TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR EMRAH YAZAR VE ERKAN DiN ; BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2017 /26988) Karar Tari hi: 28/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017 /26988 : 28/11/2018 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekili iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal Mumtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ RecaiAKYEL E refUgur ENOL 1. Emrah Y AZAR 2. Erkan DiN ; Av. SerhatMENZiLCiOGLU I. BA VURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmas1 neden
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR EMRAH YAZAR VE ERKAN DiN ; BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2017 /26988) Karar Tari hi: 28/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017 /26988 : 28/11/2018 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekili iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal Mumtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ RecaiAKYEL E refUgur ENOL 1. Emrah Y AZAR 2. Erkan DiN ; Av. SerhatMENZiLCiOGLU I. BA VURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmas1 nedeniyle mulkiyet hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BA VURU SURECi 2. Ekli tabloda sualanan ba vurulara ait ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemelerinden sonra ba vurular Komisyonlara sunulmu tur. 3. Komisyonca ba vurulann kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir. 4. Bolum Ba kam tarafmdan ba vurulann kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 5. Konulannm aym olmas1 nedeniyle 2018/820 numarah bireysel ba vuru dosyasmm, 2017 /26988 numarah bireysel ba vuru dosyas1 ile birle tirilmesine ve incelemenin bu dosya uzerinden yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi i9in Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Anayasa Mahkemesi i9tuzugu'nun (i9tuzuk) 71. maddesinin (2) numarah fikras1 uyannca ba vurunun i9tihadm olu tugu alana ili kin oldugu degerlendirilerek Bakanhk cevab1 beklenmeden incelenmesine karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017 /26988 : 28/11/2018 8. Ba vuruculann maliki oldugu ba vuruya konu ta mmazlar 1/1000 ol9ekli revizyon uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 tu. Ba vurucular, bu ta mmazlann kamula tmlmas1 istemiyle Belediyeye ba vurmu fakat bu yoldan bir sonm; elde edememi lerdir. 9. Ba vurucular, bunun uzerine imar planmda kamu hizmeti alanma aynlan ta mmazlann rayi ; bedelinin odenmesi istemiyle Belediye aleyhine tam yarg1 davas1 a9m1 lard1r. 10. Derece mahkemelerince davanm reddine karar verilmi tir. Kararda, ba vuruculann uyu mazhk konusu ta mmazlan edindikleri tarih itibanyla ta mmazlar i9in k1s1thhk durumunun mevcut oldugu vurgulanm1 tlr. Bu baglamda mulkiyet hakkmm ge9mi te belirli bir sure engellenmi olmas1 durumunun eski malikler a91smdan ger9ekle mi olmasma ragmen 28/12/2011 ve 26/2/2012 tarihlerinde sat1 i lemleri sonucu ta mmazlan edinen ba vurucular a91smdan k1s1thhk halinden kaynaklanan tazminatI gerektirir magduriyetin ger9ekle medigi belirtilmi tir. 11. Ba vurucular, nihai karann tebligi uzerine bireysel ba vuruda bulunmu lardu. IV. iLGiLi HUKUK 12. Konu ile ilgili hukuk i9in bkz. Huseyin Ona!, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. V. iNCELEME VE GEREK(:E 13. Mahkemenin 28/11/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi du unuldu: A. Ba vurucularm iddialan 14. Ba vurucular; ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasmm mulkiyet hakkma mudahale te kil ettigini, bu mudahale sebebiyle ta mmazlanm diledikleri gibi kullanamad1klanm belirtmi lerdir. Ba vurucular, ta mmazlann kamula tmlmamasmm mulkiyet hakkmm ihlaline yol a9tigm1 ifade etmi lerdir. Ba vurucular bunun yanmda dava surecinde yap1lan yasal degi ikliklerin geriye yurutulmesi nedeniyle adil yarg1lanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama hurriyetinin ihlal edildigini de ileri surmu lerdir. B. Degerlendirme 15. Anayasa'nm "Mulkiyet hakla" kenarba hkh 35. maddesi oyledir: "Herkes, mulkiyet ve miras haklarzna sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararz amaczyla, kanunla sznzrlanabilir. Mulkiyet hakkznzn kullanzlmasz toplum yararzna aykzrz olamaz. " 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017 /26988 : 28/11/2018 16. Anayasa Mahkemesi , olaylann ba vurucular tarafmdan yap1lan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucular; mtilkiyet hakk1 d1 mda adil yarg1lanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama ozgurlugunlin ihlal edildigini ileri surmektedirler. Ancak somut olayda e itlik ilkesinin ihlaline yol a9abilecek farkh muamelenin varhg1 ba vurucular tarafmdan temellendirilmemi tir. 17. Diger taraftan ba vuruculann as1l ikayetinin imar uygulamasmda kamu hizmeti alam olarak aynlmas1 sebebiyle maliki olduklan ta mmazdan diledigi gibi yararlanamad1klanna , ta mmaz1 kullanamad1klanna ve onu tasarruf edemediklerine yonelik oldugu anla 1lmakla ba vuruculann butun ikayetleri miilkiyet hakkmm ihlali iddias1 kapsammda incelenmi tir. 1. Kabul Edilebilirlik Yoniinden 18. A91k9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir neden de bulunmad1g1 anla 1lan miilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yoniinden 19. Anayasa Mahkemesi aym konu ile ilgili ikayetleri daha once incelemi ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu tur (Hiiseyin Ona!, 34-62). 20. Hiiseyin Ona! karannda imar uygulamasma konu edilen ta mmazm, ba vurucu adma tapuda kay1th oldugundan dolay1 Anayasa'nm 35. maddesi baglammda miilk te kil ettigi belirtilmi tir (Hiiseyin Ona!, 37). Bu ta mmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alam olarak aynlmasmm miilkiyet hakkma mudahale te kil ettigi kabul edilmi , soz konusu mudahalenin niteligi sebebiyle miilkiyetten ban 91l yararlanmaya ili kin genel kural 9er9evesinde incelenmesi gerektigi degerlendirilmi tir (Hiiseyin Ona!, 38-41). 21. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say1h imar Kanunu hukumleri ile 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. maddeye dayah olan mudahalenin kanunilik ol9utiinu ta 1d1gm1 degerlendirmi , aynca ta mmazm kamu hizmetine tahsis edilmesine yonelik mudahalenin kamu yaranna dayah me ru bir amacmm bulundugu a91klanm1 tlf (Hiiseyin Ona!, 44-50). Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/196 , K.2018/34 say1h karan ile amlan madde iptal edilmWir. Bu 9er9evede ol9tiliiluk yonunden yap1lan degerlendirmede uygulama imar planmm onaylanmasmdan itibaren be y1ldan fazla sure ge9mesine ragmen imar planmda kamu hizmetine aynlan ta mmazm kamula tmlmamas1 ve herhangi bir tazminat da odenmemesinin ba vurucuya ahsi olarak a m bir kiilfet yiikledigi kanaatine ula 1lm1 tlr. Bu sebeple ba vurucunun mtilkiyet hakkmm korunmas1 ile kamunun yaran arasmda olmas1 gereken adil dengenin ba vurucu aleyhine bozuldugu ve mudahalenin ol9iilu olmad1g1 kabul edilmi tir (Hiiseyin -Unal, 51-62). 22. Somut ba vuruda da ba vuruculara ait ta mmazlar uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 tlf . Ba vurucular bu ta mmazlan daha sonra 28/12/2011 ve 26/2/2012 tarihlerinde sat1 yoluyla edinmi lerdir. Ba vuruculann ta mmazlann maliki olduklan tarihten itibaren be y1h a km bir sure ge9mi olmasma ragmen ta mmazlann halen kamula tmlmad1g1 ve kendilerine herhangi bir tazminat da odenmedigi dikkate almd1gmda bu ilkelerden aynlmay1 gerektirir bir durumun soz konusu olmad1g1 sonucuna vanlm1 t1r. Dolay1s1yla ba vuruculann miilkiyet hakkma yap1lan mudahale ol9iilu degildir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017 /26988 : 28/11/2018 23. A91klanan gerek9elerle Anayasa'nm 35. maddesinde gtivence altma alman mulkiyet hakkmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yoniinden 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri HakkmdaKanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralan oyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba$vurucunun hakkznzn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jh/al kararz verilmesi halinde ihlalin ve sonU ;larznzn ortadan kaldmlmasz i ;in yapzlmasz gerekenlere hiikmedilir ... 2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanmz$Sa, ihlali ve sonu ;larznz ortadan kaldzrmak i ;in yeniden yargzlama yapmak iizere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. Yeniden yargzlama yapzlmasznda hukuki yarar bulunmayan hallerde ba$vurucu lehine tazminata hiikmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava aplmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yiikiimlii mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin ihlal kararznda apkladzgz ihlali ve sonuc;larznz ortadan kaldzracak $ekilde miimkiinse dosya iizerinden karar verir." 25. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karannda, ihlal sonucuna vanld1gmda ihlalin nas1l ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi tir. 26. Buna gore bireysel ba vuru kapsammda bir temel hak ve htirriyetin ihlal edildigine karar verildigi takdirde ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmld1gmdan soz edilebilmesi i9in temel kural, mtimktin oldugunca eski hale getirmenin, yani ihlalden onceki duruma donulmesinin saglanmas1d1r. Bunun i9in ise oncelikle devam eden ihlalin durdurulmas1, ihlale konu karann veya i lemin ve bunlann yol a9tlg1 sonu9larm ortadan kaldmlmas1, varsa ihlalin sebep oldugu maddi ve manevi zararlann giderilmesi, aynca bu baglamda uygun gorulen diger tedbirlerin almmas1 gerekmektedir (Mehmet Dogan, 55). 27. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonu9lannm nas1l giderilecegine htikmederken idarenin, yarg1sal makamlann veya yasama organmm yerine ge9erek i lem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonu9lannm nas1l giderilecegine htikmederek gerekli i lemlerin tesis edilmesi i9in karan ilgili mercilere gonderir (Mehmet Dogan, 56). 28. ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yap1lmas1 gerekenlere htikmedilmeden once ihlalin kaynagmm belirlenmesi gerekir. Buna gore ihlal; idari eylem ve i lemler, yarg1sal i lemler veya yasama i lemlerinden kaynaklanabilir. ihlalin kaynagmm belirlenmesi uygun giderim yolunun belirlenebilmesi bak1mmdan onem ta 1maktadir (Mehmet Dogan, 57). 29. ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 durumlarda 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikras1 ile i9tuztik'tin 79. maddesinin (1) numarah fikrasmm (a) bendi uyannca kural olarak ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rmak i9in yeniden yarg1lama yap1lmak tizere karann bir omeginin ilgili mahkemeye gonderilmesine htikmedilir (Mehmet Dogan, 58). 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017 /26988 : 28/11/2018 30. Buna gore Anayasa Mahkemesince ihlalin tespit edildigi hallerde yarg1lamanm yenilenmesinin gerekliligi hususundaki takdir derece mahkemelerine degil ihlalin varhgm1 tespit eden Anayasa Mahkemesine b1rak1lm1 tu. Derece mahkemeleri ise Anayasa Mahkemesinin ihlal karannda belirttigi dogrultuda ihlalin sonu9lanm gidermek iizere gereken i lemleri yapmakla yiikiimliidiir (Mehmet Dogan, 59). 31. Bu baglamda derece mahkemesinin oncelikle yapmas1 gereken ey, bir tern el hak veya ozgiirliigii ihlal ettigi veya idari makamlar tarafmdan bir temel hak veya ozgiirliige yonelik olarak ger9ekle tirilen ihlali gideremedigi tespit edilen onceki karanm kald1rmaktu. Derece mahkemesi, karann kaldmlmasmdan sonraki a amada ise Anayasa Mahkemesi karannda tespit edilen ihlalin sonu9lanm gidermek i9in gereken i lemleri yapmak durumundadu (Mehmet Dogan, 60). 32. Ba vurucular, maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu lard1r. 33. Somut olayda ba vuruculara ait ta mmazlar imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 tu. Ba vuruculann a9m1 oldugu tazminat davasmda derece mahkemeleri, davanm reddine karar vermi tir. Miidahalenin temeli olan ta mmazm imar plamnda kamu hizmetine aynlmas1 idari bir i lem niteligindedir. Bu baglamda ba vuruculann miilkiyet hakkmm idari bir i lem nedeniyle ihlal edildigi anla ilmaktadu . Ancak somut olayda ihlale yol a9an idari eylem ve i leme kar 1 ba vurulabilecek kanun yolu tiiketildikten sonra bireysel ba vurunun yap1ld1g1 anla 1ld1gma gore ilgili mahkemenin yeniden yarg1lama yoluyla tespit edilen ihlali ve sonu9lanm ortadan kalduma imkam bulunmaktadu . 34. Bu durumda miilkiyet hakkmm ihlalinin sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yapilmasmda hukuki yarar bulunmaktad1r. Buna gore yapilacak yeniden yarg1lama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yapilmas1 gereken i , ihlal sonucuna uygun olarak tazminata hiikmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktannm belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla m1 derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple karann bir omeginin yeniden yarg1lama yap1lmak iizere ilk derece mahkemesine gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 35. Yeniden yarg1lama yap1lmak iizere dosyanm yetkili yarg1 gonderilmesine karar verilmesinin ihlal sonucu a91smdan yeterli bir giderim anla 1ld1gmdan ba vuruculann tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. mercune saglad1g1 36. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tabloda belirtilen har9lann ayn ayn olmak iizere, aynca 1.980 TL vekalet iicretinin de ba vuruculara mii tereken odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Miilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, B. Anayasa'nm 35. maddesinde giivence altma alman miilkiyet hakkmm iHLAL EDiLDiGiNE, 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017 /26988 : 28/11/2018 C. Karann bir omeginin mtilkiyet hakkmm ihlalinin sonrn;lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yap1lmak iizere ekli tabloda belirtilen mahkemelere GONDERiLMESiNE , D. Ba vuruculann tazminat taleplerinin REDDiNE , E. Ekli tabloda belirtilen har9lann BASVURUCULARA A YRI A YRI ODENMESiNE, F. 1.980 TL vekalet iicretinin BASVURUCULARA MDSTEREKEN ODENMESiNE, G. Odemenin karann tebligini takiben ba vuruculann Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yapilmasma , odemede gecikme olmas1 halinde bu siirenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA, H. Karann bir omegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 28/11/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM Dye Celal Miimtaz AKINCI Dye Muammer TOP AL Dye Dye M. EminKUZ Recai AKYEL 7