TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR FATMA CANDAS VE DiGERLERi BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/18251) Karar Tarihi: 7/2/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/18251 : 7/2/2019 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekilleri BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Kadir OZKA YA Yusuf Sevki HAKYEMEZ : Hasan SARA ;: : 1. Fatma CANDAS : 2. Selin CANDAS : 3. Serdal CANDAS : Av. Ali AKDAYI I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, zorunlu askerlik hizmeti s1ras
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR FATMA CANDAS VE DiGERLERi BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/18251) Karar Tarihi: 7/2/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/18251 : 7/2/2019 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekilleri BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Kadir OZKA YA Yusuf Sevki HAKYEMEZ : Hasan SARA ;: : 1. Fatma CANDAS : 2. Selin CANDAS : 3. Serdal CANDAS : Av. Ali AKDAYI I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, zorunlu askerlik hizmeti s1rasmda meydana gelen olum olayma ili kin zararlann kar 1lanmamas1 nedeniyle ya am hakkmm; buna dair a9ilan tam yarg1 davasmm sure a 1m1 gerek9esiyle reddedilmesi nedeniyle de mahkemeye eri im hakkmm ihlal edildigi iddialanna ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 19/11/2015 tarihinde yap1lm1 1Ir. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 5. Bolum Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle ilgili olaylar ozetle oyledir: 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/18251 : 7/2/2019 7. Ba vurucular Serdal ile Fatma Canda 'm oglu, diger ba vurucu Selin Canda 'm ise karde i olan S.C., Genelkurmay Ozel Kuvvetler Komutanhgmda er olarak askerlik gorevini ifa ederken 15/5/2008 tarihinde diger bir erin kullanm1 oldugu askeri ara9la askeri alanda meydana gelen kazada vefat etmi tir. 8. Genelkurmay Askeri Savc1hg1 tarafmdan ara ; oforii H.D. hakkmda taksirle oldiirme su9undan a91lan kamu davasmda 26/9/2008 tarihinde mahkumiyet karan verilmi tir. Amlan karann temyiz edilmesi iizerine Askeri Yarg1tay 30/12/2008 tarihli karan ile hiikmii onam1 tir. 9. Ba vurucular, yakmlannm oliimii nedeniyle ugrad1klan zarar i ;in maddi ve manevi tazminat taleplerini i ;eren dilek ;e ile 13/10/2008 tarihinde Milli Savunma Bakanhgma miiracaat etmi lerdir. idare, bu talebe olumlu veya olumsuz cevap vermemi tir. 10. idarenin yap1lan talebe cevap vermemesi iizerine ba vurucular, sigorta irketi tarafmdan ba vuruculardan Serdal ve Fatma Canda 'a ayn ayn odenen 15.849,83 TL'yi a t1g1m iddia ettikleri maddi ve manevi zararlann giderilmesi istemiyle 9/4/2009 tarihinde Ankara Asliye Hukuk Mahkemesine tazminat davas1 a9m1 lard1r. 11. Ankara 6. Asliye Hukuk Mahkemesi 28/7/2010 tarihinde davay1 kismen kabul etmi tir. Amlan karann temyiz edilmesi iizerine Yarg1tay 6. Hukuk Dairesi 4/7/1972 tarihli ve 1602 say1h Askeri Yiiksek idare Mahkemesi Kanunu'nun 20. maddesine gore asker ki ileri ilgilendiren askeri hizmete ili kin idari i lem ve eylemlerden dogan uyu mazhklann ilk ve son derece mahkemesine ait olmas1 gerek9esiyle gorevsizlik karan verilmesi gerektiginden bahisle karann bozulmasma 5/3/2012 tarihinde karar vermi tir. 12. Ankara 6. Asliye Hukuk Mahkemesi 7/5/2013 tarihinde bozma karanna uyarak yarg1 yolu art1 ger9ekle mediginden davanm reddine karar vermi tir. Karann temyiz edilmeyip kesinle mesi iizerine ba vurucular 5/5/2014 tarihinde Askeri Yiiksek idare Mahkemesine (A YiM) dava a9m1 lardir. 13. A YiM 21/5/2014 tarihinde dava dilek9esine eklenmesi gereken baz1 belgelerin eklenmedigi gerek ;esiyle dilek ;enin reddine karar vermi tir. Dilek ;enin reddedilmesi iizerine ba vurucular 7/7/2014 tarihinde yenileme dilek9esi ile talep ve davalanm yenilemi lerdir. 14. AYiM 11/3/2015 tarihli karanyla, aplan davanm sure a 1m1 nedeniyle reddine karar vermi tir. A YiM karannm ilgili k1sm1 oyledir: " ... Dava konusu olayda davaczlann yakzm olan Ul$. Er. [S.C]zn yukanda ar;zklandzgz $ekilde 15/5/2008 tarihinde vefat ettigi, bu $ekilde olenin desteginden yoksun kalan davaczlarzn zarar doguran eylemi ogrendikleri, bu tarihten itibaren bir yzllzk siire ir;erisinde davalz idareye ba$vurmalan gerektigi, davaczlann da vekilleri [A.A] araczlzgz ile 13/10/2008 tarihinde kayda giren dilekr;eyle davalz idareye zorunlu idari miiracaatta bulunarak maddi ve manevi zararlanmn kar$zlanmaszm talep ettikleri, bu miiracaata 60 giin ir;inde cevap verilmeyerek idare tarafindan zzmnen reddedildigi, bu ret karan iizerine 60 giin ir;inde (10/2/2009) tarihinde mesai bitimine kadar dava ar;zlmasz gerekirken, ilk olarak 9/4/2009 tarihinde Ankara 6'zncz Asliye Hukuk Mahkemesi'nde ar;zlan i$bu davada siire a$zmz bulundugu ... " 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/18251 : 7/2/2019 15. Amlan karara kar 1 karar duzeltme yoluna ba vurulmu ise de A YiM ikinci Daire Ba kanhg1 30/9/2015 tarihli karan ile istemin reddine karar vermi tir. 16. Kesinle en AYiM karannm ba vuruculara 20/10/2015 tarihinde teblig edilmesi uzerine ba vurucular 19/11/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu lard1r. IV. iLGiLi HUKUK 17. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say1h idari Yarg1lama Usulu Kanunu'nun 9. maddesinin II Gorevli olmayan yerlere ba:jvurma" kenar ba hkh 9. maddesi oyledir: 11 1. ()5zumlenmesi Danz$ tayzn, idare ve vergi mahkemelerinin gorevlerine girdigi halde, adli ve askeri yargz yerlerine a91lm1$ bulunan davalarzn gorev noktaszndan reddi halinde, bu husustaki kararlarzn kesinle$mesini izleyen gunden itibaren otuz gun i ;inde gorevli mahkemede dava aplabilir. Gorevsiz yargz merciine ba$vurma tarihi, Danz$taya , idare ve vergi mahkemelerine ba$vurma tarihi olarak kabul edilir. 2. Adli veya askeri yargz yerlerine a ;zlan ve gorevsizlik sebebiyle reddedilen davalarda, gorevsizlik kararznzn kesinle$mesinden sonra birinci fikrada yazzlz otuz gunluk sure ge9irilmi$ olsa dahi, idari dava aplmasz i ;in ongorulen sure henuz dolmamz$ ise bu sure i ;inde idari dava aplabilir. 18. 4/7/1972 tarihli ve 1602 say1h Askeri Yuksek idare Mahkemesi Kanunu'nun 41. maddesi oyledir: 11Askeri Yuksek jdare Mahkemesinin gorevine giren uyu$mazlzklarda, askeri, idari ve adli yargz mercilerine a9zlan davalarzn gorev noktaszndan reddi halinde, bu husustaki kararlarzn ve bunlara kar$Z kanun yollarz varsa suresi i ;inde olmak $artzyla bu yollara ba$vurulmasz uzerine, verilen kararlarzn tebligi tarihinden itibaren otuz gun i ;inde Askeri Yuksek Mare Mahkemesine dava a ;zlabilir. Bu mercilere ba$vurma tarihi, Askeri Yuksek Mare Mahkemesine muracaat tarihi olarak kabul edilir. Adli, idari veya askeri yargz yerlerine dava aplmz$ olmasz ve bu yargz yerlerinin gorevsizlik kararznzn kesinlqmesinden sonra birinci fikrada yazzlz otuz gunluk surenin ge9irilmi$ bulunmasz , bu kanunda ongorulen sure/er i ;inde Askeri Yuksek jdare Mahkemesinde a9zlm1$ olan davanzn sureden reddine neden olmaz. 11 19. 1602 say1h Kanun'un 42. maddesi oyledir: 11j/gililer, haklarznz ihlal eden bir idari i$lem dolayzszyla Askeri Yuksek Mare Mahkemesinde dogrudan dogruya tam yargz davasz veya iptal ve tam yargz davalarz ile birlikte a ;abilecekleri gibi ilk once iptal davasz a ;arak bu davanzn karara baglanmasz uzerine bu husustaki kararzn veya kanun yollarzna ba$vurulmasz halinde verilecek kararzn tebligi veya bir i$lemin icrasz sebebiyle dogan zararlardan dolayz, icra tarihinden itibaren altmz$ gun i ;inde tam yargz davasz a9abilirler. (1) Bu halde de ilgililerin 35 inci madde uyarznca idareye ba$vurma haklarz saklzdzr. 11 20. 1602 say1h Kanun'un 43. maddesi oyledir: 11jdari eylemlerden haklarz ihlal edilmi$ olanlarzn Askeri Yuksek jdare Mahkemesinde dava a9madan once, bu eylemlerin yazzlz bildirimi uzerine veya ba$ka suretle ogrendikler , tarihten itibaren bir yzl ve her halde eylem tarihinden itibaren bq yzl i ;inde yetkili makama 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/18251 : 7/2/2019 ba$vurarak haklarzmn yerine getirilmesini istemeleri lazzmdzr. Bu isteklerin kzsmen veya tamamen reddi halinde bu konudaki i$lemin tebligi tarihinden ve altmz$ gun i9inde cevap verilmedigi takdirde bu surenin bittigi tarihten itibaren altmz$ gun i9inde tam yargz davasz a9abilirler. Gorevli olmayan adli yargz mercilerine a9zlan tam yargz davasznzn gorevden reddi halinde sonradan Askeri Yuksek Mare Mahkemesine a9zlan davalarda , birinci fikrada ongorulen idareye ba$vurma $artz aranmaz." 21. iddialar ve a ag1da incelenecek hususlara dair diger ilgili mevzuat ve hukuksal ilkeler i9in aynca bkz. Mehmet Menendiz ve digerleri, B. No: 2014/5235, 6/7/2017; Hiilya Karadeniz , B. No: 2015/19340 , 27/6/2018; Nafia Sevin Ergiin Sefada ve digerleri [GK], B. No: 2014/14844, 1/12/2016. V. iNCELEME VE GEREK(:E 22. Mahkemenin 7/2/2019 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi du unuldu: 23. Ba vurucular sure kurallannm katI yorumlanmas1 nedeniyle davalannm sure a 1m1 karanyla reddedildigini belirterek Anayasa'nm 2., 5., 11., 12., 13., 14., 17., 36. ve 40. maddelerinde duzenlenen haklannm ihlal edildigini iddia etmi lerdir. 24. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucu tarafmdan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgularm hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vuruculann iddialannm adil yarg1lanma ve ya am haklanna ili kin olmas1 nedeniyle ileri suriilen diger hususlar da bu haklar kapsammda degerlendirilmi tir. A. Adil Y argilanma Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Ba vurucularm iddialan 25. Ba vurucular; herkesin ki isel hakkmm karara baglanmas1 i9in bir mahkemeye eri me ya da dava a9ma hakkma sahip oldugunu , uygulanacak smulamalann hakkm ozunu zedeleyecek ekilde ve ol9ude hakk1 k1s1tlamamas1 gerektigini, me ru ama9 i9in orantih ekilde bu hakkm kis1tlanabilecegini, sure kurallannm kat1 yorumlanmas1 sonucunda davalanmn reddedilmesi ile adil yargilanma haklannm ihlal edildigini ileri surmu lerdir. 2. Degerlendirme 26. Anayasa'nm "Hak arama hiirriyeti" kenar ba hkh 36. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Herkes, me$ru vaszta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargz mercileri oniinde davacz veya davalz olarak iddia ve savunma ile adil yargzlanma hakkzna sahiptir. " 27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un 48. maddesinin (2) numarah fikrasmda, a91k9a dayanaktan yoksun ba vurulann Anayasa Mahkemesince kabul edilemezligine karar verilebilecegi 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/18251 : 7/2/2019 belirtilmi tir. Bu baglamda ba vuruculann ihlal iddialanm kamtlayamad1g1, temel haklara yonelik bir mudahalenin olmad1g1 veya mudahalenin me ru oldugu a91k olan ba vurular ile karma 1k veya zorlama ikayetlerden ibaret ba vurular a91k9a dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Hikmet Balabanoglu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013, 24). 28. Anayasa'nm 36. maddesinin birinci fikrasmda, herkesin yarg1 mercileri onunde davac1 veya davah olarak iddiada bulunma ve savunma hakkma sahip oldugu belirtilmi tir. Dolay1s1yla mahkemeye eri im hakk1, Anayasa'nm 36. maddesinde guvence altma alman hak arama ozgurlugunun bir unsurudur. Diger yandan Anayasa'nm 36. maddesine "adil yargzlanma" ibaresinin eklenmesine ili kin gerek9ede, Turkiye'nin taraf oldugu uluslararas1 sozle melerce de guvence altma alman adil yargilanma hakkmm madde metnine dahil edildigi vurgulanm1 tu. A vrupa insan Haklan Sozle mesi'ni (Sozle me) yorumlayan A vrupa insan Haklan Mahkemesi Sozle me'nin 6. maddesinin (1) numarah fikrasmm mahkemeye eri im hakkm1 i9erdigini belirtmektedir ( Ozbakzm Ozel Saglzk Hiz. jn . Tur. San. ve Tic. Ltd. $ti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 29. Anayasa'nm 36. maddesinde guvence altma alman hak arama ozgurlugu, bir temel hak olmanm yanmda diger temel hak ve ozgurluklerden gereken ekilde yararlanmay1 ve bunlann korunmasm1 saglayan en etkili guvencelerden biridir. Bu bak1mdan davanm bir mahkeme tarafmdan gortilebilmesi ve ki inin adil yargilanma hakk1 kapsamma giren guvencelerden faydalanabilmesi i9in ilk olarak ki iye iddialanm ortaya koyma imkanmm tanmmas1 gerekir. Diger bir ifadeyle dava yoksa adil yarg1lanma hakkmm saglad1g1 guvencelerden yararlanmak mumkun olmaz (Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896, 23/2/2016, 33). 30. Somut olayda, a9ilan tazminat davasmm sure a 1mmdan reddedilerek uyu mazhgm esasmm incelenmemesi nedeniyle ba vuruculann mahkemeye eri im haklanna yonelik bir mudahalenin bulundugu gortilmektedir. 31. Mahkemeye en 1m hakkma yapilan bu mudahalenin Anayasa'ya uygunlugundan soz edilebilmesi i9in Anayasa'nm 13. maddesinde belirtilen, kanuna dayanma, me ru bir ama9 ta 1ma ve ol9ulu olma ko ullanm saglamas1 gerekmektedir. 32. Ba vuruculann a9tlg1 davanm sure a 1mmdan reddedilmesine ili kin mahkeme karannm 1602 say1h Kanun'un 41., 42. ve 43. maddelerine dayand1g1 dikkate almd1gmda mudahalenin kanuni dayanagmm bulundugu a91ktir. 33. idari i lemlere kar 1 dava a9manm belli bir sureyle smulanmas1, idari istikrar gerek9esine dayandmlmaktadtr. idari istikrann saglanmas1 Anayasa'nm 2. maddesinde duzenlenen hukuk devleti ilkesinin bir geregidir. Dolay1s1yla kanun koyucunun idari istikrann saglanmas1 gayesiyle idari i lemlere kar 1 dava a91lmasm1 belli bir sureyle sm1rlamasmm anayasal a91dan me ru bir amaca dayand1g1 anla 1lmaktadu ( :;olbeyi Lojistik Nakliyat Giimrukleme Denizcilik jn aat Turizm Sanayii ve Ticaret Limitet $irketi, B. No: 2014/12354, 9/11/2017, 52). 34. Son olarak ba vuruculann mahkemeye en 1m hakkma yonelik mudahalenin ol9tilu olup olmad1gmm irdelenmesi gerekmektedir. Ol9tiltiluk ilkesi elveri lilik, gereklilik ve orantzlzlzk olmak uzere u9 alt ilkeden olu maktadu. Elveri lilik ongortilen mudahalenin ula 1lmak istenen amac1 ger9ekle tirmeye elveri li olmasm1, gereklilik ula ilmak istenen ama9 bak1mmdan mudahalenin zorunlu olmas1m yani aym amaca daha hafif bir mudahale ile 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/18251 : 7/2/2019 ula 1lmasmm mlimklin olmamasm1, orantzlzlzk ise bireyin hakkma yapilan mudahale ile ula 1lmak istenen ama9 arasmda makul bir dengenin gozetilmesi gerekliligini ifade etmektedir (A YM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2012/102, K.2012/207, E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; E.2016/13 , K.2016/127 , 22/6/2016; Mehmet Akdogan ve digerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38). 35. Hukuki guvenlik ve istikrann saglanmas1 bakimmdan dava a9ma hakkmm belli bir sureyle sm1rlandmlmas1 tek ba ma mahkemeye eri im hakk:1m ihlal etmemekte ise de ongortilen surenin makul olmas1, diger bir ifadeyle haktan yararlamlmay1 imkans1z k1lacak veya a m derecede zorla tiracak derecede k1sa olmamas1 gerekir. Dava a9ma suresinin makul olup olmad1g1 degerlendirilirken dava ile elde edilecek hakkm niteligi, davanm konusu ve ki inin dava hakkmm dogdugunu ogrenme imkanma sahip olup olmad1g1 gibi hususlar gozonunde bulundurulmahd1r. Ongortilen surenin dava a9mak i9in gerekli ara tirma ve hazirhklann yap1lmasma, gerekiyorsa hukuki ve teknik yard1m almmasma yetecek ve hakkm onemiyle orantih bir uzunlukta olmamas1 durumunda ol9usuz oldugu soylenebilir (Ya ar ;oban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 65). 36. Dava a9ma suresinin i lemeye ba lad1g1 an da mahkemeye eri im hakkma yap1lan mudahalenin ol9tiltilugu baglammda buytik onem ta 1maktad1r. Bu kapsamda dava a9ma suresini, hak sahibinin henuz dava hakkmm dogdugundan haberdar olmad1g1 ve somut ko ullar 9er9evesinde haberdar oldugunun kabulunu hakh kilan nedenlerin bulunmad1g1 bir donemde i lemeye ba lamas1 dava hakkmm varhg1m anlams1z k1labileceginden ol9tiltiluk ilkesini zedeleyebilir (Ya ar ;oban, 66). 37. Ote yandan mahkemeler, dava a9ma sures1 ongoren kanun huklimlerini yorumlarken sm1rlamanm istisna oldugu ilkesini gozeterek a m ekilcilikten ka9mmah ve yorum kurallannm imkan verdigi ol9ude davay1 ayakta tutma yolunda bir yakla 1m benimsemelidir. Bununla birlikte mahkemelerin surenin varhk sebebini anlams1z kilma pahasma yorum kurallannm smirlanm zorlayarak kanunda ongortilen dava a9ma suresini bertaraf etmesi hukuki guvenlik ve istikrar ilkesinin zedelenmesine neden olabilir. Bu nedenle sureye ili kin kanun hukumlerinin yorumunda hukuki guvenlik ve istikrar ilkesi ile mahkemeye eri im hakk:1 arasmdaki hassas denge gozetilmelidir (Ya ar ;oban, 67). 38. Somut olayda derece mahkemesi 2577 say1h Kanun'un 13. maddesinde duzenlenen ve idareye ba vuru i9in ongortilen, ogrenme tarihinden itibaren bir y1lhk ve her halukarda olay tarihinden itibaren be y1lhk surelerin a 1ld1g1 gerek9esiyle davay1 reddetmemi tir. Esasen ba vurucunun amlan maddede ongortilen sure i9inde idari ba vuru yaptigma ili kin bir ihtilaf da bulunmamaktadir. Derece mahkemesinin davay1 reddetmesinin hukuki sebebi 2577 say1h Kanun'un 13. maddesinin (1) numarah fikrasmm ikinci cumlesidir. Amlan hukum uyannca ba vurucu tarafmdan tazminat odenmesi istemiyle idareye yap1lan ba vurunun altm1 gun i9inde cevap verilmeyerek z1mnen reddedilmesi halinde altm1 gunluk z1mni ret suresinin bittigi tarihten itibaren altm1 gun i9inde dava a91lmas1 gerekmektedir. Derece mahkemesi ba vurucularm 13/10/2008 tarihinde idareye ba vurdugunu gozetmi ve buna gore altm1 gunluk z1mni ret suresinin doldugu gunu izleyen gunden itibaren alm1 gun i9inde ve en ge9 10/2/2009 tarihinde a91lmas1 gerekirken 9/4/2009 tarihinde a91lan davanm suresinde olmad1gm1 degerlendirmi tir. 39. Buna gore ba vuruculann mahkemeye en 1m hakkma yonelik mudahalenin ol9ulti oldugu, dolay1s1yla belirtilen ikayet baglammda mahkemeye eri im hakkma yonelik bir ihlalin olmad1gmm a91k oldugu anla 1lm1 tlr. 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/18251 : 7/2/2019 40. A91klanan gerek9elerle ba vurunun diger kabul edilebilirlik ko ullan yonlinden incelenmeksizin ac;zkc;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. B. Y a am Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddia 41. Ba vurucular, yakmlannm zorunlu askerlik hizmeti s1rasmda olmesi ve buna ili kin davalannm da reddedilmesi nedeniyle ya am hakkmm ihlal edildigini de ileri stirmli lerdir. 42. 6216 say1h Kanun'un 46. maddesinin (1) numarah fikrasmda; ancak ihlale yol a9tig1 ileri stirtilen i lem, eylem ya da ihmal nedeniyle gtincel ve ki isel bir hakk1 dogrudan etkilenenlerin bireysel ba vuru hakkma sahip olduklan kurala baglanm1 tu. Y a am hakkmm dogal niteligi geregi, ya amm1 kaybeden ki i a91smdan bu hakka yonelik bir ba vuru ancak ya anan oltim olay1 nedeniyle olen ki inin magdur olan yakmlan tarafmdan yap1labilecektir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, B. No: 2012/752, 17/9/2013, 41). Ba vuru konusu olayda ba vurucular, olenin annesi, babas1 ve karde idir. Bu nedenle ba vuru ehliyeti a91smdan bir eksiklik bulunmamaktad1r. 43. Ba vurucular; mtiteveffanm kamusal bir gorev yerine getirirken vefat etmesi nedeniyle idarenin sorumlu oldugunu, yaz1h mtiracaatlanna ragmen idare tarafmdan tazminat taleplerinin ve a91lan davanm reddedildigini belirterek Anayasa'nm 1 7. maddesinde yer alan maddi ve manevi varhgmm korunmas1 ve geli tirmesi haklannm da ihlal edildigini iddia etmi lerdir. 44. Anayasa'nm 17. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Herkes, ya$ama ... hakkzna sahiptir." 45. Anayasa'nm 5. maddesinin ilgili k1sm1 oyledir: "Devletin temel ama ; ve gorevleri, (..) ki$inin temel hak ve hiirriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bagda$mayacak surette sznzrlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldzrmaya, insanzn maddf ve manevf varlzgznzn geli$mesi i ;in gerekli $artlarz hazzrlamaya c;alz$maktzr. " 46. Ki inin ya am hakk1 ile maddi ve manevi varhgm1 koruma hakk1, birbiriyle s1k1 baglantilan olan devredilmez ve vazge9ilmez haklardan olup devletin bu konuda pozitif ve negatif ytiktimltiltikleri bulunmaktad1r. Devletin negatif bir ytiktimltiltik olarak yetki alanmda bulunan hi9bir bireyin ya amma kas1th ve hukuka aykm olarak son vermeme, bunun yam s1ra pozitif bir ytiktimltiltik olarak yine yetki alanmda bulunan tum bireylerin ya am hakkm1 gerek kamusal makamlann gerek diger bireylerin gerekse ki inin kendisinin eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere kar 1 koruma ytiktimltiltigti bulunmaktadu (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 50, 51). 47. Kasten ya da saldm veya kotti muameleler sonucu meydana gelen oltim olaylanna ili kin davalarda Anayasa'nm 17. maddesi geregince devletin oltimctil saldm durumunda sorumlulann tespitine ve cezalandmlmalanna imkan verebilecek nitelikte cezai 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/18251 : 7/2/2019 soru turmalar yilrlitme yiiklimlulugu bulunmaktad1r. Bu tur olaylarda yilrlitulen idari ve hukuki soru turmalar ve davalar sonucunda sadece tazminat odenmesi, ya am hakk1 ihlalini gidermek ve magdur s1fatm1 ortadan kald1rmak i9in yeterli degildir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 55). 48. Ancak ihmal nedeniyle meydana gelen olum olaylanna ili kin davalar a91smdan farkh bir yakla 1mm benimsenmesi gerekir. Buna gore ya am hakkmm veya fiziksel butunlugun ihlaline kasten sebebiyet verilmemi ise etkili bir yargisal sistem kurma yonundeki pozitif yiikumluluk her olayda mutlaka ceza davas1 a91lmasm1 gerektirmez. Magdurlara hukuki, idari ve hatta disiplinle ilgili hukuk yollannm a91k olmas1 yeterli olabilir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 59). 49. Aynca baz1 ozel ko ullarda devletin ki inin kendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere kar 1 ya am1 korumak amac1yla gerekli tedbirleri alma yiikumlulugu bulunmaktad1r. Zorunlu askerlik hizmeti i9in de ge9erli olan bu yiikumlulugun ortaya 91kmas1 i9in askeri mercilerin kendi kontrolleri altmdaki bir ki inin kendini oldurmesi konusunda ger9ek bir risk oldugunu bilip bilmediklerini ya da bilmelerinin gerekip gerekmedigini tespit etmek, boyle bir durum soz konusu ise bu riski ortadan kald1rmak i9in makul ol9uler 9er9evesinde ve sahip olduklan yetkiler kapsammda kendilerinden beklenen her eyi yap1p yapmad1klanm incelemek gerekmektedir . Ancak ozellikle insan davram mm ongorlilemezligi , oncelikler ve kaynaklar degerlendirilerek yap1lacak i lemin veya yilrlitulecek faaliyetin tercihi gozonune almarak pozitif yiikumluluk, yetkililer uzerine a m yiik olu turacak ekilde yorumlanmamahd1r. Bu 9er9evede Anayasa Mahkemesince yapilacak incelemede basit bir ihmali veya degerlendirme hatasm1 a an bir kusurun askeri yetkililere atfedilip atfedilemeyeceginin ortaya konmas1 gerekmektedir (Sadik Koc;ak ve digerleri, B. No: 2013/841, 23/1/2014, 74). 50. Kasten ya da saldm veya kotu muameleler sonucu meydana gelen olum olaylanna ili kin davalarda Anayasa'nm 17. maddesi geregince devletin olumcul saldm durumunda sorumlulann tespitine ve cezalandmlmalanna imkan verebilecek nitelikte cezai soru turmalar yilrlitme yiiklimlulugu bulunmaktadu. Bu tur olaylarda yilrlitulen idari ve hukuki soru turmalar ve davalar sonucunda sadece tazminat odenmesi, ya am hakk1 ihlalini gidermek ve magdur s1fatm1 ortadan kald1rmak i9in yeterli degildir. Ancak bu yiikumluluk her olayda mutlaka ceza soru turmas1 yilrlitulmesini gerektirmemektedir. ihmal nedeniyle meydana gelen olum olaylannda magdurlara hukuki, idari ve hatta disiplinle ilgili hukuk yollannm a91k olmas1 yeterli olabilir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 55, 59). 51. Ote yandan ihmal suretiyle meydana gelen olum olaylannda devlet gorevlilerinin ya da kurumlannm bu konuda muhakeme hatasm1 veya dikkatsizligi a an bir ihmali oldugu yani olas1 sonu9lann farkmda olmalanna ragmen soz konusu makamlann kendilerine verilen yetkileri goz ard1 ederek tehlikeli bir faaliyet nedeniyle olu an riskleri bertaraf etmek i9in gerekli ve yeterli onlemleri almad1g1 durumlarda bireyler kendi inisiyatifleriyle hangi hukuk yollanna ba vurmu olursa olsunlar insanlann hayatmm tehlikeye girmesine neden olan ki iler aleyhine hi9bir su9lamada bulunulmamas1 ya da bu ki ilerin yargilanmamas1 17. maddenin ihlaline neden olabilir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 60). 52. Somut olayda ba vurucular devlete veya kamu gorevlilerine yonelik olarak kasten ya da saldm veya kotu muamele sonucunda yakmlannm oldugune yonelik iddialan bulunmamaktad1r. Ba vurucular, yakmlannm olumu nedeniyle tazminat istemlerinin 9 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/18251 : 7/2/2019 reddedilmesine yonelik iddialarda bulunmu lard1r. Ba vuruculann a9m1 oldugu davanm stiresinde a91lmamas1 nedeniyle ihlale sebebiyet verdiklerini iddia ettikleri i lemleri kendilerinden beklenen ozen 9er9evesinde usultine uygun olarak yetkili ve gorevli yarg1sal makamlar ontinde hukuksal olarak tart1 ma konusu yapmaks1zm bireysel ba vuruya konu ettikleri, bu kapsamda ba vuru yollanm ttiketmedikleri anla 1lm1 tlr. 53. A91klanan gerek9elerle ba vurunun bu kismmm diger kabul edilebilirlik artlan yontinden incelenmeksizin ba vuru yollarzmn tiiketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. 1. Adil yargilanma hakkmm ihlal edildigine ili kinin iddianm ar;zkr;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 2. Y a am hakkmm ihlal edildigine ili kin iddiamn ba vuru yollarznzn tiiketilmemesi nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, B. Yarg1lama giderlerinin ba vurucular tizerinde BIRAKILMASINA 7/2/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Burhan USTUN Dye Kadir OZKA YA Dye Serdar OZGULDUR Dye Dye Serruh KALELi YusufSevki HAKYEMEZ 10