TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR OGUZHAN MERT KAYA BASVURUSU (Ba vuru Numarasi: 2014/6431) Karar Tarihi: 14/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/6431 : 14/11/2018 Ba kan Uyeler Raportor Yrd. Ba vurucu BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serruh KALELi Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA Yusuf Sevki HAKYEMEZ : Fatih ALKAN : Oguzhan Mert KAY A I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru; Kara Harp Okulu ogrenciliginden 91kanlrnas1 i lernine kar 1 a91lan davada kusuru bulundugu il
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR OGUZHAN MERT KAYA BASVURUSU (Ba vuru Numarasi: 2014/6431) Karar Tarihi: 14/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/6431 : 14/11/2018 Ba kan Uyeler Raportor Yrd. Ba vurucu BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serruh KALELi Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA Yusuf Sevki HAKYEMEZ : Fatih ALKAN : Oguzhan Mert KAY A I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru; Kara Harp Okulu ogrenciliginden 91kanlrnas1 i lernine kar 1 a91lan davada kusuru bulundugu ileri suriilen kururna bilirki i incelernesi yaptmlrnas1 nedeniyle adil yarg1lanma hakkmm, sistematik ekilde onur kmc1 davram larda bulunulmas1 nedeniyle i kence ve kolli muamele yasagmm ve oda hapsi cezalan verilmesi nedeniyle ki i hurriyeti ve guvenligi hakkmm ihlal edildigi iddialanna ili kindir . II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 12/5/2014 tarihinde yap1lm1 1Ir. 3. Ba vuru, ba vuru forrnu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Kornisyona sunulrnu tur . 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yapilrnasma karar verilrni tir . 5. Bolum Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lrnasma karar verilrni tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omeg1 bilgi 19m Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilrni tir. Bakanhk , gorii bildirrnerni tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru forrnu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 2 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2014/6431 : 14/11/2018 8. 1989 dogumlu olan ba$vurucu, Maltepe Askeri Lisesinden mezun olarak 2007-2008 egitim ve ogretim y1lmdan itibaren Kara Harp Okulunda ogrenim gormeye ba$lam1$tlf . 9. Ba$vurucu, 12/1/2009-24 /1/2010 tarihleri arasmda kuk altI kez disiplin cezas1yla cezalandmlm1$ ve bu donemdeki disiplin puam 120 tam puandan -34'e dii$iirlilmii$tlir. Ba$vurucuya odevi lay1k1yla yapmamak veya eksik yapmak, bilgisayar laboratuvanm veya bilgisayan mtisaade edilmeyen zamanlarda kullanmak, dershaneler bolgesindeki s1ra ve dolaplan kirli, tozlu veya dtizensiz bulundurmak, gomlek dtigmeleri a91k gezmek, yatakhaneyi kirletmek, tertip ve dtizeni bozmak, garduobunda plan harici e$ya bulundurmak, ettitte, derste ve teneffliste uyumak, hastane ve revir i$lemlerini kas1th olarak uzatarak mesai 9izelgesine uymamak, cep telefonunu ve ozel aksesuarlanm emredilen yer ve zaman haricinde ta$1mak, yat saatinde yatmamak, kalk saatinde kalkmamak , silahma emredildigi $ekilde bakim yapmamak, emre itaatsizlik, nobet talimatma aykm hareket etmek, vakitsiz ve mtisaadesiz 91kmak ve uyumak, sa9 sakal tira$I olmamak gibi disiplin su9lan isnat edilmi$tir. Bu kapsamda ba$vurucuya on sekiz kez hafta sonu izinsizlik, on dort kez oda hapsi ve on dort kez de ikaz cezas1 verilmi$tir. 10. Ba$vurucu, psikolojik rahats1zhg1 bulundugu gerek9esiyle 14/10/2009 tarihinde ilgili komutam tarafmdan Ankara Asker Hastanesine sevk edilmi$ ve hakkmda yedi gtinltik istirahat raporu dtizenlenmi$tir. 11. Ba$vurucu, sonraki stire9te Ankara Asker Hastanesinde 15/12/2009-21/12/2009 tarihleri arasmda yatarak tedavi gormii$ ve 22/2/2010 tarihinde Gtilhane Askeri Tip Akademisine (GATA) sevk edilmi$tir. Ba$vurucu, GATA tarafmdan dtizenlenen 22/2/2010, 26/3/2010, 22/4/2010 ve 22/6/2010 tarihli saghk kurulu raporlan dogrultusunda toplamda alt! ay stireyle hava degi$imine gonderilmi$tir. 12. GATA Saghk Kurulu tarafmdan dtizenlenen 23/8/2010 tarihli nihai raporda, ba$vurucu hakkmda kronik nitelik kazanmz psikotik bozukluk te$hisi konularak "askeri ogrencilige devam edemez, askerlige elveri li degildir." $eklinde degerlendirmeye yer verilmi$tir. Amlan rapor dogrultusunda Egitim ve Ogretim Ytiksek Kuruluna (Kurul) sevk edilen ba$vurucunun 3/11/2010 tarihli kararla okuldan 91kanlmasma karar verilmi$ ve soz konusu karann 29/11/2010 tarihinde Kara Kuvvetleri Komutanhgmca onaylanmas1 tizerine ba$vurucunun Kara Harp Okuluyla ili$igi kesilmi$tir. Kurul karannm gerek9esinde, saghk nedeniyle ba$vurucunun ogrenime devam etme olanagmm kalmad1g1 belirtilmi$tir . 13. Ba$vurucu, Kara Harp Okulunda yogun $ekilde psikolojik bask1 altmda tutuldugunu ve kas1th olarak ger9ege aykm $ekilde dtizenlenen saghk kurulu raporlanna dayamlarak ili$iginin kesildigini belirterek 91kanlma i$1eminin iptali talebiyle Milli Savunma Bakanhg1 aleyhine 27/1/2011 tarihinde Askeri Ytiksek idare Mahkemesinde (A YiM) dava a9m1$tlr. Dava dilek9esinde ba$vurucu; i. ikinci sm1fta ogrenim gordtigti suada askeri tarih ve ara$tirma kolu kurulacagmm ve boltik komutanmm emri geregi kol faaliyetine i$tirak etmesi gerektiginin dordtincti s1mf ogrencisi bir harbiyeli tarafmdan kendisine soylendigini, bu kapsamda soz konusu faaliyete katilan ki$ilerle iki kez bir araya geldigini belirtmi$tir. 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/6431 : 14/11/2018 ii. ikinci sm1fm ilk doneminin sonunda amlan kol faaliyetlerine katild1g1 gerek9esiyle boluk komutam, tak1m komutam ile iki istihbarat subay1 tarafmdan sorguland1gm1, ''yukandan gelen bir emir" oldugu soylenerek telefonuna ait sim kartma el konuldugu, kartm incelendigini, mesaj kay1tlannm dokuman hale getirildigini ve hukuka aykm ekilde u9uncu ki ilere verildigini ifade etmi tir. iii. Sorguland1ktan kisa sure sonra i lemedigi halde kendisine bir9ok disiplin su9unun isnat edildigini ve hakkmda disiplin cezalan tesis edildigini, dolabmm ve masasmm arand1gm1 dile getirmi tir. iv. Bir9ok kez boltik komutanmm odasma 9agnld1gm1, okuldan aynlmaya zorland1gm1 ve tehdit edildigini, bir defasmda boluk komutanmm "kendi isteginle aynlacakszn, bizi ugra tzrmayacakszn degil mi bak biz sana iyi niyetle yakla zyoruz. Ugra tlrma bizi kendin aynl artzk" eklinde ifadeler kulland1gm1 iddia etmi tir. Ba ka bir sefer de kendisine "Bak seni atzlma durumuna getirdim. Sana iki saat muddet tamyorum git iyice du un ya kendi isteginle aynl ya da ben senin ipini r;ekeyim." eklinde sozler soylendigini ve hakarete maruz kald1gm1 belirtmi tir. v. Okuldan aynlmas1 yonunde yap1lan bask1ya ve tehditlere ragmen aynlmamas1 uzerine hakkmda yeniden haks1z yere disiplin cezalan verilmeye ba land1gm1 ve s1k s1k oda hapsi cezas1 9ekmek zorunda buakild1gm1 iddia etmi tir. Aynca tak1m komutam ve boltik komutam ile ba ka bir subay tarafmdan bir odaya 9ekildigini ve burada kendisine fiziksel iddette bulunuldugunu ileri surmu ttir. vi. Boluk komutam tarafmdan Rehberlik ve Dam ma Merkezine, sonrasmda Ankara Asker Hastanesine sevk edildigini ve istirahat raporu bulunmasma ragmen egitimlere kat1lmaya zorland1gm1 ifade etmi tir. vi. Boltik komutanmm kendisine "hastane i lerinin tehlikeli oldugunu, mevcut ahlaki yapzsz ve ruh haliyle ogrenci olamaz yazzsz ile butun hayatznz karartabilecegini" soyledigini ve bir sure sonra GATA'ya sevk edildigini dile getirmi tir. vii. Disiplinsizlik nedeniyle okuldan ili igini kesemeyenlerin saghg1yla oynad1klanm, ger9ege aykm formlarla saghk nedeniyle ogrencilikten 91kanld1g1m, kendisine atfedilen hastahgm ger9ek olmad1gm1, bir an i9in ger9ek olsa bile altI ayhk tedavi sonucunda iyile ebilecek bir hastahk oldugunu iddia etmi tir. viii. Hakkmdaki saghk kurulu raporlannm okuldan atilmasma k1hf olarak duzenlendigini ve bag1ms1z saghk kurulu undan almacak saghk kurulu raporu ile bu durumun ortaya 91kacag1m ileri surmu ttir. 14. AYiM ikinci Dairesinin 22/2/2012 tarihli ara karanyla ba vurucunun rapor tarihinde ve halen askeri ogrencilige elveri li olup olmad1gma ili kin GATA Profesorler Saghk Kurulundan rapor duzenlenmesine karar verilmi tir. 15. Ba vurucu 5/9/2012 tarihinde AYiM'e sundugu dilek9ede, Kara Harp Okulundan ili iginin kesilmesi i lemine GA TA tarafmdan duzenlenen saghk kurulu raporunun dayanak gosterildigini, bu durumda GA TA haricinde yetkili ve guvenilir ba ka bir hastaneden rapor almmasmm hukuki bir gereklilik oldugunu belirtmi tir. Ba vurucu, A YiM'in soz konusu ara 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/6431 : 14/11/2018 karanndan riicu ederek htikme esas te kil edecek saghk raporunun bag1ms1zhg1 ve tarafs1zhg1 tart1 mas1z olan herhangi bir hastaneden almmasma karar verilmesini talep etmi tir. 16. Amlan Dairenin 12/9/2012, 3/1/2013 ve 15/5/2013 tarihli ara kararlanyla askeri ogrencilige elveri li olunup olunmad1gmm tespitinde tek yetkili makamm GA TA oldugu belirtilerek ba vurucu hakkmda GATA Profesorler Saghk Kurulundan saghk raporu dtizenlenmesine yeniden karar verilmi tir. 17. Bu dogrultuda GATA Profesorler Saghk Kurulu tarafmdan ba vurucu hakkmda dtizenlenen 8/7/2013 tarihli raporda 11kronik nitelik kazanmz:J psikotik bozukluk te:jhisi konmu:j ve halen askerlige elveri:jli degildir. 11 eklinde degerlendirmede bulunulmu tur. 18. AYiM ikinci Dairesinin 11/9/2013 tarihli karanyla davanm reddine htikmedilmi tir. Karar gerek ;;esinde; ba vurucuya verilen disiplin cezalan nedeniyle soz konusu psikiyatrik rahats1zhgm ge ;;ici bi ;;imde olu masmm mtimktin olup olmad1gmm ve askeri ogrencilige devam edemeyecek derecede bir hastahgm bulunup bulunmad1gmm anla 1labilmesi i ;;in t1bbi bir inceleme yapilmas1 gerektigi belirtilerek ba vurucunun GATA Profesorler Saghk Kuruluna sevk edildigi ifade edilmi tir. Aynca, dava konusu ili ik kesme i lemine dayanak olan saghk kurulu raporu ile bu raporda ula 1lan karann dogrulugunun degerlendirilmesi ve vanlacak sonuca gore ba vurucunun askeri ogrencilige devam edip edemeyecegi konusunda karar verilmek tizere ba vurucunun soz konusu Kuruma sevk edildigi vurgulanm1 tu. Kararda, ba vurucunun halen askerlige elveri li olmad1g1 yontinde saghk raporu dtizenlendigi gerek ;;esiyle Kara Harp Okulu ogrenciliginden ;;1karma i leminde hukuka aykm bir yon bulunmad1g1 sonucuna ula ilm1 tlr. 19. Ba vurucu; ili igin kesilmesi i lemine kar 1 a ;;tlg1 iptal davasmda verilen htikme GATA tarafmdan dtizenlenen saghk raporunun esas almd1gm1, konusunda uzman ve donamm1 tam olan bag1ms1z ve tarafs1z ba ka bir hastaneye sevk edilmesi gerektigini belirterek karar dtizeltme talebinde bulunmu tur. 20. Karar dtizeltme talebi aym Dairenin 19/3/2014 tarihli karanyla reddedilmi tir. 21. Nihai karar 10/4/2014 tarihinde ba vurucuya teblig edilmi tir . 22. Ba vurucu 12/5/2014 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. IV. iLGiLi HUKUK A. Ulusal Hukuk 23. 27/7/1967 tarihli ve 926 say1h Turk Silahh Kuvvetleri Person el Kanunu'nun olay tarihinde ytiriirltikte olan 11Kapsam II kenar ba hkh 1. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Bu kanun, Turk Silahlz Kuvvetlerine mensup subaylar, astsubaylar ile harp okullan, fakiiltele r, yiiksek okullar ve astsubay okullarznda ogrenim yapan asker ogrencilere uygulanzr. " 24. 17/11/1983 tarihli ve 2955 say1h mtilga Gtilhane Askeri Tip Akademisi Kanunu'nun 11Kurulu:j'' kenar ba hkh 6. maddesi oyledir: 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/6431 : 14/11/2018 "Giilhane Askeri Tzp Akademisi; Saglzk Bilimleri Enstitiisii Askeri Tzp Fakiiltesi, egitim hastaneleri ve gerektiginde kurulacak olan saglzk hilimleri ile ilgili diger egitim ve ogretim kurumlarmdan olu$ur. Giilhane Askeri Ttp Akademisi ve hag/1 hirimlerinin te$kilatz, Tiirk Silahlz Kuvvetleri kurulu$ ve kadrolarznda gosterilir. " 25. 2955 say1h miilga Kanun'un ''Akademi Kurulu" kenar ba hkh 10. maddesinin ilgili kls1mlan oyledir: ''Akademi Kurulu; Giilhane Askeri Ttp Akademisi Komutantmn ha$kanltgtnda dekan, dekan yard1mctlarz, boliim ha$kanlarz, ana hilim dalz ha$kanlarz, enstitii ve yiiksek okul miidiirleri ile Giilhane Askeri Ttp Akademisi Komutamntn yiiksek hilim konseyi iiyeleri arasmdan hir ytl siire ile gorevlendirecegi en fazla on ogretim iiyesinden olu$ur. Gillham Askeri Ttp Akademisi Komutammn hulunmad1g1 hallerde dekan, Kurula ha$kanl1k eder. Akademi Kurulu, her egitim ve ogretim yzlz ha$znda ve sonunda olmak iizere yzlda en az iki deja toplanzr. Giilhane Askeri Tzp Akademisi Komutanz gerekli gordiigii hallerde Akademi Kurulunu toplantzya c;agmr. Akademi Kurulunun gorevleri $Unlard1r: d) Kurulu$ ve gorevleri yonetmelikte helirtilen "Profesorler Sagltk Kurulu "nun iiyelerini sec;mek, ... " 26. 29/9/2011 tarihli ve 28069 say1h Resmi Gazete'de yay1mlanan miilga Giilhane Askeri Tip Akademisi Yonetmeligi'nin "Tanzmlar" kenarba hkh 4. maddesinin (1) numarah fikrasmm (1) bendi oyledir: "Giilhane Askeri Ttp Akademisi (GATA): Genelkurmay Ba$kanltgtntn kurulu$unda, Atatiirk ilkelerine haglt, milli $Uuru ve disiplini gorev hilen, hilimsel ozerklige sahip, TSK'mn sagltk hilimleri alanmda en yiiksek danz$ma organt olan; on lisans, lisans, lisansiistii diizeyde egitim-ogretim, hilimsel ara$tlrma ve yayzm yapan, TSK ya muvazzaj askeri tahip ve gerektiginde diger saglzk hilimleri alanznda da askeri personel yeti$tiren; kendisine ve hiinyesindeki GATF'ye, enstitii, yiiksekokul ve henzeri kurulu$lar, egitim hastaneleri ile diger egitim ve ogretim kurumlarz haglanahilen ve Genelkurmay Ba$kanl1gtnm gerek gordiigii sagltkla ilgili egitim ve ogretimi de yaptzran hir yiiksekogretim kurumunu ... ifade eder. " 27. Amlan miilga Yonetmelik'in "Profesorler Saglzk Kurulu" kenar ba hkh 15. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralan ile (3) numarah fikrasmm (a) bendinin ilgili kls1mlan oyledir: "(I) Profesorler Sagltk Kurulu, GATF ve Egitim Hastanesindeki anahilim ve hilim dallarzndan, Akademi Kurulu tarafindan iki ytl ic;in sec;ilen hirer asil ve hirer yedek asker ogretim iiyelerinden olu$ur. Asil iiyelerden herhangi hirisinin yoklugu halinde, yedek iiye toplantzya c;agrzlzr. En kzdemli iiye kurula ha$kanlzk yapar. GATF Dekanz ve Egitirn Hastanesi Ba$tahihi gerekli gordiigii hallerde toplantzya ha$kanlzk eder. (2) Raporlar GATF Dekam ve Egitim Hastanesi Ba$tahipligince onaylanzr. (3) Kurulun gorevleri $Unlardzr: 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/6431 : 14/11/2018 a) 5510 sayzlz Sosyal Sigortalar ve Gene! Saglzk Sigortasz Kanunu, 211 sayzlz Tiirk Silahlz Kuvvetleri k Hizmet Kanunu, 926 sayzlz Tiirk Silahlz Kuvvetleri Personel Kanunu, 1076 sayzlz Yedek Subaylar ve Yedek Askeri Memurlar Kanunu, 1111 sayzlzAskerlik Kanunu . .. hiikiimleri kapsamznda, TSK personelinin saglzk sorunlarz ve raporlarzyla ilgili an!aJmazlzklarz saglzk kurulu olarak ve hakem szfatz ile kesin karara baglamak, ... " 28. 4/7/1972 tarihli ve 1602 say1h mtilga Askeri Y-iiksek idare Mahkemesi Kanunu'nun "Dasya dz znda inceleme" kenar ba hkh 52. maddesinin birinci flkras1 oyledir: "Daire/er veya Daire/er Kurulu, bakmakta olduklarz davalara ait her 9eJit incelemeleri kendiliklerinden yapabilecekleri gibi, tayin edecekleri siire i9inde, liizum gordiikleri evrakzn gonderilmesini ve her tiirlii bilgilerin verilmesini tarajlardan ve ilgili diger yerlerden isteyebilirler. Bu husustaki kararlarzn, ilgililerce, siiresi i9inde yerine getirilmesi mecburidir. Haklz sebeplerin bulunmasz halinde bu siire, bir defaya mahsus olmak iizere uzatzlabilir. 11 29. 1602 say1h miilga Kanun'un "jdari Yargzlama Usulu Kanunu ile Hukuk Usulu Muhakemeleri Kanununun uygulanacagz haller" kenar ba hkh 56. maddesinin ilgili klsm1 oyledir: "Bu Kanunda aksine hiikiim bulunmayan hallerde; jdari Yargzlama Usulii Kanunu ile Hukuk Usulii Muhakemeleri Kanununun ... bilirkiJi, keJif, delillerin tespitine... iliJkin hiikiimleri uygulanzr. " 30. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say1h idari Yarg1lama Usulii Kanunu'nun "Dosyalarzn incelenmesi" kenar ba hkh 20. maddesinin ( 1) numarah flkras1 oyledir: "DanzJtay ile idare ve vergi mahkemeleri, bakmakta olduklarz davalara ait her 9qit incelemeleri kendiliklerinden yapar. Mahkemeler belirlenen siire i9inde liizum gordiiklerz evrakzn gonderilmesini ve her tiirlii bilgilerin verilmesini tarajlardan ve ilgili diger yerlerder. isteyebilirler. Bu husustaki kararlarzn, ilgililerce, siiresi i9inde yerine getirilmesi mecburidir. Haklz sebeplerin varlzgz halinde bu siire, bir defaya mahsus olmak iizere uzatzlabilir. 11 B. Uluslararas1 Hukuk 1. Adil Yargilanma HakkI Yoniinden 31. A vrupa insan Haklan Sozle mesi 'nin (Sozle me) "Adil yargzlanma hakkz" kenar ba hkh 6. maddesinin ilgili klsm1 oyledir: "Herkes medeni hak ve yiikiimliiliikleri ile ilgili uyuJmazlzklar ya da cezai alanda kendisine yoneltilen su9lamalar konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmuJ bagzmszz ve tarafszz bir mahkeme tarafindan davasznzn .. . hakkaniyete uygun ... goriilmesini isteme hakkzna sahiptir ... " 32. Sozle me'deki haklann etkili bir bic;imde korunmas1 ic;in davaya bakan mahkemelerin Sozle me'nin 6. maddesine gore taraflann dayanaklanm, iddialanm ve delillerini etkili bir bic;imde inceleme gorevi vard1r (Dulaurans/Fransa, B. No: 34553/97, 21/3/2000, 33). 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/6431 : 14/11/2018 33. Hakkaniyete uygun yargilanmanm temel unsurunun, yargilamanm 9eli meli olmas1 ve taraflar arasmda silahlann e itliginin saglanmas1 olarak vurgulayan A vrupa insan Haklan Mahkemesi (AiHM), Sozle me'nin 6. maddesinin (1) numarah fikrasmm bag1ms1z ve tarafs1z bir mahkeme ontinde hakkaniyete uygun yarg1lanma hakkm1 gtivence altma ald1g1m ve mahkeme tarafmdan dinlenen bir bilirki inin ise aym gereksinimleri kar 1lamasmm zorunlu olmad1gm1 a91k9a kaydetmektedir. AiHM; bununla birlikte dava ile gtindeme getirilen sorulan ele almak i9in yetkili mahkeme tarafmdan gorevlendirilen bir bilirki i gorti tintin soz konusu mahkemenin davay1 degerlendirme bi9iminde belirgin bir rol oynayabilecegini, baz1 ko ullarda bir mahkeme tarafmdan gorevlendirilen bilirki inin tarafs1z olmamasmm adil yargilanma kavrammm i9indeki silahlann e itligi ilkesini ihlal edebilecegini , ozellikle bilirki inin yeri ve rolti gibi etkenlerin dikkate almmas1 gerektigini ifade etmektedir. Aynca AiHM, uyu mazhgm esas1 ile ilgili olarak gorti ti istenen kurumun konumu ve olu umu nedeniyle ba vuranm kayg1lanabilecegini ancak onemli olan noktanm bu kaygmm objektif olarak kamtlanabilmesi oldugunu belirtmi tir (Sanda /Turkiye, B. No: 6341/10, 7/7/2015, 35, 36). 2. i kence ve Kotii Muamele Yasag1 Yoniinden 34. Sozle me'nin "j kence yasagz" kenar ba hkh 3. maddesi oyledir: "Hir:; kimse i kenceye, insanlzk dz z ya da onur kzrzcz ceza veya i lemlere tabi tutulamaz . " 35. AiHM, Sozle me'nin 3. maddesinin tartl zlabilirve makul Uphe uyandzran kotii muamele iddialannm etkin bi9imde soru turma ytiktimltiltigti getirdigine dikkat 9ekmektedir (Labitadtalya [BD], B. No: 26772/95, 6/4/2000, 121, 131). Ote yandan bir muamele veya cezanm kotti muamele oldugunu soyleyebilmek i9in eylemin minimum agzrhk e igini a mas1 beklenir (Raninen /Finlandiya, B. No: 20972/92, 16/12/1997, 55; Erdogan Yagzz/Turkiye, B. No: 27473/02, 6/3/2007 35-37; Gafgen/Almanya [BD], B. No: 22978/05, 1/6/2010, 88-90; Costello-Roberts /Birle ik Krallzk, B. No: 13134/87, 25/3/1993, 30). 36. AiHM, bir bireyin, polis veya devletin benzer diger gorevlileri tarafmdan Sozle me'nin 3. maddesine aykm muamelelere maruz kald1gm1 savunulabilir bir ekilde ileri stirdtigti durumlarda soz konusu maddenin etkili ve resmi bir soru turma yap1lmasm1 gerektirdigini hatirlatmaktadir (Assenov ve digerleri/Bulgaristan , B. No: 24760/94, 28/10/2008, 102). 3 7. Ote yandan AiHM, insan haklan ihlalleri ile ilgili iddialarda soru turma ytiktimltiltigtintin mutlaka iddiay1 kabul etme anlamma gelmedigini ancak iddialann ciddiye almmas1 ve adil bir sonucu garanti eden bir usulle soru turulmas1 gerektigini bir9ok karannda dile getirmi tir (Sar;zlzk ve digerleri/Turkiye, B. No: 43044/05, 45001/05, 5/7/2011, 90, 91). V. iNCELEME VE GEREK ;E 38. Mahkemenin 14/11/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi dti tintildti: A. Adil Y argilanma Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialan 39. Ba vurucu; 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/6431 : 14/11/2018 i. Disiplin cezalanyla Kara Harp Okulundan aynlmaya zorlanmasma ragmen bunda ba anh olunamamas1 ilzerine saghk durumuyla ilgili giri imlerde bulunuldugunu, bu kapsamda ilgili komutan tarafmdan " imdi yapacaklanmz goreceksin" eklinde tehdit edilerek psikiyatri servisine sevk edildigini ifade etmi tir. ii. Ankara Asker Hastanesindeki muayeneden sonra GA T A'ya sevk edildigini, hakkmda GATA tarafmdan dilzenlenen dort ayn rapor dogrultusunda altl ay hava degi imine gonderildigini ve yine GATA tarafmdan duzenlenen 23/8/2010 tarihli saghk kurulu raporunda askerlige elveri li olmad1g1 yonilnde degerlendirmede bulunuldugunu belirtmi tir. iii. Saghgmm askeri ogrenciligin devamma ve askerlige elveri li oldugunu, soz konusu saghk raporlannm kas1th olarak gen;ege aykm ekilde duzenlendigini iddia etmi tir. iv. Soz konusu raporlara dayamlarak hakkmda tesis edilen ay1rma i leminin iptali talebiyle A YiM'de a9t1g1 davada saghk durumu hakkmda yine GATA'dan rapor almd1gm1, tum a amalarda one silrdilgil bag1ms1z ve tarafs1z bir saghk kurulu undan rapor ahnmas1 yonilndeki talep ve itirazlannm dikkate almmad1gm1 belirterek adil yarg1lanma hakkmm, etkili ba vuru hakkmm ve egitim hakkmm ihlal edildigini ileri silrmii tilr. 2. Degerlendirme 40. Anayasa'nm "Hak arama hurriyeti" kenar ba hkh 36. maddesinin birinci flkras1 oyledir: "Herkes, mqru vaszta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargz mercileri oniinde davacz veya davah olarak iddia ve savunma ile adil yargdanma hakkzna sahiptir. " 41. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucu tarafmdan yap1lan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Somut olayda ba vurucunun temel iddias1; tesis edilen ay1rma i lemine dayanak gosterilen saghk raporlanndaki degerlendirmelerin ger9ek d1 1 oldugu iddias1yla A YiM'de a9ilan iptal davasmm aym Kumm tarafmdan diizenlenen saghk raporlan esas almarak reddedilmesine ili kindir. Bu hale gore ba vurucunun iddialarmm adil yargdanma hakk1 kapsammda silahlann e itligi ilkesi yoniinden incelenmesi gerektigi degerlendirilmi tir (Mustafa Kupal, B. No: 2013/7727, 4/2/2016, 45-50; Ahmet Korkmaz, B. No: 2014/16232, 25/1/2018, 20; Selim Turk, B. No: 2014/9017, 5/4/2018, 23). a. Kabul Edilebilirlik Yoniinden 42. A91k9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir neden de bulunmad1g1 anla 1lan adil yargilanma hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 9 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/6431 : 14/11/2018 b. Esas Yonilnden i. Gene) ilkeler 43. Anayasa'nm 36. maddesi uyannca herkes iddia, savunma ve adil yargzlanma hakkma sahiptir. Anayasa'nm amlan maddesinde adil yarg1lanma hakkmdan ayn olarak iddia ve savunma hakkma birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalanm mahkeme onlinde dile getirme firsatI tanmmas1 gerektigi anlamm1 da i9ermektedir (Mehmet Fidan, B. No: 2014/14673, 20/9/2017, 37). 44. Diger yandan Anayasa'nm 36. maddesine adil yargzlanma ibaresinin eklenmesine ili kin gerek9ede, Ttirkiye'nin tarafi oldugu uluslararas1 sozle melerce de gtivence altma alman adil yarg1lama hakkmm madde metnine dahil edildigi vurgulanm1 tlr. Nitekim Anayasa Mahkemesi de Anayasa'nm 36. maddesi uyannca inceleme yaptlg1 bir9ok karannda , AiHM i9tihad1yla adil yarg1lanma hakkmm kapsamma dahil edilen silahlarzn e itligi ilkelerine Anayasa'nm 36. maddesi kapsammda yer vermektedir. Bu itibarla amlan ilkenin adil yarg1lanma hakkmm kapsam ve i9erigine dahil oldugu sonucu ortaya 91kmaktadir . Amlan ilkeye uygun yiiriitiilmeyen bir yarg1lamanm hakkaniyete uygun olmas1 olanakh degildir (Mehmet Fidan, 38). 45. Silahlann e itligi ilkesi, davanm taraflannm usule ili kin haklar bakimmdan aym ko ullara tabi tutulmas1 ve taraflardan birinin digerine gore daha zay1f bir duruma dti tiriilmeksizin iddia ve savunmalanm makul bir ekilde mahkeme ontinde dile getirme firsatma sahip olmas1 anlamma gelir (Ya asm Asian, B. No: 2013/1134, 16/5/2013, 32). Bu usul gtivencesi geregince uyu mazhgm her iki tarafma da savunmasmm temel dayanag1 olan delilleri sunma imkam tanmmasm1 kapsamaktadir (Yuksel Hanr;er, B. No: 2013/2116, 23/1/2014, 18). 46. Silahlann e itligi ilkesi kapsammda yap1lacak inceleme, ba vuru konusu yarg1lamanm bir btitiin olarak adil olup olmad1gmm degerlendirilmesidir (Yuksel Hanr;er, 19). 4 7. Genel anlamda hakkaniyete uygun bir yargilamanm yiiriitiilebilmesi i9in silahlann e itligi ilkesi 1 1gmda taraflara delillerini sunma, inceletme noktasmda uygun imkanlann tanmmas1 ve yarg1lamaya etkin katihmlannm saglanmas1 gerekir. Bu anlamda delillere ili kin dengesizlik veya hakkaniyetsiz olma iddialan yarg1lamanm btitiinti kapsammda degerlendirilmelidir . Zira ceza davalan ile medeni hak ve yiiktimltiltiklere ili kin davalann usul kurallan da dahil olmak tizere yarg1lamanm tum a amalannda silahlann e itligi ilkesinin gtivence altma almarak adil yarg1lanma hakkmm korunmas1 hukuk devleti olmamn bir geregidir (Mustafa Kupal, 50-52). ii. ilkelerin Olaya Uygulanmas1 48. Somut olayda Kara Harp Okulunda ogrenim goren ba vurucu psikiyatrik rahats1zhklan bulundugu gerek9esiyle 14/10/2009 tarihinde Ankara Asker Hastanesine, 22/2/2010 tarihinde de GA TA'ya sevk edilmi tir. Amlan saghk kurulu lannda te his ve tedaviye yonelik giri imlerde bulunulmu tur. Sonraki stire9te ba vurucu hakkmda GATA tarafmdan 22/2/2010, 26/3/2010, 22/4/2010 ve 22/6/2010 tarihli saghk kurulu raporlan dtizenlenmi ve ba vurucunun alti ay stireyle hava degi imine gonderilmesi uygun gorulmti tiir. 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/6431 : 14/11/2018 49. OAT A Saghk Kurulu tarafmdan dtizenlenen 23/8/2010 tarihli nihai raporda ise ba vurucuya kronik nitelik kazanm1 psikotik bozukluk te hisi konmu ve hakkmda askeri ogrencilige devam edemeyecegi yontinde degerlendirmeye yer verilmi tir. Ba vurucu , soz konusu rapor dayanak almarak 3/11/2010 tarihli Kurul karanyla okuldan 91kanlm1 tu. Kurul karannm gerek9esinde, saghk nedeniyle ba vurucunun ogrenime devam etme olanagmm kalmad1g1 vurgulanm1 tu. 50. Ba vurucu; soz konusu i lemin iptali talebiyle A YiM'e sundugu dava dilek9esinde ilgili komutanlan tarafmdan bask1ya, fiziksel ve psikolojik iddete ugrad1gm1, disiplinsizlik nedeniyle okulla ili iginin kesilmesi yontindeki 9abalann sonu9suz kalmas1 tizerine saghk durumunun oldugundan farkh gosterilmesi amac1yla i lemler tesis edildigini ileri stirmti rur. Ba vurucu; ilgili komutanlannm somut beyanlanna yer verdigi dava dilek9esinde kendisine atfedilen hastahgm ger9ek olmad1gm1, ger9ek olsa bile soz konusu hastahgm alt1 ayhk tedavi sonucunda iyile ebilecek nitelikte oldugunu iddia etmi tir. Aynca ba vurucu, GA TA tarafmdan dtizenlenen saghk raporlannm degil herhangi bir bag1ms1z ve tarafs1z saghk kurulu undan almacak raporlann dikkate almmasm1 yargilamanm rum a amalannda a91k9a talep etmi tir. 51. A YiM 22/2/2012 tarihli ara kararla, ba vurucunun askeri ogrencilige elveri li olup olmad1gma ili kin GATA Profesorler Saghk Kurulu tarafmdan rapor dtizenlenmesine karar vermi tir. Soz konusu ara karardan rticu edilmesi talebiyle ba vurucu tarafmdan verilen dilek9ede , Kara Harp Okulundan ili iginin kesilmesi i lemine GA TA tarafmdan dtizenlenen saghk kurulu raporunun dayanak gosterildigi, bu durumda GATA haricinde yetkili ve gtivenilir ba ka bir hastaneden rapor almmasmm hukuki bir gereklilik oldugu vurgulanm1 tlr. AYiM; 12/9/2012, 3/1/2013 ve 15/5/2013 tarihli ara kararlanyla GATA Profesorler Saghk Kurulundan saghk raporu dtizenlenmesine ili kin onceki karanm yinelemi tir. 52. Neticede, ba vurucu hakkmda GATA Profesorler Saghk Kurulu tarafmdan 8/7/2013 tarihli rapor dtizenlenerek onceki raporlar dogrultusunda degerlendirmelerde bulunulmu ve htikrne esas alman soz konusu rapor dogrultusunda davanm reddine htikrnedilmi tir. 53. Gortildtigti tizere ba vurucunun ay1rma i leminin iptali istemiyle a9t1g1 davadaki ana iddia, hakkmdaki saghk raporlannm en ba mdan itibaren sistemli ve kas1th olarak ger9ege aykm ekilde dtizenlendigine yoneliktir. Bu kapsamda ba vurucu, te his edilen soz konusu hastahgm ger9ek olmad1gm1 ve ger9ek olsa bile alt1 ayhk tedavi sonucunda iyile ebilecek nitelikte oldugunu ileri stirmti rur. A YiM ise ba vurucunun rahats1zhgmm bulunup bulunmad1g1, varsa buna disiplin cezalarmm sebep olup olmad1g1 ve rahats1zhgm askerlige elveri li olup olmad1g1 hususlannda daha once bu konuda ba vurucu hakkmda saghk raporlan dtizenleyen ve bu raporlan ay1rma i lemine dayanak olan GATA btinyesindeki Profesorler Saghk Kurulundan gorti sormu ve bu gorti ti esas almak suretiyle davanm reddine karar vermi tir. A YiM, ba vurucunun yarg1lamalann rum a amalannda ve en son karar dtizeltme ba vurusunda 1srarla dile getirdigi OAT A tarafmdan hakkmda ger9ek d1 1 saghk raporlan dtizenledigi iddiasma ragmen aym konuda yine GA TA tarafmdan bilirki i raporu dtizenlemesine karar vermi tir. Karara dayanak alman soz konusu saghk raporlannm hukuka aykm oldugu iddias1 hakkmda ise A YiM tarafmdan bir degerlendirme yap1lmam1 ve takdir edilecek ba ka bir saghk kurulu undan bilirki i raporu almmas1 yontindeki rum talepler reddedilmi tir. 11 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/6431 : 14/11/2018 54. A YiM karan ile GATA Profesorler Saghk Kurulunun sundugu rapor arasmda s1k1 bir baglantI oldugu a91ktu. Stirecin en ba mdan itibaren ger9ek d1 1 raporlar dtizenledigi ileri stirtilen GA TA ile dava stirecindeki amlan raporu hazulayan GA TA Profesorler Saghk Kurulunun aym idari te kilat i9inde bulundugu gortilmektedir. Buna ragmen, bilirki i raporunu haz1rlayan Saghk Kurulunun bag1ms1z ve tarafs1z olamayacagma ili kin ba vurucu tarafmdan dile getirilen itirazlann A YiM kararlannda dikkate almmad1g1 anla 1lmaktad1r. Tum bu hususlar birlikte degerlendirildiginde; ba vurucunun davah idareye gore zay1f bir duruma dti tirtildtigti , davah idarenin ise onemli ol9tide avantajh hale getirildigi, katlamlmas1 zor ktilfetler ytiklenen ba vurucu aleyhine 91karlar dengesinin bozuldugu ve bu durumun silahlann e itligi ilkesine yonelik orantls1z bir mtidahale olu turdugu sonucuna ula 1lm1 tu. 55. A91klanan gerek9elerle yarg1lamaya bir btittin olarak bakild1gmda Anayasa'nm 36. maddesinde gtivence altma alman adil yarg1lanma hakkmm gtivencelerinden olan silahlann e itligi ilkesinin ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. B. i kence ve Kotii Muamele Y asagmm ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialan 56. Ba vurucu; Kara Harp Okulunda ogrenim gordtigti donemde ilgili komutanlan tarafmdan fiziksel ve psikolojik iddete maruz kald1gm1, tehdit edildigini , hakarete ugrad1gm1, a ag1land1gm1 ve gorevlerini kottiye kullanan bu ki ilerin keyfi uygulamalan sonucunda bir9ok kez disiplin cezalanyla cezalandmld1gm1 ileri stirmti ttir . 2. Degerlendirme 57. Ba vurucunun amlan iddialannm Anayasa'nm 17. maddesi kapsammda ele almmas1 gerektigi degerlendirilmi tir. Amlan maddede herkesin maddi ve manevi varhgm1 koruma ve geli tirme hakk1 gtivence altma almm1 tlr. Maddenin ti ;tincti fikrasmda kimseye i kence ve eziyet yap1lamayacag1, kimsenin insan haysiyetiyle bagda mayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamayacag1 dtizenlenmi tir. Amlan f1krayla ozel olarak insan onurunun korunmas1 ama9lanm1 tu (Cezmi Demir ve digerleri, B. No: 2013/293, 17/7/2014, 80). 58. Bir muamelenin Anayasa'mn 17. maddesinin ti ;tincti f1kras1 kapsammda degerlendirilebilmesi i9in asgari bir aguhk derecesine ula m1 olmas1 gerekir. Ba vurucu tarafmdan iddia edilen eylemlerin fiziki ve manevi etkileri, stiresi ve yogunluk derecesi gibi unsurlann degerlendirilmesi neticesinde ba vurucuya yonelik oldugu iddia edilen eylemlerin sistematik bir muamele tarzma i aret ettigi, mtinferit hadiselerden ibaret olmad1g1 anla$1lmaktadu. iddia edilen eylemlerin uygulam$ $ekli ve yontemi ile ozellikle meydana getirdigi ileri stirtilen fiziksel ve ruhsal etkiler a91smdan ba vurucunun iddialannm, askerlik mesleginin dogasmdan kaynaklanan zorluklardan ve ba$vurucuyu bu zorluklara ah$tirmaktan ote oldugu dikkate almd1gmda Anayasa'nm 17. maddesinin ti ;tincti fikras1 kapsammda degerlendirilmesi gerektigi sonucuna ula 1lm1 tu (Omit 6mur Safar, B. No: 2014/187, 23/3/2017, 50; Bayram Tugrul Yzldmm ve Hasan Yzldmm; B. No: 2014/5280, 24/5/2018, 77). 59. Bireysel ba vuru yolunun ikincil niteligi geregi Anayasa Mahkemesine ba$vuruda bulunabilmek i9in oncelikle olagan kanun yollannm ttiketilmesi zorunludur. Ba vurucunun bireysel ba vuru konusu ikayetini oncelikle ve stiresinde yetkili idari ve yarg1sal mercilere usultine uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldugu bilgi ve delilleri 12 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/6431 : 14/11/2018 zamanmda bu makamlara sunmas1, bu sure9te dava ve ba vurusunu takip etmek i9in gerekli ozeni gostermi olmas1 gerekir (jsmail Bugra j fek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 60. Bireyin bir devlet gorevlisi tarafmdan hukuka aykm olarak ve Anayasa'nm 17. maddesini ihlal eder bi9imde bir muameleye tabi tutulduguna ili kin savunulabilir bir iddiasmm bulunmas1 halinde Anayasa'nm 17. maddesi -"Devletin temel ama ; ve gorevleri" kenar ba hkh 5. maddedeki genel yukumlulukle birlikte yorumland1gmda- etkili bir soru turmanm yap1lmasm1 gerektirmektedir. Bu soru turma, sorumlulann belirlenmesini ve cezalandmlmasm1 saglamaya elveri li olmahdu (Tahir Canan, 25). 61. Usul yukumlulugunun bir olayda gerektirdigi soru turma turunun bireyin maddi ve manevi varhgm1 koruma hakkmm esasma ili kin yukumluluklerin cezai bir yaptmm gerektirip gerektirmedigine bagh olarak tespiti gerekmektedir. Kasten ya da saldm veya kotu muameleler sonucu meydana gelen olum ve yaralama olaylanna ili kin davalarda Anayasa'nm 17. maddesi geregince devletin, olumcul ya da yaralamah saldm durumunda sorumlulann tespitine ve cezalandmlmalanna imkan verebilecek nitelikte cezai soru turmalar yurutme yukumlulugu bulunmaktadu (Serpil Kerimoglu ve digerleri, B. No: 2012/752, 17/9/2013, 55). 62. Ba vuruculann ikayetleri a91smdan maddi olaym ortaya 91kanlmas1, olayda sorumlulugu bulunanlann tespiti ve cezalandmlmas1 eklinde makul bir ba an ans1 sunabilecek ve bir 9ozum saglayabilecek nitelikte olan yolun etkili bir ceza soru turmas1 yurutulmesi yolu oldugu anla 1lmaktadu (Zeki Gungor, B. No: 2013/8491, 31/3/2016, 40). 63. Devletin sahip oldugu etkili soru turma yukumu kapsammda, i kence veyakotu muamele oldugunu gosteren yeterli, kesin belirtiler mevcut oldugunda mudahale ti ;tincu ki ilerden gelmi olsa dahi ikayet ya da ihbar yap1lmad1gmda bile resen soru turma a91lmasmm saglanmas1 gerektigi a91ktu (Tahir Canan, 25). Bununla birlikte devletin sahip oldugu resen soru turma yukumunu yerine getirmemesi , bireysel ba vuru yolunun ikincil niteligi geregi ba vuruculann sahip oldugu iddialanm idari ve yarg1sal mercilere usulune uygun olarak iletme yukumlulugunu ortadan kald1rmamaktadu (Zeki Gungor, 42). 64. Ba vurucunun sistematik ekilde fiziksel ve psikolojik iddete maruz kald1g1, tehdit edildigi, hakarete ugrad1g1 ve keyfi disiplin cezalanyla okuldan aynlmaya zorland1g1 iddialan kar 1smda maddi olaym aydmlatilmas1 ve olas1 cezai sorumlulugun belirlenmesi konusunda etkili yolun ceza soru turmas1 oldugu degerlendirilmektedir (Zeki Gungor, 44; Omer Akta , B. No: 2014/14915 , 21/9/2016, 39; NTU ve NT, B. No: 2014/4372, 19/12/2017, 28). Mevcut ba vuru formu ve ekleri incelendiginde ise ba vurucunun ceza soru$turmas1 ba$latilmas1 amac1yla adli makamlara bir ba$vuruda bulunmad1g1 tespit edilmi tir . Ba vurucu da amlan tespitin aksine bir iddia ve delil sunmam1 tu . Buna gore Anayasa'nm 17. maddesinin ti ;tincu fikras1 kapsamma giren eylemlere maruz kald1gm1 ileri suren ba$vurucunun bu iddias1 9er9evesinde adli soru$turma makamlanm hareket ge9irmek i9in bir ba vurusunun olmad1g1 dikkate almd1gmda ba vuruya konu olaym -bireysel ba vuru yolunun ikincil niteligi geregi-bu a$amada Anayasa Mahkemesi tarafmdan incelenmesinin mumktin olmad1g1 degerlendirilmi$tir. 65. Neticede , ba vurucunun hukuk sisteminde mevcut yarg1sal yollan tuketmeksizin bireysel ba$vuruda bulundugu anla$1lmaktad1r. 13 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/6431 : 14/11/2018 66. A91klanan gerek9elerle ba vurunun bu kismmm diger kabul edilebilirlik ko ullan yonlinden incelenmeksizin ba vuru yollanmn tuketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. C. Ki i Hiirriyeti ve Giivenligi Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialan 67. Ba vurucu, herhangi bir mahkeme karan bulunmaks1zm yalmzca yetkili amirin karanyla hakkmda keyfi ekilde oda hapsi cezalan verildigini belirterek ki i hlirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigini ileri stirmti tlir. 2. Degerlendirme 68. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un "Ge ;i hukumleri" kenar ba hkh ge9ici 1. maddesinin (8) numarah fikras1 oyledir: "Mahkeme, 23/9/2012 tarihinden sonra kesinle$en nihai i$lem ve kararlar aleyhine yapzlacak bireysel ba$vurularz inceler. " 69. Amlan htiktim uyannca Anayasa Mahkemesinin yetkisinin zaman bakimmdan ba lang1c1 23/9/2012 tarihi olup Mahkeme ancak bu tarihten sonra kesinle en nihai i lem ve kararlar aleyhine yapilan bireysel ba vurulan inceleyebilecektir. Anayasa Mahkemesinin yetki kapsammm amlan tarihten once kesinle mi nihai i lem ve kararlan da i9erecek ekilde geni letilmesi mtirnklin degildir (Hasan Ta hyurt, B. No: 2012/947, 12/2/2013, 16). 70. Anayasa Mahkemesinin zaman bakimmdan yetkisi i9in kesin bir tarihin belirlenmesi ve Mahkemenin yetkisinin geriye ytirtir ekilde uygulanmamas1 hukuk gtivenligi ilkesinin bir geregidir (Zafer 6zturk, B. No: 2012/51, 25/12/2012, 18). 71. Ba vuruya konu edilen soz konusu oda hapsi cezalannm tlimti, Anayasa Mahkemesinin bireysel ba vurulara ili kin zaman bakimmdan yetkisinin ba lad1g1 tarihten once kesinle mi tir (bkz. 9). 72. A91klanan gerek9elerle ba vurunun bu k1smmm diger kabul edilebilirlik ko ullan yontinden incelenmeksizin zaman bakzmzndan yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. D. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yoniinden 73. 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (1) numarah fikrasmm ilgili k1sm1 ile (2) numarah fikras1 oyledir: "(]) Esas inceleme sonunda, ba$vurucunun hakkzmn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jhfal kararz verilmesi halinde ihlalin ve sonur;larzmn ortadan kaldzrzlmasz i ;in yapzlmasz gerekenlere hiikmedilir ... (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanmZ$Sa, ihlali ve sonur;larznz ortadan kaldzrmak ir;in yeniden yargzlama yapmak iizere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. 14 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/6431 : 14/11/2018 Yeniden yargzlama yapzlmasznda hukuki yarar bulunmayan hallerde ba$vurucu lehine tazminata hiikmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava aplmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yiikiimlii mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararznda apkladzgz ihlali ve sonur;larznz ortadan kaldzracak $ekilde miimkiinse dosya iizerinden karar verir." 74. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karannda , ihlal sonucuna vanld1gmda ihlalin nas1l ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi tir. 75. Mehmet Dogan karannda ozetle; uygun giderim yolunun belirlenebilmesi a91smdan oncelikle ihlalin kaynagmm belirlenmesi gerektigi vurgulanm1 tu . Buna gore ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 durumlarda 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikras1 ile Anayasa Mahkemesi i9ttiztigti'nlin 79. maddesinin (1) numarah fikrasmm (a) bendi uyannca kural olarak ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rmak i9in yeniden yarg1lama yap1lmak tizere karann bir omeginin ilgili mahkemeye gonderilmesine htikmedilir (Mehmet Dogan, 57-58). 76. Mehmet Dogan karannda Anayasa Mahkemesi, yeniden yarg1lama yapmakla gorevli derece mahkemelerinin yliktimltiltiklerine ve ihlalin sonu9lanm gidermek amac1yla derece mahkemelerince yap1lmas1 gerekenlere ili kin a91klamalarda bulunmu tur. Buna gore; Anayasa Mahkemesinin tespit edilen ihlalin giderilmesi amac1yla yeniden yargilama yap1lmasma htikmettigi hallerde, ilgili usul kanunlannda dtizenlenen yarg1lamanm yenilenmesi kurumundan farkh olarak yarg1lamanm yenilenmesi sebebinin varhgmm kabulti ve onceki karann kaldmlmas1 hususunda derece mahkemesinin herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad1r. Zira ihlal karan verilen hallerde yarg1lamanm yenilenmesinin gerekliligi hususundaki takdir derece mahkemelerine degil ihlalin varhg1m tespit eden Anayasa Mahkemesine b1rakilm1 tu . Derece mahkemesi Anayasa Mahkemesinin ihlal karannda belirttigi dogrultuda ihlalin sonu9lanm gidermek tizere gereken i lemleri yapmakla yliktimltidtir (Mehmet Dogan, 59). 77. Bu baglamda derece mahkemesinin oncelikle yapmas1 gereken ey, bir temel hak veya ozgtirltigti ihlal ettigi veya idari makamlar tarafmdan bir temel hak veya ozgtirltige yonelik olarak ger9ekle tirilen ihlali gideremedigi tespit edilen onceki karanm kald1rmakt1r. Derece mahkemesi , karann kaldmlmasmdan sonraki a amada ise Anayasa Mahkemesi karannda tespit edilen ihlalin sonu9lanm gidermek i9in gereken i lemleri yapmak durumundadu. Bu 9er9evede ihlal, yarg1lama sirasmda ger9ekle tirilen usule ili kin bir i lemden veya yerine getirilmeyen usuli bir eksiklikten kaynaklamyorsa soz konusu usul i leminin, hak ihlalini giderecek ekilde yeniden ( veya daha once hi9 yapilmam1 sa ilk defa) yap1lmas1 icap etmektedir. Buna kar 1hk ihlalin, idari i lem veya eylemin kendisinden ya da ( derece mahkemesince yap1lan veya yapilmayan usul i lemlerinden degil de) derece mahkemesi karannm sonucundan kaynakland1gmm Anayasa Mahkemesi tarafmdan tespit edildigi hallerde derece mahkemesinin, usule dair herhangi bir i lem yapmadan dogrudan mtimktin oldugunca dosya tizerinden onceki karannm aksi yontinde karar vererek ihlalin sonu9lanm ortadan kald1rmas1 gerekir (Mehmet Dogan, 60). 78. Ba vurucu , ihlalin tespitiyle birlikte yarg1lamanm yenilenmesine ve lehine 10.000 TL tazminata karar verilmesini talep etmi tir. 15 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/6431 : 14/11/2018 79. Somut ba vuruda ula ilan ihlal sonucunun, silahlann e itligi ilkesine yonelik orantis1z bir mtidahale olu turacak ekilde A YiM tarafmdan verilen karardan kaynakland1g1 anla 1lmaktadu. 80. Bu durumda ba vurucunun adil yargilanma hakkmm gtivencelerinden olan silahlann e itligi ilkesine yonelik ihlalin sonrn;lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yarg1lama yap1lmasmda hukuki yarar bulunmaktad1r. Buna gore yap1lacak yeniden yargilama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap1lmas1 gereken i , oncelikle ihlale yol a9an mahkeme karannm ortadan kaldmlmas1 ve nihayet ihlal sonucuna uygun ekilde yeniden yarg1lama yap1larak yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karann bir omeginin yeniden yarg1lama yapilmak tizere ilgili yarg1 mercine gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 81. Ote yandan ba vurucu tarafmdan tazminat talebinde bulunulmu olmakla birlikte, yeniden yarg1lama yap1lmak tizere dosyanm ilgili yarg1 mercine gonderilmesine karar verilmesinin ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeterli bir giderim saglayacag1 anla 1ld1gmdan tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 82. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206, 10 TL har9tan olu an yargilama giderinin ba vurucuya odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. 1. Adil yarg1lanma hakk1 kapsammdaki silahlann e itligi ilkesinin ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, 2. i kence ve kotti muamele yasagmm ihlal edildigine ili kin iddiamn ba vuru yollannzn tuketilmemesi nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 3. Ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm zaman bakzmzndan yetkisizlik nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA , B. Anayasa'nm 36. maddesinde gtivence altma alman adil yarg1lanma hakk1 kapsammdaki silahlann e itligi ilkesinin iHLAL EDiLDiGiNE , C. Karann bir omeginin adil yarg1lanma hakk1 kapsammdaki silahlann e itligi ilkesinin ihlalinin sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yapilmak tizere -Anayasa'nm ge9ici 21. maddesinin birinci fikrasmm (E) bendinin (b) alt bendi geregince YETKiLi iDARi Y ARGI MERCiiNE GONDERiLMESiNE (Karar, Askeri Ytiksek idare Mahkemesi ikinci Dairesinin E.2011/223 , K.2013/977 say1h dosyas1yla ilgilidir.), D. Ba vurucunun tazminat talebinin REDDiNE , E. 206, 10 TL har9tan olu an yargilama giderinin BASVURUCUY A ODENMESiNE, 16 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/6431 : 14/11/2018 F. Odemenin , karann tebligini takiben ba vurucunun Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yap1lmasma , odemede gecikme olmas1 halinde bu siirenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA , G. Karann bir omegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 14/11/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Burhan USTUN -Oye Kadir OZKA YA -Oye Serruh KALELi -Oye -Oye Hasan Tahsin GOKCAN Yusuf Sevki HAKYEMEZ 17