TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Y.E.T. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/13834) Karar Tarihi: 30/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/13834 Karar Tarihi : 30/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR G İZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ali KOZAN Başvurucu : Y.E.T. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklu olarak farkl ı ceza infaz kurumunda bulunan e şlerin birbirleriyle telefon vas ıtas ıyl
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Y.E.T. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/13834) Karar Tarihi: 30/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/13834 Karar Tarihi : 30/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR G İZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ali KOZAN Başvurucu : Y.E.T. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklu olarak farkl ı ceza infaz kurumunda bulunan e şlerin birbirleriyle telefon vas ıtas ıyla iletişim kuramamalar ı nedeniyle aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 13/1/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/13834 Karar Tarihi : 30/6/2021 3III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 9. Başvurucu, Türkiye Cumhuriyeti hükûmetini ortadan kald ırmaya veya görevini yapmas ını engellemeye te şebbüs etme suçundan tutuklu olarak Diyarbak ır D Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) bulunmaktad ır. Başvurucunun e şi de an ılan suçtan tutuklu olarak Sincan Kapal ı Kad ın Ceza İnfaz Kurumunda kalmaktad ır. 10. Başvurucunun e şi 7/11/2016 tarihinde, yeni evlendi ği başvurucuyla 115 gündür hiçbir şekilde ileti şim kuramad ığını belirterek ba şvurucuyla telefon ve mektup yoluyla görüşme imkân ı sağlanmas ını Diyarbak ır İnfaz Hâkimli ğinden (İnfaz Hâkimli ği) talep etmiştir. 11.İnfaz Hâkimli ği 17/11/2016 tarihinde ba şvurucunun telefon ile ileti şimden onbeş günde bir ve on dakikay ı geçmemek üzere faydalanmas ına, yaz ılı haberleşme talebinin kabulüne karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde; ba şvurucunun tutuklu e şinin başvurucuyla telefonla görü şme talebi hakk ında telefonla ileti şimin ilgili mevzuatta 10 dakika ile s ınırlı olmak üzere 15 günde bir şeklinde düzenlendi ği ayr ıca mektupla şma talebine ili şkin olarak da Adalet Bakanl ığının 10/8/2016 tarihli yaz ısı ile tutuklular hakk ında 3 ay süre ile yaz ılı haberleşmelerinin k ısıtlanmas ı karar ının 17/11/2016 tarihinden itibaren kald ırıldığı, bu nedenle tutuklunun mevcut yasal düzenlemeler çerçevesinde bu haklardan yararlanabilece ği belirtilmiştir. 12.İnfaz Hâkimli ği Ceza İnfaz Kurumunun uygulama ve kararlar ını dikkate alarak 28/11/2016 tarihinde an ılan kararda resen düzeltme yapm ış ve talebin reddine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde; ceza infaz kurumlar ındaki hükümlü ve tutuklular ın kullan ımına tahsis edilen ankesörlü telefonlar ın d ışarıdan gelen aramalara kapal ı olduğu, sadece ceza infaz kurumundan temin edilebilen ankesörlü telefon kartlar ıyla d ışarıdaki yak ınlar ıyla görüşme yapabildikleri belirtilmi ştir. Tutuklu ve hükümlülerin iki kapal ı ceza infaz kurumu aras ında görüşmeyi sağlayacak teknik yap ının sağlanamayaca ğını ayr ıca 6/4/2006 tarihli ve 26131 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Ceza İnfaz Kurumlar ının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Tüzük'ün 88. maddesinde hükümlülere telefon aç ılmak suretiyle görü şme yapt ırılamayaca ğının düzenlendi ği vurgulanm ıştır. 13. Başvurucunun e şinin an ılan karara kar şı yapt ığı itiraz ı, Diyarbak ır 2. Ağır Ceza Mahkemesi (A ğır Ceza Mahkemesi) 12/12/2016 tarihinde kabul ederek İnfaz Hâkimli ğinin 28/11/2016 tarihli karar ının kald ırılmas ına karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde; hükümlülere telefon aç ılmak suretiyle görü şme yapt ırılamayaca ğı gerekçesiyle talebi n reddedildi ği ancak ba şvurucu ve e şinin tutuklu olduklar ı belirtilmi ştir. 14. Nihai karar 27/12/2016 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 15. Başvurucu 13/1/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 16. Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden yap ılan incelemede; A ğır Ceza Mahkemesinin talebin kabulü yönündeki karar ına karşı Başsavc ılığın kanun yarar ına bozma yoluna ba şvurduğu, Yarg ıtay 1. Ceza Dairesi taraf ından 5/6/2017 tarihinde talebin kabulüne karar verildi ği görülmü ştür. An ılan karar üzerine yeniden yap ılan yarg ılamada A ğır Ceza Mahkemesi 12/12/2016 tarihli karar ın kald ırılmas ına ve başvurucunun e şi taraf ından yap ılan itiraz ın reddine karar vermi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/13834 Karar Tarihi : 30/6/2021 4IV.İLGİLİ HUKUK 17.İlgili hukuk için bkz. Hüseyin Ekinci, B. No: 2016/38867, 3/7/2019, 21-43. 18. 6/4/2006 tarihli ve 26131 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe giren Ceza İnfaz Kurumlar ının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Tüzük'ün (Tüzük) "Telefonla görü şme hakk ı" kenar ba şlıklı 88. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: " (1) Kapal ı kurumda bulunan hükümlüler, belgelendirmeleri ko şuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kay ın h ısımlar ı ve vasisi ile telefon görü şmesi yapabilir. (2) Telefonla görü şmeleri aşağıda belirtilen esaslara göre yap ılır: a) Hükümlüler, haberle şme veya ileti şim araçlar ından yoksun b ırak ılma vey a kısıtlama cezas ı ile hücreye koyma cezas ının infaz ı sıras ında olmamak ko şuluyla, idarenin kontrolünde bulunan ve kurumun uygun yerlerine yerle ştirilen telefonlardan yararland ırılır, ... e) Hükümlüler, telefon görü şmesi hakk ına sahip olduklar ı konusunda bilgilendirilir, f) Hükümlülerin telefonla görü şme gün ve saatleri, kurumda bulunan telefon adedi, başvuru s ıras ı, kurumun asayi ş ve güvenli ği dikkate al ınarak idare taraf ından belirlenir. Hükümlüler görü şebilecekleri yak ınlar ından bir veya birden fazla ki şi ile haftada bir kez v e bir telefon numaras ıyla bağlant ı kurarak kesintisiz görü şme yapabilir. Herhangi bir nedenle görüşme gerçekle şememişse daha önceden bildirilen numaralardan bir di ğeriyle görüşebilir. Konu şma süresi görü şme başlad ığı andan itibaren on dakikay ı geçemez. Anca k tehlikeli hükümlü olduklar ı idare ve gözlem kurulu taraf ından belirlenen hükümlüler onbe ş günde bir kez olmak ve on dakikay ı geçmemek üzere sadece e şi, çocuklar ı, annesi ve babas ı ile görüşebilir, g) Hükümlünün, kurumun güvenli ğini tehlikeye dü şüren, suç olu şturan veya bir suça azmettirme ya da yard ım etme sonucunu do ğurabilecek konu şmalarda bulundu ğu dinleme sıras ında belirlendi ğinde, görü şme derhâl kesilir. Bu hâlde hükümlü hakk ında adlî vey a idarî soru şturmaya esas olacak i şlemler kurum en üst amiri taraf ından yap ılır, ... k) Hükümlü bu maddede belirtilen telefonla görü şme hakk ını kullanabilmek için "Telefon Görü şme Formu" doldurur. Bu formda; telefon görü şmesi yapmak istedi ği kişiler ve bunlarla olan yak ınlık derecesini, görü şme yapmak istedi ği sabit, cep telefon numaralar ile yurtd ışı telefon numaras ını, telefon görü şmesi yapaca ğı yak ınlar ının aç ık adreslerini belirtir ve gerekli belgeler eklendikten sonra idareye verir. İdare gerekli gördü ğü takdird e gideri hükümlüden al ınmak koşuluyla formdaki bilgilerin do ğruluğunu araştırabilir. Telefon görüşme formunda yer alan bilgilerde de ğişiklik olmas ı halinde hükümlü yeni bir form düzenleyerek idareye bildirir. Hükümlü taraf ından formda gösterilmemi ş olan kişilerle telefon görü şmesi yapt ırılmaz, l) Hükümlünün formda belirtti ği bilgiler varsa de ğişiklikler deftere kaydedilir. Bu deftere, ayr ıca telefon görü şmesi yapmak isteyen hükümlünün haberle şme veya ileti şim araçlar ından yoksun b ırak ılma veya k ısıtlama cezas ı olup olmad ığı ve varsa hücreye koyma cezas ının infaz ına başlan ıp başlanmad ığı yaz ılır. Defter, bu i şle görevlendirilmi ş ikinci Başvuru Numaras ı: 2017/13834 Karar Tarihi : 30/6/2021 5müdürün kontrolünde güvenlik ve gözetim servisi taraf ından tutulur. Defterin sayfalar ı numaralan ır ve mühürlenir; kaç sayfadan ibaret oldu ğu kurum müdürü taraf ından tasdi k olunur. Defterler, her an denetime haz ır hâlde bulundurulur, ...n) Konuşma s ıras ı gelen hükümlünün kurum içindeki tehlikelilik durumu da dikkate alınarak gerekli güvenlik önlemleri al ınmak suretiyle telefon görü şmesi yap ılacak yer e getirilir. Hükümlü, öncelikle konu şmas ına kendi ad ını ve soyad ını söyleyerek ba şlar. Görüştüğü karşıdaki kişiye, ad ını, soyad ını ve telefon numaras ını tekrar etmesini isteyerek konuşmas ına devam eder. Bu i şlemin yap ılmas ı zorunlu olup, konu şma bittikten sonra, telefon görü şme istek formunun konu şman ın yap ıldığına ilişkin bölümü doldurulur, konuşmay ı yapan hükümlü ve görevli memur taraf ından imzalan ır. Bu formdaki bilgiler, deftere kaydedilmek üzere güvenlik ve gözetim servisine verilir, ... (4) Kapal ı kurumlarda bulunan hükümlülerin, bu maddede belirtilen yak ınlar ı ile yapt ığı telefon görü şmeleri, idare taraf ından dinlenir ve elektronik aletler ile kayda al ınır..." 19. Ayr ıca 16/5/2001 tarihli ve 4675 say ılı İnfaz Hâkimli ği Kanunu'nun " İnfaz hâkimliklerinin görevleri " kenar başlıklı 4. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: " İnfaz Hâkimliklerinin görevleri şunlard ır. 1. Hükümlü ve tutuklular ın ceza infaz kurumlar ı ve tutukevlerine kabul edilmeleri, yerleştirilmeleri, bar ındırılmalar ı, ısıtılmalar ı ve giydirilmeleri, beslenmeleri, temizliklerinin sa ğlanmas ı, bedensel ve ruhsal sa ğlıklar ının korunmas ı amac ıyla muayene ve tedavilerinin yapt ırılmas ı, d ışarıyla ilişkileri, çal ıştırılmalar ı gibi işlem veya faaliyetler e ilişkin şikâyetleri incelemek ve karara ba ğlamak. 2. Hükümlülerin cezalar ının infaz ı, müşahadeye tâbi tutulmalar ı, aç ık cezaevlerine ayr ılmalar ı, izin, sevk, nakil ve tahliyeleri; tutuklular ın sevk ve tahliyeleri gibi i şlem veya faaliyetlere ili şkin şikâyetleri incelemek ve karara ba ğlamak... " V.İNCELEME VE GEREKÇE 20. Mahkemenin 30/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 21. Başvurucu, mevzuatta tutuklu e şlerin telefonla görü şmesini engelleyen bir düzenleme mevcut olmad ığını, aksine herkesten çok tutuklu e şlerin bu hakka sahip oldu ğunu belirtmiştir. İki ceza infaz kurumu aras ında telefon görü şmesini sa ğlamaya yönelik teknik imkânlar ın Ceza İnfaz Kurumu taraf ından sağlanmas ının aşırı külfet yükleyen bir durum olmad ığını, yaşadığı zor günlerde e şinin sesini bile duyamaman ın katlan ılmaz bir durum olduğunu, eşiyle görü şemediği için psikolojisinin de bozuldu ğunu vurgulam ıştır. En son Diyarbak ır 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 12/12/2016 tarihli karar ıyla eşiyle telefonla görü şme hakk ının olduğunun kabul edilmesine ra ğmen telefonla görü şme talebinin Ceza İnfaz Kurumu taraf ından yerine getirilmedi ğini ifade eden ba şvurucu, adil yarg ılanma hakk ının ve kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2017/13834 Karar Tarihi : 30/6/2021 622. Bakanl ık görüşünde; ba şvurucunun farkl ı ildeki bir ceza infaz kurumunda bulunan tutuklu e şi ile telefonla görü şme yapma talebini Bakanl ığa ilettiği, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünün 15/11/2016 tarihli yaz ısı ile mevzuata göre talep ile ilgili olarak yap ılabilecek bir i şlemin bulunmad ığının ve ayr ıca kurum idaresinin uygulamalar ına karşı İnfaz Hâkimli ğine müracaat edilebilece ğinin bildirildi ği vurgulanm ıştır. Ayr ıca Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğü taraf ından 27/9/2018 tarihinde yay ınlanan genelge ile kapal ı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlü ve tutuklular ın farkl ı bir kapal ı ceza infaz kurumunda bulunan e şi, üçüncü dereceye kadar kan ve kay ın h ısımlar ı ve vasisi ile telefon görüşmesi yapmas ında hukuken bir engel bulunmad ığı, kurumlar aras ında gerekli koordinenin sa ğlanarak görü şme yapt ırılmas ı hususunun düzenlendi ği belirtilmi ştir. İlgili genelgeye istinaden Diyarbak ır D Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumu taraf ından Kurumda bulunan telefon hatt ının d ış aramalara aç ık hâle getirildi ği ifade edilmi ştir. Bunun yan ında başvurucunun ne İdare ve Gözlem Kurulunun 28/11/2016 tarihli karar ına karşı ne de Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünün cevab ına yönelik İnfaz Hâkimli ği nezdinde itiraz etti ğine dair herhangi bir bilgi ve belge sunmad ığı, başvurucunun şikâyetine dayanak olu şturan idari işlemin kendisine tebli ğ edilmesine kar şın başvurucunun idari ve yarg ısal başvuru yollar ı tüketmeksizin bireysel ba şvuru yapt ığının anlaşıldığı belirtilmi ştir. B. Değerlendirme 23. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Başvurucunun şikâyetinin özünün kendisi gibi tutuklu olan e şiyle telefonla görü şme imkân ından yararlanamamas ına ilişkin oldu ğu anlaşılmaktad ır. Anayasa Mahkemesi benzer bir ba şvuruyu aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında incelemi ştir (Hüseyin Ekinci, 52). Somut ba şvuruda da bu durumdan ayr ılmay ı gerektirecek bir yön bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla başvurucunun e şiyle aile hayat ının devam ını sağlayacak şekilde telefon vas ıtas ıyla iletişimini sürdürecek önlemlerin al ınmamas ı yönündeki söz konusu iddian ın aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında değerlendirilmesi gerektiği kanaatine var ılm ıştır. 24. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı ve bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir ( İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 25. Somut olayda ba şvurucunun dahil olmad ığı eşinin yürüttü ğü yarg ılama sonucunda, ba şvurucuyla e şinin telefonla görü şme hakk ının olduğuna dair A ğır Ceza Mahkemesi taraf ından karar verilmi ştir. Başvurucunun bu karar sonras ı bireysel ba şvuru yapt ığı ve şikâyetlerini bu karara dayand ırdığı, kanun yarar ına bozma sonras ı yarg ılamaya ilişkin bir bilgi vermedi ği gibi ek bir aç ıklamas ının ya da şikâyetinin olmad ığı görülmüştür. Bu nedenle inceleme, A ğır Ceza Mahkemesinin talebin kabulüne ili şkin karar ı ve başvurucunun şikâyetleriyle s ınırlı olarak yap ılm ıştır. 26. Başvurucuyla e şinin telefonla görü şme hakk ının olduğuna dair A ğır Ceza Mahkemesi taraf ından verilen karar ın hakk ın varl ığına ilişkin bir tespit niteli ğinde oldu ğu anlaşılmaktad ır. Bu tespitle birlikte ba şvurucunun ma ğdur oldu ğu uygulaman ın Başvuru Numaras ı: 2017/13834 Karar Tarihi : 30/6/2021 7kald ırılmas ına elverişli bir yolun ortaya ç ıktığı söylenebilir. Ancak an ılan karar ve tespitin yarg ılamada taraf olmayan ba şvurucunun do ğrudan telefon ile görü şme yapmas ına yeterli olmad ığı; mevzuatta belirtilen usule uyularak e şiyle Kurumdan görü şme konusunda talepte bulunmas ı ve Kurum taraf ından görü şme günü ve saatinin belirlenmesi gerekti ği görülmüştür. Başvurucu ise A ğır Ceza Mahkemenin an ılan tespitine dayanarak e şiyle telefon vas ıtas ıyla görüştürülmedi ği iddias ıyla doğrudan bireysel ba şvuru yapm ıştır. 27. Telefonla görü şme hakk ının nas ıl kullanaca ğına yönelik mevzuat hükümleri gözetildiğinde (bkz. 18) mahpusun Kuruma bildirdi ği kişilerle görü şme talebine binaen -başvurucunun e şinin kald ığı Ceza İnfaz Kurumunun şartlar ı da gözetilerek- Kurum taraf ından belirlenen gün ve saatlerde hakk ını kullanabilece ği aç ıktır. Bu kapsamda başvurucunun A ğır Ceza Mahkemesinin tespitine dayanarak e şiyle telefonla görü şmek istediğine dair Ceza İnfaz Kurumuna ba şvurduğuna ve Kurum taraf ından an ılan hakk ın kullan ımını engelleyecek bir karar al ındığına dair bilgi ve belge sunulmad ığı görülmüştür. Bu durumda ba şvurucunun hukuk sisteminde mevcut idari ve yarg ısal yollar ı tüketilmeksizin bireysel ba şvuruda bulunuldu ğu anlaşılmaktad ır. 28. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. Aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, D. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 30/6/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN