TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GÜNAY KAYA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/36504) Karar Tarihi: 11/7/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/36504 Karar Tarihi : 11/7/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mustafa ŞENOCAK Başvurucu : Günay KAYA Vekili : Av. Hanifi BAYRI I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, beyanlar ı belirleyici ölçüde hükme esas al ınan tan ığın başvurucu (san
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GÜNAY KAYA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/36504) Karar Tarihi: 11/7/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/36504 Karar Tarihi : 11/7/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mustafa ŞENOCAK Başvurucu : Günay KAYA Vekili : Av. Hanifi BAYRI I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, beyanlar ı belirleyici ölçüde hükme esas al ınan tan ığın başvurucu (san ık) taraf ından duru şmada sorgulanmas ına imkân verilmemesi nedeniyle tan ık sorgulama hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Kayseri Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) başvurucunun Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) üyesi oldu ğu şüphesiyle ba şvurucu hakk ında soruşturma başlatm ıştır. 3. Soruşturma neticesinde Ba şsavc ılık, başvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan cezaland ırılmas ı talebiyle 5/4/2019 tarihli iddianame düzenlemi ştir. İddianamede özetle ba şvurucunun ByLock kullan ıcısı olmas ı ve tan ık ifadelerine göre at ılı suçu işlediği iddia edilmi ştir. 4.İddianamenin kabulü ile aç ılan dava Kayseri 4. A ğır Ceza Mahkemesince görülmeye ba şlanm ıştır. Yarg ılamada 12/4/2019 tarihinde duru şma haz ırlığı işlemleri yap ılm ıştır. Tensip Tutana ğı'nda -diğerlerinin yan ı s ıra- Başsavc ılık ve İl Emniye t Müdürlüğüne ayr ı ayr ı müzekkere yaz ılarak san ığın ByLock program ı kullan ıp kullanmad ığı konusunda ellerinde bulunan bütün bilgi, belge, yaz ışma içeriklerinin istenmesine, ByLoc k tespit edilememesi hâlinde dosya içinde bulunan, ba şvuruya ait olan GSM hatt ına ilişkin HTS ve HIS kay ıtlar ı üzerinde bilirki şi incelemesi yapt ırılmas ına, tan ık H.G.nin istinabe yoluyla dinlenilmesine, tan ık B.T.nin adresine göre i şlem yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Duru şma beş celsede bitirilmi ştir. Birinci celsede, ba şvurucu hakk ında düzenlenen ByLock raporu mahkemeye sunulmu ştur. Söz konusu rapora göre ID e şleştirmesi yap ılamad ığı ve içeriklerine rastlanmad ığı belirtilmi ştir. Başvurucunun kulland ığı GSM hatt ına ilişkin HTS ve HIS kay ıtlar ı üzerinde bilirki şi incelemesi yapt ırılm ıştır. Bilirkişi Başvuru Numaras ı: 2020/36504 Karar Tarihi : 11/7/2023 3taraf ından düzenlenen rapora göre ba şvurucuya ait 530 ... 97 No.lu GSM hatt ıyla 16/4/2015-17/2/2016 tarihleri aras ında toplamda 8.018 kez ByLock sunucusuna eri şim sağland ığı tespit edilmi ştir. Tan ık H.G.nin dinlenilmesi için yaz ılan talimata ikmalen cevap verilmiştir. Tan ık H.G.nin duru şmada okunan beyan ının başvurucu ile ilgili k ısm ı şöyledir: "Ben san ığı Kayseri'de lisede okudu ğum dönemden tan ırım, Kayseri Mimar Sinan Anadolu Meslek Lisesinde okuyordum ve ailem Gemerek'te ya şadığından okulun yurdunda kal ıyordum, 2010 y ılında 3. S ınıfı bitirdim ve yaz ın Kayseri'de kal ıp çal ışmaya karar verdim, bunun için Kayseri'de kalacak bir yer ayarlamak amac ıyla okuldan bi r öğretmenimle görü ştüm, o da bana bir kaç gün içerisinde kalacak bir ev ayarlad ı, bu evde kalmaya ba şlad ım, ev cemaate ait bir evdi, ba şlarda bizimle yanl ış hat ırlam ıyorsam [F] kod [F] isimli şahıs ilgilendi, lise son s ınıfın sonlar ına doğru [F] kod [F] isimli şahıs beni dosyan ız san ığı olan Hamza kod Günay Kaya ile tan ıştırdı ve beni san ığa devretti, san ık beni ve emniyette isimlerini verdi ğim diğer kişileri askeri okul s ınavlar ına haz ırlad ı, ayn ı zamanda bize sohbetler verdi, sohbetlerde kitap okuyor ve bize Fetullah Gülen CD'lerini izletiyordu, YGS'ye girip askeri okula yetecek puan ı ald ıktan sonra san ık bize ağırlıklı olarak spor yapt ırdı, askeri okul mülakat s ınav ında ç ıkabilecek sorulara ili şkin biz i çal ıştırdı, prova şeklinde mülakatlar yapt ırdı, daha sonra ben s ınav ı kazand ım ve Balıkesir Astsubay MYO'ya ba şlad ım, burda iki sene e ğitim gördüm, bu süre içerisinde de sanık Günay Kaya 2-3 haftada bir Bal ıkesir'e gelerek benimle görü şüyordu, yine burada bir grubumuz vard ı bunlar ın isimlerini de emniyette vermi ştim, Bal ıkesir'de zaman ımız k ısıtlı olduğundan örgüte ait bir evde toplan ırdık, san ık Günay burada bize sohbet verirdi, sohbette ayn ı şekilde Fetullah Gülen kitaplar ı ve CD'leri olurdu, 2013 y ılında askeri okul u bitirip Kayseri'ye geldim, burada san ık Günay beni eve ça ğırdı, Ankara ilinde s ınır eğitim göreceğim dönem içerisinde benimle ilgilenecek olan şahıs ile beni tan ıştırdı, ben 15 günlük mehil sürem bittikten sonra Ankara'ya gittim, ancak Ankara'da ba şka kişilerle bir ev tuttu m ve san ığın benimle tan ıştırm ış olduğu kişi ile de görü şmedim, bunun üzerine san ık bir ka ç kez Ankara'ya gelerek benimle görü ştü, neden ba şka evde kald ığımı, onlarla birlikte hareke t etmediğimi sordu, bizim bu ayk ırı hareketlerimiz nedeniyle şefkat tokat ı yiyebilece ğimizi söyledi, Ankara'da e ğitim bittikten sonra kura çektik, 2014 y ılı temmuz ay ında Çanakkale'ye gittim, san ık Hamza kod Günay Kaya Çanakkale'ye gelerek benimle görü ştü, bu görü şmede kalacak yer, arkada ş orta ındaki durumlar gibi genel konulardan konu ştuk, hat ırlad ığım kadar ıyla bu tarihten sonra da san ık ile bir [daha] görüşmem olmad ı." 6. Yine ayn ı celsede ba şvurucu, avukat ı mazeret dilekçesi sundu ğu için müdafiinin de haz ır bulunaca ğı duruşmada savunma yapmak istedi ğini belirtmi ştir. 7.İkinci celsede tan ık B.T. duru şmada haz ır edilmiştir. Tan ığın beyan ının başvurucu ile ilgili k ısm ı şöyledir: "Şu an huzurda bulunan san ık Günay Kaya'y ı tan ırım, şöyle ki ben 2011-2013 y ıllar ı aras ında Bal ıkesir ilinde faaliyette bulunan Astsubay Meslek Yüksek Okulunda ö ğrencili k yap ıyordum, kendisi de bizimle ilgilenen ve abi tabir edilen şahıstır." 8. Yine ayn ı celsede ba şvurucu; al ınan savunmas ında ByLock kullanmad ığını, tan ıklar ın beyanlar ını kabul etmedi ğini ve örgüt üyesi olmad ığını savunmu ştur. 9. Yine ayn ı celsede iddia makam ı taraf ından esas hakk ında mütalaa sunulmu ştur. Mahkeme ba şvurucu ve müdafiinin süre talebinin kabulüne ve duru şmaya ara verilmesine, yeni oturumun 10/9/2019 tarihinde yap ılmas ına, tan ık H.G.nin beyan ında bahsi geçen ve F. kod ad ını kulland ığı bildirilen F. isimli (F.Ç.) ki şinin tan ık olarak dinlenilmesine kara r vermiştir. Başvuru Numaras ı: 2020/36504 Karar Tarihi : 11/7/2023 410. Üçüncü celsede tan ık H.G.nin beyan ında bahsi geçen ve F. kod ad ını kulland ığı bildirilen F. isimli (F.Ç.) ki şinin dinlenilmesi için celse aras ında yaz ılan talimata cevap verilmemi ştir. Mahkeme, talimat evrak ının dönüşünün beklenmesine karar vermi ştir. 11. Dördüncü celsede, tan ık F.Ç.nin dinlenilmesi için yaz ılan talimata ikmalen cevap verilmi ştir. An ılan tan ık istinabe yoluyla al ınan beyan ında; başvurucuyu tan ımad ığını, Günay isimli bir ki şiyi bildiğini ancak soy ad ını hat ırlamad ığını, bu kişinin ilahiyatt a okuduğunu en son 2012 y ılında gördü ğünü ifade etmi ştir. 12. Yine ayn ı celsede ba şvurucu, önceki savunmalar ını tekrar etmi ştir. Başvurucunun yeni müdafii dosyaya vekâletname sunmu ş, esasa ili şkin savunma haz ırlamak üzere süre talebinde bulunmu ştur. Mahkeme; süre talebinin kabulüne, duru şmaya ar a verilmesine ve yeni celsenin 22/10/2019 tarihinde yap ılmas ına karar vermi ştir. 13. Beşinci celsede Mahkeme, ba şvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan 8 y ıl 9 ay hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. Gerekçeli karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "[S]anığın amac ını benimsedi ği silahl ı terör örgütü FETÖ/PDY yap ılanmas ı içerisine dahil oldu ğu, örgüt ile organik ba ğ kurarak süreklilik gösteren faaliyetlerde bulundu ğu, örgütün askeriyeye s ızma amac ı doğrultusunda örgüt içerisinde mahrem imam olarak faaliyetlerde bulundu ğu, öğrencileri askeri okullara yönlendirdi ği ve askeri s ınavlara haz ırlad ığı, askeri s ınavlar ı kazanan şahıslar ı gerek askeri ö ğrencilik döneminde gerekse göreve atand ıktan sonra takip etti ği ve örgütsel talimatlar verdi ği, örgütün kriptol u haberleşme program ı ByLock'u kulland ığı anlaşılmakla sübut bulan çe şitlilik ve süreklili k gösteren yukar ıda ayr ıntılar ıyla izah edilip tart ışılan eylem ve faaliyetlerinin san ığın at ılı olan silahl ı örgüt üyeli ği suçunu olu şturacağı, zira silahl ı örgüte üye olman ın örgüte hakim olan hiyerar şik gücün emrine girmeyi ifade etti ği, san ığın silahl ı terör örgütü (FETÖ/PDY) üyeliği suçu [nu işlediği anlaşılm ıştır]." 14. Başvurucu; istinaf ve temyiz dilekçelerinde -di ğerlerinin yan ı s ıra- tan ık H.G.nin mahkeme huzurunda dinlenilmedi ğini, Ses ve Görüntü Bili şim Sistemi (SEGB İS) ile bağlant ı kurulmad ığını ve soru sorma hakk ının kulland ırılmad ığını belirtmiştir. Hüküm, kanun yolu denetiminden geçerek 28/9/2020 tarihinde kesinle şmiştir. Yarg ıtay onama karar ında "san ık ile ilgili dosyada mevcut di ğer delillerin at ılı suçun sübutu için yeterli olduğu görülmekle, san ığın ByLock kullan ıcısı olduğunu bildiren ayr ıntılı ByLock tespit v e değerlendirme tutana ğının dosyaya gelmesi beklenilmeden karar verilmesi sonuca etkili bulunmam ış" kabulüne yer verilmi ştir. 15. Başvurucu, nihai hükmü 12/11/2020 tarihinde ö ğrendikten sonra 24/11/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 16. Komisyon; adli yard ım talebinin kabulüne, hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ıyla bağlant ılı olarak tan ık sorgulama hakk ı d ışındaki şikâyetlerin kabul edilemez olduğuna, an ılan hakka ili şkin şikâyetlerin kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/36504 Karar Tarihi : 11/7/2023 5II. DEĞERLEND İRME 17. Başvurucu; gerekçeli kararda beyanlar ına yer verilen tan ık H.G.nin duru şmada dinlenilmesi için Mahkemenin herhangi bir giri şimde bulunmad ığını, kendisine tan ığa sor u sorma imkân ı tan ınmad ığını, bu suretle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 18. Bakanl ık görüşünde; tan ığın istinabe yoluyla al ınan beyan ının duruşmada okunduğu, başvurucunun bunlara kar şı iddia ve itirazlar ını dile getirdi ği ifade edilmi ştir. 19. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne ilişkin beyan ında genel olarak bireysel ba şvuru formundaki iddialar ını yinelemiştir. 20. Başvurucunun iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki tan ık sorgulama hakk ı yönünden incelenmi ştir. 21. Anayasa Mahkemesi, birçok karar ında tan ık kavram ını san ığa isnat edilen fiil hakk ında bilgi veren herhangi bir ki şi şeklinde özerk olarak yorumlam ış ve tan ık sorgulama hakk ı ile ilgili ilkeleri belirlemi ştir (Atila Oğuz Boyal ı, B. No: 2013/99, 20/3/2014; Selçu k Demir, B. No: 2014/9783, 22/1/2015; AZ. M., B. No: 2013/560, 16/4/2015; Baran Karada ğ, B. No: 2014/12906, 7/5/2015; Orhan Güleryüz, B. No: 2019/30221, 28/12/2021). Buna göre bir ceza yarg ılamas ında san ığın aleyhine olan tan ıklar ı sorgulama ve sorgulatma hakk ı vard ır. Hakk ında gerçekle ştirilen ceza yarg ılamas ı sürecinde san ığın tan ıklara soru yöneltebilmesi, onlarla yüzle şebilmesi ve tan ıklar ın beyanlar ının doğruluğunu s ınama imkân ına sahip olmas ı adil bir yarg ılaman ın yap ılabilmesi bak ımından gereklidir ( AZ. M. , 55). Di ğer yandan bir mahkûmiyet -tek veya belirleyici ölçüde- san ığın soruşturma veya yarg ılama aşamas ında sorgulama veya sorgulatma imkân ı bulamad ığı bir kimse taraf ından verilen ifadelere dayand ırılm ış ve dengeleyici güvenceler sa ğlayan bir usul öngörülmemi ş ise san ığın haklar ı Anayasa'n ın 36. maddesindeki güvencelerle ba ğdaşmayacak ölçüde k ısıtlanm ış olur ( Orhan Güleryüz , 35). 22. Anayasa Mahkemesi, tan ık sorgulama hakk ıyla ilgili olarak verdi ği kararlar ında somut bir yarg ılama öncesinde veya haricinde elde edilen tan ık beyanlar ının delil olarak kabulünün yarg ılaman ın adilliğine zarar verip vermedi ğini değerlendirmek için üç a şamal ı bir test uygulanmas ı gerektiğini ifade etmektedir. Buna göre ilk olarak tan ığın mahkemede haz ır edilmemesi geçerli bir nedenin mevcudiyetine dayanmal ıdır. İkinci olarak san ığın sorgulama veya sorgulatma imkân ı bulamad ığı tan ık taraf ından verilen beyan ın mahkûmiyetin dayand ığı tek veya belirleyici delil olup olmad ığının değerlendirilmesi gerekir. Sorgulama vey a sorgulatma imkân ı tan ınmayan tan ığın beyan ının tek veya belirleyici delil oldu ğunun tespit edilmesi durumunda ise üçüncü a şama olarak savunma taraf ının maruz kald ığı bu olumsuzlu ğun telafi edilmesi amac ıyla yeterli düzeyde kar şı dengeleyici güvenceler sa ğlayan bir usulün yürütülüp yürütülmedi ği ortaya konulmal ıdır (baz ı değişikliklerle birlikte bkz. Abdurrahim Balur , B. No: 2013/5467, 7/1/2016, 80; Onur Urbay , B. No: 2014/6222, 6/3/2019, 36, 40; Zekeriya Sevim, B. No: 2018/18989, 16/6/2021, 44, 51). Bu kapsamda hükme ula şılırken sorgulanmam ış tan ık beyan ını destekleyen ba şka doğrulay ıcı delillere dayan ılmas ı telafi edici güvencelerden biri olarak kabul edilebilir ( Orhan Güleryüz , 39). Mahkemenin yarg ı çevresi d ışındaki tan ıklar ın -san ığın da onlara soru sormas ına imkân sa ğlayacak ve sorulan sorulara verdikleri cevaplar hakk ında kişisel izlenim edinme Başvuru Numaras ı: 2020/36504 Karar Tarihi : 11/7/2023 6fırsat ı elde edecek şekilde- SEGB İS gibi vas ıtalarla dinlenmesi telafi edici bir güvence olabilir (baz ı değişikliklerle birlikte Uğur Özcan , B. No: 2021/12137, 26/7/2022, 40). Sorgulanmayan tan ığın beyan ının güvenilirli ğinin ve do ğruluğunun saptanmas ı amac ıyla savunma taraf ına sağlanabilecek bir di ğer telafi edici güvence ise san ığa olay ı kendi açısından anlatma ve delillerini sunma imkân ının tan ınmas ıdır (Orhan Güleryüz , 40). 23. Başvuru konusu olayda incelenmesi gereken ilk sorun, beyan ı delil olarak kabu l edilen tan ığın duruşmada dinlenmemesinin geçerli bir nedene dayan ıp dayanmad ığıdır. Somut olayda Mahkeme taraf ından tan ık H.G.nin huzurda dinlenilmesine ili şkin herhangi bir çaba gösterilmemi ştir. İlgili duru şma tutana ğı ve gerekçeli kararda da tan ığın duruşmada haz ır edilememesinin veya ayn ı anda görüntülü ve sesli ileti şim tekniğinin kullan ılmas ı suretiyle dinlenilmemesinin hangi geçerli nedene dayand ığına ilişkin bir aç ıklamaya yer verilmemi ştir. Ancak buna ili şkin geçerli bir nedenin ortaya konulmam ış olmas ı, tan ık sorgulama hakk ının ihlal edildi ğinin kabul edilmesi için yeterli de ğildir. İkinci olarak hükmün tek ba şına veya belirleyici ölçüde ba şvurucunun sorgulama veya sorgulatma imkân ına sahip olmad ığı bir tan ık taraf ından verilen ifadeye dayal ı olup olmad ığı ortaya çıkar ılmal ıdır. 24. Somut olayda Mahkeme; bilirki şi raporunda da belirtildi ği üzere başvurucuy a ait 530 ... 97 No.lu GSM hatt ından 16/4/2015-17/2/2016 tarihleri aras ında toplamda 8.018 kez ByLock sunucusuna eri şim sağlanmas ına ve tan ıklar ın beyanlar ına istinaden mahkûmiyet sonucuna ula şmıştır. Bu hüküm, Yarg ıtay taraf ından "tüm dosya kapsam ı gözetilerek di ğer delillerin at ılı suçun sübutu için yeterli oldu ğu görülmekle, san ığın ByLock kullan ıcısı olduğunu bildiren ayr ıntılı ByLock tespit ve de ğerlendirme tutana ğının dosyaya gelmesi beklenilmeden karar verilmesi sonuca etkili bulunmam ış" kabulü ile onanm ıştır. 25. Gerekçeli karar içeri ğinden Mahkemenin -tan ık H.G.nin beyan ı d ışında- başvurucunun örgüt içi gizli haberle şme program ı olan ByLock'u kulland ığına ilişkin bilirkişi raporu ve tan ık B.T.nin ikinci celsede duru şmada sundu ğu, 2011-2013 y ıllar ı aras ında Bal ıkesir ilinde faaliyette bulunan Astsubay Meslek Yüksek Okulunda ö ğrencilik yaparken kendisiyle ilgilenen ve abi tabir edilen şahıs olduğuna ilişkin beyan ı başta olmak üzere pek çok farkl ı delile dayand ığı anlaşılm ıştır. Bu kapsamda duru şmada sorgulanamayan tan ık H.G.nin beyan ının mahkûmiyet karar ına götüren tek veya belirleyici nitelikte delil oldu ğunun kabulü mümkün görünmemektedir. Ba şvurucunun sorgulama veya sorgulatma imkân ı bulmad ığı tan ığın beyan ının tek veya belirleyici delil olarak mahkûmiyette kullan ılmad ığının tespit edilmesi nedeniyle tan ık sorgulama hakk ıyla ilgili uygulanan testin üçüncü a şamas ıyla ilgili bir inceleme yap ılmam ıştır. 26. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. III. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Tan ık sorgulama hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2020/36504 Karar Tarihi : 11/7/2023 7B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 11/7/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.