkili soru şturma yükümlülü ğü üçüncü taraflar ı adli bir suç nedeniyle yarg ılatma ya da cezaland ırma veya tüm yarg ılamalar ı mahkûmiyetle sonuçland ırma hakk ı vermese de adli süreçler sonucunda sorumluluklar ı tespit edilen kişilerin cezas ız b ırak ılmamas ı, hukukun üstünlü ğüne olan inanc ın korunmas ı ve hukuka ayk ırı eylemlere müsamaha gösterildi ği veya kay ıtsız kal ındığı görünümü verilmemesi açısından kritik bir öneme sahiptir. 68. Başvuruya konu kazan ın ard ından derhâl ba şlatılan soruşturmada delillerin de süratle toplanarak olay ın meydana geldi ği şartlar ın ortaya ç ıkar ıldığı ve sorumlular ın tespit edildiği görülmü ştür. Buna kar şılık demir yolunun güvenli bir şekilde işletilmesi için gerekli üstyap ı, teknik donan ımı sağlama ve denetim konular ında kusurlar ı olduğu değerlendirile n kamu görevlileri hakk ında aç ılan bir ceza davas ı bulunmamaktad ır. Kusur ve sorumluluklar ı yarg ı sürecine kat ılan tüm adli birimler taraf ından kabul edilen makinistler hakk ındaki ceza davas ı ise zamana şımı nedeniyle dü şmüştür. Neticede bu derece vahim sonuçlar ı olan bir olayda kusurlu olduklar ı bilirkişi raporlar ıyla tespit edilmesine kar şılık cezai sorumlulu ğuna yarg ı organlar ınca kesin olarak karar verilen kimse bulunmamaktad ır. 69. Bu durumda somut olayda yarg ı sisteminin ya şam hakk ı ihlallerinin önlenmesindeki cayd ırıcı rolünü yerine getirdi ği söylenemeyece ği gibi olay ın ciddiyeti karşısında yetkili makamlar taraf ından gösterilen tepkinin derecesinin de yeterli olmad ığı değerlendirilmi ştir. 70. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 4. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 71. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 72. Başvurucular, ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve ayr ı ayr ı 100.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 73. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). Başvuru Numaras ı: 2020/8844 Karar Tarihi : 26/7/2022 1574. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 75.İncelenen ba şvuruda ba şvurucular ın yaşam haklar ının maddi ve usul boyutuyla ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Ancak Anayasa'n ın 38. maddesinin ikinci f ıkras ı uyar ınca suç için sonradan yürürlü ğe giren kanunda öngörülen daha uzun dava zamana şımı süresi geçmişte işlenen suç yönünden uygulanamad ığı için karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ceza Mahkemesine gönderilmesi mümkün görülmemi ştir. 76. Öte yandan yaln ızca ihlal tespitinin ba şvurucular ın uğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için ba şvurucular ın talebi de dikkate al ınarak yaşam hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvuruculara ayr ı ayr ı net 90.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 77. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 446,90 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.946,90 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Ya şam hakk ının maddi boyutunun ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Yaşam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. 1. Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının maddi boyutunun İHLAL ED İLDİĞİNE, 2. Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının usul boyutunun İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvuruculara net 90.000 TL manevi tazminat ın AYRI AYRI ÖDENMES İNE, D. 446,90 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.946,90 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, Başvuru Numaras ı: 2020/8844 Karar Tarihi : 26/7/2022 16E. Ödemelerin karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi edinmesi için Sakarya 2. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2018/270, K.2019/69) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 26/7/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN