TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Y.A. BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2017/38591) Karar Tarihi: 31/12/2020 Başvuru Numarası : 2017/38591 Karar Tarihi : 31/12/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNMuammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Sinan ARMAĞAN Başvurucu : Y.A. Vekili : Av. Meryem DÜNDAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye sını r dışı edilme kara
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Y.A. BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2017/38591) Karar Tarihi: 31/12/2020 Başvuru Numarası : 2017/38591 Karar Tarihi : 31/12/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNMuammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Sinan ARMAĞAN Başvurucu : Y.A. Vekili : Av. Meryem DÜNDAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye sını r dışı edilme kararı verilmesi nedeniyle kötü muamele yasağının, hukuka aykır ı olarak idari gözetim altında tutma nedeniyle de kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜRECİ2. Başvuru 6/12/2017 tarihinde yapılmıştır. 3. Başvurucu bireysel başvuru harç ve masraflarını karşılama imk ânının bulunmadığını belirterek adli yardım talebinde bulunmuştur. 4. Başvurucu, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün (İçtüzük) 73. madde si uyarınca sınır dışı işleminin yürütmesinin tedbiren durdurulmasına karar verilmesini talep etmiştir. 5. Komisyonca tedbir talebinin ve başvurunun kabul edilebilirlik incelemesini n Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. 6. Bölüm tarafından 7/12/2017 tarihinde başvurucunun ülkesine sı nır dışı edilmesine ilişkin işlemin geçici olarak (tedbiren) durdurulmas ına karar verilmiştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve ilgili kurumlardan temin edilen bilgilere göre olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numarası : 2017/38591 Karar Tarihi : 31/12/2020 38. Başvurucu 1983 doğumlu olup Somali Federal Cumhuriyeti (Somal i) vatandaşıdır. 9. Başvurucu 2012 yılında yasal olmayan yollardan Türkiye'ye gir iş yapmıştır. 10. Başvurucu 1/8/2012 tarihinde İzmir Yabancılar Şube Müdürlüğü ne müracaat ederek sığınma talebinde bulunmuştur. 11. Başvurucunun sığınma başvurusu işlemleri devam etmekteyken i mza atma yükümlülüğünü yerine getirmediği gerekçesiyle İzmir Valiliği ta rafından 15/9/2014 tarihinde uluslararası koruma talebinin geri çekilmiş sayılmasına karar v erilmiştir. 12. Başvurucu hakkında daha sonra İzmir Valiliğinin 18/10/2017 t arihli kararıyla 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koru ma Kanunu nun 54. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (i) bendi uyarınca sınır dış ı etme ve idari gözetim altına alma kararları tesis edilmiştir. 13. Başvurucu beyanına göre bu karar sonrasında İzmir'de bulunan Harmandalı Geri Gönderme Merkezinde (GGM) tutulmaya başlanmıştır. 14. Sınır dışı etme kararının iptali için 23/11/2017 tarihinde İ zmir 1. İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) dava açılmıştır. Başvuru tarihi itibarıyla davanın derdes t olduğu bildirilmiştir. Başvurucu ayrıca idari gözetim kararının kaldırılması için 1/12/2017 tarihinde İzmir 2. Sulh Ceza Hâkimliğine yaptığı başvurunun da sonuçlandırılmadığını beyan etmiştir. 15. Başvurucu 6/12/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur . 16. İdare Mahkemesinin 16/3/2018 tarihli kararıyla başvurucunun açtığı dava kesin olarak reddedilmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir: "Buna göre; uluslaras ı koruma ba şvurusu geri çekilmi ş say ılan davac ının, bu karar a karşı dava açmad ığı ve karar ın da bu şekilde kesinle ştiği dikkate al ındığında, yukar ıda anılan yasan ın 54/1-i maddesi hüküm uyar ınca s ınır d ışı edilmesine ili şkin dava konusu işlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı sonuç ve kanaatine var ılmıştır. Öte yandan, davac ının idari gözetim alt ındaki iken tekrar uluslararas ı koruma başvurusunda bulunmu ş olmas ı nedeniyle, s ınır d ışı etme karar ının uygulanmas ı sıras ında 6458 say ılı Yasa'n ın 80. maddesinin, (1/e) bendinde yer alan; ' İtiraz veya yarg ılama süreci sonuçlan ıncaya kadar ki şinin ülkede kal ışına izin verilir.' hükmünün dikkate al ınacağı da tart ışmas ızdır. Aç ıklanan nedenlerle, davan ın reddine..." 17. Başvurucu 16/7/2020 tarihli beyanında idare tarafından GGM'd en salıverildiğini beyan etmiştir. IV. İLGİLİ HUKUK 18. İlgili hukuk için bkz. A.A. ve A.A. [GK], B. No: 2015/3941, 1/3/2017, 28-38; Abdolghafoo r Rezae ı, B. No: 2015/17762, 6/12/2017, 20-31. Başvuru Numarası : 2017/38591 Karar Tarihi : 31/12/2020 4V. İNCELEME VE GEREKÇE 19. Mahkemenin 31/12/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda baş vuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yardım Talebi Yönünden 20. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkeler dikkate alınarak geçimini önemli ö lçüde güçleştirmeksizi n yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan ba şvurucunun açıkç a dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Kötü Muamele Yasağının İhlal Edildiğine İlişkin İddia1. Başvurucunun İddiaları 21. Başvurucu, ülkesine gönderilmesi hâlinde hayatının tehlike a ltında olacağını ve kötü muamele görebileceğini, bu nedenle geri göndermeme yasağın a aykırı davranıldığını belirterek yaşam hakkının ve kötü muamele yasağının ihlal edild iğini iddia etmiştir. Başvurucu ayrıca 6458 sayılı Kanun un 54. maddesinin (1) numara lı fıkrasının (d) bendi uyarınca da hakkında sınır dışı kararı alındığını, 3/10/2016 ta rihli ve 676 sayılı Olağanüstü Hâl Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmü nde Kararname (676 sayılı KHK) ile 6458 sayılı Kanun'da yapılan değişiklik sonrası nda sınır dışı etme işlemi yönünden etkili bir iç hukuk yolu bulunmadığını belirterek etki li başvuru hakkının da ihlal edildiğini iddia etmiş; kamuya açık belgelerde kimliğinin gizli tutulmasını talep etmiştir. 2. Değerlendirme 22. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hu kuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsi fini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Başvurucu, 676 sayılı KHK ile yapılan değişiklikler sonrasında idari yargıda dava açılmasının sınır d ışı etme işlemini kendiliğinden durdurmayacağını, bu nedenle etkili bir başvuru yolu olmaktan ç ıktığını belirterek etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ise de başvurucu hakkındaki sınır dışı işleminin -iddiasının aksine- 6458 sayılı Kanun'un (1) numaralı fıkrasını n (i) bendi uyarınca tesis edildiği dolayısıyla kararnamenin kendisinin hukuki durumunda b ir değişikliğe neden olmadığı anlaşıldığından bu hak yönünden ayrıca bir inceleme ya pılmamıştır. Başvurucunun sınır dışı edilmesi hâlinde yaşam hakkının ihlal edilebileceğin e ilişkin iddiaları ve diğe r şikâyetleri kötü muamele yasağı kapsamında değerlendirilmiştir. 23. Bireysel başvuru yolunun ikincillik niteliği gereği, Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının t üketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel başvuru konusu şikâyetini öncelikle yetki li idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu makamlara sunması, bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek i çin gerekli özeni göstermiş olması gerekir ( İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 24. Başvurucu hakkında İzmir Valiliği tarafından tesis edilen sı nır dışı etme işlemine karşı başvurucunun iptal davası açtığı görülmektedir. 6458 sayılı Kanun'un (1) numaralı fıkrasının (i) bendi uyarınca alınan söz konusu karara karşı iptal davası açıldığı için Başvuru Numarası : 2017/38591 Karar Tarihi : 31/12/2020 5sınır dışı etme işlemi kendiliğinden duracak, dava sonuçlanınca ya kadar icra edilemeyecektir. Bireysel başvuru tarihi itibarıyla iptal davasının derdest oldu ğu anlaşılmaktadır. Bu durumda başvurunun gerekli olan hukuk yolu tüketilmeden yapıldığı değer lendirilmiştir. 25. Açıklanan gerekçelerle ileri sürülen kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna kara r verilmesi gerekir. C. Kişi Hürriyeti ve Güvenliği Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddiaları 26. Başvurucu, idari gözetim altında tutulması nedeniyle kişi hü rriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. 2. Değerlendirme27. Anayasa Mahkemesi B.T. ([GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017) başvurusunda idari gözetim altında tutulma yerlerinin yönetim, denetim ve işletilmesinin İçişleri Bakanlığı tarafından yürütülen bir kamu hizmeti olduğu nu, 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesine göre idari işlem ve eylemlerden dolayı kişisel hakkı doğrudan etkilenenlerin idari yargıda tam yargı davası açabileceğini, teorik düzeyde mevcudiyeti tespit edilen bu yolun -sırf bilgi e ksikliği nedeniyle- fiiliyatta hiç işletilmemesinin etkisiz olduğu biçiminde yorumlanamayacağını b elirtmiş ve yabancını n salıverilmesi hâlinde etkili hukuk mekanizmasının tam yargı dav ası olduğunu ifade etmişti r (B.T., 45-58). 28. Anayasa Mahkemesi aynı başvuruda, idari gözetimi sona erdiri len başvurucuların hukuka aykırı olarak idari bir kararla özgürlükl erinden yoksun bırakılmaları nedeniyle uğradıklarını öne sürdükleri maddi ve manevi zararlar ının karşılanması bakımından başarı şansı sunma, yeterli giderim sağlama kapasitesini haiz v e ulaşılabilir olduğu görülen tam yarg ı davas ı yolu tüketilmeden yapılan başvuruların incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmadığı sonucuna varmıştır ( B.T., 73; A.A., B. No: 2014/18827, 20/12/2017, 37). 29. Başvurucunun geri gönderme merkezinden salıverildiği görülmü ştür. Bu durumda kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği idd iası bakımından yukarıda açıklanan ilkelerden ayrılmayı gerektiren bir husus bulunmamakt adır. 30. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul ed ilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. 31. Bununla birlikte bu aşamada oluşan durum nedeniyle mevcut ba şvuru yönünden işbu kararın ardından açılması muhtemel idari davanın süresine ilişkin olarak bir hususun açıklığa kavuşturulması zorunluluğu hasıl olmuştur. 32. Öncelikle vurgulanmalıdır ki idari yargı yerlerinde açılacak davaların süresine ilişkin koşulları incelemek ve idari davaların süresinde açılıp açılmadığını değerlendirmek ilgili mahkemelerin takdirindedir. Öte yandan inceleme konusu b aşvuruda olduğu gibi B.T. Başvuru Numarası : 2017/38591 Karar Tarihi : 31/12/2020 6kararındaki içtihat değişikliğinin Resmî Gazete'de yayımlandığı 16/2/2018 tarihinden önce tam yargı davası yolu tüketilmeden, doğrudan Anayasa Mahkemesin e yapılan müracaatların başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulun masını müteakip açılacak davalarda dava açma süresinin derece mahkemelerince bu kişileri n mahkemeye erişim haklarının ihlaline neden olmayacak biçimde değerlendirilmesi g erektiğine de işaret edilmelidir ( B.T., 59). VI. HÜKÜM A. Adli yardım talebinin KABULÜNE, B. Kamuya açık belgelerde başvurucunun kimliğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, C. 1. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, 2. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, D. Sınır dışı etme işlemine ilişkin tedbir kararının SONLANDIRIL MASINA, E. Kararın bir örneğinin İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Mü dürlüğüne GÖNDERİLMESİNE, F. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nu n 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağdur iyete neden olacağından başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTUL MASIN A 31/12/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ