TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FATMA HÜMEYRA AKDEM İR BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/20870) Karar Tarihi:7/9/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/20870 Karar Tarihi : 7/9/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : Fatma Hümeyra AKDEM İR Vekili : Av. Özgür AKI ŞOĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, itiraz ın kald ırılmas ı ve kiralanan ın ta
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FATMA HÜMEYRA AKDEM İR BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/20870) Karar Tarihi:7/9/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/20870 Karar Tarihi : 7/9/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : Fatma Hümeyra AKDEM İR Vekili : Av. Özgür AKI ŞOĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, itiraz ın kald ırılmas ı ve kiralanan ın tahliyesi talebiyle aç ılan davada gerekçeli karar ın geç yaz ılmas ı sebebiyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 6/7/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Başvurunun makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkin kısm ı hakk ında ay ırma karar ı verilerek 2019/1341 ba şvuru numaras ına kaydedilmi ş ve 9/9/2019 tarihinde ba şvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmiştir. Başvurucunun di ğer iddialar ının incelenmesine ise 2018/20870 numaral ı başvuru üzerinden devam edilmi ştir. 5. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/20870 Karar Tarihi : 7/9/2021 2III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Başvurucu ödenmeyen kira bedellerinin tahsili için ilams ız icra takibi ba şlatm ış, bunun sonucunda herhangi bir ödeme yap ılmam ış ve takip borçlusunun süresi içinde takibe itiraz etmesi nedeniyle takip durdurulmu ştur. 10. Başvurucu; itiraz ın kald ırılmas ı, kiralananda oturmakta olan dosya borçlusunun tahliyesi ve %20'den az olmamak üzere icra inkâr tazminat ına hükmedilmesi talebiyle 15/12/2017 tarihinde dava açm ıştır. 11.İstanbul Anadolu 12. İcra Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) 8/3/2018 tarihli duruşmada daval ı kefil K.K. aleyhine aç ılan davan ın reddine, daval ı kirac ı E.Ö. aleyhine açılan davan ın kabulü ile daval ının takibe yönelik itiraz ının kald ırılmas ına, takibin devam ına, asıl alacağın %20'si oran ında tazminat ın daval ıdan al ınarak davac ıya verilmesine, tahliye talebinin reddine karar vermi ştir. 12. Başvurucu 15/3/2018 tarihinde istinaf yoluna ba şvurma harc ını yat ırm ış, 19/3/2018 tarihinde de süre tutum dilekçesini sunmu ştur. Başvurucu; istinaf dilekçesinde, ilk derece mahkemesince daval ı K.K. yönünden verilen ret karar ının ve bu daval ı lehine hükmedilen vekâlet ücretinin kald ırılmas ını, daval ı K.K.n ın icra takibine yönelik itiraz ının kald ırılmas ına ve takibin devam ına karar verilmesini talep etmi ştir. 13. Başvurucu 6/7/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 14. Gerekçeli karar 16/7/2018 tarihinde yaz ılm ıştır. Başvurucu, 28/12/2018 tarihinde gerekçeli istinaf dilekçesini ve daval ı K.K. da 15/1/2019 tarihinde istinafa cevap dilekçesini sunmu ştur. İstinaf formu 21/11/2019 tarihinde düzenlenmi ştir. 15. Bireysel ba şvurunun incelenmesi tarihi itibar ıyla istinaf talebi hakk ında kara r verilmemi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 16.İlgili hukuk için bkz. Hatice Akgül , B. No: 2018/35900, 25/2/2021 , 14-16. 17. 9/6/1932 tarihli ve 2004 say ılı İcra ve İflas Kanunu'nun 363. maddesi şöyledir: "İcra mahkemesince 85 inci maddenin uygulanma biçimi, icra dairesi taraf ından hesaplanan vekâlet ücreti, 103 üncü maddenin uygulanma biçimi ve bu madded e düzenlenen davetiyenin içeri ği, yediemin ücreti, yediemin de ğiştirilmesi, hacizli ta şınır mallar ın muhafaza şekli, k ıymet takdirine ili şkin şikâyet, ihaleye kat ılabilmek için temina t yat ırılmas ı ve teminat ın miktar ı, sat ışın durdurulmas ı, sat ış ilân ının iptali, süresinde satış istenmemesi nedeniyle sat ışın düşürülmesi, 263 üncü maddenin uygulanma biçimi, iflâ s idaresinin olu şturulmas ı, icra mahkemesinin iflâs idaresinin i şlemleri hakk ında şikâye t üzerine verdi ği kararlara kar şı, iflâs idare memurunun ücret ve masraflar ı hakk ındaki hesap pusulas ı ve 36 nc ı maddeye göre icran ın geri b ırak ılmas ına ilişkin kararlar ı dışındaki kararlar ına karşı, ait oldu ğu alacak, hak veya mal ın değer veya miktar ının yedi bin Türk liras ını geçmesi şart ıyla istinaf yoluna ba şvurulabilir. İstinaf yoluna ba şvuru süresi tefhim veya tebli ğ tarihinden itibaren on gündür. Başvuru Numaras ı: 2018/20870 Karar Tarihi : 7/9/2021 3... " 18. 2004 say ılı Kanun'un 18. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "İcra mahkemesine arzedilen hususlar ivedi i şlerden say ılır ve bu i şlerde basi t yarg ılama usulü uygulan ır." V.İNCELEME VE GEREKÇE 19. Anayasa Mahkemesinin 7/9/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun iddialar ı 20. Başvurucu, ilk derece mahkemesince 8/3/2018 tarihinde karar verilmesine rağmen başvuru tarihi itibar ıyla yakla şık dört ayd ır gerekçeli karar ın yaz ılmad ığını oysa istinaf kanun yoluna ba şvurabilmesi için gerekçeli karar ın yaz ılmas ı gerektiğini belirterek gerekçeli karar, makul sürede yarg ılanma ve mahkemeye eri şim haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 21. Anayasa n ın "Hak arama hürriyeti " kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 22. Anayasa n ın Duruşmalar ın aç ık ve kararlar ın gerekçeli olmas ı kenar başlıklı 141. maddesinin dördüncü f ıkras ı şöyledir: Davalar ın en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçland ırılmas ı, yarg ının görevidir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 23. Anayasa Mahkemesi, olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu karar ın geç yaz ılmas ına bağlı olarak gerekçeli karar, makul sürede yarg ılanma ve mahkemeye eri şim haklar ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. Komisyon a şamas ında başvurunun makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkin k ısm ı hakk ında her ne kadar ay ırma karar ı verilerek o kısım için ba şvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna kara r verilmiş ise de ba şvurucunun şikayetinin temelde karar ın geç yaz ılmas ına dayand ığı ve bu hususun makul sürede yarg ılanma hakk ına ilişkin olduğu görüldü ğünden başvurucunun tüm iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ı yönünden incelenmi ştir. 24. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/20870 Karar Tarihi : 7/9/2021 42. Esas Yönünden 25. Makul sürede yarg ılanma hakk ının amac ı, taraflar ın uzun süren yarg ılama faaliyeti nedeniyle maruz kalacaklar ı maddi ve manevi bask ı ile s ıkıntılardan korunmas ıdır. Hukuki uyu şmazl ıklar ın çözüm sürecini uzatarak ço ğu zaman elde edilecek hükmün yarar ını ortadan kald ıran bir yarg ılama, adaletin yerine getirilmesindeki etkilili ğe ve güvenli ğe zarar verecektir. Ancak makul sürede yarg ılanma hakk ı bak ımından uyu şmazl ığa ilişkin yarg ılaman ın k ısa sürede sonuçland ırılmas ı kadar hukuki uyu şmazl ığın çözümünde gerekli özenin gösterilmesi de büyük önem ta şımaktad ır. Bu nedenle yarg ılama süresinin makul olup olmad ığının her bir ba şvuru aç ısından münferiden de ğerlendirilmesi gerekir ( Güher Ergun ve diğerleri , B. No: 2012/13, 2/7/2013, 40). 26. Makul süre incelemesinde yarg ılamaya intikal eden maddi vak ıalar ve ispa t araçlar ından olu şan dava malzemesinin veya uygulanacak hukuk kurallar ının karmaşık olmas ı, taraflar ın genel olarak yarg ılama sürecindeki tutumu, yarg ılama sürecinin uzamas ındaki etkisi ve usule ili şkin haklar ını kullan ırken gereken dikkat ve özeni gösterip göstermedikleri, yarg ı makamlar ı yan ında dava süreciyle ilgili kamu gücü kullanan tüm devlet organlar ına atfedilebilir yap ısal sorunlar ve organizasyon eksikli ğinden kaynaklanan bir gecikme olup olmad ığı ve yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ı hususunda gerekli özenin gösterilip gösterilmedi ği, başvurucu için hukuki koruman ın bir an önce gerçekleştirilmesindeki yarar ının ne oldu ğu gibi davan ın niteliği ve niceli ğine ilişkin birçok hususun birlikte de ğerlendirilerek karar verilmesi gerekmektedir ( Güher Ergun ve di ğerleri , 42-46). 27. Bu durumda somut ba şvuruda makul süre incelemesi yap ılırken davan ın başvurucu için ta şıdığı değer ve ba şvurucunun ki şisel yarar ı gözönünde bulundurulmak suretiyle yarg ılama sürecindeki gecikmelerin her biri belirlenerek gecikmeye neden olan unsurlar, bunlar ın gecikmedeki etkisinin tespiti ve bahsedilen makul süre kriterlerinin toplam etkisinin de ğerlendirilmesi gerekmektedir. 28. Başvuruya konu yarg ılama 15/12/2017 tarihinde ba şlam ış Mahkemesince ilk duruşmada -8/3/2018 tarihinde- esas hakk ında karar verilerek hüküm tefhim edilmi ş, gerekçeli karar ise dört ay ı aşkın bir süre sonra 16/7/2018 tarihinde yaz ılm ıştır. Başvurucu vekili 15/3/2018 tarihinde süre tutum dilekçesini, 28/12/2018 tarihinde de gerekçeli istina f dilekçesini sunmu ştur. Daval ı K.K vekili 15/1/2019 tarihinde istinafa cevap dilekçesini sunmuştur. İstinaf aşamas ı henüz tamamlanmam ıştır. 29. Somut olayda 15/12/2017 tarihinde aç ılan davan ın halen derdest oldu ğu yani yarg ılaman ın yaklaşık üç y ıl dokuz ayd ır devam etti ği anlaşılmaktad ır. Başvuruya konu davan ın hukuki meselenin çözümündeki güçlük, maddi olaylar ın karmaşıklığı, delillerin toplanmas ında karşılaşılan engeller, taraf say ısı gibi ölçütler dikkate al ındığında karma şık olmaktan uzak oldu ğunu söylemek mümkündür. Di ğer taraftan her ne kadar gerekçeli karar ın yaz ılmas ı için geçen dört ay ı aşkın süre kategorik olarak tek ba şına makul sürenin ihlal edilmesi sonucunu do ğurmasa da söz konusu süre ve istinaf incelemesinde geçen ve henü z tamamlanmayan yakla şık dört y ıllık süre, somut yarg ılaman ın özelliği bir bütün olarak değerlendirildi ğinde yarg ılama süresinin ola ğan ölçütlerin ötesinde uzad ığı sonucuna var ılmaktad ır. 30. Bu aç ıklamalar çerçevesinde yarg ılamada geçen toplam sürenin makul olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/20870 Karar Tarihi : 7/9/2021 531. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 33. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini istemi ş 16.000 TL maddi ve 10.000 TL manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 34.İncelenen ba şvuruda Mahkemenin gerekçeli karar ı geç yazmas ı nedeniyle uzun süren yarg ılamada makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. 35.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvuruya net 4.000 TL manevi tazminat ın ödenmesine karar verilmesi gerekir. 36. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucunun bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 37. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Makul sürede yarg ı lanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 4.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, Başvuru Numaras ı: 2018/20870 Karar Tarihi : 7/9/2021 6D. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için İstanbul Anadolu 12. İcra Hukuk Mahkemesine (E.2017/829, K.2018/442) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 7/9/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş