TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET OKUTAN VE MUSTAFA OKUTAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/293) Karar Tarihi: 18/5/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M.Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucular : 1. Mehmet OKUTAN 2. Mustafa OKUTAN Başvurucular Vekili : Av. Mehmet ÖZTOPRAK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, aleyhe nispi vekâlet ücreti
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET OKUTAN VE MUSTAFA OKUTAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/293) Karar Tarihi: 18/5/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M.Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucular : 1. Mehmet OKUTAN 2. Mustafa OKUTAN Başvurucular Vekili : Av. Mehmet ÖZTOPRAK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, aleyhe nispi vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakk ının; kamula ştırma amac ına uygun olarak kullan ılmad ığı gerekçesine dayal ı olarak aç ılan kamula ştırılan taşınmaz ın iadesi veya bedelinin tazminine ili şkin davalar ın reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 5/1/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinde n sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca 2018/301 numaral ı başvuru dosyas ının hukuki ba ğlant ı nedeniyle 2018/293 numaral ı başvuru dosyas ı ile birle ştirilmesine, incelemenin 2018/293 ba şvuru numaral ı başvuru dosyas ı üzerinden yürütülmesi ile di ğer dosyan ın kapat ılmas ına ve başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 3III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular s ırayla 1934 ve 1958 do ğumlu olup Antalya'da ikamet etmektedir. A. Uyuşmazl ığın Arka Plan ı 9. Başvurucular ın murisi A.O.ya ait Antalya'n ın Manavgat ilçesi Sorgun Mahallesi 239 numaral ı parselde kay ıtlı tarla vas ıflı taşınmaz ın 12.500 m² yüz ölçümündeki k ısm ı Side Projesi Uygulama Sahas ı kapsam ında turizm kompleksi kurulmas ı amac ıyla Turizm ve Tan ıtma Bakanl ığınca 1970 y ılında kamula ştırılm ıştır. Kamula ştırma bedeli ba şvurucular ın murisine ödenmi ş ve söz konusu k ısım 425 say ılı parsel olarak 7/6/1971 tarihinde Hazine adına tapuda tescil edilmi ştir. Taşınmaz 17/6/1981 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanl ığına tahsis edilmi ştir. 10.İfraz işlemleri sonucunda 425 parsel say ılı taşınmaz ın 12.057 m²lik k ısm ı 1052 parsel olarak tarla vasf ıyla, 443 m²lik k ısm ı ise 1051 parsel olarak yol vasf ıyla Hazine ad ına 9/7/1982 tarihinde tapuda tescil edilmi ştir. 11. Kültür ve Turizm Bakanl ığı (Bakanl ık) 7/11/2006 tarihinde 1052 say ılı parseli imar plan ında yeşil alan olarak ay ırm ıştır. Bakanl ık 30/1/2008 tarihinde Side Turizm Alan ı kapsam ında turizm amaçl ı olarak içerisinde ba şvurucular ın murisine ait ta şınmaz ın da bulunduğu bir k ısım taşınmazlar ın kamula ştırıldığını belirterek ta şınmazlar ın imar plan ında turizm tesis alan ı olarak düzenlenmesine karar vermi ştir. Tevhit i şlemleri sonucunda 1052 say ılı parsel, 2532 ada 1 parselde kay ıtlı 16.086,24 m² yüz ölçümündeki ta şınmaz içerisinde kalm ıştır. 12. Bakanl ık taraf ından 13/12/2010 tarihinde 12/3/1982 tarihli ve 2634 say ılı Turizmi Te şvik Kanunu kapsam ında düzenlenen şartname gere ğince T. Turizm ve Ticaret A.Ş. lehine ta şınmaz üzerinde 250 yatak kapasiteli dört y ıldızlı otel tesisi kurulmas ı için kesin tahsis yap ılm ıştır. Bakanl ık 13/12/2010 tarihinde ta şınmaz üzerinde T. Turizm ve Ticaret A.Ş. lehine 49 y ıl süre ile daimî ve müstakil üst (inşaat) hakk ı tesis etmi ştir. Taşınmaz ın mevcut hâliyle üzerinde otel ve mü ştemilat ı yer almaktad ır. B. Başvurucular ın Açt ığı İade ve Tazminat Davalar ı Süreci 13. Başvurucular 2/1/2012 tarihinde Hazine ve Kültür ve Turizm Bakanl ığı aleyhine dava açm ıştır. Başvurucular dava dilekçelerinde; ta şınmaz ın kamula ştırma amac ına ayk ırı olarak bir şirkete kiraland ığını, 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu nun 22. maddesi uyar ınca taşınmaz ı geri alma haklar ının doğduğunu iddia etmi ştir. Başvurucular, geri alma hakk ının kullan ılmas ı için idarenin gerekli tebligat ı yapmad ığını belirtmiştir. Başvurucular sonuç olarak ta şınmaz ın paylar ı oran ında iadesini, bunun mümkün olmamas ı hâlinde ise fazlaya ili şkin haklar ı sakl ı kalmak kayd ıyla ayr ı ayr ı 50.000 TL tazminata hükmedilmesini talep etmi ştir. 14. Yarg ılama sürecinde al ınan bilirki şi raporlar ında taşınmaz üzerine otel bulunduğu belirtilmi ş ve taşınmaz ın değeri hesaplanm ıştır. Başvurucular, bilirkişi raporlar ında tespit edilen ta şınmaz bedelleri kapsam ında 4/12/2012 ve 22/11/2012 tarihlerinde ıslah dilekçeleri sunmu ştur. Islah dilekçelerinde tazminat miktar ı başvurucu Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 4Mehmet Okutan yönünden 1.880.484,12 TL'ye, ba şvurucu Mustafa Okutan yönünden 268.636,82 TL'ye ç ıkar ılm ış ve peşin nispi harc ı ödeyecek maddi güçleri olmad ığından bahisle adli yard ım talep edilerek nispi harç al ınmamas ı istenmiştir. Mahkeme, son celse öncesi sunulan ıslah dilekçeleri ile ba şvurucular taraf ından talep edilen adli yard ım hakk ında bir karar vermemi ştir. 15. Manavgat 2. Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme)16/1/2014 tarihinde verdi ği kararlar ile ba şvurucular ın davalar ını reddetmi ştir. Mahkeme kararlar ın gerekçesinde; taşınmazda uzun süre kamula ştırma amac ına uygun bir yap ı yap ılmad ığını iddia eden başvurucular ın taşınmaz ın bulundu ğu mahallede oturduklar ını ve taşınmaz ın boş olduğunu bilmelerine kar şın başvurucular ın kamula ştırma işleminden sonraki be ş yıllık süre sonras ı bir yıl içerisinde geri alma davas ını açmad ıklar ını belirterek geri alma talebini hak dü şürücü sür e nedeniyle dü ştüğünü belirtmi ştir. Mahkeme, idarenin kamula ştırmadan vazgeçmedi ğini, kamulaştırma amac ına uygun olarak ta şınmaz üzerinde irtifak tesis edildi ğini ve başvurucular ın taşınmaz ın değerinin artmas ından yararlanmak için dürüstlük kural ına ayk ırı olarak dava açt ıklar ını belirterek tazminat talebini de reddetti ğini ifade etmi ştir. 16. Mahkeme kararlar ında ayr ıca başvurucu Mehmet Okutan aleyhine 77.207,26 TL, başvurucu Mustafa Okutan aleyhine de 21.318,20 TL vekâlet ücretine hükmetmi ştir. 17. Başvurucular 10/6/2014 tarihinde Mahkeme kararlar ını temyiz etmi ştir. Başvurucular temyiz dilekçelerinde; ıslah harc ı yat ırılmam ış olmas ına rağmen ıslah bedeli üzerinden aleyhe vekâlet ücretine hükmedildi ğini ve ta şınmaz ın 49 y ıllığına tahsis edilmesinin kamula ştırma amac ına uygun olmad ığından iade edilmesi gerekti ğini ileri sürmüştür. 18. Yarg ıtay 18. Hukuk Dairesi 5/3/2015 ve 30/3/2015 tarihlerinde usul ve yasay a uygun buldu ğunu belirterek Mahkeme kararlar ını onam ıştır. Başvurucular 22/7/2015 ve 15/6/2015 tarihlerinde karar düzeltme isteminde bulunmu şlard ır. 19. 5/2/2017 tarihli ve 29970 (mükerrer) say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 24/1/2017 tarihli ve 2017/9756 say ılı Bakanlar Kurulunun Türkiye Varl ık Fonuna Aktar ılan Kuruluş, Kaynak ve Varl ıklar Hakk ında Karar ının 1. maddesi uyar ınca Antalya ili Manavgat ilçesi Sorgun mahallesi 2532 ada 1 parselde kay ıtlı taşınmaz Türkiye Varl ık Fonuna devredilmi ştir. 20. Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesi 13/11/2017 tarihinde karar düzeltme nedeni bulunmad ığını belirterek ba şvurucular ın istemlerini reddetmi ştir. 21. Nihai kararlar 7/12/2017 tarihinde ba şvuruculara tebli ğ edilmiştir. 22. Başvurucular 5/1/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 1.İlgili Mevzuat 23. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun "Yarg ılama giderlerinin kapsam ı" kenar başlıklı 323. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 5 (1) Yarg ılama giderleri şunlard ır: ... ğ) Vekille takip edilen davalarda kanun gere ğince takdir olunacak vekâlet ücreti. 24. 2/7/1964 tarihli ve 492 say ılı Harçlar Kanunu'nun "Değer esas ı" kenar ba şlıklı 16. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Değer ölçüsüne göre harca tabi i şlemlerde (1) say ılı tarifede yaz ılı değerler esast ır. Müdahelenin men'i tescil ve tapu kay ıt iptali gibi gayrimenkulün ayn ına taallük eden davalarda gayrimenkulün de ğeri nazara al ınır. ... Değer tayini mümkün olan hallerde dava dilekçelerinde de ğer gösterilmesi mecburidir. Gösterilmemi şse davac ıya tesbit ettirilir. Tesbitten kaç ınma halinde, dava dilekçesi muameleye konmaz. Noksan tesbit edilen de ğerler hakk ında 30 uncu madde hükmü uygulan ır." 25. 492 say ılı Kanun'un "Noksan tesbit edilen de ğer üzerinden harc ın ödenmesi" kenar başlıklı 30. maddesi şöyledir: "Muhakeme s ıras ında tesbit olunan de ğerin, dava dilekçesinde bildirilen de ğerden fazla oldu ğu anlaşılırsa, yaln ız o celse için muhakemeye devam olunur, takip eden celsey e kadar noksan de ğer üzerinden pe şin karar ve ilam harc ı tamamlanmad ıkça davaya deva m olunmaz. Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 409 uncu maddesinde gösterilen süre içinde dosyan ın muameleye konulmas ı, noksan olan harc ın ödenmesine ba ğlıdır." 26. 28/12/2013 tarihli ve 28865 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanan ve hüküm tarihinde yürürlükte olan 2014 y ılı Avukatl ık Asgari Ücret Tarifesi'nin (AAÜT) "Tarifelerin üçüncü k ısm ına göre ücret" kenar başlıklı 12. maddesi şöyledir: (1) Tarifenin ikinci k ısm ının ikinci bölümünde gösterilen hukuki yard ımlar ın konusu para veya para ile de ğerlendirilebiliyor ise avukatl ık ücreti, davan ın görüldü ğü mahkeme için Tarifenin İkinci K ısm ında belirtilen maktu ücretlerin alt ında kalmamak kayd ıyla (yedinci maddenin ikinci f ıkras ı, dokuzuncu maddenin birinci f ıkras ının son cümlesi ile onuncu maddenin son f ıkras ı hükümleri sakl ı kalmak kayd ıyla,) Tarifenin üçüncü k ısm ına göre belirlenir. (2) Ancak hükmedilen ücret kabul veya reddedilen miktar ı geçemez. 27. 2014 y ılı AAÜT'nin Üçüncü K ısım'ının ilgili bölümü şöyledir: Yarg ı Yerleri ile İcra ve İflas Dairelerinde Yap ılan ve Konusu Para Olan veya Para il e Değerlendirilebilen Hukuki Yard ımlara Ödenecek Ücret 1.İlk 30.000,00 TL için % 12 2. Sonra gelen 40.000,00 TL için % 11 Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 628. Kamula ştırma tarihinde yürürlükte bulunan 31/8/1956 tarihli ve 6830 say ılı mülga İstimlâk Kanunu'nun "Mal sahibinin geri alma hakk ı" kenar başlıklı 23. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "İstimlâk bedelinin katîle şmesi tarihinden itibaren be ş sene içinde istimlâk maksad ına uygun herhangi bir tesisat yap ılmayarak gayrimenkul oldu ğu gibi b ırak ılırsa mal sahibi veya mirasç ısı istimlâk bedelini ödeyerek gayrimenkulu geri alabilir. Doğmas ından itibaren bir sene içinde kullan ılmayan geri alma hakk ı düşer ve idare gayrimenkule diledi ği gibi tasarruf eder." 29. 2942 say ılı Kanun un "Vazgeçme, iade ve devir" kenar ba şlıklı 22. maddesi şöyledir: "(Değişik birinci f ıkra: 24/4/2001 - 4650/13 md.) Kamula ştırman ın kesinleşmesinden sonra taşınmaz mallar ın kamula ştırma amac ına veya kamu yarar ına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumu kalmamas ı halinde, keyfiyet idarece mal sahibi veya mirasç ılar ına 7201 say ılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre duyurulur. (De ğişik ikinci ve üçünc ü cümleler: 10/9/2014 - 6552/100 md.) Bu duyurma üzerine mal sahibi veya mirasç ılar ı, kamulaştırma bedelini ald ıklar ı günden itibaren i şleyecek kanuni faiziyle birlikte üç ay içinde ödeyerek ta şınmaz mal ı geri alabilir. İade işleminin kamula ştırman ın ve bedelinin kesinleşmesinden sonra bir y ıl içinde gerçekle şmesi hâlinde kamula ştırma bedelinin faizi alınmaz. (Mülga dördüncü cümle: 10/9/2014-6552/100 md.) Ek f ıkra: 10/9/2014-6552/100 md.) Bu madde hükümlerine göre ta şınmaz mal ı geri almay ı kabul etmeyen mal sahibi veya mirasç ılar ının 23 üncü maddeye göre geri alma haklar ı da düşer. (Ek f ıkra: 10/9/2014-6552/100 md.) Bu madde hükümleri, kamula ştırman ın kesinleşmesi tarihinden itibaren be ş yıl geçmiş olmas ı hâlinde uygulanmaz. Ancak, kamula ştırılan taşınmaz mala kamula ştırmay ı yapan idare d ışında başka bi r idare, kamula ştırma yoluyla gerçekle ştirebilece ği bir kamu hizmeti amac ıyla istekli oldu ğu takdirde, yukar ıdaki f ıkra hükmü uygulanmayarak bu Kanunun 30 uncu veya 1050 say ılı Muhasebei Umumiye Kanununun 23 üncü maddesine göre i şlem yap ılır.'' 30. 2942 say ılı Kanun'un "Mal sahibinin geri alma hakk ı" kenar ba şlıklı 23. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Kamulaştırma bedelinin kesinle şmesi tarihinden itibaren be ş y ıl içinde, kamulaştırmay ı yapan idarece veya 22 nci maddenin dördüncü f ıkras ı uyar ınca devir vey a tahsis yap ılan idarece; kamula ştırma ve devir amac ına uygun hiç bir i şlem veya tesisat yap ılmaz veya kamu yarar ına yönelik bir ihtiyaca tahsis edilmeyerek ta şınmaz mal oldu ğu gibi b ırak ılırsa, mal sahibi veya mirasç ılar ı kamulaştırma bedelini ald ıklar ı günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte ödeyerek, ta şınmaz mal ını geri alabilir. Doğmas ından itibaren bir y ıl içinde kullan ılmayan geri alma hakk ı düşer. (Ek f ıkra: 10/9/2014-6552/100 md.) Birinci ve ikinci f ıkrada belirtilen süreler geçtikten sonra kamula ştırılan taşınmaz malda haklar ı bulundu ğu iddias ıyla eski malikleri veya mirasç ılar ı taraf ından idareden herhangi bir sebeple hak, bedel veya tazminat talebind e bulunulamaz ve dava aç ılamaz. Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 7Ayn ı amac ın gerçekle şmesi için birden fazla ta şınmaz mal birlikte kamula ştırıldığı takdirde bu ta şınmaz mallar ın durumunun bir bütün olu şturduğu kabul edilerek yukar ıdaki fıkralar buna göre uygulan ır.'' 31. 2942 say ılı Kanun un geçici 8. maddesi şöyledir: "Bu Kanunun 22 nci maddesinin birinci f ıkras ının son cümlesi hükmü, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce gerçekle ştirilen kamula ştırma işlemleri nedeniyle, kamulaştırılan taşınmazlar ın eski malikleri veya mirasç ılar ı taraf ından bu ta şınmazlar ın geri alınmas ı, bedel veya tazminat talebiyle aç ılan ve henüz kesinle şmeyen davalarda d a uygulan ır.'' 32. 2942 say ılı Kanun un geçici 9. maddesi şöyledir: "Bu maddeyi ihdas eden Kanunla de ğiştirilen veya eklenen bu Kanunun ( ) 23 üncü maddesinin üçüncü f ıkras ı hükmü; bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten önc e gerçekleştirilen kamula ştırma işlemleri nedeniyle, kamula ştırılan taşınmaz mallar ın eski malikleri veya mirasç ılar ı taraf ından bu ta şınmaz mallar ın geri al ınmas ı, bedel veya tazmina t talebiyle aç ılan ve henüz kesinle şmeyen davalarda da uygulan ır. Bu maddenin uygulanmas nedeniyle reddedilen davalar ın yarg ılama giderleri daval ı idare taraf ından ödenir.'' 33. 2634 say ılı Kanun un 8. maddesinin " Taşınmaz mallar ın turizm amaçl ı kullan ımı" kenar başlıklı ilgili k ısm ı şöyledir: "Kültür ve turizm koruma ve geli şim bölgeleri ve turizm merkezlerinde bulunan, Bakanl ık taraf ından turizm amaçl ı değerlendirilmesinde yarar görülen ve ilgili Bakanl ığa bildirilen ta şınmazlardan; Kamu hizmetlerinde kullan ılanlar ile üzerinde irtifak hakk ı tesis edilenler hariç, Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan ta şınmazlardan Çevre ve Şehircilik Bakanl ığınca uygun görülenler iki ay içerisinde tahsis edilir, bu süre içinde tahsisin yap ılmamas ı veya olumsuz görü ş bildirilmemesi halinde tahsis yap ılmış say ılır. Tapuya tescili mümkün olan Devletin hüküm ve tasarrufu alt ındaki tescil harici yerler ile kapanan yollar ve yol fazlalar ı ise talep tarihinden ba şlayarak en geç bir ay içinde Hazine ad ına tescil edilir ve tescili müteakip Bakanl ığa ayn ı usulle tahsis yap ılır. ... Kültür ve turizm koruma ve geli şim bölgesinin tamam ı veya plânlarla belirlenmi ş alt bölgeleri veya bir veya birden fazla parselleri, plân amaçlar ına uygun olarak Bakanl ıkça tahsis edilebilir. Bölgenin tamam ının veya alt bölgenin tek bir ana yat ırımc ıya tahsisi içi n yap ılan başvurular ın tamam ı Cumhurba şkan ı taraf ından de ğerlendirilerek seçile n yat ırımc ıya ön izin verilmesine ve ön izin ko şullar ına karar verilir. İşlemler, ön izin koşullar ına göre Bakanl ıkça yürütülür. Yat ırımc ının projelerinin Bakanl ıkça uygun görülmesi halinde, yat ırım belgesinin düzenlenmesini takiben, ön izin Bakanl ıkça kesin izne dönüştürülür. Bu ta şınmaz mallar üzerinde ana yat ırımc ı lehine ba ğıms ız ve sürekli nitelikli üst haklar ı dahil olmak üzere irtifak hakk ı tesisi, Bakanl ığın uygun görü şü üzerine, Maliye Bakanl ığınca belirlenen ko şullarla ve bu Bakanl ık taraf ından yap ılır. Bölgenin tamam ı veya alt bölgeleri için imar plânlar ı Bakanl ıkça yap ılır/yapt ırılır ve onaylan ır. Bu plânlar ile olu şan parseller, tahsis sözle şmesinde öngörülmü ş olmak ve tahsis süresini a şmamak ko şuluyla, ad ına tahsis yap ılan ve lehine ba ğıms ız ve sürekli nitelikli üst hakk ı tesis edilen yat ırımc ı taraf ından üçüncü şahıslara kiralanabilir, i şlettirilebilir veya Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 8lehine tapuda tesis edilen üst hakk ı devredilebilir. Bu şekilde tahsis edilen alanlarda gerçekleştirilen her türlü bina, tesis ve ba ğıms ız bölümleri de ayn ı usule tâbidir. Bu alanlarda Bakanl ıkça belgelendirilebilecek tür ve tesisler için yat ırım ve işletme belges i alınmas ı zorunludur.'' 2. Yarg ıtay İçtihad ı 34. Yarg ıtay 1. Hukuk Dairesinin 12/10/2017 tarihli ve E.2015/4717, K.2017/5349 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Hemen belirtilmelidir ki; dava de ğeri, harçland ırılan değer olup, vekalet ücretinin de harc ı tamamlanan bu de ğer üzerinden hesaplanaca ğı kuşkusuzdur. Ne var ki; kendisini vekille temsil ettiren daval ılar H.S. ve S.A. lehine, davada harçland ırılmış dava değeri olan 49.346,52 TL üzerinden 5.728,11 TL vekâlet ücreti tayin i gerekirken, 1.500,00 TL vekâlet ücretine hükmedilmi ş olmas ı doğru değildir." 35. Yarg ıtay 14. Hukuk Dairesinin 16/10/2017 tarihli ve E.2017/1341, K.2017/7583 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Somut olayda, davac ı dava dilekçesinde dava de ğerini 10.000 TL olarak göstermi ş ise de yarg ılama aşamas ında ıslah dilekçesi vererek dava dee ğrini 955.000 TL's ına yükselterek bu değer üzerinden harc ını yat ırm ıştır. Islah ile harçland ırılan değer üzerinden daval ı lehine nispi vekalet ücreti takdiri gerekir. Bu nedenle, daval ı lehine nispi vekalet ücretine hükmedilmesi gerekirken maktu vekalet ücretine hükmedilerek yaz ılı şekilde hüküm kurulmas ı doğru görülmemi ş, bu sebeple karar ın bozulmas ı gerekmiştir." 36. Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesinin 5/3/2020 tarihli ve E.2019/2224, K.2020/4044 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Somut olaydaki uyu şmazl ık, kamula ştırılan taşınmaz ın, kamu hizmetlerine tahsis edilme lüzumunun ortadan kalkmas ı üzerine üçüncü şahıslara sat ılmas ı nedeniyle davac ının uğrad ığı zarar ın tazminine karar verilip verilemeyece ği noktas ında toplanmaktad ır. Daval ı idare, kamula ştırılan taşınmaz yönünden kamu yarar ı karar ında belirtile n amac ı gerçekle ştirmediği gibi taşınmaz ı başka bir kamu yarar ı amac ı doğrultusunda da kullanmayarak ta şınmaz ın imar durumunda de ğişiklik yaparak ta şınmazda art ı bir değer oluşturmuş ise, 2942 say ılı Kamulaştırma Kanununun 22. maddesi uyar ınca taşınmaz ın kamulaştırma amac ına veya kamu yarar ına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumu kalmamas ı halinde keyfiyetin idarece mal sahibine veya mirasç ılar ına 7201 say ılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre duyurulmas ına ilişkin yükümlülü ğü yerine getirmeden ta şınmaz ı özel kişilere devrederek davac ılar ın mülkiyet hakk ına kamula ştırman ın dayand ığı kamu yarar ı amac ı bulunmadan müdahale edilerek Anayasan ın 35. maddesindeki güvencelere ayk ırı olarak mülkiyet hakk ını ihlal etmi ştir. Bu itibarla; dava konusu 141 parsel say ılı taşınmaz ın kamuya özgülenen bölümlerinin yüzölçümleri dü şüldükten sonra geriye kalan ve Hazine taraf ından 3. ki şilere satılan yerlerin, davac ı taraf ın taşınmaz ın 3. kişiye sat ışını öğrendiği tarih ile kamula ştırma nedeniyle davac ılara ödenen bedelin ödeme günü ile ilgili taraflardan delilleri sorulara k tespit edildikten sonra; dava konusu ta şınmaz ın üçüncü ki şiye sat ış tarihi ile dava tarihi Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 9aras ında geçen zaman dikkate al ındığında Türk Borçlar Kanunu'nun 52. maddesi uyar ınca davac ı zarar ın artmas ına sebep olmu ş ise bundan sorumlu tutulmas ı gerektiği gözetilerek, kamulaştırma nedeniyle davac ılara ödenen bedelin tespit edilecek ödeme gününden; taşınmaz ın 3.kişilere 30.05.2004 tarihinde devri sonucu al ınan bedelin de bu tarihte n itibaren ba şlamak üzere Türkiye İstatistik Kurumu taraf ından aç ıklanan Yurt İçi Üretic i Fiyat Endeksi tablosu ile davac ının 3 kişiye yap ılan sat ışı öğrenme tarihi esas al ınmak suretiyle güncellenmesi için uzman bilirki şi kurulundan denetime elveri şli rapor al ınara k bu iki bedel aras ında davac ı taraf aleyhine bir durum meydana gelmi ş ise bu bedele hükmetmek, mal sahibi aleyhine bir fark olu şmad ığı takdirde de davan ın reddine karar vermek gerekti ği gözetilmeden yaz ılı şekilde hüküm kurulmas ı, Doğru görülmemi ştir." B. Uluslararas ı Hukuk 37.İlgili uluslararas ı hukuk için bkz. Hasan K ızılırmak, B. No: 2017/5056, 29/9/2020 24-27; Derya Alpdo ğan ve diğerleri , B. No: 2015/6845, 31/10/2018, 21-27. V.İNCELEME VE GEREKÇE 38. Mahkemenin 18/5/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Mahkemeye Eri şim Hakk ının İhlal Edildi ği İddias ı Yönünden 1. Başvurucular ın İddialar ı 39. Başvurucular; ıslah dilekçesi ile dava de ğerini artt ırdıklar ını, nispi harc ı yat ırma imkânlar ı olmad ığından adli yard ım talebinde bulunduklar ını ancak Mahkemenin adli yard ım talebi hakk ında bir karar vermedi ğini ifade etmi ştir. Başvurucular, bu hâliyle usule ili şkin olarak dava de ğeri artt ırılmam ış olmas ına rağmen ıslah edilen bedel üzerinden ve 2942 say ılı Kanun'un geçici 9. maddesine ayk ırı olarak aleyhlerine nispi vekâlet ücretlerine hükmedildi ğini belirtmi ştir. Başvurucular bu nedenlerle mahkemeye eri şim haklar ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 40. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 41. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 10b. Esas Yönünden i. Hakk ın Kapsam ı ve Müdahalenin Varl ığı 42. Mahkemeye eri şim hakk ı, bir uyu şmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyuşmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına gelmektedir. Kişinin mahkemeye ba şvurmas ını engelleyen veya mahkeme karar ını anlams ız hâle getiren, bir başka ifadeyle mahkeme karar ını önemli ölçüde etkisizle ştiren s ınırlamalar mahkemey e erişim hakk ını ihlal edebilir ( Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 43. Vekâlet ücreti yarg ılama gideri olup bununla, davac ı veya daval ının o dava nedeniyle ald ıklar ı hukuki yard ım karşılığında avukata ödedikleri ücretin telafisi amaçlanmaktad ır (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014). Dava a şamas ında kimin lehine ya da aleyhine olaca ğı önceden belli olmayan bu ücret yükümlülü ğü, bir usul kural ı olup mahkemeye eri şim hakk ı ile ilişkilidir ( Serkan Acar , B. No: 2013/1613, 2/10/2013, 38). Taraflardan birinin yarg ılamadaki ba şarı oran ına göre kazan ılan veya kaybedilen de ğer oran ında lehine veya aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmesine yönelik düzenlemeler mahkemeye eri şim hakk ına müdahale te şkil etmektedir ( Serkan Acar , 39; Muhbet Adan ır ve diğerleri , B. No: 2014/10261, 8/12/2016, 101). 44. Başvuruya konu olayda davan ın reddedilmesi sonucunda ba şvurucu Mehmet aleyhine 77.207,26 TL ve ba şvurucu Mustafa aleyhine 21.318,20 TL vekâlet ücretine hükmedilmesinin ba şvurucular ın mahkemeye eri şim hakk ına müdahale te şkil ettiği aç ıktır. ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 45. Anayasa n ın 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 46. Yukar ıda an ılan müdahale Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı takdirde Anayasa n ın 36. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. 47. Bu sebeple müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun dü şen, kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. 48. Anayasa'n ın 36. maddesinde hak arama özgürlü ğü güvence alt ına al ınm ıştır. Anayasa'n ın temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleye n 13. maddesi ise hak ve özgürlüklerin ancak kanunla s ınırlanabilece ğini temel bir ilke olarak benimsemi ştir. Buna göre mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahalelerde dikkate alınacak öncelikli ölçüt, müdahalenin kanuna dayal ı olmas ıdır. Bu ölçütün sa ğlanmad ığı tespit edildi ğinde diğer ölçütler bak ımından inceleme yap ılmaks ızın mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılacakt ır (benzer yöndeki de ğerlendirme için bkz. Ford Motor Company , B. No: 2014/13518, 26/10/2017, 49). Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 1149. Hak ve özgürlüklerin, bunlara yap ılacak müdahalelerin ve s ınırland ırmalar ın kanunla düzenlenmesi bu haklara ve özgürlüklere keyfî müdahaleyi engelleyen, hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en önemli unsurlar ından biridir ( Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, 60). 50. Müdahalenin kanuna dayal ı olmas ı öncelikle şeklî manada bir kanunun varl ığını zorunlu k ılar. Şeklî manada kanun, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) taraf ından Anayasa'da belirtilen usule uygun olarak kanun ad ı alt ında ç ıkar ılan düzenleyici yasama işlemidir. Hak ve özgürlüklere müdahale edilmesi ancak yasama organ ınca kanun ad ı alt ında çıkar ılan düzenleyici i şlemlerde müdahaleye imkân tan ıyan bir hükmün bulunmas ı şart ına bağlıdır. TBMM taraf ından ç ıkar ılan şeklî anlamda bir kanun hükmünün bulunmamas ı hakk a yap ılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun b ırak ır (Ali H ıdır Akyol ve di ğerleri [GK], B. No: 2015/17510, 18/10/2017, 56). 51. Kanunun varl ığı kadar kanun metninin ve uygulamas ının da bireylerin davran ışlar ının sonucunu öngörebilece ği kadar hukuki belirlilik ta şımas ı gerekir. Bir di ğer ifadeyle kanunun kalitesi de kanunilik ko şulunun sa ğlan ıp sağlanmad ığının tespitinde önem arz etmektedir ( Necmiye Çiftçi ve di ğerleri , B. No: 2013/1301, 30/12/2014, 55). Müdahalenin kanuna dayal ı olmas ı, iç hukukta müdahaleye ili şkin yeterince ula şılabilir ve öngörülebilir kurallar ın bulunmas ını gerektirmektedir ( Türkiye İş Bankas ı A.Ş. [GK], B. No: 2014/6192, 12/11/2014, 44). Kanunilik unsuru yönünden de ğerlendirme yap ılırken derece mahkemelerince müdahaleye imkân tan ıyan kanun hükümlerinin yorumu ve bu hükümlerin olaya uygulanmas ı bariz takdir hatas ı ya da aç ık keyfîlik içermedi ği sürece bu alanda bir inceleme yap ılmas ı bireysel ba şvurunun amac ıyla bağdaşmaz. Ancak derece mahkemelerinin müdahaleye imkân tan ıyan kanun hükmünü aç ık bir biçimde hatal ı yorumlad ıklar ı ve uygulad ıklar ının tespiti hâlinde müdahalenin kanunilik temelinden yoksun oldu ğu sonucuna ulaşılabilir ( Ramazan Atay , B. No:2017/26048, 29/1/2020, 29). 52. Somut olayda ba şvurucular 2942 say ılı Kanun kapsam ında kamula ştırmay a konu taşınmaz ın iadesi veya bedelinin tazmini için davalar açm ıştır. Her bir ba şvurucu dava dilekçelerinde dava de ğerini 50.000 TL olarak göstermi ştir. Yarg ılama aşamas ında al ınan bilirkişi raporunda tespit edilen de ğer doğrultusunda ba şvurucu Mehmet 1.880.484,12 TL ve başvurucu Mustafa 268.636,82 TL üzerinden 16/1/2014 tarihli son celseler öncesi ıslah dilekçesi sunarak dava de ğerini artt ırm ışlard ır. Başvurucular ayr ıca ıslah dilekçesinde ıslah edilen de ğer üzerinden al ınacak nispi harc ı ödeme imkanlar ı olmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu şlard ır. Mahkeme, ba şvurucular ın adli yard ım talebi hakk ında herhangi bir karar vermeksizin veya ıslah edilen bedel yönünden harc ın tamamlanmas ı hakk ında süre tan ımaks ızın davalar ın esas ı hakk ında hükmünü kurmu ştur. Mahkeme, ıslah edilen dava de ğeri üzerinden ba şvurucu Mehmet aleyhine 77.207,26 TL, ba şvurucu Mustafa aleyhine ise 21.318,20 TL nispi vekâlet ücretine hükmetmi ştir. 53. Yarg ıtay ın yerleşik uygulamas ına (bkz. 34, 35) göre konusu parayla ölçülebilen davalarda vekil ile temsil edilen taraflar lehine -davan ın niteliği gereği- kara r tarihinde yürürlükte bulunan Avukatl ık Asgari Ücret Tarifesi uyar ınca harçland ırılm ış dava değeri üzerinden nispi vekâlet ücretine hükmedilmektedir. Öte yandan belirlenen gerçek değer üzerinden harc ın tamamlanmas ı gerekti ği, aksi hâlde yarg ılamaya devam edilemeyece ği 492 say ılı Kanun ile düzenlenmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 1254. Başvuruya konu olayda ba şvurucular hüküm verilen celseler öncesi ıslah dilekçeleri sunarak dava de ğerinin artt ırılmas ını talep etmi şlerdir. Ba şvurucular ayn ı zamand a ıslah nedeniyle ödenmesi gereken harc ı karşılayacak maddi imkana sahip olmad ıklar ını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu şlard ır. Mahkeme ise ba şvurucular ın adli yard ım talebi hakk ında herhangi bir karar vermedi ği gibi dava de ğerinin artt ırılmas ından kaynakl ı eksik harc ın tamamlanmas ı için de ba şvuruculara bir süre vermemi ştir. Buna kar şılık Mahkeme, ba şvurucular aleyhine vekâlet ücretine ıslah edilen dava de ğerini esas alarak hükmetmi ştir. Başvurucular ın vekâlet ücretine kar şı ileri sürdü ğü temyiz itirazlar ının da temyiz makamlar ınca incelendi ğine dair bir gerekçeye yer verilmemi ştir. 55. Bu durumda Mahkeme taraf ından başvurucular aleyhine harçland ırılmam ış değer üzerinden vekâlet ücretine hükmedilmesinin kanuni dayana ğının bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Başvurucular ın mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayanağının bulunmad ığı tespit edildi ğinden müdahalenin me şru amac ı ve ölçülülü ğü yönlerinden ayr ıca değerlendirme yap ılmas ına gerek bulunmamaktad ır. 56. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucular ın Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ği İddias ı Yönünden 1. Başvurucular ın İddialar ı 57. Başvurucular, kamula ştırma amac ına ayk ırı olarak ta şınmaz ın otel alan ı alt ında özel hukuk ki şilerine tahsis edilmesinin kamula ştırmada kamu yarar ı amac ı kalmad ığını gösterdiğini vurgulam ıştır. Başvurucular, kamula ştırılan taşınmaz ın kamu yarar ına uygun kullan ılmad ığını, taşınmaz ın üst hakk ı tesis etmek suretiyle ticari kullan ıma aç ıldığını ve taşınmaz ın son olarak da Türkiye Varl ık Fonuna devredildi ğini belirtmi ştir. Başvurucular, 2942 say ılı Kanun'un 22. maddesi gere ğince idarenin eski maliklere tebligat ile geri alma hakk ını sağlanmas ına ilişkin yükümlülü ğünü yerine getirmedi ğini ve yarg ılama devam ederken 2942 say ılı Kanun'da aleyhe de ğişikler yap ılarak geriye etkili olacak şekilde bu hükümlerin uyguland ığını iddia etmi ştir. Başvurucular sonuç olarak bu gerekçelerle mülkiyet ve adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 58. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 59. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular, mülkiyet hakk ı ile birlikte adil yarg ılanma haklar ının da ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Bununla birlikte kamula ştırılan taşınmaz ın iadesi veya tazmini talebiyle aç ılan davalar ın reddedilmesi ba ğlam ındaki Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 13şikâyetlerin esas itibar ıyla mülkiyet hakk ını ilgilendirdi ği anlaşıldığından, başvurucular ın bu kapsamdaki şikâyetlerinin mülkiyet hakk ı içerisinde incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden60. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Mülkün Varl ığı 61. Kamu yarar ı amac ına dayal ı olarak kamula ştırılm ış olan başvurucular ın murisine ait ta şınmazlar ın Anayasa'n ın 35. maddesi kapsam ında mülk te şkil ettiği aç ıktır. Kamulaştırılan taşınmazlar ile muris aras ındaki mülkiyet ili şkisi kamula ştırmayla sona ermiştir. Bununla birlikte 2942 say ılı Kanun'un 22. ve 23. maddelerinde kamula ştırılan taşınmazlar ın ihtiyaca tahsisi lüzumu kalmamas ı ve kamu yarar ı amac ına uygun kullan ılmamas ı durumunda iade edilece ği veya bedelinin tazmin edilece ği düzenlenmi ştir. Dolay ısıyla 2942 say ılı Kanun'un 22. ve 23. maddelerindeki düzenlemeler dikkate alındığında kamula ştırılan taşınmaz ın başvuruculara iadesinin veya bedelinin tazmi n edilmesinin me şru bir beklenti olu şturacağı kabul edilmelidir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Nusrat Külah , B. No: 2013/6151, 21/4/2016, 49; Derya Alpdoğan ve diğerleri , 33). ii. Müdahalenin Varl ığı ve Türü 62. Başvurucular ın murisine ait ta şınmaz ın kamula ştırılm ış olmas ı ve iade veya bedelinin tazmin talebinin reddedilmi ş olmas ı mülkiyet hakk ına müdahale te şkil etmektedir. Bu bağlamda ba şvurunun mülkiyetten yoksun b ırakmaya ili şkin ikinci kural çerçevesinde incelenmesi gerekir. iii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 63. Anayasa n ın 13. ve 35. maddelerine göre mülkiyet hakk ına yap ılan bir müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ayr ıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 62). (1) Kanunilik64. Başvuru konusu olayda, uyu şmazl ık konusu ta şınmaz 6830 say ı lı mülga Kanun hükümleri çerçevesinde kamula ştırılm ıştır. Başvurucular taraf ından aç ılan kamula ştırılan taşınmaz ın iadesi veya bedelinin tazmini talepli davalar 2942 say ılı Kanun'un 22. ve 23. maddeleri kapsam ında incelenerek reddedilmi ştir. Dolay ısıyla taşınmaz ın kamulaştırılmas ı ve açılan davalar ın reddedilmesi yoluyla yap ılan müdahalenin aç ık, belirli ve öngörülebili r kanuni bir dayana ğının bulundu ğu kuşkusuzdur. Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 14(2) Meşru Amaç 65. Somut olayda, ba şvurucular ın murisine ait ta şınmaz ın turizmin geli ştirilmesine yönelik tesislerin kurulmas ı amac ıyla kamula ştırıldığı görülmektedir. Bu kapsamda kamulaştırma işleminin kamu yarar ı amac ıyla gerçekle ştirildiği aç ıktır. Bununla birlikte başvurucular, ta şınmaz ın kamula ştırma amac ı d ışında kullan ılmas ından yak ınmaktad ır. Başvuru konusu olayda, ta şınmaz ın kamula ştırma amac ı doğrultusunda kamu yarar ına uygun bir şekilde kullan ılıp kullan ılmad ığının tespitinin müdahalenin ölçülülü ğü ile birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. (3) Ölçülülük (i) Genel İlkeler 66. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38). 67. Orant ılılık ilkesi gere ği kişilerin mülkiyet hakk ının s ınırland ırılmas ı hâlinde elde edilmek istenen kamu yarar ı ile bireyin haklar ı aras ında adil bir dengenin kurulmas ı gerekmektedir. Bu adil denge, ba şvurucunun şahsi olarak a şırı bir yüke katland ığının tespit edilmesi durumunda bozulmu ş olacakt ır. Müdahalenin orant ılılığını değerlendirirken Anayasa Mahkemesi; bir taraftan ula şılmak istenen me şru amac ın önemini, di ğer taraftan da müdahalenin niteli ğini, başvurucunun ve kamu otoritelerinin davran ışlar ını gözönünde bulundurarak ba şvurucuya yüklenen külfeti dikkate alacakt ır (Arif Güven , B. No: 2014/13966, 15/2/2017, 58, 60; Osman Ukav , B. No: 2014/12501, 6/7/2017, 71). 68. Taşınmazlar ın kamu yarar ı amac ı doğrultusunda hiç kullan ılmadan üçüncü kişilere sat ıldığının tespit edildi ği başvurularda me şru amaç ve ölçülülük yönlerinden mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmi ştir (Nusrat Külah , 57-70; Süleyman Okta y Uras ve Sevtap Uras , B. No: 2014/11994, 9/3/2017, 78-82). Ta şınmaz ın kamula ştırma amac ına uygun bir şekilde tahsis edilmesinden sonra bu ihtiyaca lüzum kalmamas ı nedeniyle farkl ı amaçlarla kullan ılmas ı somut olay ın koşullar ına bağlı olarak mülkiyet hakk ının gerekliliklerine bir ayk ırılık teşkil etmeyece ği aç ıklanm ıştır (Habibe Kalender ve di ğerleri , B. No: 2013/3845, 1/12/2015, 45, 48). 69.Derya Alpdo ğan ve diğerleri karar ında taşınmaz ın kamula ştırma amac ı dışında kullan ılmakla birlikte kamu yarar ına yönelik ba şka bir ihtiyaç için tahsis edilmesi hâlinde yine kamu yarar ı amac ının mevcut oldu ğu ancak sadece sebebinin de ğişmiş olduğu kabul edileceği ifade edilmi ştir (Derya Alpdo ğan ve diğerleri , 50). Buna kar şın kamula ştırılan taşınmazlara yönelik olarak kamu yarar ı amac ına ayk ırı hukuki i şlem ve tasarruflard a bulunulmas ı yan ında bu ta şınmazlar ın, makul bir süre geçti ği hâlde kamu yarar ı amac ı doğrultusunda kullan ılmamas ı da mülkiyet hakk ına ölçüsüz bir müdahale te şkil edece ği belirtilmiştir. Buna göre kamula ştırılan taşınmaz ın kamu yarar ı amac ına tahsis edilmemesi, aradan geçen sürede mülkün olu şturduğu art ı değerden mülk sahibinin yararland ırılmamas ına Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 15ve esas itibar ıyla taşınmaz ın gerçek de ğeri üzerinden kamula ştırılmamas ına sebebiyet verdi ği açıklanm ıştır (Derya Alpdo ğan ve diğerleri , 54). (ii)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 70. Başvuru konusu olayda ba şvurucular ın murisine ait ta şınmaz Side Projesi Uygulama Sahas ı kapsam ında turizm kompleksi kurulmas ı amac ıyla bedeli ödenerek kamulaştırılm ıştır. Başvurucular ın kamula ştırma amac ına ayk ırı hareket edilmesi iddias ına dayal ı olarak ta şınmaz ın iadesi veya bedelinin tazmini talebiyle açt ıklar ı davalar reddedilmi ştir. Başvurucular, kamula ştırılan taşınmaz ın kamula ştırma amac ı doğrultusunda kullan ılmayarak bir şirkete ticari saiklerle tahsis edilmi ş olmas ına rağmen aç ılan davalar ın reddedilmesinden yak ınmaktad ır. 71. Somut olayda ba şvurucular ın murisine ait ta şınmaz turizmin geli ştirilmesi amac ıyla 1970 y ılında kamula ştırılm ış, kamulaştırma bedeli ba şvurucular ın murisine ödenmi ş ve taşınmaz 7/6/1971 tarihinde Hazine ad ına tescil edilmi ştir. Bu kapsamda 6830 say ılı mülga Kanun'da öngörüldü ğü şekliyle kamula ştırma işlemi gerçekle ştirildiği anlaşılmaktad ır. Başvurucular ın aksi yönde bir iddialar ı da bulunmamaktad ır. 72. Kamula ştırılan taşınmaz 17/6/1981 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanl ığına tahsis edilmi ş ve 30/1/2008 tarihinde imar plan ında turizm tesis alan ı olarak düzenlenmesine karar verilmi ştir. Bakanl ık 13/12/2010 tarihinde ise ta şınmaz üzerinde otel tesisi kurulmas ı için bir şirket lehine 49 y ıl süre ile üst hakk ı tesis etmi ştir. Dolay ısıyla taşınmaz ın tahsis edildiği amaç ve bu tahsise uygun olarak ta şınmaz üzerinde turistik bir otelin in şa edilmiş olmas ı karşısında, taşınmaz ın idarece kamula ştırma amac ı d ışında kullan ıldığı veya kamulaştırma amac ı kapsam ında hiç kullan ılmad ığı söylenemeyecektir. Öte yandan kamulaştırılan taşınmaz Hazine taraf ından üçüncü ki şilere de sat ılmam ıştır. 73. Başvurucular, kamula ştırılan taşınmaz ın bulundu ğu parselin bir şirkete 49 yıllığına tahsis edilmesinin kamula ştırma amac ına ayk ırılık oluşturduğunu iddia etmi ştir. Turizmin te şviki ve geli ştirilmesi amac ıyla kamula ştırılan taşınmaz ın bu amaç kapsam ında ne şekilde kullan ılacağına dair yöntemin seçilmesinde kamu makamlar ının geniş bir takdir yetkisine sahip olduklar ı aç ıktır. Bu ba ğlamda 2634 say ılı Kanun'da öngörülen usul ve esaslara uygun olarak düzenlenen şartname kapsam ında otel in şası için özel bir şirket lehine irtifak hakk ı kurulmas ı suretiyle ta şınmaz ın kullan ılmas ı kamulaştırma amac ına ayk ırılık oluşturmayacakt ır. 74. Somut olayda ba şvurucular; ihtiyaca tahsisi lüzumu kalmamas ı hâlinde durumun idare taraf ından tebli ğ edilmesi gerekti ğini, buna kar şın kendilerine herhangi bir bildirimde bulunulmad ığını ileri sürmü ştür. Başvurucular ın murislerine ait ta şınmaz ın turizm tesisleri kurulmas ı için kamula ştırıldığı gözönüne al ındığında taşınmaz ın kamu yarar ına yönelik bir ihtiyaca tahsisine lüzum kalmad ığına yönelik bir belirleme somut olay ko şullar ında gerçekleşmemiştir. Zira söz konusu ta şınmazda kamula ştırma amac ına uygun olarak turistik faaliyette bulunmak üzere otel in şa edilmiştir. 75. Ayr ıca başvuruya konu olayda; 2942 say ılı Kanun'un 22. ve 23. maddelerinde iade ve tazminat ın bir ön şart olarak gösterilen k amulaştırma amac ının ortadan kalkt ığı veya bu amaca ayk ırı olarak ta şınmaz ın kullan ıldığına dair bir tespitin derece mahkemesi taraf ından yap ılmad ığı görülmektedir. Dolay ısıyla Mahkemenin 2942 say ılı Kanun'un 22. ve 23. maddeleri yönünden yapt ığı değerlendirmelerde de bariz bir takdir hatas ı veya aç ık keyfîlik bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 1676. Başvurucular, yarg ılama sürecinde 2942 say ılı Kanun'da yap ılan değişikliklerin aleyhe olacak şekilde uygulanm ış olmas ını şikâyet etmi ştir. Yap ılan değişiklikler ile 2942 say ılı Kanun'un 22. maddesinin kenar ba şlığı değiştirilmiş ve birinci f ıkradan bedel ibaresi çıkar ılm ış; 23. maddede ise tazmin talepli davalarda birinci f ıkradaki gibi süre s ınırı getirilmiştir. Bu kapsamda yarg ılama s ıras ında gerçekle şen söz konusu kanun değişikliklerinin aç ılan davalar ın reddedilmesine ne şekilde etki etti ğinin başvurucular taraf ından temellendirilemedi ği anlaşılm ıştır. 77. Sonuç olarak kamula ştırılan taşınmaz ın kamu yarar ı amac ına ayk ırı olarak kullan ılmad ığı, mülkiyetinin üçüncü ki şilere devredilmedi ği ve kamu yarar ı amac ına ayk ırı hukuki işlem ve tasarruflarda bulunulmad ığı dikkate al ındığında mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin kamu yarar ı ile karşılaştırıldığında başvuruculara şahsi olarak a şırı bir külfet yüklemedi ği değerlendirilmi ştir. Buna göre ba şvurucular ın mülkiyet haklar ının korunmas ı ile müdahalenin kamu yarar ı aras ında olmas ı gereken adil denge bozulmam ış olup mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ölçülüdür. Bu durumda ba şvurucular ın mülkiyet hakk ının ihlal edilmediği aç ıktır. 78. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 79. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 80. Başvurucular; ihlalin tespitine, yarg ılaman ın yenilenmesine ve zararlar ının giderimi için maddi tazminata hükmedilmesini istemi ştir. 81. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 82. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 17durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 83.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanunun 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir. ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66,67). 84.İncelenen ba şvuruda, kanuni dayana ğı bulunmaks ızın başvurucular aleyhine harçland ırılmam ış dava de ğeri üzerinden vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 85. Bu durumda mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, vekâlet ücreti yönünden ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örneğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Manavgat 2. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 86. İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 87. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 589,40 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.189,40 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2018/293 Karar Tarihi : 18/5/2021 182. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. 1. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, 2. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Manavgat 2. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2012/8, K.2014/34 ve E.2012/7, K.2014/35) GÖNDER İLMESİNE, D. 589,40 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.189,40 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara mü ştereken ÖDENMES İNE, E. Başvurucular ın tazminat taleplerinin REDD İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 18/5/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM M.Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI