TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ERTAN ERÇIKTI BA ŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2017/14126) Karar Tarihi: 24/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/14126 Karar Tarihi : 24/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Ertan ERÇIKTI Vekili : Av. Serap BED İR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklulu ğun makul süreyi a şmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hak
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ERTAN ERÇIKTI BA ŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2017/14126) Karar Tarihi: 24/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/14126 Karar Tarihi : 24/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Ertan ERÇIKTI Vekili : Av. Serap BED İR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklulu ğun makul süreyi a şmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 22/2/2017, 30/3/2017, 5/4/2017, 13/4/2017, 5/5/2017, 11/7/2017, 2/8/2017, 7/9/2017, 3/11/2017 tarihlerinde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinde n sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca 2017/20064, 2017/20911, 2017/23783, 2017/20135, 2017/30251, 2017/34667, 2017/37363, 2017/31965 numaral ı bireysel ba şvuru dosyalar ının kişi yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2017/14126 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Komisyonca 19/7/2019 tarihinde tutukluluk süresinin makul olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ı d ışındaki iddialar yönünden k ısmi kabul edilemezlik karar ı verilmiş, başvurunun tutukluluk süresinin makul olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin k ısm ının kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. Ayr ıca başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne de karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2017/14126 Karar Tarihi : 24/6/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Kamuoyunda bilinen ismiyle Tahşiyeciler grubuna ili şkin yürütülen bir soruşturmada (an ılan soruşturmalara ili şkin ayr ıntılı bilgi için bkz. Hidayet Karaca [GK], B. No: 2015/144, 14/7/2015, 10, 11) bir süre tutuklu kalan bir ki şinin şikâyeti üzerine başvurucu da dâhil olmak üzere gazeteci, yap ımc ı, senarist, yönetmen ve emniyet görevlilerinin de aralar ında olduğu çok say ıda şüpheli hakk ında iftira, sahtecilik ve ki şiyi hürriyetinden yoksun k ılma suçlar ından İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) taraf ından soru şturma başlatılm ıştır. 10. Bu soru şturma kapsam ında Başsavc ılık 18/12/2014 tarihinde ba şvurucuyu tutuklanmas ı istemiyle İstanbul 1. Sulh Ceza Hâkimli ğine sevk etmi ştir. İstanbul 1. Sulh Ceza Hâkimliği 19/12/2014 tarihinde, ba şvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ına karar vermi ştir. 11. Başsavc ılık; başvurucunun da aralar ında oldu ğu şüphelilerin resmî belgede sahtecilik, iftira ve silahl ı terör örgütüne üye olma suçunu i şlediklerinden bahisle cezaland ırılmalar ı istemiyle ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde kamu davas ı açm ıştır. 12.İstanbul 14. A ğır Ceza Mahkemesi iddianameyi kabul etmi ş ve Mahkemenin E.2015/281 say ılı dosyas ı üzerinden kovu şturma aşamas ı başlam ıştır. 13. Devam eden yarg ılama sonunda Mahkeme 3/11/2017 tarihli karar ıyla başvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan 12 y ıl hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına, diğer suçlardan ise beraatine karar vermi ştir. Kararda ayr ıca başvurucunun tutukluluk hâlinin devam ına da karar verilmi ştir. 14. Hükme kar şı yap ılan istinaf ba şvurusu İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesinin 21/9/2018 tarihli karar ıyla temyiz yolu aç ık olmak üzere esastan reddedilmi ştir. Kararda ayr ıca başvurucunun tutukluluk hâlinin devam ına da karar verilmi ştir. 15. Başvurucu, istinaf mahkemesince verilen karara kar şı temyiz yoluna ba şvurmuş olup bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla davan ın temyiz incelemesi devam etmektedir. IV.İLGİLİ HUKUK 16. İlgili hukuk için bkz. Ömer Köse, B. No: 2017/10151, 26/9/2019, 16-23. V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Mahkemenin 24/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2017/14126 Karar Tarihi : 24/6/2020 4A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 18. Başvurucu; tutuklulu ğun devam ına karar veren Mahkemenin matbu gerekçelerle tahliye taleplerini reddetti ğini, kanuni ve makul tutukluluk süresinin a şıldığını, bu kararlarda suç şüphesini gösteren delillerin ve tutuklama nedenlerinin somut olgulara dayal ı olarak açıklanmad ığını ve adli kontrolün yetersiz kalma nedenlerinin gösterilmedi ğini, 2 y ıllık tutukluluk süresinin ard ından 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 102. maddesi uyar ınca tutuklulu ğun devam ı için gerekçeli bir karar verilmesi gerekirken basmakal ıp ve soyut bir mahkeme gerekçesi ile tutuklulu ğun devam ına karar verildi ğini, uzayan tutukluluk nedeniyle masumiyet karinesinin de ihlal edildi ğini, itiraz sonucu verilen kararlar ın gerekçelerinin de ilgili ve yeterli olmad ığını ve bu nedenle tutuklamaya kar şı itira z hakk ını etkin olarak kullanamad ığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 19. Bakanl ık görüşünde, öncelikle 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesindeki tazminat yolunun tüketilmesi gerekti ği belirtilmi ştir. Bakanl ık ayr ıca başvuru konusu davan ın karmaşıklığının ve ola ğanüstü hâlin de de ğerlendirmede dikkate al ınmas ı gerektiğini vurgulam ış; tutuklulu ğun devam ına ilişkin kararlarda ilgili ve yeterli gerekçe bulundu ğunu, başvurucunun tutuklulu ğunda makul sürenin a şılmad ığını belirtmiştir. 20. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı cevab ında başvuru formundakilere benzer beyanlarda bulunarak Bakanl ık görüşünü kabul etmedi ğini ifade etmi ştir. B. Değerlendirme 21. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Bu itibarla somut olayda ba şvurucunun iddialar ının özünün tutukluluk süresinin makul süreyi a ştığına yönelik oldu ğu anlaşılmakla başvurucunun şikâyetlerinin Anayasa'n ın 19. maddesinin yedinci f ıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. 22. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde ba şvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur. Bireysel ba şvuru yolunun ikincillik niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur ( Ayşe Zıraman ve Cennet Ye şilyurt , B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). 23. Tutukluluk hâli sona erdikten sonra tutuklulu ğun kanunda öngörülen azami süreyi veya makul süreyi a ştığını iddia eden ba şvurucunun devam eden tutukluluk hâlinden farkl ı olarak iddia edilen ihlalin tespitini ve tazminat ödenmesini sa ğlayabilecek bir hukuk yolu mevcut ise bu yolu tüketmesi gerekir ( Hamit Kaya, B. No: 2012/338, 2/7/2013, 46). 24. Anayasa Mahkemesi, tutuklulu ğun kanunda öngörülen azami süreyi veya makul süreyi aştığı iddias ıyla yap ılan bireysel ba şvurular bak ımından bireysel ba şvurunun incelendiği tarih itibar ıyla ilk derece mahkemesince mahkûmiyet hükmü verilmi ş ise -hüküm kesinleşmemiş olsa da- 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davas ı açma imkân ının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldu ğu sonucuna varm ıştır (Ahme t Kubilay Tezcan, B. No: 2014/3473, 25/1/2018, 24-27; Ekrem At ıcı, B. No: 2014/15609, 8/3/2018, 27-30). Başvuru Numaras ı: 2017/14126 Karar Tarihi : 24/6/2020 525. Somut olayda bireysel ba şvuruda bulunduktan sonra 3/11/2017 tarihinde mahkûmiyetine karar verilen ve 21/9/2018 tarihinde de istinaf ba şvurusu esastan reddedilen başvurucunun tutuklulu ğun makul süreyi a ştığına ilişkin iddias ı, 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesi kapsam ında aç ılacak davada incelenebilir. Bu madde kapsam ında aç ılacak dava sonucuna göre ba şvurucunun tutuklulu ğunun makul süreyi a ştığının tespiti hâlinde görevli mahkemece ba şvurucu lehine tazminata da hükmedilebilecektir. Buna göre 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolunun ba şvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yolu oldu ğu ve bu ola ğan başvuru yolu tüketilmeden yap ılan bireysel ba şvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil olma niteli ği ile bağdaşmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 26. Aç ıklanan gerekçelerle tutuklulu ğun makul süreyi a ştığına ilişkin iddian ın yarg ısal başvuru yollar ı tüketilmeden bireysel ba şvuru konusu yap ıldığı anlaşıldığından başvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Tutuklulu ğun makul süreyi a şmas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 24/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL