TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR S.Ö. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/25882) Karar Tarihi: 23/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/25882 Karar Tarihi : 23/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : S.Ö. Vekili : Av. Meliha YAMAN YURDUGÜL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, taşıma sözle şmesinden kaynakl ı itiraz ın iptali ist
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR S.Ö. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/25882) Karar Tarihi: 23/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/25882 Karar Tarihi : 23/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : S.Ö. Vekili : Av. Meliha YAMAN YURDUGÜL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, taşıma sözle şmesinden kaynakl ı itiraz ın iptali istemiyle aç ıla n davan ın, dava şart ı yokluğundan reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 1/6/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmiştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/25882 Karar Tarihi : 23/6/2020 39. Başvurucu, Cihan Medya Da ğıtım Anonim Şirketi (Şirket) ile imzalad ığı taşıma sözleşmesi gere ği edimini yerine getirerek yapt ığı iş karşılığında daval ı Şirkete dokuz adet fatura düzenlemi ş; faturalar ı daval ı Şirkete kargo yolu ile göndermi ş ancak Şirket faturalar ı teslim almaktan imtina edip ba şvurucuya geri göndererek herhangi bir ödeme yapmam ıştır. Başvurucu, Şirket hakk ında Bak ırköy 13. İcra Müdürlü ğünün E.2016/7612 say ılı dosyas ı ile icra takibi yapm ış; Şirketin bu takibe yapm ış olduğu itiraz ı üzerine takip durdurulmu ştur. 10. Başvurucu 20/7/2016 tarihinde, Bak ırköy 10. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) haks ız itiraz ın iptaline, takibin devam ına ve daval ı Şirket hakk ında alaca ğın %20 oran ında icra inkâr tazminat ına hükmedilmesine karar verilmesi istemiyle itiraz ın iptali davas ı açm ıştır. 11. Dava tarihi sonras ında 15/8/2016 tarihli ve 670 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınmas ı Gereken Tedbirler Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) 17/8/2016 tarihli ve 29804 say ılı Resmî Gazete'de, 3/10/2016 tarihli ve 675 say ılı Olağanüst ü Hal Kapsam ında Baz ı Tedbirler Al ınmas ı Hakk ında KHK 29/10/2016 tarihli ve 29872 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe girmiştir. 12. 675 say ılı KHK'n ın 16. maddesiyle, KHK'larla kapat ılan kurulu şlar ve bunlar ın sahibi gerçek ve tüzel ki şiler aleyhine 17/8/2016 tarihinden (670 say ılı KHK'n ın yürürlü ğe girdiği tarihten) önce aç ılan davalar ın mahkemelerce 670 say ılı KHK'n ın 5. maddesi uyar ınca dava şart ı yokluğu nedeniyle reddedilece ği hükmü getirilmi ştir. 13. Mahkeme 23/3/2017 tarihli karar ı ile söz konusu KHK'lar do ğrultusunda Şirkete yöneltilen davan ın yap ılan yarg ılama sonucu dava şart ı yokluğu nedeniyle kesin olmak üzere reddine karar vermi ştir. 14. Nihai karar 2/5/2017 tarihinde tebli ğ edilmiş, başvurucu karar tebli ğ edilmeden 1/6/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Tasarruf Mevduat ı Sigorta Fonunu n (TMSF) 13/3/2019 tarihli yaz ısında, İstanbul 8. Sulh Ceza Mahkemesinin 4/11/2016 tarihli karar ı ile kayyumlar ın yetkilerinin TMSF'ye devredildi ği, an ılan Şirketin fondan ba ğıms ız tüzel kişiliği ve taraf ehliyetini haiz oldu ğu, hiçbir şekilde hak, borç, dava veya takiplerinin devral ınmad ığı, Şirket tüzel ki şiliğinin hak ve alacaklara sahip borç ve yükümlülüklerden sorumlu oldu ğu belirtilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 1. Kanun Hükümleri15. 9/6/1932 tarihli ve 2004 say ılı İcra ve İflas Kanunu'nun "İtiraz ın iptali" kena r başlıklı 67. maddesi şöyledir: "Takip talebine itiraz edilen alacakl ı, itiraz ın tebliği tarihinden itibaren bir sene içinde mahkemeye ba şvurarak, genel hükümler dairesinde alaca ğının varl ığını ispat suretiyle itiraz ın iptalini dava edebilir.'' 16. 18/10/2016 tarihli ve 6749 say ılı Kanun'un 29/10/2016 tarihli ve 29872 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe girmesi sonucu kanunla şan 667 say ılı KHK'n ın Başvuru Numaras ı: 2017/25882 Karar Tarihi : 23/6/2020 4"Kapat ılan kurum ve kurulu şlara ilişkin tedbirler " kenar ba şlıklı 2. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Milli güvenli ğe tehdit olu şturduğu tespit edilen Fethullahç ı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY) aidiyeti, iltisak ı veya irtibat ı belirlenen; a) Ekli (I) say ılı listede yer alan özel sa ğlık kurum ve kurulu şlar ı, ... ç) Ekli (IV) say ılı listede yer alan vak ıf yükseköğretim kurumlar ı, ... kapat ılmıştır." 17. 8/11/2016 tarihli ve 6755 say ılı Kanun'un 24/11/2016 tarihli ve 29898 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe girmesi sonucu kanunla şan 668 say ılı KHK'n ın 2. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: ''(1) Milli güvenli ğe tehdit olu şturduğu tespit edilen Fethullahç ı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY) aidiyeti, iltisak ı veya irtibat ı olan; a) Ekli (1) say ılı listede yer alan asker ki şiler Türk Silahl ı Kuvvetlerinden ç ıkar ılmıştır. Haklar ında ayr ıca özel kanun hükümlerine göre i şlem tesis edilir. b) Ekli (2) say ılı listede yer alan özel radyo ve televizyon kurulu şlar ı kapat ılmıştır. c) Ekli (3) say ılı listede yer alan gazete ve dergiler ile yay ınevi ve da ğıtım kanallar ı kapat ılmıştır. ...'' 18. 8/2/2018 tarihli ve 7091 say ılı Kanun'un 8/3/2018 tarihli ve 30354 Mükerrer say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe girmesi sonucu kanunla şan 670 say ılı KHK'n ın "Devir işlemlerine ili şkin tedbirler" kenar başlıklı 5. maddesinin (1) ve (4) numaral ı fıkralar ı şöyledir: "(1) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 say ılı Bakanlar Kurulu Karar ıyla ülke genelind e ilan edilen ola ğanüstü hal kapsam ında yürürlü ğe konulan Kanun Hükmünde Kararnameler gereğince kapat ılan ve Vak ıflar Genel Müdürlü ğüne veya Hazineye devredilen kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yay ınevi ve da ğıtım kanallar ının her türlü taşınır, taşınmaz, malvarl ığı, alacak ve haklar ı ile belge ve evraklar ının (devral ınan varl ık); her türlü tespit i şlemini yapmaya, kapsam ını belirlemeye, idare etmeye, avans dahil he r türlü alacak, senet, çek ve di ğer k ıymetli evraka ili şkin olarak dava ve icra takibi ile di ğer her türlü i şlemi yapmaya, devral ınan varl ıklarla ilgili olup kanaat getirici defter, kay ıt ve belgelerle tevsik edilen borç ve yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devral ınan varl ıklar ın değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten do ğmamas ı ve Fethullahç ı Terör Örgütü (FETÖ/PDY) ne aidiyeti, iltisak ı veya irtibat ı olmayan ki şilerle gerçek mal veya hizmet ili şkisine dayanmas ı şart ıyla bu varl ıklar ın değerlendirilmesi suretiyle bunlar ı uygun bir takvim dahilinde ödemeye, kapat ılan kurum ve kurulu şlar ın taahhüt ve garanti etti ği ancak vermedi ği mal ve hizmet bedellerinin ödemesini durdurmay a Başvuru Numaras ı: 2017/25882 Karar Tarihi : 23/6/2020 5veya ödemeye, tahsili mümkün olmad ığı anlaşılan veya tahsilinde ve takibinde yarar bulunmayan hak ve alacaklar ile taahhüt ve garantilerin tahsilinden vazgeçmeye, her türl ü sulh işlemini yapmaya, devral ınan varl ıklarla ilişkili kredi veya gerçek bir mal veya hizme t ilişkisine dayanan borçlar nedeniyle konulmu ş ve daha önce kald ırılmış takyidatlar ı kredinin veya borcun ödenebilmesini sa ğlamak amac ıyla kald ırıldığı andaki ko şullarl a tekrar koydurmaya ve ihyaya, menkul rehinleri dikkate almaya, devral ınan varl ıklara konulan takyidatlar ın s ınırlar ını belirlemeye ve kald ırmaya, finansal kiralama dahil sözleşmelerin feshine veya devam ına karar vermeye, devral ınan varl ıklar ın idaresi, değerlendirilmesi, elden ç ıkar ılmas ı için gerekli her türlü tedbiri almaya, gerekti ğinde devral ınan varl ıklar ın tasfiyesi veya sat ışı amac ıyla uygun görülen kamu kurum ve kuruluşlar ına devretmeye, devir kapsam ında olmad ığı belirlenen varl ıklar ı iadeye, kapat ılanlar ın gerçek ki şiye ait olmas ı halinde devral ınacak varl ıklar ın kapsam ını belirlemeye, tereddütleri gidermeye, uygulamalar ı yönlendirmeye, bütün bu i şlemleri yapmak amac ıyla usul ve esaslar ı belirlemeye, vak ıflar yönünden Vak ıflar Genel Müdürlüğü, diğerleri yönünden Maliye Bakanl ığı yetkilidir. ... (4) Birinci f ıkra kapsam ında tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ili şkin olarak hak iddias ında bulunanlarca bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten itibaren altm ış günlük hak dü şürücü süre içerisinde ilgili idaresine kanaat getirici defter, kay ıt ve belgelerle müracaat edilir. Bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten sonra yap ılacak kapatma i şlemlerinde ise altm ış günlük süre kapatma tarihinden itibaren ba şlar..." 19. 6/2/2018 tarihli ve 7082 say ılı Kanun'un 8/3/2018 tarihli ve 30354 Mükerrer say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe girmesi sonucu kanunla şan 675 say ılı KHK'n ın "Dava ve takip usulü" kenar ba şlıklı 16. maddesinin (1) ve (4) numaral ı fıkralar ı şöyledir: "(1) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 say ılı Bakanlar Kurulu Karar ıyla ülke genelind e ilan edilen ola ğanüstü hal kapsam ında yürürlü ğe konulan kanun hükmünde kararnameler gereğince kapat ılan kurum, kurulu ş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yay ınevi ve dağıtım kanallar ı ile bunlar ın sahibi gerçek veya tüzel ki şiler aleyhine 17/8/2016 tarihinde n önce aç ılan davalar ile bu kapsamda Hazine ile Vak ıflar Genel Müdürlü ğüne husumet yöneltilen davalarda mahkemelerce, 15/8/2016 tarihli ve 670 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınmas ı Gereken Tedbirler Hakk ında Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesi uyar ınca dava şart ı yokluğu nedeniyle red karar ı verilir. Bu kararlar duru şma günü beklenmeksizin dosya üzerinden kesin olarak verilir ve davac ılara resen tebli ğ edilir. Taraflar ın yapt ığı yarg ılama giderleri kendi üzerlerinde b ırak ılır. ... (4) Birinci ve ikinci f ıkralar uyar ınca verilen kararlarda davac ı veya alacakl ının 670 say ılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesinde belirtilen usule uygun olara k ilgili idari makama, tebli ğ tarihinden itibaren otuz günlük hak dü şürücü süre içinde başvurabilece ği belirtilir. İdari başvuru üzerine idari merci taraf ından verilecek karar aleyhine idari yarg ıda dava aç ılabilir. İdari yarg ının verdiği karar kesin olup, uyu şmazl ık adli yarg ıda hiçbir şekilde dava konusu yap ılamaz. " 2. Yarg ısal Karar 20. Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin 28/3/2018 tarihli ve E.2017/24765, K.2018/6824 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: ''... Başvuru Numaras ı: 2017/25882 Karar Tarihi : 23/6/2020 6Bölge Adliye Mahkemesince daval ı şirketin 675 say ılı KHK kapsam ında kapat ılan şirketlerden oldu ğu gerekçesi ile ayn ı KHK'n ın 16. maddesi gere ğince dava şart ı yokluğundan işbu daval ı yönünden davan ın reddine karar verilmi şse de, daval ı şirketin kapat ılan şirketlerden olmay ıp, yönetimi TMSF'ye devredilen şirketlerden oldu ğu resen yap ılan incelemede anla şılmaktad ır. İşbu nedenle daval ı şirket hakk ındaki davaya devam edilmesi gerekirken hatal ı gerekçeyle yaz ılı şekilde, bu daval ı bak ımından davan ın reddine karar verilmesi do ğru görülmemi ş hükmün aç ıklanan nedenlerle bozulmas ına karar verme k gerekmiştir. ...'' B. Uluslararas ı Hukuk 21. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes davas ının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyu şmazl ıklar ... konusunda karar verecek olan,... bir mahkeme taraf ından ... görülmesini isteme hakk ına sahiptir..." 22. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM), Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının aç ık bir biçimde mahkeme veya yarg ı merciine eri şim hakk ından söz etmese de -maddede kullan ılan terimler bir bütün olarak ba ğlam ıyla birlikte dikkate alındığında- mahkemeye eri şim hakk ını da garanti alt ına ald ığı sonucuna ula şıldığını belirtmiştir (Golder/Birle şik Krall ık [GK], B. No: 4451/70, 21/2/1975, 28-36). A İHM'e göre mahkemeye eri şim hakk ı Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ında mündemiçtir. Bu ç ıkarsama, Sözle şmeci devletlere yeni yükümlülük yükleyen geni şletici bir yorum olmay ıp 6. maddenin (1) numaral ı fıkras ının birinci cümlesinin lafz ının Sözleşme'nin amaç ve hedefleri ile hukukun genel prensiplerinin gözetilerek birlikte okunmas ına dayanmaktad ır. Sonuç olarak Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı, herkesin medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili iddialar ını mahkeme önüne getirme hakk ına sahip olmas ını kapsamaktad ır (Golder/Birle şik Krall ık, 36). V.İNCELEME VE GEREKÇE 23. Mahkemenin 23/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 24. Başvurucu, KHK kapsam ında kapat ılmayan ve tüzel ki şiliği devam eden Şirket aleyhine açm ış olduğu itiraz ın iptali davas ının Mahkemece Şirketin KHK ile kapat ıldığı değerlendirilerek dava şart ı yokluğu gerekçesiyle kesin olarak reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 25. Bakanl ık yaz ısında; başvurucunun mahkeme karar ına karşı istinaf kanun yoluna başvurmadan, do ğrudan bireysel ba şvuru yolunu kulland ığı, dolays ıyla şikâyet aç ısından başvurucunun ba şvuru yollar ını tüketmedi ği belirtilmi ştir. 26. Başvurucu; Bakanl ık yaz ısına karşı cevab ında, kanunlarda kesin oldu ğu belirtilen kararlara kar şı itiraz etmek gibi bir sorumlulu ğun vatanda şlara yüklenemeyece ğini, Başvuru Numaras ı: 2017/25882 Karar Tarihi : 23/6/2020 7dolay ısıyla başvuru yollar ının tüketilmedi ği görüşünün dayanaktan yoksun oldu ğunu ileri sürmüştür. B. Değerlendirme 27. Anayasa n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak Hak arama hürriyeti kenar başlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma (De ğişik ibare: 3.10.2001-4709/14 md.) ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 28. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Yarg ılama yap ılmamas ı nedeniyle Anayasa'n ın 13., 15., 17. ve 40. maddelerinde düzenlenen haklar ının da ihlal edildi ğini ileri sürmü şse de başvurucunun yarg ılama yap ılıp toplanacak deliller çerçevesinde davan ın esas ı hakk ında bir sonuca var ılmamas ına yönelik şikâyeti oldu ğundan ba şvurunun mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden29. Başvurucunun somut davada 670 say ılı KHK'n ın 5. maddesi gere ğince verilen ret karar ına karşı kanun yolunu tüketmeden bireysel ba şvuru yapt ığı anlaşılmaktad ır. Yukar ıda aç ıkland ığı üzere 670 say ılı KHK'n ın 5. maddesinde kapat ılan kurumlara kar şı 17/8/2016 tarihinden önce aç ılan davalarda, dava ş art ı yokluğu nedeniyle verilen ret kararlar ının kesin olaca ğı belirtilmi ştir. Her ne kadar Bakanl ık yaz ısında kesin olarak verilen bu karara kar şı başvurucunun istinaf yoluna ba şvurmas ı gerektiği ifade edilmi ş ise de başvurucunun ba şvuru konusu davada oldu ğu gibi kesin oldu ğu belirtilen karara kar şı kanun yoluna ba şvurmas ının beklenemeyece ği, somut ba şvuru aç ısından başvuru yollar ının tüketildiği sonucuna ula şılm ıştır. 30. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine yönelik iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Müdahalenin Varl ığı ve Hakk ın Kapsam ı 31. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildiği vurgulanm ıştır. AİHM, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ının mahkemeye eri şim hakk ını içerdiğini belirtmektedir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). Başvuru Numaras ı: 2017/25882 Karar Tarihi : 23/6/2020 832. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü, bir temel hak olman ın yan ında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmas ını ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bak ımdan davan ın bir mahkeme taraf ından görülebilmesi ve ki şinin adil yarg ılanma hakk ı kapsam ına giren güvencelerden faydalanabilmesi için ilk olarak ki şiye iddialar ını ortaya koyma imkân ının tan ınmas ı gerekir. Di ğer bir ifadeyle dava yoksa adil yarg ılanma hakk ının sağlad ığı güvencelerden yararlanmak mümkün olamaz ( Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896, 23/2/2016, 33). 33. Anayasa Mahkemesi, bireysel ba şvuru kapsam ında yapt ığı değerlendirmelerde mahkemeye eri şim hakk ının bir uyu şmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyu şmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına geldiğini ifade etmi ştir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 34. Öte yandan Anayasa'n ın 36. maddesinin ikinci f ıkras ında, hiçbir mahkemenin görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaç ınamayaca ğı belirtilmi ştir. Bu ba ğlamda adil yarg ılanma hakk ı, koşullar ı bulundu ğu takdirde ki şilere davan ın görüldü ğü mahkemeden uyuşmazl ığın esas ının incelenmesini isteme güvencesini de sa ğlar. 35. Somut olayda ba şvurucunun itiraz ın iptali istemli davas ının esas ı hakk ında bir inceleme yap ılmad ığından mahkemeye eri şim hakk ına yönelik bir müdahalenin bulundu ğu görülmektedir. b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 36. Adil yarg ılanma hakk ının görünümlerinden biri olan mahkemeye eri şim hakk ı, mutlak bir hak olmay ıp bu hakk ın s ınırland ırılmas ı mümkündür. Ancak mahkemeye eri şim hakk ına müdahalede bulunulurken Anayasa'n ın temel hak ve özgürlüklerin sınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen 13. maddesinin gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. 37. Anayasa'n ın 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 38. Yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa'n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı takdirde Anayasa'n ın 36. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut ba şvuruya uygun dü şen, kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma (me şru amaç) ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. 39. Hak ve özgürlüklerin, bunlara yap ılacak müdahalelerin ve s ınırland ırmalar ın kanunla düzenlenmesi bu haklara ve özgürlüklere keyfî müdahaleyi engelleyen, hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en önemli unsurlar ından biridir ( Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, 60). Başvuru Numaras ı: 2017/25882 Karar Tarihi : 23/6/2020 940. Müdahalenin kanuna dayal ı olmas ı öncelikle şeklî manada bir kanunun varl ığını zorunlu k ılar. Şeklî manada kanun, Anayasa'da belirtilen usule uygun olarak kanun ad ı altında Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) taraf ından ç ıkar ılan düzenleyici yasama işlemidir. Hak ve özgürlüklere müdahale edilmesi ancak yasama organ ınca kanun ad ı alt ında çıkar ılan düzenleyici i şlemlerde müdahaleye imkân tan ıyan bir hükmün bulunmas ı şart ına bağlıdır. TBMM taraf ından ç ıkar ılan şeklî anlamda bir kanun hükmünün bulunmamas ı hakk a yap ılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun b ırak ır (Ali H ıdır Akyol ve di ğerleri [GK], B. No: 2015/17510, 18/10/2017, 56). 41. Somut olayda ta şıma sözle şmesinden kaynakl ı alacağa dayal ı aç ılan itiraz ın iptali davas ının daval ı Şirketin 668 say ılı KHK ile kapat ıldığından bahisle 670 say ılı KHK'n ın 5. maddesi gere ği dava şart ı yokluğu nedeniyle reddine karar verilmi ştir. 42. Mahkemenin hükme esas ald ığı 668 say ılı KHK ile Fetullahç ı Terör Örgütü ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı gibi terör örgütlerine veya devletin millî güvenli ğine karşı faaliyette bulundu ğuna Millî Güvenlik Kurulunca karar verilen yap ı, oluşum veya gruplara mensubiyeti, aidiyeti, iltisak ı veya bunlarla irtibat ı olan kurum, kurulu ş ve şirketlerin kapat ılmas ına karar verilmi ştir. 43. Ancak TMSF'nin yaz ısına göre daval ı Şirketin an ılan KHK kapsam ında kapat ılmad ığı ve tüzel ki şiliğini devam ettirdi ği anlaşılmaktad ır. 44. Anayasa Mahkemesince Mahkemenin KHK kapsam ında kapat ılmayan ve tüzel kişiliğini devam ettiren bir Şirket aleyhine aç ılan davada, 668 say ılı KHK kapsam ında Şirketin faaliyetine son verildi ğini belirterek kapat ılan şirketler ile ilgili tasfiye rejimini düzenleyen 670 say ılı KHK'n ın 5. maddesi uyar ınca yarg ılamay ı sona erdirmesinin herhangi bir yasal dayana ğının bulunmad ığı, bariz bir yorum hatas ı içeren karar ın kanunilik unsurun u taşımad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 45. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesinin yukar ıda aktar ılan değerlendirmesi ve vard ığı sonuç yaln ızca mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin olup davan ın esas ıyla ilgili bir unsur içermemektedir. 46. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 47. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında Başvuru Numaras ı: 2017/25882 Karar Tarihi : 23/6/2020 10açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 48. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve yarg ılaman ın yenilenmesi talebinde bulunmu ştur. 49. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 50. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 51.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). 52. İncelenen ba şvuruda, mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 53. Bu durumda mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Bak ırköy 10. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine kara r verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/25882 Karar Tarihi : 23/6/2020 1154. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin Anayasa'n ın 36. maddesinde güvenceye ba ğlanan mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Bak ırköy 10. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2016/343, K.2017/89) GÖNDER İLMESİNE, E. 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 23/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ