TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KÜRŞAT OĞUZ YAYKAŞLI BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2017/34297) Karar Tarihi: 4/11/2020 Başvuru Numarası : 2017/34297 Karar Tarihi : 4/11/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Raportör : Zeynep KARAKOÇ Başvurucu : Kürşat Oğuz YAYKAŞLI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, yargılama devam ederken kamu görevinden ihraç edilme sebebiyle davanın konusunun kal
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KÜRŞAT OĞUZ YAYKAŞLI BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2017/34297) Karar Tarihi: 4/11/2020 Başvuru Numarası : 2017/34297 Karar Tarihi : 4/11/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Raportör : Zeynep KARAKOÇ Başvurucu : Kürşat Oğuz YAYKAŞLI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, yargılama devam ederken kamu görevinden ihraç edilme sebebiyle davanın konusunun kalmadığından bahisle uyuşmazlığın esasına yö nelik talebin karara bağlanmasının engellenmesi nedeniyle karar hakkının ihlal edild iği iddiasına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜRECİ 2. Başvuru 29/8/2017 tarihinde yapılmıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön i ncelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. 4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafında n yapılmasına karar verilmiştir. 5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve es as incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. 7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunm uştur. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olayla r özetle şöyledir: 9. Başvurucu, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tıp Fakültes i Temel Bilimler Bölümünde tıbbi biyokimya uzmanlığı alanında doçent un vanı ile yardımcı doçent Başvuru Numarası : 2017/34297 Karar Tarihi : 4/11/2020 3kadrosunda öğretim üyesi olarak görev yapmakta iken 4/11/1981 t arihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamında Afşin Sağlık Yüksekokulunda gör evlendirilmiştir. 10. Başvurucu, görevlendirilmesine ilişkin 7/3/2016 tarihli işle min iptali istemiyle Kahramanmaraş İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır. Mahkem e 9/11/2016 tarihli kararıyla dava konusu işlemin geçici görevlendirmeden ziyade sü reklilik arz eden bir durumun oluşmasına sebep olması ve bu durumun memur için asıl o lanın asli kadrosunda çalıştırılması olduğuna yönelik yargısal içtihatlar da gözönüne alındığında hukuka ve mevzuata aykırı olduğu sonucuna varıldığını belirterek dava kon usu işlemin iptaline karar vermiştir. 11. Davalı idare Gaziantep Bölge İdare Mahkemesine (Bölge Mah kemesi) itiraz etmiştir. Bölge Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi 6/6/2017 tarihl i kararıyla davalı idarenin itirazının kabulüne, mahkeme kararının kaldırılmasına ve dava h akkında karar verilmesine yer olmadığına kesin olarak karar vermesi üzerine yargısal süre ç tamamlanmıştır. Anılan kararın gerekçesinde, başvurucunun 29/10/2016 tarihli ve 29872 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 675 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkınd a Kanun Hükmünde Kararname (675 sayılı KHK) ile kamu görevinden ç ıkarıldığı, bu sebeple görevlendirme işleminin iptali istemiyle açılan davanın konusun un ortadan kalktığı ifade edilmiştir. 12. Nihai karar 4/8/2017 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmişt ir. 13. Başvurucu 29/8/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur . IV. İLGİLİ HUKUK 14. İlgili hukuk bkz. Bayram Ali Devecio ğlu, B. No: 2017/39387, 15/9/2020, 14-27. V. İNCELEME VE GEREKÇE15. Mahkemenin 4/11/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başv uru incelenip gereği düşünüldü: A. Karar Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü 16. Başvurucu görevlendirmenin yapıldığı 7/3/2016 tarihi ile ihr aç edildiği 29/10/2016 tarihi arasındaki hak kayıplarının tespiti ve telafi si açısından dava konusu görevlendirmenin esasına ilişkin karar verilmesinin zorunlu old uğunu, görevlendirme işleminin hukuka aykırılığı konusunda emsal kararların bulunduğ unu, davasının esasının incelenmesi durumunda haklılığının ortaya çıkacağını, hakkındak i ihraç kararına karşı Olağanüstü Hal İşlemlerini İnceleme Komisyonuna (OHAL Komisyonu ) itiraz ettiğini, sürecin devam etmekte olduğunu ifade etmiştir. Bölge Mahkemesi nin makul ve yeterli bir gerekçe oluşturmaksızın sadece kamu görevinden çıkarılmasını da yanak göstermesinin, başka bir ifadeyle dava konusu işlemin iptalini istemekte menfaatinin kalmadığı yolundaki yorumunun katı bir yorum olduğunu belirten başvurucu, bu yaklaş ımdan hareketle idari Başvuru Numarası : 2017/34297 Karar Tarihi : 4/11/2020 4işlemlerin yargısal denetiminin yapılmaması nedeniyle adil yarg ılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmektedir. 17. Başvurucu ayrıca, maddi ve manevi yönden yıpratıldığından, h akkında kesinleşen bir ihraç kararı bulunmadığından, mali haklarından yoksun kaldığından şikâyet etmekte; mülkiyet hakkının, masumiyet karinesinin, özel hayat v e aile hayatına saygı hakkı ile ayrımcılık yasağına ilişkin ilkenin de ihlal edildiğini ile ri sürmektedir. 18. Bakanlık görüşünde; başvurucunun açmış olduğu iptal davası s ırasında bulunan menfaat bağının davanın sonuna kadar bulunması gerektiği, başvu rucunun kamu görevinden ihraç edilmesi ile bu menfaatin ortadan kalktığını ifade etmişt ir. Bakanlık bu şartlarda davaya devam edilmesinin başvurucu açısından davanın manevi haz boyutu nda kalacağını, bu sebeple Bölge İdare Mahkemesi tarafından davanın esasına girilm eksizin verilen kararın mahkemeye erişim hakkını ihlal etmediğini belirtmiştir. 19. Başvurucu; görevlendirme işleminin hukuka aykırı bir şekilde alındığını, idarenin kendisini önce terörist ilan edip sonra da bu isnadını delil olarak kullandığını vurgulamıştır. 2. Değerlendirme 20. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hu kuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsi fini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Başvurucunun yukarıda yer verilen şikâyetlerinin özü, idari işlemin iptali talebiyle açtığı davanın, dava konusu işlemle olan menfaat bağının ortadan kalktığından bahisle uyuşmazlığın konusunun kalmadığı g erekçesiyle esasının incelenmemesidir. Bu itibarla başvurucunun ihlal iddiaları adil yargılanma hakkının güvencelerinden biri olan karar hakkı kapsamında incelenmesi ge rektiği değerlendirilmiştir (benzer yönde bkz. Bayram Ali Devecio ğlu, 34). a. Uygulanabilirlik Yönünden 21. Bireysel başvuruya konu olayda idari işlemin iptali istemiyl e açılan davanın başvurucunun kamu görevinden ihraç edildiğinden bahisle dava ko nusunun ortadan kalktığı gerekçesiyle reddedildiği görülmektedir. Anayasa Mahkemesi somu t olaya benzeyen Bayram Ali Devecio ğlu kararında medeni hakkın varlığını tartışmıştır ( Bayram Ali Devecio ğlu, 35-45). Anayasa Mahkemesince başvurucunun kamu görevinden çıkar ılmasına ilişkin işleme karşı yargı yolunun açık olması sebebiyle kamu görevine dönme i htimalinin varlığı değerlendirildiğinde iç hukukta en azından savunulabilir bir bi çimde dava konusu edilebilir olduğu ileri sürülebilecek bir uyuşmazlığın bulunduğu sonucuna varılmış, bu nedenle ihlal iddialarının konusunun Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma ala nının kapsamında yer aldığı kabul edilmiştir ( Bayram Ali Devecio ğlu, 45). b. Kabul Edilebilirlik Yönünden 22. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine ka rar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan karar hak kının ihlal edildiğine ilişkin başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numarası : 2017/34297 Karar Tarihi : 4/11/2020 5c. Esas Yönünden i. Genel İlkeler 23. Genel ilkeler için bkz. Bayram Ali Devecio ğlu, 47- 49. ii. İlkelerin Olaya Uygulanması24. Somut olayda başvurucunun hakkında tesis edilen görevlendirm e işleminin iptali talebiyle açtığı davada Mahkeme tarafından dava konusu i şlemin iptaline karar verilmesine rağmen istinaf incelemesi sonucunda Bölge İdare Mah kemesi tarafından başvurucunun kamu görevinden ihraç edilmiş olduğu gerekçesiyle davanın konusunu n kalmadığından bahisle davanın esası incelenmemiştir. Başvurucu, istinaf dilekçesinde tazminat talebi olmadığı hâlde Mahkemenin yargılama masrafları bakımından aleyhe hüküm kurduğunu da belirtmiştir. 25.Bayram Ali Devecio ğlu kararında benzer mesele değerlendirilmiştir. Anıla n kararda Danıştay içtihadına da atıfla, kamu görevlileri hakkınd a tesis edilen işlemler hakkında açılan davaların yargılama sırasında kamu görevlisi st atülerinin herhangi bir nedenle sona ermesi durumunda dahi idari işlemle olan menfaat b ağının ortadan kalkmayacağı belirtilmiş; böylece alınacak yeni bir idari karar la davacının iptalini istediği işlemle ilişkisini kesmek suretiyle dava konusu işlemin yargı d enetimi dışına çıkarılmasının engellenmiş olacağı ifade edilmiştir. Kararda kamu görevinden ç ıkarılan başvurucunun OHAL Komisyonuna başvurabileceği, OHAL Komisyonunun kararlarına karşı yargı yolunun açık olduğu, bu durumda başvurucunun yeniden kamu görevlisi sta tüsünü kazanabileceği ihtimalinde dava konusu işlemin başvurucu üzerinde bir etkisini n bulunacağı vurgulanmıştır. Kararda ayrıca başvurucunun iptal talebiyle açtığı davanın yarg ılaması davam ederken kamu görevinden ihraç edilmesinin davaya konu idari işlem ile ihlal edilen menfaatinin ortadan kalkmadığı, bu durumda davanın esasının incelenmesi gerektiği d eğerlendirilmiştir. Karard a sonuç olarak derece mahkemesinin davanın esasının incelenebilme sine ilişkin değerlendirmesi konusunda 2577 sayılı Kanun'da düzenlenen usul kurallarının uygulanmasıyla ilgili bu şekilci yorumunun başvurucunun hukuksa l durumunu etkileyen idari işlemden doğan uyuşmazlık hakkında karar verilmemesi sebebiyle başvurucuya ağır bir külfet yüklediği, bu sebeple başvurucunun karar hakkının ihlal edildiği kanaatine varılmıştır (Bayram Ali Devecio ğlu, 51-55). 26. Somut olayda da Bayram Ali Devecio ğlu kararında ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir neden bulunmamaktadır. 27. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesin de güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki karar hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir. B. Diğer İhlal İddiaları 28. Başvurucu, maddi ve manevi yönden yıpratıldığından, hakkınd a kesinleşen bir ihraç kararı bulunmadığından, mali haklarından yoksun kaldığınd an şikâyet etmekte; mülkiyet hakkının, masumiyet karinesinin, özel hayat ve aile ha yatına saygı hakkı ile ayrımcılık yasağına ilişkin ilkenin de ihlal edildiğini ileri s ürmektedir. Somut başvuruya konu mahkeme kararının Anayasa nın 36. maddesi kapsamında karar hakkı nı ihlal ettiği sonucuna Başvuru Numarası : 2017/34297 Karar Tarihi : 4/11/2020 6varıldığından başvurucunun ileri sürdüğü diğer şikâyetler hakkı nda ayrıca değerlendirme yapılmasına gerek görülmemiştir. C. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 29. 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 30. Başvurucu, ihlalin tespiti ile 100.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur. 31. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan kararında ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler bel irlenmiştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme diğer bir kararında ise bu ilkelerle b irlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamı anlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına da işaret etmiştir ( Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 32. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiği ne karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından söz e dilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duru ma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirle nerek devam eden ihlali n durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararl arın giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Do ğan, 55, 57). 33. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ih lali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesini n (2) numaralı fıkrası ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılm ak üzere kararın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenlem e, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırma k amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal ka rarına bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargılam anın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargılama se bebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısı yla böyle bir karar kendisine Başvuru Numarası : 2017/34297 Karar Tarihi : 4/11/2020 7ulaşan mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini bekleme ksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama kararı ve rerek devam eden ihlali n sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 34. İncelenen başvuruda karar hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşılmak tadır. 35. Bu durumda karar hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kal dırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapı lacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun' un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırı lmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereken iş, yeniden yargılama kararı veriler ek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında bel irtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 36. Yeniden yargılama yapılmasına karar verilmesi adil yargılanm a hakkı kapsamındaki karar hakkının ihlalinin giderimi bakımından yeter li görüldüğünden başvurucunun tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekme ktedir. 37. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekmektedir. VI. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle; A. Karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEB İLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargıla nma hakkı kapsamındaki karar hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Kararın bir örneğinin karar hakkının ihlalinin sonuçlarının o rtadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılması için Kahramanmaraş İdare Mahke mesine (E.2016/513, K.2016/1322) GÖNDERİLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE, E. 257,50 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucuya ÖDEN MESİNE, F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Ma liye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmas ına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar ge çen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, Başvuru Numarası : 2017/34297 Karar Tarihi : 4/11/2020 8G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 4/11/ 2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahadd in MENTEŞ