TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HÜSEYİN AYYAYLA BA ŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2019/6335) Karar Tarihi: 1/11/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/6335 Karar Tarihi : 1/11/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Ayşenur TUNCER Başvurucu : Hüseyin AYYAYLA I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda bulunan ba şvurucunun ailesinden uzak bir ceza infaz kurumuna nak
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HÜSEYİN AYYAYLA BA ŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2019/6335) Karar Tarihi: 1/11/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/6335 Karar Tarihi : 1/11/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Ayşenur TUNCER Başvurucu : Hüseyin AYYAYLA I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda bulunan ba şvurucunun ailesinden uzak bir ceza infaz kurumuna nakledilmesi uygulamas ına yönelik infaz hâkimli ğinde ve idare mahkemesinde aç ılan davalarda verilen görevsizlik kararlar ı nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ına (FETÖ/PDY) üye olma suçu isnad ıyla yürütülen soru şturma kapsam ında tutuklanarak 20/7/2016 tarihinde Ordu E Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna yerle ştirilen ba şvurucu, 22/9/2016 tarihinde Kırıkkale/Keskin T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna, 10/3/2017 tarihinde ise Sincan F Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna nakledilmi ştir. 3. Başvurucu vekili 8/5/2017 tarihinde ba şvurucunun Sincan F Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna nakledilmesine ili şkin Adalet Bakanl ığının (Bakanl ık) 10/3/2017 tarihli işleminin iptali için Ankara 14. İdare Mahkemesinde ( İdare Mahkemesi) dava açm ıştır. Mahkeme 26/5/2017 tarihinde davan ın görev yönünden reddine karar vermi ştir. Kararda; dava konusunun, ba şvurucunun Sincan F Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna nakledilmesine ilişkin işlemden kaynakland ığı ve 16/5/2001 tarihli ve 4675 say ılı İnfaz Hâkimli ği Kanunu'nun 4. maddesi gere ğince infaz hâkimli ğince çözümlenmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. 4. Başvurucu 21/6/2017 tarihinde Adalet Bakanl ığının 10/3/2017 tarihli nakil işleminin iptal edilmesi ve Samsun Merkez Ceza İnfaz Kurumuna naklinin yap ılmas ına karar verilmesi talebiyle Ankara Bat ı İnfaz Hâkimli ğine (İnfaz Hâkimli ği) başvurmuştur. İnfaz Hâkimliği 21/6/2017 tarihinde talebin reddine karar vermi ştir. Kararda Adalet Bakanl ığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünün 18/6/2012 tarih ve ceza infaz kurumlar ının tahsisi ve nakil işlemleri ba şlıklı 151 say ılı Genelgesi (Genelge) gere ğince hükümlü veya tutuklular ın başka ceza infaz kurumlar ına sevklerinde ceza infaz kurumunun ba ğlı bulundu ğu yer Başvuru Numaras ı: 2019/6335 Karar Tarihi : 1/11/2023 3Cumhuriyet Ba şsavc ılığının veya Bakanl ığın yetkili oldu ğundan talebin 4675 say ılı Kanun'un 6. maddesinin birinci f ıkras ı gereğince reddi gerekti ği belirtilmi ştir. 5. Başvurucunun an ılan karara itiraz ı üzerine Ankara Bat ı 2. Ağır Ceza Mahkemesi 12/7/2017 tarihinde itiraz ın reddine kesin olarak karar vermi ştir. 6. Başvurucu vekili İnfaz Hâkimli ğine verdiği dilekçe ile İnfaz Hâkimli ği ile İdare Mahkemesi (Mahkeme) taraf ından verilen kararlar aras ında olumsuz görev uyu şmazl ığı ortaya ç ıktığını ileri sürerek uyu şmazl ığın çözümü için dosyan ın Uyuşmazl ık Mahkemesine gönderilmesi talebinde bulunmu ştur. İnfaz Hâkimli ği 19/7/2018 tarihli ek karar ıyla, dosyan ın mercii tayini amac ıyla Uyuşmazl ık Mahkemesine gönderilmesine karar vermi ştir. 7. Uyuşmazl ık Mahkemesi 22/10/2018 tarihinde ba şvurunun reddine karar vermiştir. Kararda İnfaz Hâkimli ği karar ının, nakil taleplerinde yetkinin Cumhuriyet Başsavc ılığı ve Bakanl ığa ait oldu ğuna, İnfaz Hâkimliklerinin bu konuda yetkilerinin bulunmad ığına ilişkin olduğu, "yarg ı yolunu de ğiştiren ve idari yarg ının görevli oldu ğu gerekçesiyle verilmi ş bir görevsizlik karar ı niteliğinde olmad ığından " adli ve idari yarg ı yerleri aras ında 12/6/1979 tarihli ve 2247 say ılı Uyuşmazl ık Mahkemesinin Kurulu ş ve İşleyişi Hakk ında Kanun'un arad ığı biçimde görev uyu şmazl ığı oluşturmad ığı vurgulanm ıştır. 8. Başvurucu, nihai hükmü 18/1/2019 tarihinde tebellü ğ ettikten sonra 15/2/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 9. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 10. Ödeme gücünden yoksun oldu ğunu belirten ba şvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. A. Mahkemeye Eri şim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 11. Başvurucu, nakil i şleminin iptali talebi hakk ında mahkemelerce görevsizlik karar ı verilmesi nedeniyle ma ğduriyetinin giderilmesi için etkin bir ba şvuru yolu bulamad ığını, idarenin hukuka ayk ırı eylem ve i şlemlerine kar şı yap ılan başvurular ın etkisiz kald ığını belirterek adil yarg ılanma ve etkili ba şvuru haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 12. Adalet Bakanl ığı görüşünde, başvurucunun idare mahkemesinin görevsizlik karar ına karşı bölge idare mahkemesi nezdinde istinaf ba şvurusunda bulunmaks ızın infaz hâkimliğine başvurmas ı nedeniyle ba şvurucunun etkili ba şvuru yollar ını tüketip tüketmedi ği konusunun incelenmesi gerekti ği belirtilmi ştir. Bakanl ık ayr ıca inceleme yap ılırken Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihad ı ve somut olay ın kendine özgü koşullar ının da dikkate al ınmas ı gerektiğini ifade etmi ştir. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı verdiği beyan ında önceki iddialar ını tekrar etmi ş, ayr ıca Uyuşmazl ık Mahkemesine başvuru için yarg ı yollar ının tüketilmi ş olma şart ı bulunmad ığını, 2247 say ılı Kanun'un 47. maddesi gere ğince olumsuz görev uyu şmazl ığının ileri sürülebilmesi için adli ve idari yarg ı mercilerinin taraflar ı, konusu ve sebebi ayn ı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri karar ın kesin veya istinaf/temyiz süresinin geçmi ş olmas ı nedeniyle kesinleşmiş olmas ının yeterli oldu ğunu belirtmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/6335 Karar Tarihi : 1/11/2023 413. Somut olay ın koşullar ında; başvurucunun İdare Mahkemesinin görevsizlik karar ı üzerine istinaf ba şvurusunda bulunmaks ızın İnfaz Hâkimli ğine başvurduğu tespit edilmişse de İdare Mahkemesi karar ında görevli merci olarak İnfaz Hâkimli ği gösterildi ğinden başvurucunun istinaf yolunu tüketmeksizin İnfaz Hâkimli ğine başvurmuş olmas ı nedeniyle ba şvuru yollar ının tüketilmedi ği sonucuna ula şılamayaca ğı değerlendirilmi ştir. Ayr ıca İnfaz Hâkimli ğince idari yarg ı mercinin görevinde bulunan talebe ilişkin olarak İdare Mahkemesine gönderme karar ı verilmemesi üzerine ba şvurucunun İdare Mahkemesi ve İnfaz Hâkimli ği kararlar ından sonra görevli yarg ı mercinin tayin edilebilmesi amac ıyla Uyu şmazl ık Mahkemesine ba şvurmas ının da kabul edilebilir oldu ğu değerlendirildi ğinden başvurunun süresinde oldu ğu kanaatiyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddias ının incelenmesi gerekmi ştir. 14. Başvurucunun ba şka ceza infaz kurumuna nakline ili şkin şikâyetinin idare mahkemesi ve infaz hâkimli ği taraf ından esastan incelenmesi gerekti ği hâlde mahkemelerce bu konuda de ğerlendirme yap ılmad ığına yönelik iddias ı, mahkemelerin verdi ği görevsizlik kararlar ı ve bu kapsamda mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edilip edilmedi ği hususuyla doğrudan ilgilidir. Ba şvurunun esas ına ilişkin söz konusu iddia mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında değerlendirilece ğinden bu a şamada ba şvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 15. Anayasa Mahkemesi bireysel ba şvuru kapsam ında yapt ığı değerlendirmelerde mahkemeye eri şim hakk ının bir uyu şmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyu şmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına geldiğini ifade etmi ştir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 16. Somut olayda ceza soru şturmas ı kapsam ında tutuklanan ba şvurucunun bulunduğu ceza infaz kurumundan ba şka bir ceza infaz kurumuna nakledilmesinden dolay ı açılan davan ın görev yönünden reddedilerek ba şvurunun esas ının incelenmemesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ına yönelik bir müdahalede bulunuldu ğu anlaşılmaktad ır. 17. Anayasa Mahkemesi Ayd ın Akgül karar ında ceza infaz kurumu nakil i şlemlerine karşı aç ılacak davalarda idari yarg ı mercilerinin görevli ve yetkili oldu ğu sonucuna varm ıştır. Mahkeme kararda ceza infaz kurumuna nakil i şlemine kar şı aç ılacak davalar ın idare mahkemesinin bakmakla görevli ve yetkili oldu ğu aç ık olmas ına rağmen başvuru konusu davada Mahkemece ba şvurucu hakk ında tesis edilen i şleme karşı aç ılacak davada infaz hâkimliğinin görevli ve yetkili oldu ğuna ilişkin değerlendirmenin öngörülemez nitelikte olduğu, bu şekilde karar verilmek suretiyle ba şvurucunun mahkemeye eri şimine yap ılan müdahalenin kanunilik unsurunu ta şımad ığı sonucuna var ılm ıştır (Ayd ın Akgül , B. No: 2019/22397, 29/6/2022, 59). 18. Somut olayda da an ılan ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. Sonuç olarak ba şvuruya konu müdahalenin kanunilik şart ını sağlamad ığı anlaşıldığından söz konusu müdahale aç ısından diğer güvence ölçütlerine riayet edilip edilmediğinin ayr ıca değerlendirilmesine gerek görülmemi ştir. 19. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/6335 Karar Tarihi : 1/11/2023 5B. Diğer İhlal İddialar ı 20. Başvurucunun adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında mahkemeye eri şim hakk ının yan ı sıra Anayasa'da güvence alt ına al ınan diğer hak ve özgürlüklerinin ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. Başvurucular ın iddialar ı Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuru inceleme yetkisine girdi ği ölçüde ve sunulan belgeler çerçevesinde de ğerlendirildi ğinde başvurucunun temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ının 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'da düzenlenen di ğer kabul edilebilirlik kriterlerini kar şılamad ığı anlaşılm ıştır. Aç ıklanan gerekçeyle ba şvurunun bu k ısm ının kabul edilebilirlik kriterlerini kar şılamamas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 21. Başvurucu, ihlalin tespiti ve 1.500.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur. 22. Başvurucunun 1/6/2023 tarihinde Espiye L Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumundan tahliye edilmesi nedeniyle tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmamaktad ır. 23. Öte yandan eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla giderilmesi için ba şvurucuya net 18.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Başvurucuya net 18.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, E. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2019/6335 Karar Tarihi : 1/11/2023 6F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Ankara 14. İdare Mahkemesi (E.2017/1198, K.2017/1740) ve Ankara Bat ı İnfaz Hâkimli ği (E.2017/3222, K.2017/3181) ile Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 1/11/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.