başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir doğumlu olan başvurucu türkiyede ve uluslararası camiada tanınmış bir sanatçıdır resim ve heykel alanlarında üniversite eğitimi alan başvurucu daha sonra devlet bursuyla yurt dışında öğrenim görmüştür bir süre devlet güzel sanatlar öğretim üyesi olarak da görev yapan başvurucu eylül darbesinin ardından uzunca bir süre almanyada serbest sanatçı olarak çalışmıştır yıllardan itibaren türkiyenin muhtelif yerlerinde eserleri g
başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir doğumlu olan başvurucu türkiyede ve uluslararası camiada tanınmış bir sanatçıdır resim ve heykel alanlarında üniversite eğitimi alan başvurucu daha sonra devlet bursuyla yurt dışında öğrenim görmüştür bir süre devlet güzel sanatlar öğretim üyesi olarak da görev yapan başvurucu eylül darbesinin ardından uzunca bir süre almanyada serbest sanatçı olarak çalışmıştır yıllardan itibaren türkiyenin muhtelif yerlerinde eserleri görülmeye başlanan başvurucu türkiyede ve yurt dışında verilen pek çok ödülün sahibidir başvuruya konu olaylar şu şekilde gelişmiştir yılı kasım ayı içinde kars belediye meclisi mülkiyeti maliye hazinesine ait olan bir tepeye anıtı isimli bir heykel ve çevre düzenlemesi ile birlikte bir park yapılmasına karar vermiştir tarihli meclis toplantısında ülkemizde ve dünyada bir daha savaşların olmaması ve kan dökülmemesi adına bir insanlık anıtının yaptırılmasına karar verilmiştir belediye meclis kararının ardından başvurucu ile sözleşme imzalanmıştır sözleşmede tarafların sorumluluklarına ilişkin birçok madde yer almıştır sözleşmenin ve maddeleri şöyledir karsın bulunduğu kültür coğrafyasının hinterlandındaki gerginlikleri düşmanlıkları savaşları ve çatışmaları bir barış ve dostluk düşüncesi etrafında ortadan kaldırmayı barışa ilgiyi arttırmayı ve insanların yüreklerinde barış duygusunun kabarmasının ve beslenmesinin sağlanması bunun için de insanların bir el uzatarak barışa çağrılması heykelin temel amacıdır belediye ve heykeltıraş yukarda içeriği ve amacı özetlenen heykel için kars kalesinin karşısındaki tepenin üzerinde bulunan ve kars çayı ile kaleiçi mahallesine yukardan bakan ayrıca tüm kars kentini panoramik olarak gören dolaysıyla kentin tüm kesimlerinden algılanabilen düzlüğü heykelin yeri olarak belirlemişlerdir heykelin yerden yüksekliği kaidesiyle birlikte yaklaşık olarak metre yüksekliğinde tasarlanmaktadır belediye meclis kararının ve sözleşmenin ardından kültür ve turizm bakanlığı erzurum kültür ve tabiat varlıklarını koruma bölge kurulu koruma bölge kurulu tarihli kararıyla anıtın yapılacağı parselde bulunan bazı taşınmazları tescil etmiştir söz konusu karara göre dünya savaşı sırasında yapılan makineli tüfek mevzileri ile alanda bulunan tonozlu yapı kültür varlığı özelliği taşımaktadır söz konusu kararda ayrıca taşınmazda inşaatı devam eden heykelin yapımının durdurulmasına karar verilmiş taşınmazda yapılacak her türlü uygulama için önceden koruma bölge kurulundan izin alınması gerektiği hatırlatılmıştır başvuru numarası karar tarihi kars belediyesi anılan taşınmaz üzerinde heykel inşaatı konusunda gerekli iznin verilmesi için koruma bölge kuruluna resmî başvuruda bulunmuştur koruma bölge kurulunun tarihli kararında belediyenin anıt yapma talebinin anıtın teması ile şehir ve kale ile alan peyzaj ilişkisi açısından uygun olduğuna kurula sunulan projedeki anıtın yeri ve kaidesi dışında kalan çevre düzenlemesine ait önerilerin ışıklandırma zemin ilişkisi teraslama genel mekanlar tarihi doku vb açıdan kesinleştirildiği uygulama projesinin kurula gönderilmesi gerektiğine karar verilmiştir koruma kurulunun tarihli kararıyla da belediye başkanlığı tarafından hazırlanan çevre düzeni projesi onaylanmıştır heykel planına ve resmî izinlerine uygun olarak yaklaşık metre yüksekliğinde demir destekli betonarme olarak inşa edilmiştir dosya içeriğinden heykelin bitirilme tarihi tam olarak anlaşılamamaktadır kars belediyesi tarihinde heykel inşaatının bulunduğu taşınmazın belediyeye tahsisi veya satılması için kars millî emlak müdürlüğüne millî emlak müdürlüğü başvuruda bulunmuştur millî emlak müdürlüğü tarihinde bu taleple ilgili olarak kars kültür ve turizm müdürlüğünden görüş istemiştir bu istem üzerine müdürlük uzmanları tarafından taşınmaz üzerinde yeniden incelemelerde bulunulmuştur bu incelemeler sonucunda koruma bölge kurulu tarihinde ve numaralı iki ayrı karar almıştır numaralı kararda başvuruya konu taşınmazla ilgili olarak mülkiyeti hazineye ait taşınmazın hafriyat çalışmalarında çıkan yeni bulgular ışığında sayılı yasa kapsamında tescilin devamına bu alan içerisinde hiçbir uygulamada bulunulamayacağına mevcut yapıların yıktırılması gerektiğine karar verilmiştir sayılı kararda ise numaralı karara atıf yapılarak başvuruya konu heykelin inşa edildiği taşınmazın tarihli ve sayılı kültür ve tabiat varlıklarını koruma kanunu uyarınca satış ve tahsisinin mümkün olmadığına karar verilmiştir koruma bölge kurulu tarihli kararında tarihinde alınan numaralı kararın geçerli olduğuna karar vermiştir koruma kurulu tarihli kararında ise daha önce alınan tarihli ve sayılı kararlar ile tarihli sayılı kararların geçerli olduğuna bu kararlara aykırı uygulamayı yapan ve yaptıranlar hakkında soruşturma açılması gerektiğine karar vermiştir koruma bölge kurulunun kararı üzerine bakanlığınca bir inceleme yaptırılmıştır yapılan inceleme sonucunda insanlık anıtı ve çevre düzenlemesi inşaatının kurul kararlarına aykırılığından söz edilemeyeceği tespiti yapılmış daha sonra heykelin yapılmasına ilişkin olarak hiç kimsenin hukuki bir sorumluluğunun bulunmadığı sonucuna varılmıştır bakanlığı teftiş kurulu başkanlığının raporunda şu tespitlere yer verilmiştir diğer yandan erzurum kültür ve tabiat varlıklarını koruma bölge kurulunun tarihli ve sayılı belediyenin anıtı ve çevre düzenlemesi inşaatını sürdürdüğü kars merkez ada parsel sayılı taşınmazdaki bazı buluntuların kültür varlığı özelliği taşıması nedeniyle sayılı yasa kapsamında korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmesinin ardından belediyenin sunduğu ve anılan koruma bölge kurulunun tarihli ve sayılı kararıyla onaylanan proje kapsamında gerçekleştirilen anıtı ve çevre düzenlemesi inşaatının kurul kararlarına söz edilemeyeceği zira yapılan inşai faaliyetin bahse konu koruma bölge kurulunun tarihli ve sayılı kararıyla onaylanan proje başvuru numarası karar tarihi kapsamında yürütüldüğü kars belediyesince anıtı ve çevre düzenlemesi tarihinde ihale edilerek yapımına başlanıldığı koruma bölge kurulunun aynı alanla ilgili yıkıma ilişkin ve yasaklayıcı dört kararının ise daha sonraki tarihlerde alındığı bu yöndeki ilk kararın tarihli olduğu ayrıca belirtilen kararların kars belediye başkanlığına henüz tebliğ edilmediğinden hukuki geçerlilik kazanmadığı bu itibarla kars belediye başkanlığınca yürütülen insanlık anıtı ve çevre düzenlemesi işi bakımından koruma bölge kurulu kararlarına aykırı bir uygulamanın bulunmadığı bu arada milli emlak müdürlüğü tarihinde kars belediyesine hitaben yazdığı yazıda maliye hazinesinin mülkiyetinde olan taşınmaz üzerinde herhangi bir işlem yapılmamasına ilişkin tarihli yazısına atıf yaptıktan sonra koruma bölge kurulunun tarihli ve numaralı kararıyla taşınmazın tahsis veya satışının mümkün olmadığını belirtmiş ve taşınmaz üzerinde bulunan yapıların tarihli ve sayılı gecekondu kanununun maddesine göre yıkılarak taşınmazın boş olarak teslim edilmesi gerektiğini bildirmiştir anılan taşınmazın ve üzerinde inşa edilen heykelin durumunu değerlendirmek için kültür ve turizm bakanlığı kültür ve tabiat varlıklarını koruma yüksek kurulu koruma yüksek kurulu bir toplantı gerçekleştirmiştir koruma yüksek kurulu tarihli toplantıda arkeolog mimar sanat tarihçisi heykeltıraş ve inşaat mühendisinden oluşan kişilik bir heyet tarafından mahallinde inceleme yapılarak bir rapor hazırlanmasına karar vermiştir bir mimar bir arkeolog bir inşaat mühendisi ve bir heykeltıraştan oluşan dört kişilik heyet bir rapor hazırlayarak koruma yüksek kuruluna sunmuştur sözü geçen tarihli raporda şu tespitlere yer verilmiştir erzurum kültür ve tabiat varlıklarını koruma bölge kurulu tarihli ve sayılı kararı ile heykelin de içinde bulunduğu parseldeki tepeciğin kuzey tarafında yer alan ve dünya savaşı sırasında yapılan makineli tüfek mevzileri ile tepeciğin batı tarafında ve altında yer alan tonozlu savunma amaçlı yapılar yapının kültür varlığı özelliği taşıması nedeniyle tepenin taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmiş olduğu anlaşılmaktadır koruma bölge kurulunun tarihli kararında ise yapıların erken cumhuriyet dönemi olarak tanımlandığı belirtilmektedir ayrıca yapılan tescilin parselin tümünü mü yoksa bir bölümünü mü kapsadığı anlaşılamamaktadır anıtın yapıldığı parselin malikinin kim olduğu konusunda belirsizlik bulunmaktadır kars valiliği tarihinde anıtın yıktırılarak parselin boş olarak kendilerine teslim edilmesini istemiştir buna karşılık kars belediye başkanlığı tarihinde parselin kendilerine ait olduğu yönünde evrak düzenlemiştir koruma bölge kurulu tarihinde anıtın yapılmasına izin verdiği hâlde tarihli kararında o güne kadar alan üzerinde yapılmış olan inşaat ve fiziki müdahalelerin ve uygulamaların ortadan kaldırılmasına karar vermiştir tüm süreç boyunca koruma bölge kurulu üyelerinde bir değişiklik olmamıştır bununla beraber karar değişikliğine kazı çalışmaları sırasında ortaya çıkarılan yeni bulguların neden olduğu ileri sürülmüştür iv anıtına ilişkin olarak tarihinden tarihine kadar alınan yedi kararın gerek içeriklerinde gerekse usulünde ciddi çelişkiler başvuru numarası karar tarihi bulunmaktadır bu sebeple tescile değer görülen alan ve yapıların durumunun ve koruma alanlarının hâlihazır harita üzerinde net bir şekilde belirtilmesi bu tespit sonrası tescil kapsamı dışında kalan ve parsel malikinin izni olmaksızın parselde yapılan inşaat ve fiziki müdahalenin tarihli ve sayılı kanunu kapsamında değerlendirilerek ilgili belediye tarafından çözüme kavuşturulması gerektiği belirtilmiştir koruma yüksek kurulu tarihli kararında yukarıda zikredilen rapora dayanarak bahsi geçen heykelin yapılmasına ilişkin tüm koruma bölge kurulu kararlarının iptaline karar vermiştir kararın ilgili kısmı şu şekildedir a makineli tüfek mevzilerinin tescil edilmesine ilişkin erzurum kültür ve tabiat varlıklarını koruma bölge kurulunun tarih ve sayılı kararından sonra esas ve usul yönünden çelişkili olan ve mülkiyet konusu çözümlenmeden alınan konuya ilişkin tüm koruma bölge kurulu kararlarının iptaline b tescilli alana ilişkin mülkiyet durumunun ilgili mevzuat çerçevesinde idarelerce çözümlenmesinden sonra belediyesince alana ilişkin getirilecek öneri ve projenin koruma bölge kuruluna sunulmasına c tescil kapsamı dışında kalan ve parsel malikinin izni olmaksızın parselde yapılan inşaat ve fiziki müdahalenin sayılı kanunu kapsamında değerlendirilerek ilgili belediyesince çözüme kavuşturulmasına karar verildi heykele ilişkin tartışmalar ulusal basında geniş şekilde yer almış uluslararası basında da bilhassa türkiye ile ermenistan arasındaki ilişki çerçevesinde ele alınmıştır bunun dışında başta başbakan olmak üzere siyasetçiler iktidar veya muhalefet partilerinden yetkililer de bu konudaki görüşlerini açıklamışlardır uluslararası sanatçı dernekleri birliği ile uluslararası sanat birliği the international association of art heykelin yıktırılmaması için yetkililere birer mektup göndermişlerdir anıtının yıkılmaması için bir internet sitesi açılmış küresel ölçekte bir imza kampanyası düzenlenmiş türk ve yabancı pek çok sanatçı karsa giderek heykelin yıkılmaması için açıklamalarda bulunmuş ve pek çok toplantı ve gösteri yürüyüşü organize edilmiştir anıtın yaptırılmasına karar veren eski kars belediye başkanı tartışmalara katılmış ve anıtın ermenistandaki soykırım anıtına karşılık bir iyi niyet adımı olarak yaptırıldığını açıklamıştır karsın yeni seçilen belediye başkanı ise çeşitli gazetelere demeçler vererek tarihi tabya üzerinde yapıldığını iddia ettiği heykelin kaldırılacağını açıklamıştır kars belediyesinin internet sitesinde de yayımlanan bazı açıklamalarında belediye başkanı heykelin yapımına geçmiş dönem belediye yönetimi tarafından başlandığını inşaat başlatıldıktan üç ay sonra koruma kuruluna yapım için müracaat edildiğini ve kurulun bu bölgeyi tabya olarak tescil ettiğini ifade etmiştir belediye başkanına göre heykelin bulunduğu bölgede yılında timur paşa adına yapılan kars ilinin ilk tabyası bulunmaktadır başkan söz konusu heykelin yapılışı sırasında kanunların ihlal edildiğini kendilerinin meseleye hukuk açısından baktıklarını sanata saygı duyduklarını belirtmiştir kars belediye meclisi tarihli kararı ile heykelin kaldırılmasına karar vermiştir başvuru numarası karar tarihi başvurucu tarihinde erzurum mahkemesinden mahkeme kars belediye meclisinin söz konusu kararı almaya yetkisi olmadığı iddiasıyla kararın yürürlüğünün durdurulması ve iptali istemiyle dava açmıştır başvurucuya göre yüksek kurul heykelin yıktırılmasını değil mülkiyet sorununun çözülmesini ve gerekli prosedürlerin tamamlanması için daha sonra yüksek kurula tekrar başvurulmasını önermektedir başvurucu yüksek kurulun bu değerlendirmelerinin yıkım kararı olarak kabul edilemeyeceğini ifade etmiştir mahkeme tarihinde kars belediye meclisinin söz konusu kararı alma yetkisinin olmadığı ve yıkımın gerçekleşmesi hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğma ihtimali bulunduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulmasına karar vermiştir yürütmeyi durdurma kararı ile aynı gün tarihinde kars belediyesi insanlık anıtının kaldırılması işi ihalesini ilan etmiştir bu arada kamuoyundaki tartışmalara iktidardaki adalet ve kalkınma partisinin genel başkan yardımcısı da katılarak heykelin mutlaka kaldırılacağını ifade etmiştir kars belediyesi mahkemenin yürütmeyi durdurma kararına itiraz etmiştir erzurum bölge mahkemesi tarihli kararı ile ilk derece mahkemesinin yürütmeyi durdurma kararını kaldırmıştır yürütmenin durdurulması kararının kaldırılmasının ardından kars belediyesi yıkım sürecini başlatmıştır mahkeme tarihli kararı ile başvurucunun açtığı iptal davasını reddetmiştir mahkeme insanlık anıtının yapımına ilişkin olarak idarece alınan tüm kararların kaldırıldığına dikkat çekmiştir kararın ilgili kısmı şöyledir dava konusu tarihli belediye meclisi kararının söz konusu parselde yapımı planlanan insanlık anıtı ve çevre düzenlemesi ile ilgili insanlık parkının yapılmasına ilişkin daha önce alınan tarihli meclis kararının koruma yüksek kurulu söz konusu parsel hakkında alınan kararının uygulanmasına yönelik alınmak suretiyle parsele ilişkin imar programı kapsamında yapılması planlanan çevre düzenlemesinin projelendirilmesi bir başka ifadeyle söz konusu parsel üzerinde parselin maliki durumunda bulunan hazinenin izni olmaksızın yapılan insanlık anıtı isimli heykelin kaldırılması ve mevcut yerin tarihsel dokusuna uygun şekilde çevre düzenlemesi yapılmasını içeren projenin kabulüne ilişkin bir karar olduğu sonucuna varılmaktadır bu durumda korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı niteliği taşıdığı sabit olan hazineye ait parsele ilişkin koruma yüksek kurulu tarafından alınan kararın uygulanması amacıyla söz konusu koruma yüksek kurulu kararı sonrasında yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca izinsiz inşai ve fiziki müdahale niteliğinde bulunan insanlık anıtı isimli heykelin kaldırılarak söz konusu parsele ilişkin mevcut yerin tarihi dokusuna uygun şekilde çevre düzenlemesi için projelendirilmesi yolunda alınan dava konusu meclis kararında hukuka ve mevzuat hükümlerine aykırılık bulunmamaktadır açıklanan nedenlerle davanın reddine mahkeme kararı danıştay dairesinin daire tarihli kararı ile onanmıştır kararın düzeltilmesi istemi de dairece tarihinde reddedilmiştir başvurucu nihai kararı tarihinde tebellüğ etmiştir başvurucu tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur başvuru numarası karar tarihi iv hukuk a ulusal hukuk sayılı müdahale ve kullanma yasağı kenar başlıklı maddesi şöyledir koruma yüksek kurulunun ilke kararları çerçevesinde koruma bölge kurullarınca alınan kararlara aykırı olarak korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarında inşaî ve fizikî müdahalede bulunulamaz bunlar yeniden kullanıma açılamaz veya kullanımları değiştirilemez esaslı onarım inşaat tesisat sondaj kısmen veya tamamen yıkma yakma kazı veya benzeri işler inşaî ve fizikî müdahale sayılır sayılı kanunun devir yasağı kenar başlıklı maddesinin ilgili kısmı şöyledir kamu kurum ve kuruluşları ve belediyeler ile gerçek ve tüzel kişiler koruma yüksek kurulu ve koruma bölge kurullarının kararlarına uymak zorundadır tarihli ve sayılı fikir ve sanat eserleri eser sahibi başlıklı ikinci bölümünde yer alan maddesinin ilk fıkrası şöyledir bir eserin sahibi onu meydana getirendir sayılı kanunun maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir fikir ve sanat eserleri üzerinde sahiplerinin mali ve manevi menfaatleri bu kanun dairesinde himaye görür eser sahibine tanınan hak ve salahiyetler eserin bütününe ve parçalarına şamildir sayılı kanunun eserde değişiklik yapılmasını menetmek kenar başlıklı maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarının ilgili kısımları şöyledir eser sahibinin izni olmadıkça eserde veyahut eser sahibinin adında kısaltmalar ekleme ve başka değiştirmeler yapılamaz eser sahibi kayıtsız ve şartsız olarak yazılı izin vermiş olsa bile eserin mahiyet ve hususiyetlerini bozan her türlü değiştirilmeleri menedebilir menetme yetkisinden bu hususta sözleşme yapılmış olsa bile vazgeçmek hükümsüzdür sayılı kanunun eser sahibinin ve malike karşı haklar kenar başlıklı maddesinin ikinci fıkrası şöyledir aslın maliki eser sahibi ile yapmış olduğu sözleşme şartlarına göre eser üzerinde tasarruf edebilir ancak eseri bozamaz ve yok edemez ve eser sahibinin haklarına zarar veremez başvuru numarası karar tarihi b uluslararası hukuk genel olarak ifade özgürlüğüne dair düzenlemeler medeni ve siyasi haklar uluslararası maddesinde ve avrupa hakları sözleşme maddesinde yer alır bu düzenlemeler doğrudan sanatsal ifade özgürlüğüne gönderme yapmasa dahi ortaya konulan yaklaşım sanatsal ifadenin ifade özgürlüğünün ayrılmaz bir parçası olduğu yönündedir sanatsal ifadeler ile ilgili en açık düzenleme ekonomik sosyal ve kültürel haklar uluslararası maddesinde yer alır bu taraf devletler herkesin a kültürel yaşama katılma hakkına c kendisinin yarattığı herhangi bir bilimsel edebi ya da sanatsal üründen doğan maddi ve manevi çıkarların korunmasından yararlanma hakkına sahip olduğunu kabul ederler bu taraf devletlerin bu hakkın tam olarak kullanılmasını sağlama yönünde alacakları tedbirler bilim ve kültürün korunması geliştirilmesi ve yayılması için gerekli olan tedbirleri kapsayacaktır bu taraf devletler yaratıcı faaliyetler için gerekli özgürlüğe saygı göstermekle yükümlüdürler özgürlüğünün anlamı üzerine avrupa hakları mahkemesinin tarihli handyside v birleşik krallık kararı mevcut başvuruya önemli ölçüde ışık tutmaktadır bu kararda gençleri toplumsal normları sorgulama yönünde teşvik etmeyi amaçlayan ve içinde cinsellik uyuşturucu alkol ve sigara ile ilgili bilgilere de yer veren küçük kırmızı okul kitabı adlı kitap için uygulanan yaptırımların ifade özgürlüğünün ihlali olup olmadığı değerlendirilmiştir ifade özgürlüğüne ilişkin olarak şu değerlendirmede bulunmuştur özgürlüğü toplumun ilerlemesi ve her insanın gelişmesi için esaslı koşullardan biri olan demokratik toplumun asıl temellerinden birini oluşturmaktadır özgürlüğü yalnızca lehte olduğu kabul edilen veya zararsız ya da ilgilenmeye değmez görülen bilgi veya düşünceler için değil aynı zamanda devletin veya nüfusun bir bölümü için saldırgan şok edici veya rahatsız edici bilgi ve düşünceler için de uygulanır bunlar çoğulculuğun hoşgörünün ve açık fikirliliğin gerekleridir bunlar olmaksızın demokratik toplum olmaz krallık b no bir romanda yer alan bazı ifadeler nedeniyle kitap hakkında toplatma kararı verilmesini değerlendirdiği b no kararında madde özellikle bilgi ve fikir edinme ve yayma özgürlüğü kapsamında kültürel siyasi ve sosyal bilgi ve fikirlerin değiş katılma fırsatı yaratan sanatsal ifade özgürlüğünü de içermektedir sanat eserleri yaratan sergileyen veya dağıtan kişiler demokratik bir toplum için büyük önem taşıyan fikir ve görüşlerin yayılmasına katkıda bulunmaktadır bu nedenle devletin ifade özgürlüğüne gereksiz müdahalelerde bulunmama yükümlülüğü söz konusudur diyerek sanatsal ifadelere ayrıcalıklı bir yer vermiştir v