TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR RIZA ŞAHİN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/12909) Karar Tarihi: 22/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/12909 Karar Tarihi : 22/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUNMuammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Ömer MENC İK Başvurucu : Rıza ŞAHİN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bulunan ba şvurucunun kurum içinde yapm ış olduğu bir protesto eylemi
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR RIZA ŞAHİN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/12909) Karar Tarihi: 22/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/12909 Karar Tarihi : 22/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUNMuammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Ömer MENC İK Başvurucu : Rıza ŞAHİN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bulunan ba şvurucunun kurum içinde yapm ış olduğu bir protesto eylemi nedeniyle disiplin cezas ıyla cezaland ırılmas ının ifade özgürlü ğünü ihlal etti ği iddias ına ilişkindir. Ba şvuruda ayr ıca infaz hâkimli ğince yap ılan inceleme s ıras ında, duru şmada haz ır bulunmay ı talep etmesine ra ğmen başvurucuya yaln ızca ses ve görüntü aktar ımı yoluyla duru şmaya kat ılma imkân ı verilmesinin duru şmada haz ır bulunma hakk ını ihlal ettiği iddia edilmi ştir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 30/6/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 8. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2016/12909 Karar Tarihi : 22/7/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 10. Başvurucu; ba şvuru tarihinde, terör örgütüne üye olma suçundan hükümlü olarak Bafra T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) bulunmaktad ır. 11. 25/4/2016 tarihinde ba şvurucunun da aralar ında oldu ğu terör suçlar ından hükümlü olan baz ı kişiler taraf ından Ceza İnfaz Kurumundaki oda ve bahçe kap ılar ına vurulmaya ba şlanm ıştır. Olayla ilgili tutulan tutana ğa göre DHKP-C terör örgütüyle bağlant ılı suçlardan hükümlü olan bu ki şiler, söz konusu eylemi "Yürüyüş" dergisinin kendilerine verilmemesi nedeniyle yapt ıklar ını ve ad ı geçen dergi kendilerine verilene kadar devam ettireceklerini ifade etmi ştir. Olay Tutana ğı'nda, eylemin 5-6 dakika boyunca devam ettiği ayr ıca vurgulanm ıştır. 12. Eylem sonras ında başvurucunun da aralar ında olduğu baz ı hükümlüler hakk ında bir disiplin soru şturmas ı başlatılm ıştır. Disiplin soru şturmas ını yürütmek üzere bir muhakkik görevlendirilmi ştir. Muhakkik, birçok Ceza İnfaz Kurumu personelinin olaya ili şkin beyan ını alm ış; haklar ında disiplin soru şturmas ı yap ılan kişilere olayla ilgili savunma yapmalar ı için bildirimde bulunmu ştur. Başvurucu 27/4/2016 tarihinde savunmas ını sözlü olarak vermek istediğini belirtmi ştir. 13. Muhakkik, ba şvurucunun savunmas ını sözlü olarak 27/4/2016 tarihinde alm ıştır. Başvurucu savunmas ında genel olarak Ceza İnfaz Kurumu idaresinin yasal olarak bas ımı yap ılan ve diğer ceza infaz kurumlar ında içeriye al ınan bir dergiyi kendilerine keyfî şekilde vermediğini, söz konusu keyfî uygulamadan vazgeçilmeyince direnme haklar ını kulland ıklar ını ifade etmi ştir. Bundan ba şka başvurucu, disiplin soru şturmas ına konu eylemi adı geçen dergi kendilerine verilene kadar devam ettireceklerini belirtmi ştir. 14. Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu Ba şkanl ığı (Disiplin Kurulu); disiplin soruşturmas ı sonucunda 28/4/2016 tarihinde, ba şvurucu hakk ında 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun'un 43. maddesinin (2) numaral ı fıkras ının (d) bendinde düzenlenen "kurumda korku, kayg ı veya panik yaratabilecek biçimde söz söylemek veya davran ışta bulunmak" eylemini gerçekle ştirdiği gerekçesiyle 2 ay ziyaretçi kabulünden yoksun b ırakma cezas ı verilmesine karar vermi ştir. 15. Disiplin Kurulunun ba şvurucu ve di ğer hükümlüler hakk ında yapt ığı değerlendirmenin ilgili k ısm ı şu şekildedir: "...Hükümlüler R ıza ŞAHİN, [H.B.Y.], [M.Ç.nin] yasal yollarla haklar ını arayacaklar ı yerde Ceza İnfaz Kurumunda kap ılara vurmak suretiyle ses ç ıkard ıklar ı ve diğer hükümlü ve tutuklular aras ında korku kayg ı paniğe neden olduklar ı, ayr ıca bahsi geçen yürüyü ş dergisi ile ilgili olarak E ğitim Kurulu Ba şkanl ığımız taraf ından karar verildi ği ve bu karara kar şı İnfaz Hakimli ğine itiraz yolu aç ık olduğu, hükümlülerin itirazlar ı üzerine söz konusu yürüyüş dergilerinin Bafra İnfaz Hakimli ği taraf ından değerlendirildi ği ve hükümlülerin itirazlar ını reddedildi ği, söz konusu dergilerin Mahkeme karar ına istinaden hükümlülere verilmedi ği dolay ısı ile Ceza İnfaz Kurumu idaresinin keyfiyetle davrand ığı iddialar ının somut bir delile ve dayana ğa dayanmad ığı, kanun tüzük ve yönetmelikler do ğrultusunda işlem yapan Ceza İnfaz Kurumumuz idaresini bu davran ışlar ı sergilemek suretiyle za n Başvuru Numaras ı: 2016/12909 Karar Tarihi : 22/7/2020 4alt ında b ırakmak ve kendilerinin yapm ış olduğu Ceza İnfaz Kurumu Kanun ve Kurallar ına ayk ırı davran ışlar ı için bir mazeret olarak göstermek istedikleri anla şıldığından, Hükümlüler R ıza ŞAHİN, [H.B.Y.], [M.Ç.nin] ...ayr ı ayr ı -2- (iki) ay ziyaretç i kabulünden yoksun b ırakma cezas ı ile cezaland ırılmalar ına ...karar verilmi ştir." 16. Disiplin Kurulunun karar ından bir gün sonra ba şvurucu, Amasya E Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna nakledilmi ştir. Başvurucu; nakledildi ği Amasya E Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda, Disiplin Kurulu karar ına karşı Bafra İnfaz Hâkimli ğine (Hâkimlik) şikâyet başvurusunda bulunmu ştur. Başvurucu, şikâyet başvurusunda Disiplin Kurulu karar ının keyfî ve hukuka ayk ırı bir nitelik ta şıdığını, Hâkimlik incelemesi a şamas ında avukat ıyla birlikte savunma yapmak istedi ğini ifade etmi ştir. 17. Hâkimlik, şikâyet üzerine bir tensip (duru şmaya haz ırlık) incelemesi yapm ıştır. Tensip incelemesi neticesinde şikâyetin 16/5/2001 tarihli ve 4675 say ılı İnfaz Hâkimli ği Kanunu'nun 6. maddesi gere ğince duru şma yap ıldıktan sonra de ğerlendirilmesine, başvurucunun savunmas ının al ınmas ına, kendisine delillerinin sorulmas ı için duru şmada haz ır edilmesine, ayr ıca savunmas ını avukat ile yap ıp yapmayaca ğının başvurucuda n sorulmas ına ve sorulduktan sonra düzenlenecek tutana ğın Hâkimli ğe gönderilmesine de karar verilmiştir. 18. Hâkimlik 9/5/2016 tarihinde, Tensip Tutana ğı'nda al ınan kararlara istinaden Amasya E Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna iki yaz ı yazm ıştır. İlk yaz ıda Hâkimlik, duruşma tarihi olan 20/5/2016 günü saat 11.05'te Ses ve Görüntü Bili şim Sistemi (SEGB İS) odas ında başvurucunun haz ır bulundurulmas ını talep etmi ştir. Hâkimlik ikinci yaz ıda ise başvurucuya Disiplin Kurulu karar ıyla ilgili savunmas ını avukat ı ile birlikte yap ıp yapmayaca ğının sorulmas ını ve bu hususta düzenlenecek tutana ğın kendisine gönderilmesini talep etmi ştir. 19. Hâkimlik taraf ından yaz ılan ikinci yaz ıya istinaden ba şvurucuya savunmas ını avukat ı ile yap ıp yapmayaca ğı sorulmu ştur. Başvurucu; ifadesinde savunmas ını avukat ı arac ılığıyla ve Hâkimlik huzurunda yapmak istedi ğini, SEGB İS ile duru şmaya kat ılmak istemediğini belirtmi ştir. 20. 20/5/2016 tarihli duru şmada SEGB İS odas ında haz ır bulundurulmak istenen başvurucu, SEGB İS ile ifade vermek istemedi ğini ve hâkim huzuruna ç ıkmak istedi ğini belirtmiş; SEGBİS duruşmas ına kat ılmam ıştır. Bu durum üzerine Hâkimlik, ba şvurucunun savunmas ını almam ış ve 25/5/2016 tarihli karar ı ile şikâyet ba şvurusunu reddetmi ştir. Hâkimlik karar ında, öncelikle SEGB İS ile savunma al ınmas ına ilişkin bir aç ıklama yap ılm ış; daha sonra ise şikâyetin esas ı değerlendirilmi ştir. 21. Hâkimlik SEGB İS'e ilişkin değerlendirmede öncelikle ilgili mevzuata (bkz. 28-30) yer vermi ş; daha sonra ba şvurucunun ve di ğer şikâyetçilerin ba şka bir ildeki ceza infaz kurumunda bulunmalar ı nedeniyle savunmalar ını SEGBİS arac ılığıyla almak istedi ğini ancak ba şvurucu ve di ğer şikâyetçilerin SEGB İS yoluyla savunma vermediklerini ifade etmiştir. Hâkimlik ayr ıca 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 196. maddesinin (4) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurucunun savunmas ının SEGBİS yoluyla alınabilmesinin mümkün oldu ğunu, yarg ılaman ın en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçland ırılabilmesi için SEGB İS kullan ımının gerektiğini belirtmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/12909 Karar Tarihi : 22/7/2020 522. Öte yandan Hâkimlik 4675 say ılı Kanun'da şikâyetçilerin savunmalar ının mahkemenin duru şma salonunda al ınmas ı şeklinde bir yasal zorunluluk olmad ığı sonucuna da varm ıştır. Söz konusu aç ıklamalar sonras ında Hâkimlik, savunma imkân ı kendisine tan ınmas ına rağmen başvurucunun savunmada bulunmad ığını ve somut yarg ılamada savunma hakk ının k ısıtlanmad ığını kabul etmi ştir. 23. Hâkimlik, şikâyetin esas ına yönelik ayr ıntılı aç ıklamalarda bulunmuştur. Hâkimlik öncelikle 5275 say ılı Kanun kapsam ındaki bir disiplin suçunun olu şabilmesi ve cezas ının uygulanabilmesi için sadece her bir disiplin suçu yönünden belirlenen özel hükümdeki şartlar ın gerçekle şmesinin yeterli olmad ığını, ayr ıca 37. maddedeki şartlar ın da gerçekleşmesi gerekti ğini ifade etmi ştir. Bundan ba şka Hâkimlik; mahpuslar ın -ceza infaz kurumlar ının niteliği gereği- ceza infaz kurumlar ında diledikleri şekilde eylem yapma özgürlüğünün bulunmad ığını, ceza infaz kurumunun güvenli ğinin ve düzeninin korunmas ına yönelik kabul edilebilir gerekliliklerin olmas ı durumunda mahpuslar ın sahip oldu ğu haklara sınırlama getirilebilece ğini belirtmi ştir. 24. Hâkimlik, genel aç ıklamalar sonras ında somut olay ı değerlendirerek, başvurucunun da aralar ında oldu ğu hükümlülerin bir derginin kendilerine verilmemesi nedeniyle oda ve bahçe kap ılar ına vurmalar ının meşru görülemeyece ğini ifade etmi ştir. Oda ve bahçe kap ılar ına vurmak suretiyle yap ılan protesto eyleminin iyi niyetli bir davran ış olmad ığını belirten Hâkimlik; bu eylemin ayn ı zamanda ceza infaz kurumunda kalan di ğer hükümlü ve tutuklular ı rahats ız edici bir nitelik ta şıdığını, ceza infaz kurumunda korku ve kayg ıya neden olabilece ğini kabul etmi ştir. Son olarak; disiplin cezas ına konu eylemi n işlendiğinin sabit oldu ğu, Disiplin Kurulunun eylemi do ğru olarak nitelendirdi ği ve Disiplin Kurulu karar ının hukuka uygun oldu ğu sonucuna varm ıştır. 25. Başvurucu 2/6/2016 tarihli dilekçesi ile İnfaz Hâkimli ği karar ına itiraz etmi ştir. Başvurucu; dilekçesinde öncelikle duru şma salonunda bizzat haz ır bulunarak ifade vermek istediği hâlde SEGB İS ile duru şmaya kat ılmaya zorland ığını, SEGBİS üzerinden savunmada bulunmamas ı üzerine savunmas ı al ınmadan karar verildi ğini belirtmi ştir. Daha sonra genel olarak İnfaz Hâkimli ği karar ının hukuka ayk ırı olduğunu ileri sürmü ştür. 26. Bafra A ğır Ceza Mahkemesi 8/6/2016 tarihli karar ıyla itiraz ı reddetmi ştir. Başvurucu, mahkeme karar ını 14/6/2016 tarihinde ö ğrendiğini belirtmi ş; 30/6/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 27. Başvurucunun di ğer baz ı hükümlü ya da tutuklularla birlikte 29/3/2016 ile 28/4/2016 tarihleri aras ında on alt ı kez ayn ı eylemi gerçekle ştirdiği gerekçesiyle hakk ında disiplin cezas ı uyguland ığı Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden yap ılan inceleme neticesinde tespit edilmi ştir. Disiplin cezas ı kararlar ı incelendi ğinde başvurucunun savunmalar ında eylemleri yapt ığını kabul etti ği görülmektedir. Ancak ba şvurucu, savunmalar ında genel olarak eylemlerinin yasal bir nitelik ta şıdığını ileri sürmektedir. IV.İLGİLİ HUKUK 28. 5275 say ılı Kanun un 37. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Hükümlü hakk ında kurumda, düzenli bir ya şam ın sürdürülmesi, güvenli ğin v e disiplinin sa ğlanmas ı bak ımından kanun, tüzük, yönetmelikler ile idarenin uyulmas ını Başvuru Numaras ı: 2016/12909 Karar Tarihi : 22/7/2020 6emrettiği veya gerekli k ıldığı davran ış ve tutumlar ı, kusurlu olarak ihlâl etti ğinde, eylemini n niteliği ile ağırlık derecesine göre Kanunda belirtilen disiplin cezalar ı uygulan ır." 29. 5275 say ılı Kanun un 43. maddesinin (2) numaral ı fıkras ının (d) bendinde düzenlenen ve "Ziyaretçi kabulünden yoksun b ırakma" cezas ını gerektiren eylem şudur: "... d) Kurumda korku, kayg ı veya panik yaratabilecek biçimde söz söylemek vey a davran ışta bulunmak. ..." 30. Adil yarg ılanma hakk ı bağlam ında duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddia yönünden ilgili ulusal ve uluslararas ı hukuk için bkz. Emrah Yayla [GK], B. No: 2017/38732, 6/2/2020, 28-42. V.İNCELEME VE GEREKÇE 31. Mahkemenin 22/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A.İfade Özgürlü ğünün İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 32. Başvurucu; istedikleri dergiyi Ceza İnfaz Kurumu idaresinin keyfî olarak vermemesini protesto etmek amac ıyla oda ve bahçe kap ılar ına vurarak yap ılan bir protesto eylemine kat ıldığını, söz konusu eylem sonras ında kendisi ve arkada şlar ı hakk ında disiplin soruşturmas ı başlatılıp ceza verildi ğini belirtmi ştir. Bundan ba şka başvurucu; bahis konus u eylemle hukuka ayk ırı nitelikteki bir uygulaman ın protesto edildi ğini, disiplin cezas ının kanuni dayana ğının bulunmad ığını ileri sürerek ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğini savunmuştur. 33. Bakanl ık görüşünde, başvurucunun di ğer iki hükümlü ile birlikte bulunduklar ı odan ın kap ılar ına ve mazgallar ına vurmalar ı nedeniyle cezaland ırıldıklar ı ifade edilmi ştir. Bakanl ık; söz konusu eylemin bir ifade biçimi oldu ğunu, eylem nedeniyle ba şvurucu hakk ında disiplin cezas ı uygulanmas ının ifade özgürlü ğüne müdahale te şkil ettiğini belirtmiştir. Disiplin cezas ının ifade özgürlü ğüne bir müdahale oldu ğunu belirten Bakanl ık, anılan müdahalenin kanuni dayana ğının ve meşru amac ının bulundu ğunu ifade ettikten sonra müdahalenin orant ılılığı ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olup olmad ığı hususunda aç ıklamalarda bulunmu ştur. 34. Bakanl ığa göre disiplin yapt ırımına konu olay, terör örgütlerine ba ğlılığı canl ı tutmaya katk ıda bulunacak toplu bir eylem niteli ğindedir. Bakanl ık, bu nitelikteki bir eyleme karşı Ceza İnfaz Kurumu idaresinin verdi ği ağır bir nitelik ta şımayan disiplin cezas ının düzenin ve güvenli ğin bozulmas ını engellemeyi amaçlad ığını belirttikten sonra disiplin cezas ının demokratik toplum düzeni bak ımından al ınmas ı gereken tedbirler kapsam ında kald ığını ifade etmi ştir. Öte yandan Bakanl ık, verilen disiplin cezas ının başvurucunun Ceza İnfaz Kurumu içinde düzenlenecek etkinliklere kat ılımını ve diğer haberle şme araçlar ını Başvuru Numaras ı: 2016/12909 Karar Tarihi : 22/7/2020 7kullan ımını engellememesi nedeniyle ölçüsüz olmad ığını savunmu ştur. Sonuç olarak Bakanl ığa göre somut olayda, verilen disiplin cezas ı ifade özgürlü ğünü ihlal etmemi ştir. 2. Değerlendirme 35. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, bir derginin Ceza İnfaz Kurumuna alınmamas ını protesto etmek amac ıyla disiplin cezas ına konu eylemi gerçekle ştirmiş ve söz konusu eylemi bir dü şünce aç ıklama yöntemi olarak kullanm ıştır. Bu kapsamda başvurucunun bu ba şlık alt ındaki şikâyetleri ifade özgürlü ğü bağlam ında incelenecektir. 36.İfade özgürlü ğü; kişinin haber ve bilgilere, ba şkalar ının fikirlerine serbestçe ulaşabilmesi, dü şünce ve kanaatlerinden dolay ı kınanmamas ı ve bunlar ı tek başına veya başkalar ıyla birlikte çe şitli yollarla serbestçe ifade edebilmesi, anlatabilmesi, savunabilmesi, başkalar ına aktarabilmesi ve yayabilmesi anlam ına gelir. Bu itibarla dü şünceyi aç ıklama ve yayma özgürlü ğü demokrasinin i şleyişi için yaşamsal önemdedir ( Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, 33-35; Mehmet Ali Ayd ın [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, 42, 43; Tansel Çöla şan, B. No: 2014/6128, 7/7/2015, 35-38). 37. Hükümlü ve tutuklular, Anayasa ve Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ni n (Sözleşme) ortak alan ı kapsam ında kalan temel hak ve hürriyetlerin tamam ına kural olara k sahiptir ( Mehmet Re şit Arslan ve di ğerleri, B. No: 2013/583, 10/12/2014, 65). Bu ba ğlamda hükümlü ve tutuklular ın ifade özgürlü ğü de Anayasa ve Sözle şme kapsam ında koruma altındad ır (Murat Karayel (5), B. No: 2013/6223, 7/1/2016, 27). 38. Öte yandan ifade özgürlü ğü mutlak bir hak de ğildir ve Anayasa'n ın 26. maddesinin ikinci maddesinde öngörülen sebeplerle s ınırlanabilir. Bu ba ğlamda ceza infaz kurumunda bulunman ın kaç ınılmaz sonucu olarak suçun önlenmesi ve disiplinin sa ğlanmas ı gibi kurumda güvenli ğin ve düzenin korunmas ına yönelik olarak kabul edilebili r gerekliliklerin olmas ı durumunda mahpuslar ın sahip oldu ğu haklara s ınırlama getirilebilecektir ( Murat Karayel (5), 29; Abdulhamit Babat (3), B. No: 2015/3370, 9/1/2020, 29). 39.İnfaz hukukuna ili şkin disiplin suç ve cezalar ı 5275 say ılı Kanun un Sekizinci Bölüm'ünde düzenlenmi ş; bu çerçevede uygulanacak disiplin suç ve cezalar ının amac ı, mahiyeti, kapsam ı, s ınırlar ı ve uygulanma ko şullar ı 5275 say ılı Kanun un 37. maddesinde açıklığa kavuşturulmuştur. Kanun daki disiplin suç ve cezalar ı yönünden genel hüküm niteliğindeki bu madde uyar ınca bu Kanun kapsam ındaki bir disiplin suçunun olu şabilmesi ve cezas ının uygulanabilmesi için sadece her bir disiplin suçu yönünden belirlenen özel hükümdeki şartlar ın gerçekle şmesi yeterli olmay ıp ayr ıca 37. maddedeki şartlar ın da gerçekleşmesi gerekmektedir. 5275 say ılı Kanun un 37. maddesine göre ceza infaz kurumunda düzenli bir ya şam ın sürdürülmesi, güvenli ğin ve disiplinin sa ğlanmas ı bak ımından kanun, tüzük, yönetmelikler ile idarenin uyulmas ını emrettiği veya gerekli k ıldığı davran ış ve tutumlar ı kusurlu olarak ihlal etti ğinde eyleminin niteli ği ile ağırlık derecesine göre hükümlü hakk ında Kanun da belirtilen disiplin cezalar ı uygulanacakt ır (AYM, E.2013/6, K.2013/111, 10/10/2013; Abdulhamit Babat (3), 30). 40. Somut olayda oda ve bahçe kap ılar ına vurmas ı nedeniyle ba şvurucu hakk ında disiplin cezas ı uygulanm ıştır. Başvuru konusu olayda ba şvurucunun disiplin cezas ına konu Başvuru Numaras ı: 2016/12909 Karar Tarihi : 22/7/2020 8eylemi, Ceza İnfaz Kurumu idaresinin bir dergiyi Ceza İnfaz Kurumuna almamas ını protesto etmek amac ıyla gerçekle ştirdiği anlaşılmaktad ır. 41. Olay Tutana ğı'ndan anla şıldığına göre olay günü protesto gösterisi 5-6 dakika boyunca devam etmi ştir. Bundan ba şka söz konusu eyleme kat ılan her üç ki şinin de terö r örgütüne üye olma suçundan hükümlü oldu ğu anlaşılmaktad ır. Son olarak UYAP kay ıtlar ında, disiplin cezas ına konu eylemlerle ayn ı nitelikteki birden fazla eylemin sürekli bir şekilde başvurucu ve di ğer baz ı hükümlüler taraf ından yap ılmas ı nedeniyle ba şvurucu ve diğer baz ı hükümlüler hakk ında disiplin cezalar ı verildiği anlaşılm ıştır. 42. Anayasa Mahkemesi 5275 say ılı Kanun un 37. maddesi de dikkate al ındığında ceza infaz kurumunda örne ğin yaln ızca slogan at ılmas ının ayn ı Kanun'un 42. maddesinde öngörülen disiplin suçunu olu şturabilmesi için yeterli olmay ıp bu eylemin ceza infaz kurumundaki güvenli ği veya disiplini bozacak ya da düzenli ya şam ın sürdürülmesini önleyecek şekilde gerçekle ştirilmesi gerekti ğini kabul etmi ştir (AYM, E.2013/6, K.2013/111, 10/10/2013; Murat Karayel (5), 43, 44; Cihat Özdemir , B. No: 2015/214, 9/5/2018, 22). Bununla birlikte ceza infaz kurumlar ında düzenin ve güvenli ğin sağlanmas ı için özellikle terör örgütlerine ba ğlılığı canl ı tutmaya katk ıda bulunabilecek toplu eylemlere kar şı daha hassas olunmas ı gerektiği hususunda herhangi bir tereddüt bulunmad ığı da ifade edilmi ştir (Murat Karayel (5), 46; Cihat Özdemir, 22; Abdulhamit Babat (3), 31). Dolay ısıyla somut olayda ba şvurucunun gerçekle ştirdiği eylemin kurumdaki güvenli ği veya disiplini bozacak ya da düzenli ya şam ın sürdürülmesini önleyecek nitelikte kabul edilmesinin mümkün olup olmad ığı incelenmelidir. 43. Başvurucu ve di ğer iki arkada şının 5-6 dakika süreyle ve bir derginin kendilerine verilmemesini protesto etmek amac ıyla oda ve bahçe kap ılar ına vurmalar ı Ceza İnfaz Kurumundaki güvenli ği veya disiplini bozabilecek ya da düzenli ya şam ın sürdürülmesini önleyebilecek nitelikte bir davran ıştır. Bunun yan ında eyleme kat ılan her üç hükümlünün de terör suçundan hükümlü oldu ğu ve ayn ı eylemi s ık s ık tekrarlad ığı tespit edilmiştir. Bu aç ıklamalar ve somut olay birlikte de ğerlendirildi ğinde yap ılan eylemin ayn ı zamanda ceza infaz kurumlar ında düzenin ve güvenli ğin sağlanmas ı noktas ında özellikle terör örgütlerine ba ğlılığı canl ı tutmaya yönelik toplu ve sistematik bir eylem niteli ğinde olduğu da unutulmamal ıdır (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Murat Karayel (5), 46; Cihat Özdemir, 24; Şükrü Y ıldız, B. No: 2015/18720, 9/5/2018, 27). 44. Mahkemelerce verilmi ş hürriyeti ba ğlay ıcı cezalar ın infaz edildi ği yerler ola n ceza infaz kurumlar ı sıkı güvenlik ko şullar ına tabi olan, düzenli bir ya şam ın sürdürülmesinin, güvenliğin ve disiplinin sa ğlanmas ının son derece önem ta şıdığı yerlerdir. Ba şvurucu, Ceza İnfaz Kurumundaki uygulaman ın hukuka ayk ırı olduğuna ilişkin idari veya -Cumhuriyet başsavc ılığı başta olmak üzere- yarg ısal mercilere ba şvurduğunu ancak bir sonuç alamamas ı nedeniyle tepkisini oda ve bahçe kap ılar ına vurmak suretiyle gösterme yoluna gitti ğini veya somut olay ın koşullar ında tepkisini derhâl göstermekte hakl ı olduğunu Anayasa Mahkemesi önünde ispat edebilmi ş değildir. 45. Dolay ısıyla başvurucunun ceza infaz kurumunda bulunman ın gerektirdi ği sorumlulu ğa uygun davranmamas ı nedeniyle verilen cezan ın zorunlu bir ihtiyac ı karşılad ığı, başvurulan yöntemden beklenen fayda ile ceza infaz kurumundaki disiplinin sa ğlanmas ı aras ındaki dengenin sa ğland ığı sonucuna ula şılm ıştır. Öte yandan Ceza İnfaz Kurumu idaresinin takdir pay ı ile birlikte de ğerlendirildi ğinde başvurucuya eylemi nedeniyle 5275 Başvuru Numaras ı: 2016/12909 Karar Tarihi : 22/7/2020 9say ılı Kanun'un 43. maddesi uyar ınca verilen iki ay ziyaretçi kabulünden yoksun b ırakma disiplin cezas ının orant ılı olduğu da değerlendirilmi ştir. 46. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında aç ıkça dayanaktan yoksun ba şvurular ın Anayasa Mahkemesince kabul edilemezli ğine karar verilebilece ği belirtilmiştir. Bu ba ğlamda ba şvurucunun ihlal iddialar ını kan ıtlayamad ığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmad ığı veya müdahalenin me şru olduğu aç ık olan ba şvurular ile karmaşık veya zorlama şikâyetlerden ibaret ba şvurular aç ıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir ( Hikmet Balabano ğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013, 24). 47. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine dair başvurusunun bu k ısm ının bir ihlalin bulunmad ığı aç ık olduğundan açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Duru şmada Haz ır Bulunma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 48. Başvurucu; hakk ında Disiplin Kurulunca verilen bir disiplin cezas ına karşı İnfaz Hâkimliğine şikâyette bulundu ğunu, şikâyet incelemesi s ıras ında duruşma salonunda bizzat haz ır bulunarak savunma yapmak istedi ği hâlde Amasya'da bulunmas ı gerekçe gösterilerek SEGBİS ile duru şmaya kat ılmaya zorland ığını, bu şekilde savunma vermemesi üzerine savunmas ı al ınmadan karar verildi ğini belirtmi ştir. Başvurucu ayr ıca yap ılan uygulama nedeniyle savunman ın yüz yüzeli ği ilkesine ayk ırı davran ıldığını, etkin ve sa ğlıklı savunma yapmas ına imkân tan ınmad ığını ifade ederek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 49. Bakanl ık görüşünde; yap ılan baz ı genel aç ıklamalar sonras ında ilk olarak başvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan hükümlü oldu ğu, SEGB İS arac ılığıyla yap ılacak duru şma ile kamu düzeninin ve ba şvurucunun ya şam ının korunmas ının amaçland ığı, ayn ı zamanda nakil s ıras ında gerçekle şebilecek bir firar olay ının önüne geçildiği belirtilmi ştir. İkinci olarak kendisini dezavantajl ı duruma dü şürmeden ba şvurucuya SEGBİS ile bizzat Hâkimlik huzurunda savunmada bulunmas ı için imkân tan ındığı ve itirazlar ını mahkeme önünde etkili bir şekilde ileri sürebilmesi için gerekli olan tüm bilgilere ulaşma olana ğı verildiği ifade edilmi ştir. Üçüncü olarak yarg ılama faaliyetinin bütünü gözönüne al ındığında başvurucuya savunmas ını haz ırlamas ı ve itirazlar ını mahkeme önünde etkili bir şekilde ileri sürebilmesi için gerekli olanaklar ın sağland ığı ancak ba şvurucunun herhangi bir gerekçe sunmaks ızın savunma hakk ından feragat etti ği ileri sürülmü ştür. 50. Bakanl ık ayr ıca başvurucunun savunma hakk ından feragat etmesinin geçerliliğinin sorgulanmas ına neden olacak herhangi bir sebebin bulunmad ığını belirttikten sonra SEGB İS yoluyla ba şvurucunun savunmas ının al ınmak istenmesinin yüz yüzelik ve doğrudanl ık ilkeleri ile adil yarg ılanma hakk ının görünümleri olan silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerine ayk ırılık teşkil etmedi ğini ifade etmi ştir. Son olarak Bakanl ığa göre Hâkimlik de SEGB İS'in hukukili ğini ayr ıntılı bir şekilde değerlendirmi ş ve başvurucu yönünden bunun bir hak kayb ına yol açmayaca ğı sonucuna varm ıştır. Tüm bu aç ıklamalar sonras ında Bakanl ık; adil yarg ılanma hakk ının gerektirdi ği bütün güvenceler sa ğlanarak Başvuru Numaras ı: 2016/12909 Karar Tarihi : 22/7/2020 10kendisine itirazlar ını sunma imkân ı tan ınmas ına rağmen başvurucunun bu hakk ından kendi isteği ile feragat etti ğini, dolay ısıyla somut olayda adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ının aç ıkça dayanaktan yoksun oldu ğunu ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 51. Anayasa'n ın Hak arama hürriyeti kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 52. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, 16). Ba şvurucunun iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ı yönünden incelenmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 53. Anayasa Mahkemesi daha önce vermi ş olduğu birçok kararda, adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar ın ve bir suç isnad ının esas ının karara ba ğlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğunu belirterek hakk ın kapsam ının bu konularla s ınırland ırıldığını kabul etmi ştir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 23; Nihat Akbulak [GK], B. No: 2015/10131, 7/6/2018, 35; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 44). Öte yandan Anayasa Mahkemesi; ceza infaz kurumunda bulunan tutuklu ya da hükümlüler hakk ında uygulanan disiplin cezalar ının infaz ının kişiler üzerinde yarataca ğı etkiyi de ğerlendirmek suretiyle baz ı disiplin cezalar ının kişisel hak ve bu ba ğlamda medeni hak niteli ğinde oldu ğunu, söz konusu disiplin cezalar ına karşı yap ılan şikâyetlerin infaz hâkimli ği taraf ından incelenmesinin de medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ık kapsam ında kald ığını ifade etmi ştir (örnek olarak bkz. Giyasettin Ayd ın, B. No: 2013/1852, 25/3/2015, 37; Cihan Ye şil, B. No: 2013/8635, 6/5/2015, 35; Metin Yamalak (2), B. No: 2013/9450, 13/4/2016, 59). 54. Somut olayda ba şvurucu, ald ığı disiplin cezas ının infaz ından dolay ı ziyaretçi kabulünden yoksun b ırak ılacağından an ılan içtihatlardan hareketle söz konusu cezan ın da medeni hak niteli ğinde oldu ğu kabul edilmelidir. Dolay ısıyla hakk ında uygulanan disiplin cezas ı nedeniyle ba şvurucunun yapt ığı şikâyetin infaz hâkimli ği taraf ından incelenmesini n medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ık kapsam ında kald ığının ve somut olayda Anayasa n ın 36. maddesinin uygulanmas ının mümkün oldu ğunun kabul edilmesi gerekir. 55. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığından ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de görülmedi ğinden adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin başvurunun bu kısm ının kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Hakk ın Kapsam ı ve Müdahalenin Varl ığı 56. Anayasa'n ın 36. maddesi uyar ınca herkes iddiada bulunma, savunma ve adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. Anayasa'n ın an ılan maddesinde adil yarg ılanma hakk ından ayr ı Başvuru Numaras ı: 2016/12909 Karar Tarihi : 22/7/2020 11olarak iddia ve savunma hakk ına birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalar ını mahkeme önünde dile getirme f ırsat ı tan ınmas ı gerektiği anlam ını da içermektedir ( Mehmet Fidan, B. No: 2014/14673, 20/9/2017, 37). 57. Anayasa'n ın 36. maddesine " ...ile adil yarg ılanma " ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına alınan adil yarg ılama hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi, Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ındaki hakkaniyete uygun yarg ılama kavram ından hareket ederek adil yarg ılama hakk ının gereklerini saptam ıştır. Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı kapsam ında adil yarg ılanma hakk ının gereklerinden birinin de duru şmada haz ır bulunma hakk ı olduğunu birçok karar ında vurgulam ıştır. Dolay ısıyla Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının duruşmada haz ır bulunma hakk ını da kapsad ığının kabul edilmesi gerekir ( Emrah Yayla, 59; Şehrivan Çoban [GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020, 73). 58. Taraflar ın duruşmada haz ır bulunma hakk ı hem savunma hakk ının etkin bir şekilde kullan ılmas ını sağlamakta hem de silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerine işlerlik kazand ırmaktad ır. An ılan hak, sadece duru şmada haz ır bulunmay ı değil duruşma sürecini dinlemeyi, takip etmeyi, iddia/savunmalar ı destekleyecek şeyleri ileri sürmeyi de içerir. Dolay ısıyla duru şmada haz ır bulunma hakk ının taraflar ın yarg ılamaya etkili kat ılmalar ı ile doğrudan ilişkisi vard ır. Medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ıklar da dâhil olmak üzere taraflar ın duruşmada haz ır bulunmas ının sağlanmas ı çelişmeyi gerçekleştirmektedir. Böylelikle taraflar gösterdikleri kan ıtlardan ve sunduklar ı görüşlerden bilgi sahibi olmakta ve bunlarla ilgili görü şlerini bildirebilme imkân ını elde etmektedir (Emrah Yayla, 60; suç isnad ı alt ındaki kişiler yönünden benzer bir de ğerlendirme için bkz. Şehrivan Çoban , 77). 59. Diğer taraftan medeni hak ve yükümlüklere ili şkin uyuşmazl ıklar aç ısından taraflar ın duruşmada haz ır bulunmas ı, onlar ın iddia ve savunma imkânlar ını doğrudan kullanmalar ına ve uyu şmazl ıkla ilgili olan taleplerini huzurda aç ıklamalar ına olanak tan ımaktad ır. Taraflar duru şmada bizzat haz ır bulunmak suretiyle teknik ve fiziksel engelle r bulunmaks ızın delillerini ileri sürebilmekte ve di ğer tarafça gösterilen delillere itiraz etmek ve davas ını bizzat savunmak suretiyle karar ı etkileme imkân ını elde etmektedir ( Emrah Yayla, 61). 60. Somut olayda ba şvurucunun SEGB İS arac ılığı ile duru şmaya kat ılımının sağlanmaya çal ışılmas ı nedeniyle ba şvurucunun duru şmada haz ır bulunma hakk ına yönelik bir müdahalenin oldu ğu görülmektedir. ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 61. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan duruşmada haz ır bulunma hakk ı mutlak olmay ıp s ınırlamalara konu olabilir. Ancak yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı müddetçe Anayasa n ın 36. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. 62. Anayasa'n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/12909 Karar Tarihi : 22/7/2020 12 Temel hak ve hürriyetler, ... yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ... ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. 63. Bu sebeple müdahalenin somut ba şvuruya ili şkin olarak Anayasa n ın 13. maddesinde düzenlenmi ş olan, kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma, ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. (1) Kanunilik 64. Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunmakta olan ba şvurucunun İnfaz Hâkimliğince aç ılan duruşmada bizzat haz ır bulunma talebinin reddedilmesi 4675 say ılı Kanun'un 6. maddesinin yollamas ıyla 5271 say ılı Kanun'un 196. maddesinin (4) numaral ı fıkras ına dayanmaktad ır. Dolay ısıyla an ılan müdahalenin kanunilik ölçütünü kar şılad ığı sonucuna var ılm ıştır. (2) Meşru Amaç 65. Anayasa'n ın 141. maddesinde yarg ıya davalar ın en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçland ırılmas ı görevi de verilmi ştir. Bu görevin a ğır iş yükü alt ında yerine getirilmesi zorla ştıkça uyu şmazl ıklar ın çözümü için alternatif yöntemlerin ya şama geçirilmesi yarg ıya ilişkin anayasal kurallar ın etkililiğinin sağlanmas ı bak ımından gerekli görülebilir (AYM, E.2013/85, K.2013/95, 22/9/2010). Dolay ısıyla tutuklu veya hükümlülerin ceza infaz kurumundan duru şma salonuna transferleri nedeniyle olu şan gecikmeleri n azalt ılmas ı ve yarg ılamalar ın h ızland ırılmas ı sebebiyle duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin usul ekonomisinin gerçekle ştirilmesine yönelik me şru bir amaca dayand ığı sonucuna ula şılm ıştır (benzer bir de ğerlendirme için bkz. Emrah Yayla, 67). iii. Ölçülülük(1) Genel İlkeler 66. Anayasa'n ın 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden olu şmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin amac ı gerçekleştirmeye elveri şli olmas ını, gereklilik amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula ş ılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; Mehmet Akdo ğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38; Şehrivan Çoban , 89). 67. Buna göre duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin Anayasa'y a uygun olabilmesi için amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ının yan ında gerekli olmas ı da gerekir. Gereklilik yukar ıda da ifade edildi ği üzere hakka müdahale te şkil eden birden fazla araç aras ından hakk ı en az zedeleyen arac ın seçilmesini ifade etmektedir. Bununla birlikte hakka müdahale olu şturacak arac ın seçiminde kamu otoritelerinin belli ölçüde takdir pay ının bulunduğu da kabul edilmelidir (gereklilik kavram ına ilişkin baz ı aç ıklamalar için bkz. Emrah Yayla, 69; Şehrivan Çoban , 90). Başvuru Numaras ı: 2016/12909 Karar Tarihi : 22/7/2020 1368. Duru şmada haz ır bulunma as ıldır ve bu hak istisnai olarak s ınırland ırılabilir. Duruşmada haz ır bulunma hakk ı, ceza hukukunun çekirde ğini oluşturan konularda daha kat ı bir biçimde uygulan ırken an ılan kategorilere girmeyen medeni hak ve yükümlüklere ili şkin uyuşmazl ıklarda daha esnek şekilde uygulanabilir. Bu durumda bile gerçekle ştirilen işlemin niteliği ile davan ın özelliklerinden ötürü ilgili taraf ın duruşma salonunda fiziksel olarak yer almas ı gerekebilir ( Emrah Yayla, 70; suç isnad ı alt ındaki kişiler yönünden benzer bir değerlendirme için bkz. Şehrivan Çoban , 91). 69. Dolay ısıyla ölçülülük ilkesi aç ısından -duru şmada haz ır bulunma ilgili usul hukuku kurallar ına göre zorunlu olsun ya da olmas ın- başvurucular ın kişisel özellikleri ve davran ışlar ı gibi duru şmada haz ır bulunmay ı zorunlu k ılan olgular ın bulunup bulunmad ığı, yarg ılaman ın niteliği, şekli ve teknik nitelikte bir incelemeden ibaret olup olmad ığı hususlar ı değerlendirilmelidir. Özellikle geleneksel ceza hukuku kategorilerine dâhil olmayan vey a medeni hak ve yükümlüklere ili şkin uyuşmazl ıklarda delil ve ifadelerin sözlü olarak sunulmas ını veya tan ıklar ın sorgulanmas ını gerektirecek -inand ırıcılıkla ilgili- sorunlar ın ya da kişilerin duru şmada bizzat bulunmas ını zorunlu k ılacak olaylar ın var olmad ığı, taraflara iddialar ını yaz ılı olarak sunma ve aleyhindeki delillere itiraz etme imkân ının tan ındığı hâllerde ki şilerin duru şmada bizzat bulunmas ı gerekli görülmeyebilir ( Emrah Yayla, 71). 70. Bilindi ği üzere SEGB İS; UYAP'ta ses ve görüntünün ayn ı anda elektronik ortamda iletildi ği, kaydedildi ği ve sakland ığı ses ve görüntü bili şim sistemi olarak tan ımlanmaktad ır (Erdal Korkmaz ve di ğerleri , B. No: 2013/2653, 18/11/2015, 99). Esasen SEGBİS'in suç isnad ına ilişkin uyuşmazl ıklar ile medeni hak ve yükümlülüklere -ve bu bağlamda cezalar ın infaz ına- ilişkin uyuşmazl ıklarda uygulanmas ı kategorik olarak Anayasa'ya ayk ırı bir durum de ğildir. Bununla birlikte SEGB İS'in kullan ılmas ı yoluyla duruşmaya kat ılman ın duruşmada bizzat haz ır bulunmaya göre ki şilere kendilerini yarg ı makamlar ı önünde sözlü olarak ifade etme ve yarg ılama sürecine aktif olarak kat ılım sağlama yönünden daha s ınırlı bir menfaat sa ğlad ığı da gözard ı edilmemelidir. Bu durumda ki şinin duruşmada bizzat haz ır bulunma hakk ına belirli ölçüde s ınırlama getiren bir uygulama ola n SEGBİS vas ıtas ıyla duruşmaya kat ılımının neden gerekli oldu ğu derece mahkemelerince gösterilmelidir ( Emrah Yayla, 72, 73; suç isnad ı alt ındaki kişiler yönünden benzer bir değerlendirme için bkz. Şehrivan Çoban , 92, 93). 71. Müdahalenin gerekli olduğunun ortaya konuldu ğu hâllerde ise ba şvurucunun duruşmada haz ır bulunmamas ının yarg ılaman ın adilliğine bir bütün hâlinde zarar verip vermediği ölçülülük ilkesinin di ğer bir unsuru olan orant ılılık aç ısından gözönüne alınmal ıdır. Bu kapsamda duru şmada bizzat haz ır bulundurulmayan taraf ın diğer tarafça ileri sürülen görü ş ve kan ıtlar hakk ında bilgi sahibi olup olamad ığı veya bunlarla ilgili yorum yap ıp yapamad ığı, dezavantajl ı duruma dü şürülmeksizin davaya etkili kat ılımının sağlanmas ında makul bir f ırsata sahip olup olmad ığı hususlar ı detayl ı bir incelemeye tabi tutulmal ıdır. Orant ılılık aç ısından yap ılacak değerlendirmede, yoklu ğunda gerçekle ştirilen işlemin ilgili taraf ın duruşmada fiziken haz ır bulunmas ını gerektiren (esasl ı) nitelikte bir işlem olup olmad ığına da bak ılmal ıdır (Emrah Yayla, 74; suç isnad ı alt ındaki kişiler yönünden benzer bir de ğerlendirme için bkz. Şehrivan Çoban , 94). 72. Diğer taraftan duru şmada haz ır bulunma hakk ından aç ıkça veya örtülü şekilde feragat edilmesi mümkündür. Her iki durumda da feragatin tereddüde yer vermeyecek şekilde açık olmas ı ve ayn ı zamanda kamu yarar ına ayk ırılık taşımamas ı gerekir. Duru şmada haz ır bulunma hakk ından feragat, ilgili tarafa bu haktan vazgeçmesiyle orant ılı asgari güvenceler sağlanmad ıkça kamu yarar ına uygunluk ta şımayabilir. Ayr ıca örtülü feragatin geçerli Başvuru Numaras ı: 2016/12909 Karar Tarihi : 22/7/2020 14olabilmesi için feragat eden taraf ın söz konusu eylemlerinin sonuçlar ını makul olarak öngörebilece ğinin ortaya konulmas ı gerekmektedir. Dolay ısıyla yetkili yarg ı organlar ının bu konuda varsay ıma dayal ı bir değerlendirme yapmamalar ı gerekir ( Emrah Yayla, 75). (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 73. Başvuru konusu olayda Hâkimlik, ilgili mevzuat hükümleri gere ğince başvurucunun da aralar ında oldu ğu şikâyetçilerin savunmalar ının al ınmas ı ve delillerini n sorulmas ı amac ıyla duru şmal ı inceleme yapmaya karar vermi ştir. Duru şma tarihinde başvurucunun Ceza İnfaz Kurumundaki SEGB İS odas ında haz ır edilerek duru şmaya video konferans ba ğlant ısı üzerinden kat ılmas ı istenmiştir. Başvurucunun an ılan yöntemle savunma yapmak istemedi ğini bildirmesi üzerine bu hususta herhangi bir de ğerlendirme yap ılmaks ızın yarg ılamaya devam edilmi ştir. 74. Hâkimlik, Cumhuriyet savc ısından mütalaa ald ıktan sonra ba şka herhangi bir işlem yapmaks ızın dosyadaki mevcut bilgi ve belgeleri de ğerlendirerek ba şvurucunun disiplin cezas ına karşı şikâyetini reddetmi ştir. Ret karar ında Hâkimlik; ba şvurucunun ba şka bir ildeki ceza infaz kurumunda bulunmas ı nedeniyle SEGB İS üzerinden savunmas ının alınmaya çal ışıldığını, yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ı için bu yöntemin bir zorunluluk oldu ğunu, kald ı ki 4675 say ılı Kanun'da şikâyetçilerin bizzat duru şma salonund a savunmalar ının al ınmas ı şeklinde bir zorunlulu ğun olmad ığını ifade etmi ştir. 75. Ölçülülük ilkesi aç ısından ilk olarak müdahalenin elverişli olup olmad ığı incelenmelidir. Somut olayda ceza infaz kurumunda hükümlü bulunan ba şvurucunun SEGBİS yoluyla duru şmaya kat ılımının sağlanmak istenmesinin amac ının başvurucunun başka bir ildeki ceza infaz kurumunda bulunmas ı karşısında ceza infaz kurumundan duru şma salonuna transferi nedeniyle olu şabilecek gecikmelerin azalt ılmas ı ve yarg ılaman ın hızland ırılmas ıdır. Hâkimlik, SEGB İS yöntemiyle sorgunun yap ılmas ının yasal bir imkân olduğu ve somut olayda duru şma salonuna transfere ihtiyaç bulunmad ığı inanc ındad ır. Buna göre yarg ılaman ın uzun sürmemesi gibi me şru bir amaca a ğırlık verilerek duru şmada haz ır bulunma hakk ına s ınırlama getirilmesi anla şılabilir bir durumdur. Ba şvurucunun duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin makul sürede yarg ılama yap ılmas ı amac ına ulaşılmas ı bak ımından elverişli bir araç oldu ğu söylenebilir. 76.İkinci olarak müdahalenin gerekli olup olmad ığı incelenmelidir. Somut olayda başvurucuya ziyaret yasa ğı cezas ı verilmiş olup başvurucu, İnfaz Hâkimli ği önünde bu cezay ı şikâyet etmi ştir. Başvuruya konu uyu şmazl ığın -klasik idari veya hukuk yarg ılamalar ından farkl ı olsa bile- medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin olduğu ve bu tür uyu şmazl ıklarda duruşmada haz ır bulunma hakk ının daha esnek uygulanabilece ği tart ışmas ızdır. Dolay ısıyla infaz hâkimli ği taraf ından şikâyet incelemelerinde ba şvuruda bulunanlar ın her durumd a duruşmada bizzat haz ır bulundurulmas ı gerekmeyebilir. 77. Somut olayda ba şvurucunun disiplin cezas ına konu eylemi, temel olarak İnfaz Kurumu idaresinin bir dergiyi Ceza İnfaz Kurumuna almamas ından kaynaklanmaktad ır. Disiplin cezas ı karar ından anla şıldığına göre söz konusu uygulama, ceza infaz kurumlar ının ilgili kurullar ının ald ığı bir karara dayanmakta olup bahis konusu karar İnfaz Hâkimli ğinin incelemesinden de geçmi ştir. Bu durum dikkate al ındığında somut olayda maddi olgulara ilişkin çok fazla ihtilaf ın bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2016/12909 Karar Tarihi : 22/7/2020 1578. Bu ba ğlamda yarg ılaman ın karmaşık bir niteli ğinin olmad ığı ve şeklî bir incelemeden ibaret oldu ğu görülmektedir. Bunun yan ında yarg ılama konusu uyu şmazl ığın medeni hak ve yükümlüklere ili şkin uyuşmazl ık kapsam ında olduğu ve yarg ılamada delil ve ifadelerin sözlü olarak sunulmas ını veya tan ıklar ın sorgulanmas ını gerektirecek -inand ırıcılıkla ilgili- sorunlar ın bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Ayn ı zamanda ba şvurucu hakk ında uygulanan disiplin yapt ırımının hücre hapsi gibi a ğır sonuçlar do ğuran bir nitelik taşımad ığı da aç ıktır. 79. Öte yandan ba şvurucu, Amasya'daki bir ceza infaz kurumunda hükümlü olup başvurucunun şikâyeti de ba şka ilde bulunan Bafra İnfaz Hâkimli ğince incelenmi ştir. Hâkimlik de özellikle bu durumu dikkate alarak ba şvurucunun savunmas ının SEGBİS vas ıtas ıyla al ınmas ına karar vermi ştir. Hâkimlik ayr ıca şikâyete konu disiplin yapt ırımının dayanağını oluşturan olayla ilgili olarak ba şvurucunun savunmas ını almaya çal ışmas ı haricinde herhangi bir esasl ı işlem yapmam ıştır. Tüm bu nedenlerle somut olayda duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin gerekli olmad ığının söylenemeyece ği sonucuna var ılm ıştır. 80. Son olarak ba şvurucunun duru şmada haz ır bulunmamas ının yarg ılaman ın adilliğine bir bütün hâlinde zarar verip vermedi ğinin ölçülülük ilkesinin di ğer bir unsuru olan orant ılılık aç ısından değerlendirilmesi gerekir. Bu noktada somut olay de ğerlendirildi ğinde duruşmada bizzat haz ır bulundurulmayan ba şvurucunun yarg ılaman ın diğer taraf ını oluşturan Ceza İnfaz Kurumunun disiplin cezas ı karar ından ve bu karara ili şkin bilgi ve belgelerden haberdar oldu ğu aç ıkça görülmektedir. Nitekim ba şvurucu, şikâyet dilekçesinde disiplin cezas ına karşı ayr ıntılı aç ıklamalarda bulunmu ş; herhangi bir şekilde di ğer tarafa göre dezavantajl ı duruma dü şürülmemi ştir. Bundan ba şka yarg ılama sürecinde ba şvurucunun yokluğunda herhangi bir esasl ı işlemin yap ıldığı da tespit edilmemi ştir. Sonuç olarak somut olayda duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin orant ılı olmad ığının söylenemeyece ği değerlendirilmi ştir. 81. Aç ıklanan gerekçelerle duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayana ğının ve me şru amac ının bulundu ğu, ayn ı zamanda ölçülü oldu ğu anlaşıldığından Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1.İfade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2016/12909 Karar Tarihi : 22/7/2020 16D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 22/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ