TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ÖZGE KİBAR BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/25600) Karar Tarihi: 6/10/2021 Başvuru Numarası : 2018/25600 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör BaşvurucuVekili: Tuğba YILDIZ : Özge KİBAR : Av. Kezban ÇELEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, trafik kazas ından kaynaklanan tazminat talebinin ıslah ile art ırılan kısmının zamana şım
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ÖZGE KİBAR BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/25600) Karar Tarihi: 6/10/2021 Başvuru Numarası : 2018/25600 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör BaşvurucuVekili: Tuğba YILDIZ : Özge KİBAR : Av. Kezban ÇELEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, trafik kazas ından kaynaklanan tazminat talebinin ıslah ile art ırılan kısmının zamana şımı gerekçesi ile reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 17/8/2018 tarihinde yap ılmıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yapılmasına karar verilmiştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucunun babası M.K.nın sevk ve idaresinde olan arac ın 17/8/2002 tarihinde Mu ğla-Milas yolunda trafik kazas ı yapması neticesinde M.K. vefat etmi ş, başvurucu ve karde şleri yaralanm ışlardır. 7. Olaya ili şkin olarak ceza soru şturması başlat ılmış, Mu ğla Cumhuriyet Başsavcılığının 12/9/2002 tarihli iddianamesiyle kazaya kar ışan diğer araç sürücüsünü n dikkatsizlik ve tedbirsizlik sonucu ölüme ve yaralanmaya sebebiyet verme suçundan cezaland ırılması istemiyle Mu ğla 1. Ağır Ceza Mahkemesinde (Ceza Mahkemesi) kamu davası açılmıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/25600 Karar Tarihi : 6/10/2021 28. Ceza Mahkemesi 20/12/2006 tarihli karar gerekçesinde Adli T ıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesinden (ATK) 12/5/2004 tarihli rapor al ındığını ve kazaya kar ışan araç sürücüsünün 5/8 oran ında kusurlu oldu ğunun raporda belirtildi ğini ifade etmi ştir. Ceza Mahkemesi yarg ılama neticesinde kazaya kar ışan araç sürücüsünün kusurunu da dikkate alarak 5.568 TL adli para cezas ıyla cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. 9. Temyiz talebi üzerine Yarg ıtay 9. Ceza Dairesi 3/11/2010 tarihinde onama karar ı vermiştir. 10. Başvurucu; babas ı M.K.n ın trafik kazas ında vefat etti ğini, yaşanan trafik kazas ı neticesinde kendisinin de belden a şağısının felç oldu ğunu, karde şinin birinde i şitme kayb ı, diğerinin baca ğında k ısal ık meydana geldi ğini belirterek karde şleri ve annesiyle birlikte Milas Asliye Hukuk Mahkemesinde 4/10/2004 tarihinde dava açm ıştır. Dava dilekçesinde, murislerinin vefat ı nedeniyle her biri için ayr ı ayr ı 10.000 TL destekten yoksun kalma tazminat ı, başvurucunun tedavi giderleri için 5.000 TL, araç hasar ı için 3.700 TL maddi ve manevi tazminat talep edilmi ştir. 11. Milas 1. Asliye Hukuk Mahkemesi yarg ılama sürecinde Ceza Mahkemesi karar ının kesinleşmesini beklemi ş ve bu süreçte 3/5/2012 tarihinde ATK'dan da olaya ili şkin kusur oran ını ve hasar miktar ını gösterir rapor istemi ştir. ATK'dan al ınan 7/8/2012 tarihli raporda da M.K.n ın kusursuz oldu ğu, kazaya kar ışan diğer araç sürücüsünün kar şı istikametten gelen arac ın hatal ı sollama yapt ığını gördüğü hâlde süratini azalt ıp sağ şeride geçmesi gerekirken geçmedi ği gerekçesiyle %62,5 kusurlu oldu ğu, plakas ı tespit edilemeyen üçüncü araç sürücüsünün ise %37,5 kusurlu oldu ğu kabul edilmi ştir. Kusur oran ına ilişkin bilirkişi raporunun taraflar ın incelemesinden sonra hesap bilirki şiye verilmesine karar verilmiştir. 6/5/2014 tarihli hesap bilirki şi raporuna göre ba şvurucunun destekten yoksu n kalma tazminat ı 8.740 TL, maluliyet tazminat ı ise 259.649 TL olarak belirlenmi ştir. Rapor başvurucuya 24/10/2013 tarihinde duru şmada tebli ğ edilmiş, başvurucu 21/5/2014 tarihinde maddi tazminat talebini art ırarak ıslah dilekçesini mahkemeye sunmu ştur. 12. Mahkeme 10/3/2015 tarihli gerekçeli karar ında trafik kazas ına ilişkin kusur durumlar ını ve maluliyet oran ını belirten raporlara yer vermi ş ayn ı zamanda tazminat davalar ında zamana şımı süresinin on y ıl olduğunu, olay ın 17/8/2002 tarihinde meydana geldiğini belirterek daval ı taraf ından zamana şımı itiraz ını dikkate al ıp maddi tazminat ın ıslahla art ırılan k ısm ı yönünden reddine karar vermi ştir. Başvurucunun dava açarken talep ettiği tazminat miktarlar ı üzerinden de ğerlendirme yaparak davan ın k ısmen kabulüyle 10.000 TL destekten yoksun kalma tazminat ına, maluliyeti nedeniyle 5.000 TL tazminat ödenmesine ve 40.000 TL manevi tazminat ın kaza tarihinden itibaren i şleyecek yasal faizi ile birlikte başvurucuya ödenmesine hükmetmi ştir. 13. Başvurucu, ıslah talebinin reddedilmesinde mahkemenin kusuru bulundu ğunu ileri sürerek duru şma istemli temyiz talebinde bulunmu ştur. Yarg ıtay 17. Hukuk Dairesi başvurucunun talebi üzerine duru şma yapm ış ve 26/4/2016 tarihli kararla mahkeme karar ını tazminat taleplerine ili şkin k ısım yönünden aynen, vekâlet ücretleri yönünden düzelterek onam ıştır. 14. Başvurucunun karar düzeltme talebi 24/5/2018 tarihinde Yarg ıtay 17. Hukuk Dairesi taraf ından reddedilmi ştir. Karar ba şvurucu vekiline 24/7/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2018/25600 Karar Tarihi : 6/10/2021 315. Başvurucu 17/8/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 16. İlgili ulusal ve uluslararas ı hukuk için bkz. Gülhan Dursun , B. No: 2016/9312, 27/11/2019, 23-38. V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Anayasa Mahkemesinin 6/10/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 18. Başvurucu; kaza tarihinde u ğrad ığı zarar ın tespit edilmesinin mümkü n olmad ığını, bilirkişi raporunun tebli ği neticesinde gerçek zarar ını öğrendiğini ve talebini ıslah ettiğini, Mahkemenin kaza tarihinden itibaren süreyi ba şlatmas ının hatal ı olduğunu, ayr ıca Mahkemenin on y ıl boyunca ceza yarg ılamas ı sonucunu bekledi ğini iddia ederek davan ın reddedilmesiyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 19. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetlerinin özünün trafik kazas ından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepli davada müddeabihin art ırılan kısm ının zamana şımı gerekçesiyle reddedilmesine ili şkin oldu ğu anlaşıldığından ihlal iddialar ının mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 20. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildiği vurgulanm ıştır. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ni (Sözle şme) yorumlayan Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının mahkemeye erişim hakk ını içerdiğini belirtmektedir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 21. Anayasa Mahkemesi bireysel ba şvuru kapsam ında yapt ığı değerlendirmelerde mahkemeye eri şim hakk ının bir uyu şmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyu şmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına geldiğini; kişinin mahkemeye başvurmas ını engelleyen veya mahkeme karar ını anlams ız hâle getiren, bir ba şka anlat ımla mahkeme karar ını önemli ölçüde etkisizle ştiren s ınırlamalar ın mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilece ğini ifade etmi ştir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 22. Dava açma ya da kanun yollar ına başvuru için belli sürelerin öngörülmesi, bu süreler dava açmay ı imkâns ızlaştırmad ıkça -hukuki belirlilik ilkesinin gere ği olarak- mahkemeye eri şim hakk ına ayk ırılık oluşturmaz. Ancak mevzuatta öngörülen süre kurallar ının hukuka aç ıkça ayk ırı olarak yanl ış uygulanmas ı veya bu sürelerin hatal ı Başvuru Numaras ı: 2018/25600 Karar Tarihi : 6/10/2021 4hesaplanmas ı nedenleriyle ki şilerin dava açma ya da kanun yollar ına başvuru haklar ını kullanmas ına engel olunmas ı mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., 38). 23. Anayasa Mahkemesi Gülhan Dursun karar ında; tazminat talepli aç ılan davada yarg ılaman ın uzun sürmesi neticesinde müddeabihin ıslahla art ırılan k ısm ının zamana şımına uğrad ığı gerekçesiyle reddedilmesine ili şkin şikâyetleri mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelemiş ve konuya ili şkin ilkeleri belirlemi ştir. 24.Gülhan Dursun karar ında özetle ba şvurucular taraf ından ıslah ve zamana şımı konusundaki mevzuat hükümlerinin derece mahkemelerince hatal ı yorumland ığına ilişkin şikâyetleri inceleme görevinin bireysel ba şvuru yolunun ikincillik niteli ği gereği derece mahkemelerinde oldu ğu vurgulanm ıştır. Bu bağlamda ba şvuru konusu olayda uygulanacak zamanaşımı süresinin hangi tarihte ba şlayacağını, ıslah ile art ırılan k ısma zamana şımı definin ileri sürülüp sürülemeyece ğini belirlemenin Anayasa Mahkemesinin görevi olmad ığı belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi, ilgili derece mahkemelerinin yorumlar ının Anayasa'da güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edip etmedi ğini inceledi ğini ifade etmi ştir (Gülhan Dursun , 56). 25. Anayasa Mahkemesi Gülhan Dursun karar ında uyuşmazl ık konusu zarar ın tespitine imkân veren bilirki şi raporunun davan ın aç ılmas ından itibaren on y ıl gibi bir süre sonra al ınmas ının makul kabul edilebilir bir durum olmad ığını, bu durumun Mahkemenin yarg ılaman ın yönetiminde gereken özeni gösteremedi ği anlam ına geldiğini belirtmiştir. Ancak mahkemenin bu özensizli ği nedeniyle otomatik olarak mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğinin söylenemeyece ğini de vurgulam ıştır. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlaliyle ilgili nihai bir sonuca ula şılabilmesi için ba şvurucunun mahkemenin bu özensizli ğinden kaynaklanan külfete katlanmas ını hakl ılaştıran nedenlerin bulunup bulunmad ığının değerlendirilmesi gerekti ğini ifade etmi ştir. Bu de ğerlendirme yap ılırken k ısmi dava açma imkân ı getirilmesinin amac ı, uyuşmazl ığın diğer taraf ının menfaatlerinin zedelenip zedelenmedi ği ile davac ının mahkemenin bu özensizli ği nedeniyle katland ığı külfetin telafi edilmesi imkân ının bulunup bulunmad ığı hususlar ının dikkate al ınmas ı gerektiği belirtilmi ştir (Gülhan Dursun , 62). 26. Belirtilen hususlarla birlikte, u ğran ılan zarar ın miktar ının tespit edildi ği bilirkişi raporunun Mahkemenin yarg ılama sürecini yönetmedeki ba şarısızlığı sebebiyle zamana şımı süresinin dolmas ından sonra temin edilmesinin ba şvurucunun k ısmi dava açmas ını ve ıslah müessesesini kullanmas ını engelledi ği kabul edilmi ştir. Ancak zamana şımının sonuçlar ı itibar ıyla borçlu aç ısından birtak ım menfaatler do ğurduğu da hat ırlat ılm ıştır. Bu nedenle özel borç ilişkilerinde devletin uyu şmazl ığın her iki taraf ının menfaatini yeterince gözetme yükümlülü ğü alt ında bulundu ğu vurgulanm ıştır. Bu ba ğlamda devletin davac ının (alacakl ının) mahkemeye eri şim hakk ını kolaylaştırıcı düzenlemeler yaparken di ğer taraf ın (borçlunun) da borcun zamana şımına uğramas ından elde edece ği menfaatleri gözetmesi gerektiği ifade edilmi ştir (Gülhan Dursun , 65). 27. Somut olay yukar ıda yer verilen ilkeler bak ımından değerlendirildi ğinde öncelikle on y ıllık zamana şımına ilişkin yasal durum ve içtihad ın öngörülemez olmad ığı kabul edilmelidir. Mahkeme, ceza yarg ılamas ı sonucunu beklemi ş ve uyuşmazl ık konus u zarar ın tespitine imkân veren bilirki şi raporunu da geç temin etmi ştir. Ancak hak kazan ılan tazminat miktar ı tam olarak bilinmese de ba şvurucunun zarar tutar ını yaklaşık olarak hesaplay ıp zamana şımı süresi içinde ıslah talebinde bulunmas ının -somut olay ın koşullar ı gözetildiğinde- mümkün oldu ğu görülmektedir. Ba şvurucu, ceza dosyas ındaki bilirkişi Başvuru Numaras ı: 2018/25600 Karar Tarihi : 6/10/2021 5raporlar ından kazaya kar ışan kişilerin yakla şık kusur durumunu öngörebilecek durumdad ır. Öte yandan u ğran ılan maddi zarar ın yaklaşık tutar ının haricen uzman ki şilere hesaplatt ırılıp ceza dosyas ındaki bilirki şi raporu da gözetilerek ıslah talebinde bulunulmas ı mümkündür. Kuşkusuz ba şvurucunun bu yolla belirleyece ği tutar ın mahkemece belirlenecek ve nihai olarak hükmedilecek tazminat tutar ından fazla olmas ı, buna bağlı olarak kar şılaşacağı harç ve vekâlet ücreti külfetinin artmas ı da olas ıdır. Ancak s ırf başvurucunun harç ve vekâlet ücreti külfetinin artacak olmas ı borçlunun zamana şımının dolmas ından kaynaklanan menfaatlerinin görmezden gelinmesini hakl ı kılmamaktad ır. 28. Kald ı ki başvurucunun mahkemenin tutumundan ötürü k ısmi dava müessesiyle hedeflenen yarar ı elde edememesi ve yüksek miktarda harç ve vekâlet ücretine maruz kalmas ı hâlinde ödedi ği fazla harç veya vekâlet ücretini bireysel ba şvuru konusu etmesi de olanakl ıdır. 29. Sonuç olarak ıslah talebinin zamana şımı süresiyle s ınırlı olduğuna ilişkin kurallar ın belirli ve öngörülebilir oldu ğu, Mahkemenin özensizli ğinden kaynakl ı olarak bilirkişi raporu zaman ında elde edilememi ş ise de ba şvurucunun yakla şık zarar ını haricen hesaplayarak zamana şımı süresi içinde ıslah imkân ını haiz oldu ğu hâlde kendi kusuruyla bundan yararlanmad ığı gözetildiğinde başvurucunun ıslah ile art ırılan tutara yönelik tazminat talebinin on y ıllık zamana şımı süresinin dolmas ı sebebiyle reddedilmesinin ba şvurucuya a şırı bir külfet yüklemedi ği değerlendirilmi ştir. Bu durumda ba şvurucunun mahkemeye eri şim hakk ına yönelik bir ihlalin bulunmad ığının aç ık olduğu anlaşılmaktad ır. 30. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 6/10/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN