TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ENES YILDIZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/33803) Karar Tarihi: 3/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/33803 Karar Tarihi : 3/2/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYELSelahaddin MENTE Ş Raportör : Hüseyin Özgür SEV İMLİ Başvurucu : Enes YILDIZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza davas ında başvurucunun (san ığın) duruşmada haz ır bulunma talebi reddedilerek ses ve görüntü a
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ENES YILDIZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/33803) Karar Tarihi: 3/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/33803 Karar Tarihi : 3/2/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYELSelahaddin MENTE Ş Raportör : Hüseyin Özgür SEV İMLİ Başvurucu : Enes YILDIZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza davas ında başvurucunun (san ığın) duruşmada haz ır bulunma talebi reddedilerek ses ve görüntü aktar ımı suretiyle duru şmaya uzaktan kat ılımının sağlanmaya çal ışılmas ı nedeniyle duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 26/9/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyon, adli yard ım talebinin kabulüne ve duru şmada haz ır bulunma hakk ı dışındaki şikâyetlerin kabul edilemez oldu ğuna, an ılan hakka ili şkin şikâyetin kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/33803 Karar Tarihi : 3/2/2022 37. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmesine kara r verilmiş ve olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihine kadar birçok kez uzat ılm ıştır. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi ştir (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 8. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlar ındaki örgütlenmesinin yan ı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farkl ı alanlardaki yap ılanmas ına yönelik olarak Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ı taraf ından soruşturmalar yürütülmü ş; çok say ıda kişi hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirleri uygulanm ıştır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 12). 9. Salihli Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca aralar ında başvurucunun da bulundu ğu baz ı kişiler hakk ında FETÖ/PDY üyesi olma suçundan soru şturma başlatılm ıştır. 10. Soruşturma kapsam ında 30/9/2016 tarihinde silahl ı terör örgütü üyesi olma suçundan gözalt ına al ınan başvurucu, 4/10/2016 tarihinde tutuklanarak Salihli T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna ( İnfaz Kurumu) sevk edilmi ştir. Salihli Cumhuriyet Ba şsavc ılığı, soruşturmay ı tamamlad ıktan sonra dosyay ı 19/9/2017 tarihli fezleke ile Manisa Cumhuriyet Başsavc ılığına (Başsavc ılık) göndermi ştir. 11. Soruşturma sonucunda Ba şsavc ılığın 26/9/2017 tarihli iddianamesi ile başvurucunun silahl ı terör örgütü üyesi olma suçundan cezaland ırılmas ı talebiyle kamu davas ı aç ılm ıştır. 12.İddianamede ba şvurucunun Bylock program ını kulland ığı, örgüt mensuplar ınca kullan ılan evlerde kal ıp abilik görevi yapt ığı, üniversiteden mezun olduktan sonra örgütün başvurucuyu, Salihli ilçesindeki örgüte ait ö ğrenci yurdunda örgüt hiyerar şisinde 12. basamakta yer ald ığı belirtilen belletmen olarak görevlendirdi ği iddialar ına yer verilmi ştir. 13. Manisa 2. A ğır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) görülen yarg ılamada Mahkemece 2/10/2017 tarihinde duru şma haz ırlığı işlemleri yap ılm ıştır. Tensip Tutana ğı'nda duruşman ın 24/11/2017 tarihinde yap ılmas ına ve başvurucunun duru şma tarihinde Ses ve Görüntü Bili şim Sistemi (SEGB İS) arac ılığı ile duruşmaya kat ılımının sağlanmas ı hususund a tutuklu bulundu ğu İnfaz Kurumuna müzekkere yaz ılmas ına karar verilmi ştir. 14. Dört celsede tamamlanan yarg ılaman ın tüm celselerine ba şvurucunun kat ılımı SEGBİS arac ılığı ile sağlanm ış, tüm celselerde ba şvurucunun müdafii de haz ır bulunmu ştur. Başvurucu 10/11/2017 tarihinde Mahkemeye gönderdi ği dilekçede, 24/11/2017 tarihinde yap ılacak ilk celseye bizzat kat ılmak istedi ğini, bu nedenle duru şmada haz ır bulundurulmas ının sağlanmas ını talep etmi ştir. 24/11/2017 tarihli duru şma tutana ğına göre başvurucunun dilekçesi okunmu ş ve SEGB İS arac ılığı ile savunmas ının al ınmas ına engel bir hâli bulunmad ığı gerekçesiyle talebi reddedilerek yarg ılamaya devam edilmi ştir. Bu celsede sorgusu yap ılan başvurucu dosyadaki delillere kar şı savunma yapm ıştır. Mahkemece başvurucunun bir sonraki duru şmada haz ır edilmesinin İnfaz Kurumundan istenilmesine karar verilerek duru şma 19/1/2018 tarihine ertelenmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/33803 Karar Tarihi : 3/2/2022 415. 19/1/2018 tarihli ikinci celseye ili şkin duruşma tutana ğına göre ba şvurucunun SEGBİS arac ılığı ile duruşmaya kat ılmak istemedi ği veya duru şmada bizzat haz ır bulunmak istediği yönünde herhangi bir beyanda bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Mahkemece başvurucunun bir sonraki duru şmada haz ır edilmesinin İnfaz Kurumundan istenilmesine karar verilerek duru şma 30/3/2018 tarihine ertelenmi ştir. 16. 30/3/2018 tarihli celsede de ba şvurucu, SEGB İS arac ılığı ile duru şmaya kat ılmak istemedi ği veya duru şmada bizzat haz ır bulunmak istedi ği yönünde herhangi bir beyanda bulunmaks ızın dosyadaki delillere kar şı savunma yapt ıktan sonra Cumhuriyet savc ısı esas hakk ındaki mütalaas ını sunmuştur. Başvurucu esas hakk ında mütalaaya kar şı savunma haz ırlamak için süre istemi ştir. Duruşma tutana ğına göre Mahkeme, ba şvurucunun savunmas ını haz ırlamas ı için süre verilmesine ve bir sonraki celsede haz ır edilmesinin İnfaz Kurumundan istenilmesine karar vererek duru şmay ı 9/4/2018 tarihine ertelemi ştir. 17. 9/4/2018 tarihli son celsede ba şvurucu SEGB İS arac ılığı ile esas hakk ındaki savunmas ını sunmuş ve Mahkemece ba şvurucunun at ılı suçtan 7 y ıl 6 ay hapis cezas ıyla cezaland ırılmas ına hükmedilmi ştir. 18. Başvurucu istinaf ba şvurusunda, -di ğerlerinin yan ı s ıra- tüm duru şmalara kat ılımının SEGB İS arac ılığı ile sağlanmaya çal ışıldığını, duruşmalarda haz ır bulunma talebinin reddedildi ğini, savunmalar ında ileri sürdü ğü birçok hususun tutanaklara aktar ılmad ığını, duruşmalarda delillerin tam olarak tart ışılamad ığını ve SEGB İS nedeniyle kendisini istedi ği gibi ifade edemedi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucunun istinaf ba şvurusu, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesinin 18/7/2018 tarihli karar ı ile esasta n reddedilmi ştir. 19. Başvurucu 14/8/2018 tarihli temyiz dilekçesinde de -di ğerlerinin yan ı sıra- duruşmalara SEGB İS arac ılığı ile kat ılmak istemedi ğini belirtmi ş olmas ına rağmen talebinin Mahkemece reddedildi ğini, duru şmalara SEGB İS arac ılığıyla kat ılmas ı nedeniyle duruşmalara bizzat kat ılma hakk ının ve yüz yüze yarg ılama ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürerek temyiz talebinde bulunmu ştur. 20. Yarg ıtay 16. Ceza Dairesinin 23/5/2019 karar ı ile hüküm düzeltilerek onanm ıştır. 21. Başvurucu müddetnamenin tebli ğ edildiği 23/9/2019 tarihinde nihai karardan haberdar oldu ğunu beyan ederek 26/9/2019 tarihinde ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 22.İlgili hukuk kaynaklar ı için bkz. Şehrivan Çoban [GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020. V.İNCELEME VE GEREKÇE 23. Anayasa Mahkemesinin 3/2/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2019/33803 Karar Tarihi : 3/2/2022 5A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 24. Başvurucu; savunmas ını mahkeme huzurunda yapmak istedi ğine ilişkin yaz ılı talebinin dikkate al ınmad ığını ve tüm duru şmalara SEGB İS arac ılığı ile kat ılmak zorunda bırak ıldığını belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ş; ihlalin tespiti ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 25. Bakanl ık görüşünde; SEGB İS ile ifadesi al ınanlar ın duruşma salonundakileri görebilme ve söylenenleri duyabilme imkân ı bulunduğu, yarg ılama makam ının ve duru şmada haz ır bulunan di ğer kişilerin de ayn ı şekilde ifade alma, beyanda bulunma ve soru yöneltme gibi yarg ısal işlemleri kar şılıklı olarak gerçekle ştirebilme imkân ına sahip olduklar ı, başka bir ifadeyle SEGB İS'in içerdi ği bu özellikler sayesinde yarg ılaman ın unsurlar ından biri olan yüz yüzelik ilkesinin gerçekle ştiği belirtilmi ştir. B. Değerlendirme 26. Anayasa n ın Hak arama hürriyeti kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şrû vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 27. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ı, adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ı yönünden incelenmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 28. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan duruşmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden 29. Anayasa Mahkemesi ayn ı mahiyetteki şikâyetleri Şehrivan Çoban (ayn ı kararda bkz. 72-104) karar ında incelemi ş olup an ılan karardaki ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Anayasa Mahkemesi Şehrivan Çoban karar ında Anayasa'n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının duruşmada haz ır bulunma hakk ını da kapsad ığını belirterek ceza adaletinin hakkaniyete uygun şekilde gerçekleşebilmesi için san ığın mahkemenin huzuruna ç ıkar ılmas ının büyük önem arz etti ğini vurgulam ıştır (Şehrivan Çoban, 73, 74). Anayasa Mahkemesi, an ılan kararda san ığın ses ve görüntü aktar ımı suretiyle duru şmaya kat ılımının sağlanmaya çal ışılmas ının duruşmada haz ır bulunma hakk ına yönelik bir müdahale te şkil ettiğini tespit ederek bu müdahalenin Anayasa'n ın 36. maddesini ihlal edip etmedi ğine ilişkin değerlendirmenin ise kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama koşullar ı yönünden yap ılacak inceleme sonucunda belirlenebilece ğini ifade etmi ştir (Şehrivan Çoban, 78-81). Buna göre san ığın SEGBİS arac ılığıyla duruşmaya kat ılımının sağlanmas ı şeklindeki müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için kanuni bir temelinin bulunmas ı, meşru bir amaca dayal ı ve ölçülü olmas ı gerekmektedir ( Şehrivan Çoban, 82-88). Başvuru Numaras ı: 2019/33803 Karar Tarihi : 3/2/2022 630. Anayasa Mahkemesi Şehrivan Çoban karar ında söz konusu müdahalenin ölçülü bir müdahale olarak kabul edilebilmesi için gerekli olan genel ilkeleri de ortaya koymu ştur (Şehrivan Çoban, 89-95). Bu genel ilkelere göre san ığın duruşmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin ölçülü bir müdahale olup olmad ığı ölçülülük ilkesinin alt ilkeleri olan elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık ilkeleri yönünden yap ılacak değerlendirmenin sonucuna göre belirlenebilecektir. Buna göre duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ı, ulaşılmak istenen amaç bak ımından gerekli olduğunun gösterilmesi ve orant ılılık yönünden bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede özellikle g ereklilik ilkesi uyar ınca suç isnad ına ilişkin yarg ılamalarda duru şmada haz ır bulunma hakk ını sınırlayan herhangi bir tedbirin öncelikle gerekli olduğunun gösterilmesi gerekir. Bu çerçevede san ığın duruşmada haz ır bulunmamas ını zorunlu k ılan bir olgunun varl ığı derece mahkemelerince somut ve olaya uygun bir gerekçeyle ortaya konulmal ıdır (Şehrivan Çoban, 89-93). 31. Müdahalenin gerekli olduğunun ortaya konuldu ğu hâllerde ise san ığın duruşmada haz ır bulunmamas ının yarg ılaman ın adilliğine bir bütün hâlinde zarar verip vermediği orant ılılık aç ısından incelenmelidir. Bu kapsamda duru şmada bizzat haz ır bulundurulmayan taraf ın diğer tarafça ileri sürülen görü şler ve kan ıtlar hakk ında bilgi sahibi olup olamad ığı veya bunlara yorum yap ıp yapamad ığı, dezavantajl ı duruma dü şürülmeksizin davaya etkili kat ılımının sağlanmas ında makul bir f ırsata sahip olup olmad ığı hususlar ı detayl ı bir incelemeye tabi tutulmal ıdır. Orant ılılık aç ısından yap ılacak değerlendirmede, yokluğunda gerçekle ştirilen işlemin san ığın duruşmada fiziken haz ır bulunmas ını gerektiren (esasl ı) nitelikte bir i şlem olup olmad ığına da bak ılmal ıdır (Şehrivan Çoban, 94). 32. Somut olayda, ba şvurucunun duru şmada bizzat haz ır bulunma talebinin Mahkemece reddedilmesi 4/12/2004 ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 196. maddesinin (4) numaral ı f ıkras ına dayand ığından an ılan müdahale kanunilik ölçütünü karşılamaktad ır. 33. Başvurucunun duru şmaya bizzat kat ılma talebinin kabul edilmemesinin gerekçesi derece mahkemesi karar ından anla şılamamaktad ır (bkz. 14). Di ğer taraftan Anayasa'n ın 141. maddesinde yarg ıya davalar ın en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçland ırılmas ı görevi verilmi ştir. Bu görevin a ğır iş yükü alt ında yerine getirilmesi zorlaştıkça uyuşmazl ıklar ın çözümü için alternatif yöntemlerin ya şama geçirilmesi, yarg ıya ilişkin anayasal kurallar ın etkililiğinin sağlanmas ı bak ımından gerekli görülebilir ( Şehrivan Çoban , 88). Buna göre somut olayda tutuklu veya hükümlülerin ceza infaz kurumunda n duruşma salonuna transferleri nedeniyle olu şan gecikmelerin azalt ılmas ı ve yarg ılamalar ın hızland ırılmas ı sebebiyle duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin usul ekonomisinin gerçekle ştirilmesine yönelik olarak me şru bir amaca dayand ığı sonucuna ulaşılm ıştır. 34. Ölçülülük ilkesi aç ısından ilk olarak müdahalenin elverişli olup olmad ığı incelenmelidir. Somut olayda ba şvurucunun SEGB İS yoluyla duru şmaya kat ılımının sağlanmak istenmesinin amac ı Mahkemenin makul sürede yarg ılama yapmak istemesidir. Buna göre yarg ılaman ın uzun sürmemesi gibi me şru bir amaca a ğırlık verilerek duru şmada haz ır bulunma hakk ına s ınırlama getirilmesi anla şılabilir bir durumdur. Ba şvurucunun duruşmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin makul sürede yarg ılama yap ılmas ı amac ına ulaşılmas ı bak ımından elverişli bir araç oldu ğu söylenebilir. Başvuru Numaras ı: 2019/33803 Karar Tarihi : 3/2/2022 735.İkinci olarak müdahalenin gerekli olup olmad ığı incelenmelidir. Ölçülülük denetiminde gereklilik ölçütü, müdahalede bulunulurken en hafif arac ın seçilmesi anlam ına gelmektedir ( Şehrivan Çoban, 90). Gereklilik ölçütü yönünden duru şmada haz ır bulunma hakk ı ancak olay ın koşullar ının zorunlu k ıldığı durumlarda s ınırlanabilecektir ( Şehrivan Çoban, 91). Bu çerçevede san ığın duruşmada haz ır bulunmamas ını zorunlu k ılan bir olgunun varl ığı derece mahkemelerince somut ve olaya uygun bir gerekçeyle ortaya konulmal ıdır. Başvuru konusu olayda, terör örgütü üyeli ği gibi nitelikli bir suçtan yarg ılanan başvurucu, Mahkemenin bulundu ğu ildeki İnfaz Kurumunda tutuklu olarak bulunmaktad ır (bkz. 10). Bununla birlikte ba şvurucunun ayn ı ildeki İnfaz Kurumundan duru şmaya getirtilmemesine ili şkin zorunlu nedenler kararda gösterilmemi ştir. Dahas ı yarg ı organlar ı ile İnfaz Kurumu idaresinin ba şvurucunun duru şmada haz ır bulunma hakk ının gerekliliklerinin sağlanmas ına uygun şekilde planlama yap ıp yapmad ıklar ına ilişkin bir veriye de ulaşılamam ıştır. Somut olayda ilk derece mahkemesince ba şvurucunun duru şmada haz ır bulunma talebinin hangi zorlay ıcı nedene dayal ı olarak kabul edilmedi ğinin somut ve olaya özgü bir gerekçeyle ortaya konuldu ğundan söz etmek mümkün gözükmemektedir. 36. Başvurucunun sorgusunun yap ıldığı, esas hakk ındaki mütalaan ın okundu ğu ve başvurucu hakk ında hüküm verildi ği yani esasl ı işlemlerin yap ıldığı tüm oturumlarda başvurucu duru şmada haz ır bulunamam ıştır. Buna göre terör örgütü üyeli ği suçundan yarg ılanan ba şvurucunun esasl ı işlemlerin yap ıldığı oturumlar ın hiçbirinde haz ır bulundurulmamas ı yarg ılaman ın adilliğine zarar vermi ştir. 37. Bu çerçevede derece mahkemelerince di ğer alternatifler de ğerlendirilmeden ve olaya özgü somut gerekçeler sunulmadan do ğrudan başvurucunun duru şmada haz ır bulunma talebinin reddedilmesi, en uygun arac ın seçilmemesi sebebiyle müdahalenin gerekli olmad ığı sonucuna yol açmaktad ır. Dolay ısıyla başvurucunun esas hakk ında işlemlerin yap ıldığı duruşmada haz ır bulunma talebinin reddedilmesinin zorunlu olduğu derece mahkemelerince somut bir biçimde ortaya konulamad ığı için müdahalenin gerekli olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 38. Müdahalenin gerekli olmad ığı sonucuna var ıldığından ölçülülük aç ısından ayr ıca orant ılılık incelemesi yap ılmam ıştır. 39. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Selahaddin MENTE Ş bu görüşe kat ılmam ıştır. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 40. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Başvuru Numaras ı: 2019/33803 Karar Tarihi : 3/2/2022 8Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 41. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesi ve tazminat talebinde bulunmu ştur. 42. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 43. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 44.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ula şan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 45.İncelenen ba şvuruda duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 46. Bu durumda duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden Başvuru Numaras ı: 2019/33803 Karar Tarihi : 3/2/2022 9yarg ılama yap ılmak üzere Manisa 2. A ğır Ceza Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 47.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından başvurucunun tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ula şılm ıştır. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA OYB İRLİĞİYLE, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE Selahaddin MENTEŞ'in karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, C. Karar ın bir örne ğinin duruşmada haz ır bulunma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Manisa 2. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2017/396, K.2018/243) GÖNDER İLMESİNE, D. Tazminata ili şkin talebin REDD İNE, E. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 3/2/2022 tarihinde karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Başvuru Numaras ı: 2019/33803 Karar Tarihi : 3/2/2022 10KARŞIOY 1. Mahkemenin Say ın çoğunluğu taraf ından ba şvurucunun adil yarg ılama kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ını ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Başvurucunun adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği yönündeki ço ğunluk karar ına belirtilen gerekçelerle kat ılmad ım. 2. Olay ve olgular mahkememizin gerekçeli karar ında ayr ıntılı olarak özetlenmi ştir. Başvurucu hakk ında; terör örgütü üyeli ği suçundan cezaland ırılmas ı istemiyle Manisa 2. A ğır Ceza mahkemesine dava aç ılm ıştır. 3. Mahkeme tensip tutana ğında başvurucunun savunmas ının SEGBİS sistemiyle alınmas ına karar verilmi ştir. 4. Başvurucu 24.11.2017 tarihinde yap ılacak duru şmaya bizzat kat ılmak istedi ğini ifade etmi ştir. Manisa 2. A ğır Ceza Mahkemesince ba şvurucunun talebi reddedilmi ştir. 24.11.2017 tarihli celsede san ığın savunmas ı SEGBİS sistemi üzerinden al ınm ıştır. Mütalaaya kar şı savunmas ını başvurucu mahkemede haz ır bulunmak talebi reddedilmesine rağmen SEGB İS üzerinden yapm ıştır. 5. Başvurucu hakk ında Manisa 2. A ğır Ceza Mahkemesince örgüt üyeli ği suçundan hüküm kurulmu ştur. Başvurucu haz ır bulunma hakk ının ve yüz yüze yarg ılama ilkesinin ihlal edildi ği iddialar ını temyizde de dile getirmi ştir. Yarg ıtay 16. Ceza Dairesi kurulan hükmü düzelterek onam ıştır. 6. UYAP; teknolojik geli şmeleri kullanarak Adalet Bakanl ığı merkez ve ta şra teşkilat ının, bağlı ve ilgili kurulu şlar ın, adli ve idari tüm yarg ı veya yarg ı destek birimlerinin donan ım veya yaz ılım olarak iç otomasyonunu benzer şekilde bilgi otomasyonun sistemlerini kurmuş kamu kurum ve kurulu şlar ı ile d ış entegrasyonu sa ğlayan bir bili şim sistemidir. Elektronik imza alt yap ısına uygun olarak geli ştirilmiş merkezi bir bilgi sistemi kurulmu ş bu sistemde yarg ı ve yarg ı destek birimleri aras ında fonksiyonel tam entegrasyon sa ğlanm ıştır. Sistemde elektronik imza rolleri bulunan hâkim, savc ı, avukat, zab ıt kâtibi, vatanda ş yetkileri çerçevesinde her türlü bilgi belge sisteme aktarmakta sistemde aktif ve güvenli i şleyişi sağlamaktad ır. Daha önce yaz ışma ve ara karar ı gerektiren bilgi ve belgeler e devlet sisteminden güvenli olarak do ğrudan temin edilebilmektedir. 7. UYAP ile ilgili kanuni alt yap ı başta 5271 say ılı Kanun (CMK) olmak üzere Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve ilgili bütün kanunlara ve yönetmeliklere düzenlemele r konularak sa ğlanm ıştır. Bu bağlamda CMK n ın Elektronik i şlemler kenar ba şlıklı 38/A maddesinde UYAP ile ilgili olarak (ayr ıntılı hükümler içeren) şu düzenlemeye yer verilmi ştir. (1) Her türlü ceza muhakemesi i şlemlerinde Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kullan ılır. Bu işlemlere ili şkin her türlü veri, bilgi, belge ve karar, UYAP vas ıtas ıyla işlenir, kaydedilir ve saklan ır. (2) Kanunlarda gösterilen istisnalar hariç olmak üzere, dosyalar güvenli elektroni k imza kullan ılarak UYAP tan incelenebilir ve her türlü ceza muhakemesi i şlemi yap ılabilir. Başvuru Numaras ı: 2019/33803 Karar Tarihi : 3/2/2022 11(3) Bu Kanun kapsam ında fiziki olarak haz ırlanmas ı öngörülen her türlü belge ve karar elektronik ortamda düzenlenebilir, i şlenebilir, saklanabilir ve güvenli elektronik imza ile imzalanabilir. (4) Güvenli elektronik imza ile imzalanan belge ve kararlar di ğer kişi veya kurumlara elektronik ortamda gönderilir. Güvenli elektronik imza ile imzalanarak gönderilen belge veya kararlar, gerekmedikçe fiziki olarak ayr ıca düzenlenmez ve ilgili kurum ve ki şilere gönderilmez. (5) Elektronik imzal ı belgenin elle at ılan imzal ı belgeyle çeli şmesi halinde UYAP ta kay ıtlı olan güvenli elektronik imzal ı belge geçerli kabul edilir. (6) Güvenli elektronik imza ile imzalanan belge ve kararlarda, mühürleme i şlemi ile kanunlarda birden fazla nüshan ın düzenlenmesini öngören hükümler uygulanmaz. (7) Zorunlu nedenlerle fiziki olarak düzenlenmi ş belge veya kararlar, yetkili kişilerce taranarak UYAP a aktar ılır ve gerekti ğinde ilgili birimlere elektronik ortamda gönderilir. (8) Elektronik ortamdan fiziki örnek ç ıkart ılmas ı gereken hallerde tutanak veya belgenin asl ının ayn ı olduğu belirtilerek hâkim, Cumhuriyet savc ısı veya görevlendirilen yetkili kişi taraf ından imzalan ır ve mühürlenir. (9) Elektronik ortamda yap ılan işlemlerde süre gün sonunda biter. (10) Yarg ı birimlerinin ihtiyaç duydu ğu nüfus, tapu, adlî sicil kayd ı gibi d ış bilişim sistemlerinden UYAP vas ıtas ıyla temin edilen bilgi, belge ve kay ıtlar, zorunlu olmad ıkça ayr ıca fiziki olarak istenilmez. UYAP tan d ış bilişim sistemlerine gönderilen bilgi ve belgele r ayr ıca zorunlu olmad ıkça fiziki ortamda gönderilmez. (11) Ceza muhakemesi i şlemlerinin UYAP ta yap ılmas ına dair usul ve esaslar, Adalet Bakanl ığı taraf ından ç ıkar ılacak yönetmelikle düzenlenir. 8. CMK n ın 147. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (h) bendinde ise ifade alma ve sorgu i şlemlerinde kayd ında teknik imkanlardan yararlan ılacağı hükmüne yer verilmi ştir. Ayn ı kanunun 196. maddesinde de San ığın duruşmadan ba ğışık tutulmas ı kenar ba şlığı altında san ığın ayn ı anda görüntülü ve sesli ileti şim tekniğinin kullan ılmas ı suretiyle sorgusunun ve savunmas ının yap ılabileceği belirtilmi ştir. 9. SEGB İS sistemi ulusal a ğı yarg ı sisteminde ses ve görüntünün ayn ı and a elektronik ortamda iletildi ği, kaydedildi ği bir bilişim sistemidir. SEGB İS teknik özellikleri ve donan ımı itibariyle UYAP ta görüntülü kay ıt yap ıldığı takdirde duru şma salonunun bir parças ı olarak işlev görmektedir. Sistemde ifade al ınırken SEGB İS ile duru şma salonun a bağlanan kişiler duruşma salonundakileri görmekte duru şmada yap ılanlar ı takip edebilmekte konuşulanlar ı duyabilmektedir. 10. SEGB İS sistemine ili şkin esas ve usulleri düzenlemek amac ıyla ç ıkar ılan ve 29/9/2011 tarihli ve 28060 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanarak yürürlü ğe giren Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bili şim Sisteminin Kullan ılmas ı Hakk ında Yönetmelik in 9. maddesinde görüntülü ve sesli ileti şim tekniğinin kullan ılmas ı imkân ın varl ığı halinde Başvuru Numaras ı: 2019/33803 Karar Tarihi : 3/2/2022 12kanunlardaki usul esaslar dairesinde soru şturma veya kovu şturma aşamas ındaki yap ılan her türlü işlemin SEGB İS ile kayda al ınacağı belirtilmi ştir. Ayn ı Yönetmeli ğin ceza infaz kurumunda bulunanlar ba şlığı alt ında ceza infaz kurumunda bulunan ki şinin SEGB İS ile dinlenebilece ği ve bu sistem ile duru şmaya kat ılabileceği düzenlenmi ştir. 11. Öte yandan Anayasa n ın 141. maddesinde son f ıkras ında Davalar ın az giderle ve mümkün olan süratle sonuçland ırmas ı yarg ının görevidir. denmektedir. Bunun bir yans ımas ı olarak CMK n ın temel yakla şımı duruşman ın tekliği (tek bir celsede tamamlanmas ı) ilkesidir. UYAP ve SEGB İS sistemi teknik alt yap ısı ve sağlad ığı imkanlar ile bilgi ve belgeye ula şım kolayl ığı göz önüne al ındığında tümüyle bu sistemi sa ğlamaya yönelik olarak tasarland ığı söylenebilir. Dolay ısıyla SEGB İS sistem olarak Anayasa n ın bu kural ına uygun ve kuralla öngörülen me şru amac ı sağlamaya yönelik olarak i şlemektedir. 12. Bu aç ıklamalar ışığında somut olay de ğerlendirildi ğinde başvurucunun duruşmaya SEGB İS yoluyla kat ılımın sağlanmas ı başlı başına adil yarg ılanma hakk ına ayk ırı bir durum de ğildir. 13. Manisa A ğır Ceza Mahkemesi ba şvurucunun savunmas ını SEGBİS üzerinden alacağını tensip karar ıyla hüküm alt ına alm ış, başvurucu ve müdafiine tebli ğ etmiştir. Başvurucu duru şmada bizzat gelerek savunma yapmak istedi ğini söylemesine ra ğmen müdafii huzurunda SEGB İS üzerinden savunmas ını yapm ıştır. Esas hakk ındaki mütalaaya karşı da ayn ı şekilde talebi reddedilince savunmas ını yapm ıştır. 14. Bu aç ıklamalar ışığında somut olay ı değerlendirildi ğinde başvurucunun duruşmaya SEGB İS yoluyla kat ılımının sağlanmas ı başlı başına adil yarg ılanma hakk ına ayk ırı bir durum olmad ığından say ın çoğunluğun görüşüne kat ılmad ım. Üye Selahaddin MENTE Ş