TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR ALi SUAT ERTOSUN BASVURUSU (11) (Ba vuru Numarasi: 2015/6141) Karar Tari hi: 7/2/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6141 : 7/2/2019 Ba kan Uyeler Raportor Yrd. Ba vurucu Vekili BiRiNCi BOLUM KARAR Burhan USTUN Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Kadir OZKA YA YusufSevki HAKYEMEZ Derya A TAKUL Ali Suat ER TO SUN Av. Rabia BALKANLI I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, cevap ve dtizeltme (tekzip) metnini yay1mlamama nedeniyle a ;:ilan ceza davas
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR ALi SUAT ERTOSUN BASVURUSU (11) (Ba vuru Numarasi: 2015/6141) Karar Tari hi: 7/2/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6141 : 7/2/2019 Ba kan Uyeler Raportor Yrd. Ba vurucu Vekili BiRiNCi BOLUM KARAR Burhan USTUN Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Kadir OZKA YA YusufSevki HAKYEMEZ Derya A TAKUL Ali Suat ER TO SUN Av. Rabia BALKANLI I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, cevap ve dtizeltme (tekzip) metnini yay1mlamama nedeniyle a ;:ilan ceza davasmda kovu turmanm ertelenmesi karan verilmesinin eref ve itibar hakkm1 ihlal ettigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 1/4/2015 tarihinde yapilm1 tlf . 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boltim tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 5. Boltim Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 7. Ba vurucu; adli yarg1da hakimlik, adalet mtifetti ligi ve ba mtifetti ligi, Ceza ve Tevkifevleri genel mtidtirltigti gorevi ile Hakimler ve Savcilar Ytiksek Kurulu (HSYK) tiyeligi yapm1 t1r. Ba vurucu bireysel ba vuruda bulundugu tarihte de Y arg1tay tiyesi olarak gorev yapmaktad1r. 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6141 : 7/2/2019 8. Bireysel ba vurunun yap1ld1g1 tarihte ulusal 6l9ekte yaym yapan Bugiin gazetesinde (gazete) "Kendini Aklayan Mufetti e Kzyak" ba hkh bir haber yay1mlanm1 t1r. Gazetede yer alan haber oyledir: "HSYK iiyesi Ali Suat Ertosun 'un, Sabancz suikastz davasmda kendisini aklayan ba:jmiifetti:je nastl 'te:jekkiir ettigi' ortaya c;zktz. Ertosun, istifa eden miifetti!ji 5 ytl sonra yeniden goreve ba:jlattz. Hakim ve Savczlar Yiiksek Kurulu iiyesi Ali Suat Ertosun 'un, Sabanci suikastz hiikiimliisii [M.D .nin] oldiiriilmesiyle ilgili soru:jturmada kendisini aklayan ba:jmiifetti!jE diyet borucunu naszl odedigi ortaya r;iktz. Ertosun, 2003 'te HSYK kararzyla Cumhuriyet Savcilzgi 'na atanan Adalet Ba:jmiifetti!ji [i. T.nin] meslekten istifa etmesine ragmen 5 yi, sonra HSYK iiyesi 3 arkada:Jznzn destegiyle tekrar goreve donmesini sagladz. Ustelik, aradan ger;en 5 yzlm ozliik haklarmz iade etmek ko:juluyla. Olayzn geli:jimi ise bir dizi organizasyonla gerr;ekle:jti. Bir garip yargt hikayesi [i.T.], Adalet Bakanlzg1'nm onerisi ve HSYK'nm 2003'teki kararnamesi Ankara Cumhuriyet Savcilzgi 'na atandi. Karan tenzili riitbe sayarak istifaszni isteyen [i. T .nin] talebi kabul edilerek yiiriirliige konuldu. Emeklilik ikramiyesini almaya ba:jlayan [i.T.], atanma kararznm iptali i ;in yarg1ya ba:jvurdu. HSYK kararlarz, yargzya kapalz olmasma ragmen, yargzya giden [i.T.] Ankara 12. jdare Mahkemesi'nden istedigi sonucu ald1 ve bakanlzk onerisinin iptali kararz r;zkti. Karar Dam!jtay 5. Dairesi tarafindan da onaylanarak kesinle:jti. jdare Mahkemesi kararznm ardmdan Adalet Bakanlzgi 'na ba:jvurarak, eski gorevine iade edilmesini talep etti ancak bakanlzk konuyu HSYK'ya havale etti. HSYK heyeti de 2007 yzlznda, 'talep, kurula yonelik olmadzgzndan bu konuda karar verilmesine yer olmadzgzna' oy birligi ile karar verdi. imdadma Ertosun yeti ti [i.T.], yakzn dostu Ertosun'un Mayzs 2008'de HSYK iiyeligine atanmaszyla yeniden harekete ger;ti. Ba:jvurusunu yenileyen [i.T.] i ;in karar HSYK'dan 24.02.2009'da r;1ktz ve kendi istegiyle emekliye ayrzlmi:J olan 63 ya:jzndaki [i. T .nin] hakimlik ve savcilzk meslegine tekrar donmesine 3'e kar:J1 4 oyla karar verildi. Ertosun ek gerekr;e yazarak; [i.T.nin] dogrudan Adalet Ba:jmiifetti:jligine ba:jlattlmasz ve kendisine ozliik haklarzmn verilmesi gerektigini belirtti. Ergenekon savc1lanm gorevden alacaktt 2009 adli yargz yaz kararnamesinde haz1rlad1g1 korsan kararname ile giindeme gelen Ali Suat Ertosun, Ergenekon soru:jturmaszna bakan hakim ve savczlar ile KCK operasyonlanm yiiriiten savctlarm gorevden almmasznz istemi!jti. Duyar cinayetine soru turma HSYK Uyesi Ali Suat Ertosun'un Adalet Miifetti!ji [i.T.] i ;in gosterdigi c;abamr. nedenini ise ilgin ; bir baglanti ortaya r;ikardi. Sabanci suikasti hiikiimliisii [M.D .nin] oldiiriilmesinde devletin kusurunun olup olmadigznm ortaya r;ikarzlmasi gerekr;esiyle soru:jturma ar;zldi. 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6141 : 7/2/2019 Donemin ba$miifetti$i [i. T.] tarafindan yiiriitiilen soru$ turmanzn odagznda donemin Ceza ve Tevkif Evleri Miidiirii Ertosun da yer aldz. [i.T.], soru$turma raporunda ovgiiler diizdiigii Ertosun 'un kusurlu olmadzgz yoniinde gorii$ belirtti. [i. T. ye] geri donii$ yolunu a ;an idare mahkemesinin ba$kanz [G.M.] de sure ; i ;inde Danz$fay iiyeligine se ;ildi. Sabancz suikastz sanzgz M. D. Afyon Kapalz Cezaevi'ne nakledildi. [M.D.], Karagiimriik c;etesi mensuplarz tarafindan cezaevinde 6ldiiriilmii$lii. " 9. Ba vurucu amlan habere kar 1 tekzip talebinde bulunmu , Ankara 10. Sulh Ceza Mahkemesi 18/12/2009 tarihinde ba vurucunun talebini kabul ederek cevap ve dtizeltme metninin yay1mlanmasma karar vermi tir. Gazetenin sorumlu mtidtirii tarafmdan amlan karara yap1lan itiraz Ankara 27. Asliye Ceza Mahkemesince 5/1/2010 tarihinde reddedilmi tir. 10. Cevap ve dtizeltme metninin gazetede yay1mlanmamas1 tizerine ba vurucu srn; duyurusunda bulunmu tur . Si li Cumhuriyet Ba savc1hgmca, su9un on odemeye bagh oldugu belirtilerek on odeme tebligatI yap1lm1 olmasma ragmen para cezasmm stiresi i9inde yatmlmamas1 nedeniyle 9/6/2004 tarihli ve 5187 say1h Basm Kanunu'na muhalefet su9undan gazetenin sorumlu mtidtirii ve tiizel ki i temsilcisi hakkmda 7/4/2010 tarihinde kamu davas1 a91lm1 tlr. 11. istanbul 2. Asliye Ceza Mahkemesince yap1lan yarg1lamada 2/10/2012 tarihinde, 5/7/2012 tarihli ve 6352 say1h Yarg1 Hizmetlerinin Etkinle tirilmesi Amac1yla Baz1 Kanunlarda Degi iklik Y ap1lmas1 ve Basm Y aym Y oluyla i lenen Su9lara ili kin Dava ve Cezalann Ertelenmesi Hakkmda Kanun htiktimlerine gore gazete yetkilileri hakkmda kovu turmanm ertelenmesine karar verilmi tir. 12. Ba vurucunun amlan karara itiraz1 istanbul 2. Agir Ceza Mahkemesince 3/2/2015 tarihinde reddedilmi tir. 13. Ret karan ba vurucuya 2/3/2015 tarihinde teblig edilmi tir. Ba vurucu 1/4/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. 14. Diger taraftan ba vurucu, bahsi ge9en haber nedeniyle ki ilik haklannm zedelendigini ileri stirerek 6/10/2010 tarihinde gazete yetkilileri aleyhine manevi tazminat davas1 a9m1 t1r. Ankara 6. Asliye Hukuk Mahkemesi 27/10/2011 tarihinde davanm kismen kabulti ile ba vurucuya 4.000 TL manevi tazminat odenmesine karar vermi tir. 15. Karar Yarg1tay 4. Hukuk Dairesince (Daire) 16/4/2012 tarihinde oybirligiyle bozulmu tur. Bozma gerek9esinde yaymm goriintir ger9eklige uygun oldugu, dti tinsel baghhgm korundugu ve 9atl an yararlar dengesinin ba vurucu aleyhine bozulmad1g1 belirtilmi tir . 16. Karar dtizeltme talebi tizerine Dairece 20/12/2012 tarihinde ilk derece mahkemesinin karan, dava konusu haber nedeniyle basm yoluyla hakaret su9undan a9ilm1 bulunan kamu davasmm kesinle mesi beklenerek tum deliller birlikte degerlendirilip vanlacak sonuca gore bir karar verilmek tizere degi ik gerek9e ile oybirligiyle bozulmu tur. 17. Bozmaya uyularak yap1lan yarg1lamada ceza yarg1lamasmda 6352 say1h Kanun htiktimlerine gore kamu davasmm ertelenmesine karar verileceginin, esastan htiktim 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6141 : 7/2/2019 kurulmayacagmm anla 1ld1g1 Ankara 6. Asliye Hukuk Mahkemesince ifade edilmi tir. Mahkeme bu nedenle ceza davasmm sonucunun beklenmesine gerek kalmad1g1m belirterek maddi olay1 incelemi ve 13/5/2014 tarihinde yeniden davanm k1smen kabulii ile ba vurucuya 4.000 TL manevi tazminat odenmesine karar vermi tir. 18. Karar Dairenin tarihli ilam1 ile 10/9/2015 tarihinde oy9okluguyla ve 16/4/2012 tarihli bozma karanndaki aym gerek9eyle tekrar bozulmu tur. 19. Ba vurucunun karar diizeltme tale bi 4/10/2016 tarihinde oy9okluguyla reddedilmi tir. 20. Bozma iizerine dosya Ankara 6. Asliye Hukuk Mahkemesine gonderilmi olup yarg1lama devam etmektedir. IV. iLGiLi HUKUK A. Ulusal Hukuk 21. 5187 say1h Kanun'un 18. maddesi oyledir: "Diizeltme ve cevabzn yayzmlanmaszna ili$kin kesinle$mi$ hakim kararlarzna uymayan sorumlu miidiir ve sorumlu miidiiriin baglz oldugu yetkili onmilyar liradan yiizellimilyar liraya kadar adli para cezaszyla cezalandmlzr. Adli para cezasz, bolgesel siireli yayznlardc yirmimilyar liradan, yaygzn siireli yayznlarda ellimilyar liradan az olamaz. Sorumlu miidiir ve sorumlu miidiiriin baglz oldugu yetkili hakkznda verilen adli para cezasznzn odenmesinden yayzn sahibi, sorumlu miidiir ve sorumlu miidiiriin baglz oldugu yetkili ile birlikte miiteselsilen sorumludur. Diizeltme ve cevap yazzsznzn yayzmlanmamasz veya 14 iincii maddenin birinci fikrasznda belirtilen $artlara uyulmakszzzn yayzmlanmasz hallerinde hakim ayrzca, masrajlar yayzn sahibi tarafindan kar$zlanmak iizere, bu yazznzn tirajz yiizbinin iizerinde olan iki gazetede ilan $eklinde yayzmlanmaszna da karar verir. " 22. 6352 say1h Kanun'un ge9ici 1. maddesinin (1) ve (2) numarah flkralan oyledir: "(]) 31/12/2011 tarihine kadar, baszn ve yayzn yoluyla ya da sair dii$iince ve kanaat a9zklama yontemleriyle i$lenmi$ olup; temel $ekli itibarzyla adlf para cezasznz ya da iist szmrz bq yzldan fazla olmayan hapis cezaszm gerektiren bir su ;tan dolayz; ... b) Kovu$lurma evresinde, kovu$lurmamn ertelenmesine, ... karar verilir. (2) Hakkznda ... kovu$furmamn ertelenmesi kararz verilen ki$inin, erteleme kararzmn verildigi tarihten itibaren ii ; yzl i ;inde birincifikra kapsamzna giren yeni bir su ; i$lememesi halinde, . . . dii$me kararz verilir. Bu sure zarfinda birinci fikra kapsamzna giren yeni bir su i$lenmesi halinde, bu su9tan dolayz kesinle$mi$ hiikiimle cezaya mahkum olundugu takdirde, ertelenen ... kovu$turmaya devam olunur." 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6141 : 7/2/2019 B. Uluslararas1 Hukuk 23. Mevcut ba vurunun degerlendirilmesi suasmda gozoniinde bulundurulan uluslararas1 hukuk kaynaklan i ;in Ahmet Oguz ;inko ve Erkan ;elik [GK] (B. No: 2013/6237, 2/7/2015) ile Adnan Oktar (3) (B. No: 2013/1123, 2/10/2013) kararlanna bak1 labi lir. V. iNCELEME VE GEREK ;E 24. Mahkemenin 7/2/2019 tarihinde yapm1 oldugu toplant1da ba vuru incelenip geregi dti tintildii: A. Ba vurucunun iddialan 25. Ba vurucu, hakkmda yapilan asils1z ve yalan haberlerin ki ilik haklanna agu ve haks1z bir saldm te kil ettigini belirterek tekzip metnini yay1mlamayan sorumlular hakkmda 5187 say1h Kanun'a muhalefet su9undan a91lan kamu davasmda kovu turmanm ertelenmesine karar verilmesi nedeniyle ugram1 oldugu zararlann telafi edilmedigini ileri stirmti ttir. 26. Ba vurucu , tekzip talebinin mahkeme karanyla kabul edilmesine yay1mlanmad1gm1 belirterek ozellikle kovu turmanm ertelenmesi nedeniyle yetkililerinin hi ;bir hukuki yaptmma maruz kalmad1klanndan ikayet etmektedir. B. Degerlendirme ragmen gazete 27. Anayasa Mahkemesi tarafmdan ba vuru konusu olaya uygulanabilecek ilkeler, tekzip talebinin mahkemece reddedildigi Ahmet Oguz ;inko ve Erkan ;elik (aym kararda bkz. 35-57) ve kamu davasmm a9ilmasmm ertelenmesi karan verilen Adnan Oktar (3) ( aym kararda bkz. 31-44) ba vurulannda ortaya konmu tur. 28. Hukuk sistemimizde cevap ve dtizeltme hakkmm somut ba vurudaki gibi 5187 say1h Kanun'un 14. maddesindeki usule uyarak sulh ceza hakimliklerine ba vurmak suretiyle veya hukuk mahkemelerinde a9ilacak nizah dava yolu ile kullamlabilmesi mtimktindtir. Sulh ceza hakimlikleri tarafmdan verilen kararlar, basm yolu ile ki ilik hakkmm ihlali nedeniyle a91lan diger ceza veya hukuk davalannda kesin bir htiktim te kil etmemektedir. Tekzip metninin yay1mlanmas1 bir mtieyyide niteligi ta 1masma ragmen bu hakkm kullamlmas1 ya da kullamlmamas1, hak sahibinin bu nedenle diger dava haklanm kullanmasm1 etkilememektedir (Ahmet Oguz ;inko ve Erkan ;elik, 51 ). 29. Sulh ceza hakimliklerinde 9eki mesiz yarg1 yolu, karardan etkilenecek olan sorumlu ki ilerin yarg1lanma hukukuna yonelik olarak usule ili kin gtivencelerinin kullandmlamad1g1, dolay1s1yla 9at1 an haklar arasmda dengelemenin yapilmasmm zorla tig1 bir yoldur. Dolay1s1yla bireyin eref ve itibannm korunmas1 i ;in hukuk dtizenindeki diger yollara gore olduk ;a dar bir alanda etkili bir yol oldugu kabul edilmelidir (Ahmet Oguz ;inko ve Erkan ;elik, 61 ). 30. Basm ve yaym organlannca yap1lan bir haber nedeniyle eref ve itibar hakkma hukuka aykm olarak ger9ekle tirilen mtidahalelerde magdurun asil gayesi, zarannm telafi edilmesidir. Dolay1s1yla ozellikle ba vuruya konu tekzip metni yay1mlanmamas1 nedeniyle 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6141 : 7/2/2019 eref ve itibar hakkmm ihlal edildigi iddiasma benzer uyu mazhklar apsmdan -somut olaylann ko ullanna gore-diger ceza veya hukuk yollannm daha ytiksek ba an ans1 sunabilecek, kullamlabilir ve etkili ba vuru yollan oldugu anla 1lmaktadu. Ba vurucu; a9acag1 ;eki meli bir hukuk davasmda mtidahalenin onlenmesini, durdurulmasm1 veya devam eden mtidahaleye son verilmesini, mtidahalenin hukuka aykmhgmm saptanmasm1, maddi veya manevi tazminata htikmedilmesini isteyebilir. Bunun yam s1ra tekzip metnini yay1mlatma talebini ileri stirme dolay1s1yla cevap ve dtizeltme hakkm1 kullanma imkanma da sahiptir (Ahmet Oguz ;inko ve Erkan ;elik, 63). 31. Son olarak 5187 say1h Kanun'a muhalefet su9unun unsurlannm olu mas1 19m tekzip metninin usultine uygun yay1mlamp yay1mlanmad1gmm tespiti yeterli olup yapilan haberlerin ve tekzip metninin i9erigi ceza yargilamasmm konusu degildir. Dolay1s1yla derece mahkemelerince dava konusu yaym nedeniyle ki ilik haklannm ihlal edilip edilmedigine yonelik bir degerlendirme yapilmamaktad1r. 32. Yukanda yer verilen tespitler, somut ba vuru ele almd1gmda mahkeme karanyla kabul edilen tekzip metninin gazetede yay1mlanmamas1 tizerine a9ilan ceza davasmda gazetenin sorumlulan hakkmda verilen kovu turmanm ertelenmesi karan tek ba ma, eref ve itibannm zedelendigi iddiasma yonelik yarg1 makamlan tarafmdan gerekli korumanm saglanamad1g1 anlamma gelmemektedir. 33. Ba vurucu aynca tekzip metnini yaymlamayanlann cezalandmlmam1 olmasm1 ikayet etmi tir. Anayasa Mahkemesi, ki ilik haklanna saldm yapild1gma ili kin ikayetler yontinden devletin pozitif ytiktimltiltigtintin mutlaka cezai soru turma ve kovu turma yap1lmasm1 gerekli kilmad1g1 sonucuna daha once pek 90k kez varm1 tu (Adnan Oktar (3), 51). 34. Anayasa Mahkemesi eref ve itibann zedelendigine yonelik iddialar bak1mmdan hukuk davalannm daha geni ve etkili bir koruma saglad1gm1 kabul etmektedir (Ahmet Oguz ;inko ve Erkan ;elik, 63). Nitekim ba vurucu da ceza yargilamasmm sonu9lanmasm1 beklemeksizin hakkmda yay1mlanan haber nedeniyle ki ilik haklannm zedelendigini ileri stirerek gazetenin yetkilileri aleyhine manevi tazminat davas1 a9m1 t1r. Amlan davada yarg1lama devam etmekte olup i in esasma yonelik ;eli meli yarg1lama sonucu verilmi nihai bir karar bulunmamaktad1r. Dolay1s1yla bu a amada yarg1 makamlan tarafmdan ba vurucunun eref ve itibanna yap1lan bir saldm bulunup bulunmad1gma, bulunuyorsa bu saldmya yonelik gerekli korumanm saglamp saglanamad1gma ili kin Anayasa Mahkemesi tarafmdan bir inceleme yapilmas1 mtimktin degildir. 35. A91klanan gerek ;elerle ba$vurunun diger kabul edilebilirlik ko$ullan yontinden incelenmeksizin ba vuru yollannzn tuketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek ;elerle; A. Seref ve itibar hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ba vuru yollarznzn tuketilmemesi nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6141 : 7/2/2019 B. Y argilama giderlerinin ba vurucu iizerinde BIRAKILMASINA 7/2/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Burhan USTUN -Oye Kadir OZKA YA -Oye Serdar OZGULDUR -Oye -Oye Serruh KALELi YusufSevki HAKYEMEZ 8