TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi GENELKURUL KARAR MEHMET ALi EMiR VE DiGERLERi BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2014/16482) KararTarihi: 17/1/2019 R.G. Tarih ve Sayi: 28/2/2019 -30700 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 Ba kan Ba kanvekili Ba kanvekili Uyeler Raportor Yrd. Ba vurucular Vekili GENELKURUL KARAR : Zuhtii ARSLAN : Burhan USTUN : Engin YILDIRIM : Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Recep KOMURC-0 Hicabi DURSUN Celal Mumtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ Hasan Tahsin GO
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi GENELKURUL KARAR MEHMET ALi EMiR VE DiGERLERi BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2014/16482) KararTarihi: 17/1/2019 R.G. Tarih ve Sayi: 28/2/2019 -30700 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 Ba kan Ba kanvekili Ba kanvekili Uyeler Raportor Yrd. Ba vurucular Vekili GENELKURUL KARAR : Zuhtii ARSLAN : Burhan USTUN : Engin YILDIRIM : Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Recep KOMURC-0 Hicabi DURSUN Celal Mumtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA R1dvan GULE ;:: RecaiAKYEL YusufSevki HAKYEMEZ : Gizem Ceren DEMiR KOSAR : 1. Burhan ARSLAN 2. Erdal Muhammet ARSLAN 3. Hanife OZMEN 4. irfan ARSLAN 5. Mahmut ARSLAN 6. Mustafa Serdar ARSLAN 7. Orhan ARSLAN 8. Turan ARSLAN 9. Zuhal ARSLAN : Av. Murat TiMUR 10. Mehmet KERiMOGLU 11. Mustafa KERiMOGLU 12. Onder Can KERiMOGLU 13. Serpil KERiMOGLU 14. Sinem KERiMOGLU 15. Yigit Ogeday KERiMOGLU 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Vekili Vekili Vekili : 2014/16482 : 17/1/2019 : Av. OvguERDOGAN 16. Nazan GULER 1 7. Seyit Ahmet GULER : Av. Erdem SerdarVURGUN 18. Alp Eren YILMAZ 19. Bilge AKYOL 20. Ecem Nur YILMAZ 21. Gonul YILMAZ 22. Hale EROL 23. Kemal EMiR 24. Lale iMREN 25. Mehmet Ali EMiR 26. Mevlude EROL 2 7. Nurten EMiR 28. Sinem EMiR 29. Tuncel EMiR : Av. MuratKemal GUNDUZ I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, Van'da meydana gelen ikinci depremde y1kilan otel binasma ili kin olarak ilk depremden sonra hasar tespit ;ah malanm geregi gibi yerine getirmedigi iddia edilen kamu gorevlileri hakkmda soru turma izni verilmemesi nedeniyle ya am hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 17/10/2014 tarihinde yap1lm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 5. Bolum Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Aralannda konu yonunden hukuki irtibat bulunmas1 nedeniyle 2014 /16483, 2014/16485, 2014/20209, 2015/1569, 2015/1572, 2015/1574, 2015/5102, 2015/5775, 2017/15456 , 2017/37793, 2017/37591 numarah dosyalann 2014/16482 numarah dosya ile birle tirilmesine, incelemenin 2014/16482 numarah bireysel ba vuru dosyas1 uzerinden yurutulmesine karar verilmi tir. 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 7. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi 19m Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk gorli unii bildirmi tir. 8. Ba vurucular, Bakanhgm gorli une kar 1 suresinde beyanda bulunmu lard1r. 9. ikinci Bolum tarafmdan 15/11/2018 tarihinde yap1lan toplantida, niteligi itibanyla Genel Kurul tarafmdan karara baglanmas1 gerekli goriildugunden ba vurunun Anayasa Mahkemesi i9tuzugu'nun 28. maddesinin (3) numarah fikras1 uyannca Genel Kurula sevkine karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 10. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle ilgili olaylar ozetle oyledir: A. Anayasa Mahkemesinin ihlal Kararlarmdan Onceki Siirec; 11. 23/10/2011 tarihinde Van'da 7,2 iddetinde bir deprem meydana gelmi ve bu deprem sonucunda 90k say1da ki i hayatm1 kaybetmi tir. Depremden sonra art91 sarsmtilar devam etmi ve 9/11/2011 tarihinde 5,6 iddetinde ikinci bir deprem olmu tur. ikinci depremde Van il merkezinde bulunan bir otel binas1 y1kilm1 ve otelde kalmakta olan -ba vuruculann yakmlannm da aralannda bulundugu- yirmi dort ki i enkaz altmda kalarak ya amm1 yitirmi tir. 12. Olaym ardmdan Van Cumhuriyet Ba savc1hg1 resen soru turma ba latm1 t1r. Ba vuruculann da ikayet9i olarak katild1g1 soru turma kapsammda bilirki i gorli une ba vurulmu tur. Bu 9er9evede hazulanan Nisan 2012 tarihli bilirki i raporunda; binanm projelendirme, yap1m ve i bitimi a amalannda ilgili mevzuat hukumlerine uyulmad1g1 belirtilmi tir. 23/10/2011 tarihli ilk depremden sonra binada hasar tespiti yap1lmad1g1 vurgulanan raporda, bina ta 1y1c1 sisteminin ilk depremden ve ikinci depreme kadar olan art91 sarsmt1lardan etkilendiginin du unuldugu ifade edilmi tir. Raporda aynca proje, yap1m ve i bitimi a amalanndaki eksikliklerden yap1 sahibi ve/veya muteahhidin, teknik uygulama sorumlusunun ve belediyenin ilgili biriminin; deprem sonras1 inceleme a amasmdaki eksikliklerden ise yap1 sahibi ve gerekli tedbirleri almayan ilgili birimlerin sorumlulugunun bulundugu yonunde kanaat bildirilmi tir. 13. Soru turma sonucunda otel i letmecisi hakkmda bilin9li taksirle birden fazla ki inin olumune neden olma su9undan Van Agu Ceza Mahkemesinde kamu davas1 a91lmasma, vefat eden yap1 sahibi ve diger upheliler hakkmda kamu adma kovu turmaya yer olmad1gma, kamu gorevlileri hakkmda 2/12/1999 tarihli ve 4483 say1h Memurlar ve Diger Kamu Gorevlilerinin Yargilanmas1 Hakkmda Kanun'un 3. ve 12. maddeleri geregi gorevsizlik karan verilerek soru turma dosyasmm Yarg1tay Cumhuriyet Ba savc1hgma gonderilmesine karar verilmi tir. 14. Yarg1tay Cumhuriyet Ba savc1hg1 9/10/2012 tarihinde Van Valisi, Erci Kaymakam1, Afet ve Acil Durum Yonetimi Ba kanhg1 (AFAD) Ba kam, Van Afet Acil Durum il Mudurli ve diger AF AD yoneticileri hakkmda gorevi kotuye kullanmaya ili kin iddialann somut bilgi ve belgelere dayanmad1g1, ilgililer a91smdan on inceleme yap1lmasm1 gerektirecek bir durum bulunmad1g1 gerek9esiyle ikayetin i leme konulmamasma karar vermi tir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 15. Yarg1tay Cumhuriyet Ba savc1hgmm 9/10/2012 tarihli karanna kar 1 yap1lan 1tuaz, Dam tay Birinci Dairesince 4483 say1h Kanun'da Curnhuriyet ba savc1hklannm ikayetin i lerne konulrnarnasma dair verdikleri kararlara kar 1 herhangi bir itiraz yolu ongorlilmedigi gerek9esiyle incelenmeksizin reddedilmi tir. 16. Ba vuruculann bir kisrn1 Yarg1tay Cumhuriyet Ba savc1hgmm ikayetin i lerne konulmamas1 karan tizerine Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuruda bulunmu lardu. 17. Anayasa Mahkemesi 2012/752 say1h ba vuruda 17/9/2013 tarihinde, 2012/850 say1h ba vuruda ise 7/11/2013 tarihinde verdigi kararlarla , Yarg1tay Curnhuriyet Ba savc1hgmca ikayetin i lerne konulrnarnasma karar verilrni olrnas1 nedeniyle ya am hakkmm usul boyutu olan etkili soru turrna ytiktimltiltigtintin ihlal edildigi sonucuna ula rn1 tu . Anayasa Mahkernesi rnevzuat htiktirnleri gozontine almd1gmda donernin Van Valisi ve AF AD yetkililerinin gereken tedbirlerin almrnas1 hususunda sorurnluluklannm bulunduguna vurgu yapm1 tu. Birinci depremde hasar gorrnti binalann art91 sarsmtilar esnasmda y1kilrna tehlikesi bulunrnasmm ongorlilebilir bir risk olduguna i aret eden Anayasa Mahkernesi, ilk deprernden on alt! gun sonra ger9ekle en ikinci deprernde y1kilan binanm bolgedeki kapasitesi en ytiksek otellerden biri olmas1 sebebiyle hasar tespiti yap1larak gerektiginde bo alt1lrnasmm ilgililerden beklenebilecegini ifade etrni tir. Anayasa Mahkernesi son olarak Yarg1tay Curnhuriyet Ba savc1hgmca , hasar tespiti ve hasarh binalara giri in engellenmesi konusunda yetkililerce ne llir i lemler yap1ld1gm1 ortaya koyacak delil ve degerlendirrnelere yer verrneksizin soru turrna a91lrnas1 talebinin i lerne konulrnarnasma karar verilrni oldugunu belirtrni ve bu kararla soru turrnanm devarn ettirilrnesi yontindeki talebin bir itiraz mercii tarafmdan degerlendirilmesinin de ontine ge9ilmi olduguna dikkat 9ekrni tir . B. Anayasa Mahkemesinin ihlal Kararmdan Sonraki Siirec; 1. Van Eski Valisi, Erci Eski Kaymakam1, Donemin Van ii Afet ve Acil Durum Miidiirii Yoniinden 18. Anayasa Mahkernesinin ihlal karan tizerine Y arg1tay Curnhuriyet Ba savc1hgmm 19/11/2013 tarihli karanyla karnu gorevlileri hakkmda i9i leri Bakanhgmdan soru turrna izni istenmi tir. 19. Donernin Van Valisi, Erci Kayrnakarn1 ile Van il Afet ve Acil Durum Mtidtirli hakkmda i9i leri Bakanhgmca on inceleme ba latilrn1 tu. 13/3/2014 tarihli on incelerne raporundaki tespitler ozetle oyledir: i. ilk depremden sonra Van Valiligi tarafmdan oncelikle ararna-kurtarrna faaliyetlerine ba lanm1 , bunun yam s1ra 9adu kentler kurulmu , a evleri faaliyete ge9irilrni tir. Hasta ve yarahlannm nakilleri saglanrn1 , bu 9ah rnalar devarn ederken hasarh olup tehlike arz eden yap1lann dururnu ile acil bannrna ihtiya9lannm kar 1lanmasma yonelik olarak on hasar tespit 9ah malanna ba lanm1 tir. Bu 9ah rnalar 234 teknik personelle ytirlittilrnti , saghk ve egitirn hizrneti sunan binalar ile gtivenlik ve karnu hizmetlerine ait binalara oncelik verilmi tir. 23/10/2011 tarihinden 9/11/2011 tarihine kadar toplarn 200.000 yap1dan 102.709 yapmm on hasar tespiti yap1lrn1 , ancak Bayrarn Otel ile birlikte diger yap1lann tespitleri yap1lamadan ikinci deprern meydana gelmi tir. 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 ii. On hasar tespitleri, yap1lann depreme dayamkhhgm1 tespit etme amacma yonelik olmad1gmdan hasar gormemi binalann bir diger depremde y1k1lmayacag1 yontinde kesin kanaat olu turmayacaktir . On hasar tespit 9ah malan 15/5/1959 tarihli ve 7269 say1h Umumi Hayata Mtiessir Afetler Dolay1s1yla Almacak Tedbirlerle Yapilacak Yard1mlara Dair Kanun'un 23. maddesine gore hak sahipligi i lemleri i9in hazirhk mahiyetinde bir i lem olarak yiiriitiilmektedir. iii. Hem AFAD yetkilileri hem de Van Valiligi tarafmdan birinci depremden sonra hasarh binalara girilmemesi yontinde duyurular yapilm1 t1r. 20. On inceleme raporunda, Yarg1tay Cumhuriyet Ba savc1hgmm i leme koymama karan tizerine Anayasa Mahkemesince verilen ihlal kararlan gozetildiginde Anayasa Mahkemesi kararlannm kesin ve baglay1c1 olmas1 nedeniyle Van eski Valisi M.K. ile il Afet Acil Durum Mtidtirii C.G. hakkmda soru turma izni verilmesi gerektigi yontinde kanaat bildirilmi tir. 21. Raporda; Erci eski Kaymakam1 hakkmda ise depremden sonra y1kilmayan binalara girilebilecegi yontinde bu ki inin herhangi bir beyanma rastlanmad1g1 gibi Erci il9esi mtilki sm1rlan i9inde ilk depremden sonra meydana gelen art91 depremlerde ya da 9/11/2011 tarihli ikinci depremde hi9bir binamn y1kilmad1g1, can ve mal kayb1 olmad1g1 anla 1ld1gmdan Erci eski Kaymakam1 R.F. hakkmda soru turma izni verilmemesi yontinde kanaat bildirilmi tir. 22. i9i leri Bakanhgmca soru turma izni verilmemesine 17/3/2014 tarihinde karar verilmi tir. Karann gerek9esi ozetle u ekildedir : i. On incelemeyi yapan mtifetti ler esasen haklannda on inceleme yap1lan kamu gorevlilerinin olayda sorumluluklannm bulunduguna dair bir tespit ve gorii leri bulunmamasma kar m Anayasa Mahkemesinin ihlal karan vermi olmas1 nedeniyle soru turma izni verilmesi yontinde kanaat bildirmi lerdir. Ancak Anayasa Mahkemesinin ihlal karan vermesinin sebebi Yarg1tay Cumhuriyet Ba savc1hgmm :jikdyetin i:jleme konulmamas1 karannm yarg1 denetimi d1 mda kalmas1 dolay1s1yla etkili ve caydmc1 bir ceza soru turmas1 yiiriitiilmemesidir. ii. 4483 say1h Kanun kapsammda yap1lan i lemlerin ve alman kararlann etkili ve caydmc1 soru:jturma olarak kabul edilmesi gerekir. Ba ka bir deyi le Anayasa Mahkemesinin amlan karannm yerine getirilebilmesi i9in soru:jturma izni verilmesi yontinde karar almmas1 zorunlu degildir. Aksine bir kabul Anayasa'nm 129. maddesinin altmc1 fikrasm1 i levsiz hale getirecektir. iii. Donemin Van Valisi ile il Afet Acil Durum Mtidtiriintin kendilerine yoneltilen fiilleri i ledigine dair delil bulunmamaktad1r. Ortada cezai sorumlulugu gerektiren herhangi bir eylem yoktur. Donemin Erci Kaymakammm da olayla ilgili herhangi bir sorumlulugu soz konusu degildir. 23. Yarg1tay Cumhuriyet Ba savc1hgmca, soru turma izni verilmemesi karanna kar 1 itiraz yoluna gidilmeksizin 14/7/2014 tarihinde i lemden kaldirma karan verilmi tir. 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 24. Soru turma izni verilmemesine ili kin karann teblig edilmesi tizerine ba vurucular, Van Valisi ile il Afet Acil Durum Mtidtirti yontinden karara itiraz etmi lerdir. Soru turma izni verilmemesine ili kin karara 31/7/2014 tarihinde itiraz etmi olan ba vurucular Yigit Ogeday Kerimoglu, Mustafa Kerimoglu, Mehmet Kerimoglu, Sinem Kerimoglu, Ondercan Kerimoglu, Serpil Kerimoglu tarafmdan ise itirazm uzun sure karara baglanmamas1 nedeniyle 7/3/2017 tarihinde bireysel ba vuru yapilm1 tlf. 25. Bu stire ;te Dam tay Birinci Dairesince , i ;i leri Bakanhgmm soru turma izni verilmemesi yontindeki karanm ilgililerin tamamma usultine uygun ekilde teblig etmemi olmas1 nedeniyle iki kez "dosyamn ki:Jleri Bakanhgma iadesine" karar verildigi anla 1lmaktadir. 26. Dosyanm yeniden Dam tay Birinci Dairesine gonderilmesi tizerine 22/6/2017 tarihinde "ilgililere isnat edilen eylemin haklannda soru:jturma yap1lmas1m gerektirecek nitelikte bulunmad1g1" gerek9esiyle itirazm reddine karar verilmi tir. 27. Amlan karann 24/10/2017 tarihinde teblig edilmesi tizerine ba vurucular Yigit Ogeday Kerimoglu, Mustafa Kerimoglu, Mehmet Kerimoglu, Sinem Kerimoglu ve Ondercan Kerimoglu, Serpil Kerimoglu otuz gtinltik ba vuru stiresi i ;inde 23/11/2017 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu lardir. 28. Dam tay Birinci Dairesinin 22/6/2017 tarihli karannm 23/10/2017 tarihinde teblig edildigi ba vurucular Mehmet Ali Emir, Nurten Emir, Tuncel Emir, Kemal Emir, Sinem Emir, Bilge Akyol, Mevltide Erol, Hale Erol, Lale imren, Gontil Yilmaz, Ecem Nur Y1lmaz ve Alp Eren Y1lmaz ise otuz gtinltik ba vuru stiresi i ;inde 21/11/2017 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu lardir . 2. Donemin AF AD Ba kan Vekili Yoniinden 29. Yarg1tay Cumhuriyet Ba savc1hgmca soru turma izni istenmesi tizerine i ;i leri Bakanhg1 4/4/2014 tarihinde, donemin AFAD Ba kan Vekili hakkmda on inceleme yapma yetkisinin Ba bakanhk makamma ait oldugunu belirterek dosyay1 Ba bakanhga gondermi tir . 30. Ba bakanhk tarafmdan yaptmlan on inceleme sonucunda 15/7/2014 tarihli rapor dtizenlenmi tir. Amlan rapordaki tespitler ozetle oyledir: i. 29/5/2009 tarihli ve 5902 say1h Afet ve Acil Durum Yonetimi Ba kanhgmm Te kilat ve Gorevleri Hakkmdaki Kanun'un -Van depremi s1rasmda ytirtirltikte olan- 18. maddesine gore il afet ve acil durum mtidtirltiklerinin sevk ve idaresinden vali sorumludur. Afet ve acil durumlarda meydana gelen kay1p ve hasan tespit etmek ise il afet ve acil durum mtidtirltiklerinin gorevidir. 7269 say1h Kanun'un 13. maddesine gore arazinin tehlikeli durumu ve binalann gordtigti hasar bak1mmdan y1ktmlmas1 ve bo altilmas1 gerekenler hakkmda o il ve il ;enin en btiytik mtilki amirine ayn bir rapor verilir, bu ytiktimltiltik de il afet ve acil durum mtidtirltiklerine aittir. ii. Yine 7269 say1h Kanun kapsammda AF AD Ba kanhgmm gereken hallerde yapilarda meydana gelen hasan tespit etmek tizere diger bakanhk, kurum ve kurulu lardan in aat mtihendisi ya da mimar gorevlendirmelerini talep etme 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 yiiktimlultigti bulunmaktad1r. Burada "gereken haller" ile ifade edilen durumun, AF AD il yonetiminden gelen ihtiya9 talepleri eklinde anla 1lmas1 gerekmektedir. ihtiya9 duyulan teknik personelin ;evre ve ehircilik Bakanhgmdan ivedilikle gorevlendirilmi oldugu anla ilmaktad1r. iii. Mti tekilerin ikayetleri kapsammda yer alan, depremden sonra tehlikenin ge9tigine ve gereken tum onlemlerin almd1gma yonelik beyanlar ile ilgili olarak AF AD Ba kan Vekilinin bu yonde bir a91klamasma rastlanmad1g1, AF AD Ba kan Vekili tarafmdan yapilan yaz1h basm a91klamalannda hasarh binalara girilmemesi yontinde ikazda bulunuldugu anla Ilm1 tir. 31. On inceleme raporunda; nihai olarak donemin AF AD Ba kan Vekili i.E.K.nm ilgili kanunlar ve ikincil dtizenlemelerde yer alan yiiktimltiltikleri yerine getirmedigine veya iki deprem arasmda yap1 hasar denetimini ve almmas1 gereken idari tedbirleri kasten ihmal ettigine dair soru turma izni verilmesi i9in gerekli makul tiphe doguracak bir bulguya rastlanmad1g1 gerek9esiyle soru turma izni verilmemesinin uygun olacag1 kanaati bildirilmi tir. 32. Ba bakanhk makammm 27/7/2014 tarihli karanyla on inceleme raporundaki tespit ve gerek9elerle soru turma izni verilmemesine karar verilmi tir. 33. Yarg1tay Cumhuriyet Ba savc1hgmm 18/8/2014 tarihli gorevsizlik karan ile dosyanm Ankara Cumhuriyet Ba savc1hgma gonderilmesine karar verilmi tir. Ankara Cumhuriyet Ba savc1hg1 8/9/2014 tarihinde, on inceleme raporunun eki bilgi ve belgelere uygunluk arz ettiginin gortildtigti gerek9esiyle soru turma izni verilmemesi karanna kar 1 itiraz yoluna gidilmeksizin i lemden kald1rma karan vermi tir. 34. Am Ian karann 18/9/2014 tarihinde teblig edildigi ba vurucular Mehmet Ali Emir, Nurten Emir, Tuncel Emir, Kemal Emir, Sinem Emir, Bilge Akyol, Mevltide Erol, Hale Erol, Lale imren, Gonul Yilmaz, Ecem Nur Yilmaz ve Alp Eren Yilmaz i lemden kald1rma karanna kar 1 bireysel ba vuruda bulunmu lardir. 35. Ba vurucular soru turma izni verilmemesine ili kin karara itiraz etmi lerdir. 36. Ba vuruculardan Mehmet Ali Emir, Nurten Emir, Tuncel Emir, Kemal Emir, Sinem Emir, Bilge Akyol, Gontil Yilmaz, Alp Eren Y1lmaz, Ecem Nur Yilmaz, Mevltide Erol, Hale Erol ve Lale imren'in itiraz1 tizerine Dam tay Birinci Dairesinin 6/11/2014 tarihli karanyla "ilgiliye isnat edilen eylemin hakkznda soru turma yapzlmaszm gerektirecek nitelikte bulunmadzgz" gerek9esiyle itirazm reddine karar verilmi tir. Amlan karar ba vuruculara 25/12/2014 tarihinde teblig edilmi tir. Ba vurucular 26/1/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu lard1r. 37. Diger ba vuruculann itirazlan hakkmda ise Dam tay Birinci Dairesince 26/12/2014 tarihinde "27/7/2014 tarihli karara kar z yapzlan itirazzn daha once incelenerek karara baglandzgz anla zldzgzndan diger itirazlar hakkznda aynca karar verilmesine yer olmadzgzna" htikmedilmi tir. Bu ba vurucular da stiresi i9inde bireysel ba vuruda bulunmu lard1r. 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 C. Ba vuru Konusu Olaya ili kin Ceza Yargdamas1 Siireci 38. Van Cumhuriyet Ba savc1hgmm 30/7/2012 tarihli iddianamesi ile binanm vefat eden eski sahibi M.S.B.nin oglu T.B. hakkmda otelin kirac1s1 ve i letmecisi olmas1 s1fatiyla taksirle olume ve yaralanmaya neden olma srn;undan cezalandmlmas1 istemiyle dava a9Ilm1 tlf. 39. Van 2. Agir Ceza Mahkemesinin 1/12/2016 tarihli karanyla T.B.nin bilin ;li taksirle oliime ve yaralanmaya neden olma su9undan 15 yil 6 ay 20 gun hapis cezas1 ile cezalandmlmasma karar verilmi tir. Karann temyiz incelemesi a amasmda oldugu anla 1lmaktadir. D. Ba vuru Konusu Olaya ili kin Tam Yarg1 Davalan 40. Ba vuruculann Ba bakanhk Afet ve Acil Durum Yonetimi Ba kanhg1, ;::evre ve Sehircilik Bakanhg1, Van Belediye Ba kanhg1 ile Van Valiligi aleyhine a9t1klan tam yarg1 davalanmn farkh idare mahkemeleri oniinde devam ettigi anla Ilmaktadir. IV. iLGiLi HUKUK A. Ulusal Hukuk 41. 29/5/2009 tarihli ve 5902 say1h Afet ve Acil Durum Yonetimi Ba kanhgmm Te kilat ve Gorevleri Hakkmda Kanun'un "Ba kanm gorevleri" kenar ba hkh 7. maddesi oyledir: "(I) BaJkan, BaJkanlzgzn en iist amiridir ve gorevleri Junlardzr : a) BaJkanlzk hizmetlerini mevzuat hiikiimlerine, kalkznma planlarz ve yzllzk programlara, BaJkanlzgzn amar; ve politikalarzna, stratejik planlarzna, performans olr;iitlerine, hizmet kalite ve standartlarzna ve biitiinleJik afet yonetimi ilkesine uygun olarak yiiriitmek. b) Afet ve Acil Durum Koordinasyon Kurulunun toplanmasz amaczyla Kurul BaJkanznc oneride bulunmak . c) Afet ve acil durum hallerinde miidahaleyi koordine etmek ve iist makamlarz bilgilendirmek. r;) Sivil savunma arama ve kurtarma birlik miidiirliiklerinin gorev yerlerini, ilgili kamu kurum ve kuruluJlarz ve sivil toplum kuruluJlarz ile koordine ederek belirlemek . d) 1 Oil 2/2003 tarihli ve 5018 sayzlz Kamu Malf Yonetimi ve Kontrol Kanunu uyarznca bir ir; denetr;i atamak. e) Resmi ve ozel kurum ve kuruluJlar ile iliJkileri yiiriitmek. j) Baszn ve halkla iliJkiler faaliyetlerini planlamak ve yiiriitmek. g) BaJkanlzgzn yzllzk r;alzJma raporu ve eylem planznz hazzrlamak. 9 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 g) Ba$bakan veya ilgili bakan tarafindan verilecek benzeri gorevleri yapmak. (2) Ba$kan, bu Kanunda belirtilen hizmetlerin yiiriitulmesinden Ba$bakana kar$l sorumludur. 11 42. 5902 say1h Kanun'un 18. maddesinin ilgili kis1mlan oyledir: "(1) jUerde biitiinlqik afet ve acil durum yonetiminin tiim unsurlarznz ir;erecek $ekilde, Ba$kanlzgzn fa$ra fe$kilatz olarak valiye baglz ii afet ve acil durum miidiirliikleri kurulmu$fur. Miidiirliigiin sevk ve idaresinden, ildeki afet ve acil durum faaliyetlerinin yonetiminden birincil derecede vali sorumludur. jz afet ve acil durum miidiirleri, Ba$kanzn teklifi ile Ba$bakan veya yetkilendirdigi Ba$bakan Yardzmczsz tarafindan atanzr. Diger personel ise il miidiirliiklerinin norm kadrolarz dahilinde vali tarafindan atanzr. Miidiirliik personelinin il dz$l ger;ici gorevlendirmesi Ba$kanlzk ve/veya vali tarafindan yapzlzr. (2) jz afet ve acil durum miidiirliiklerinin gorevleri $Unlardzr : a) jfin afet ve acil durum tehlike ve risklerini belirlemek, afet ve acil durum hazzrlzklarznz yapmak b) Afet ve acil durum risk azaltma, miidahale ve iyile$firme il planlarznz, mahallf idareler ile kamu kurum ve kurulu$larzyla i$ birligi ve koordinasyon ir;inde yapmak, uygulamak ve uygulatmak r;) Afet ve acil durumlarda meydana gelen kayzp ve hasarz tespit etmek veya ettirmek. k) Ba$kanlzgzn ve valinin verecegi diger gorevleri yapmak II 43. 5902 say1h Kanun'un 24. maddesi oyledir: "Diger mevzuatta bu Kanun kapsamzna giren konularla ilgili olarak Ba$bakanlzk Tiirkiye Acil Durum Yonetimi Gene/ Miidiirliigiine, ki$leri Bakanlzgz Sivil Savunma Gene! Miidiirliigiine ve Bayzndzrlzk ve jskan Bakanlzgz Afet j$feri Gene! Miidiirliigiine yapzlmz$ afar. atiflar ile Ba$kanlzgzn gorev alanzna giren konularda, Ba$bakanlzga, jr:,:i$leri Bakanlzgzna veya Bayzndzrlzk ve jskan Bakanlzgzna yapzlmz$ olan atiflar, Afet ve Acil Durum Yonetimi Ba$kanlzgz ve ilgisine gore jz Afet ve Acil Durum Miidiirliiklerine yapzlmz$ sayzlzr. 11 44. 7269 say1h Kanun'un 13. maddesi oyledir: 11a) Yapzlacak i$lemlere esas olmak iizere jmar ve jskan Bakanlzgznca kurulacak fen kurullarz tarafindan, afetin meydana geldigi arazinin durumu ile biitiin yapzlar ve kamu tesisleri incelenerek, hasar tespit raporu diizenlenir. Gereken hallerde, yapzlarda meydana gelen hasarz tespit etmek iizere Bayzndzrlzk ve jskan Bakanlzgznzn istegi iizerine diger bakanlzk, kurum ve kurulu$lar, mahalli idareler, iiniversiteler ve meslek odalarz, konusunda deneyimli yeteri kadar in$aat miihendisi ve/veya mimarz hasar tespiti r;alz$malarznda derhal gorevlendirmekle yiikiimliidiirler. 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 Arazinin tehlikeli durumu ve binalarzn gordugu hasar bakzmzndan yzktzrzlmasz ve bo$altzlmasz gerekenler hakkznda, o il ve ilr;enin en biiyiik miilkiye amirine ayrz bir rapor verilir. Bu makamlarca boyle binalar derhal bo$alttmlzr. Yzkzlmasz gerekenler ir;in en r;ok 3 gun sure verilerek tehlikenin giderilmesi sahiplerine bildirilir. Mahallinde sahibi bulunmadzgz takdirde durum, mahalli vasztalarla ilan edilmek suretiyle, bildiri yapzlml$ sayzlzr. Mal sahibi veya vekili, bu bildiriye kar$l 3 giin ir;inde yetkili idare kurullarzna itiraz edebilir. Mare kurullarz bu itirazz en ger; 3 gun ir;inde inceler ve karara baglar. Suresinde itiraz olunmzyan, yahut itiraz olunup da idare kurullarznca yzkzlmasz onaylanan binalarz mal sahibi yzkmadzgz takdirde bu binalara el konularak yzkma parasz yzkzntzdan elde edilecek malzeme bedelinden odenmek uzere, mahallin en buyuk miilkiye amirinin emri ile yzktmlzr. Yapzlacak aszl i$lemlere esas olmak uzere, fen kurullarz tarafindan duzenlenen tekn(/, mahiyetteki hasar tespit raporlarzna mahallf ildn tarihinden itibaren otuz gun ir;inde itiraz edilebilir ve hasar tespit raporlarz ancak aszl i$lemlerle birlikte dava konusu edilebilir. Gayrimenkulleri kesin bir $ekilde hasarszz olarak tespit edilenlerin veya gayrimenkullerinin hasar tespiti hir; yapzlmayanlarzn, yargz yoluna gitmeden once, mahallf ildn tarihinden itibaren otuz gun ir;inde ilgili idareye ba$vurmalarz zorunludur. b) Hasar gormu$, fakat zslahz mumkun olan binalarzn fen kurullarznzn gosterecegi $artlara gore tamiri yapzlzncaya kadar ir;ine girilmesine ve oturulmaszna izin verilemez. Bu binalar I yzl ir;inde tamir ettirilmedigi ve itiraz da olmadzgz takdirde yukarzdaki esaslar dahilinde yzktmlzr. jtiraz halinde, bu itiraz yukarzdaki mahalli idare kurullarznca 5 gun ir;inde incelenir ve karara baglamr. jtiraz sebepleri yerinde goruldugu takdirde sure 6 ay daha uzatzlzr. c) Resmi daire ve muesseselere ait binalardan bu madde geregince yzktmlmasz gerekenler yzkma masrajlarz ilgili daire ve muesseselerce sonradan kar$zlanmak $artiyle Jon hesabzndan odenerek yzktmlzr. r;) Yer kaymasz, kaya du$mesi gibi afetlerde, tehlikenin devamz veya tekrarz ihtimal; uzerine bo$altzlan binalarzn tehlikeye kar$l kesin tedbir alzmncaya kadar i$galine veya hasara ugrzyanlarzn tamirine musaade edilmez. Tedbir alznamzyacagzna karar verildigi takdirde tehlikeli mahal ir;indeki binalar, yukardaki esaslar dahilinde yzktmlzr. jmar ve jskan Bakanlzgznca afete kar$l arazide gerekli tedbirlerin alznmasz, tehlikeye maruz yapzlarzn yzkzlmasz ve toplulugun ba$ka yere fa$znmaszndan daha ekonomik goriilurse, bu tedbirlerin alznmasz ir;in liizumlu odenek 33 uncu maddede yazzlz fondan odenir. Tehlikenin giderilmesiyle ilgili tedbirler ir;in yapzlan harcamalar borr;lanmaya tabi tutulmaz. d) Afete ugrzyanlarzn veya ugramasz muhtemel olanlarzn bulunduklarz yerlerde veya ba$ka yerlerde ger;ici olarak barznmalarzm saglamak uzere, baraka ve konutlar in$a edilebilir, ettirilebilir , kiralanabilir veya satznalznabilir. Bu tedbirlerin, kzsa zamanda yerine getirilmesinin mumkun olamzyacagz hallerde, ger;ici iskan tedbirlerini kendileri almak isteyenlere nakdi yardzm da yapzlabilir. Ger;ici barzndzrma i$leri ir;in gerekli odenek ile afetzedelere nakden yapzlacak yardzmlarzn miktarz ve barznaklarda oturulacak sure jmar ve jskan Bakanlzgznca tespi. olunur. 11 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 Bu bend geregince yapzlacak harcamalar ve odemeler bon;landzrmaya tabi tutulmaz. " 45. 1/4/1988 tarihli ve 88/12777 say1h miilga Afetlere ili kin Acil Yard1m Te kilatI ve Planlama Esaslanna Dair Yonetmelik'in ilgili maddeleri oyledir: "Kapsam Madde 2 -Bu Yonetmelik, acil yardzm hizmetlerini yiiriitmekle gorevli, vali ve kaymakamlar, bakanlzk, baglz ve ilgili kurulu$lar, diger kamu kurum ve kurulu$lar ile askeri birlikler ve Kzzzlay'zn afetten once yapmalarz gerekli acil yardzm planlarznzn ve afet szrasznda yapacaklarz acil yardzm hizmet ve faaliyetlerinin gerektirdigi gorevleri, i$birligini, koordinasyonu ve kar$zlzklz yardzmla$ma esaslarznz kapsar. Sorumluluk Madde 4 -Vali ve kaymakamlar, gorevli bakanlzk, kurum ve kurulu$lar ile askeri birlikler, ilgili mevzuat ve bu Yonetmelik geregince diizenlenecek acil yardzm plan/an ve acil yardzmla ilgili yonergelerle kendilerine verilen gorevleri yerine getirmekten ayrz ayrz sorumludurlar. Afetin meydana gelmesinden itibaren, alznmasz gereken her tiirlii acil tedbirlerin alznmaszndan ve acil yardzmlarzn bir emir beklemeden yapzlmaszndan afetin meydana geldigi yerin miilki amiri sorumludur. Koordinasyon ve j$birligi Madde 10 -Acil yardzm planlarz yapmaktan sorumlu makamlar a$agzdaki koordinasyon ve i$birligini saglamakla yiikiimliidiirler: a) Bakanlzk , kurum ve kurulu$lar kendilerine ait kaynaklarz en dogru $ekilde tespit etmekten ve dogru bilgi vermekten sorumludurlar. Ancak bu $ekilde alman bilgiler planlama maksatlarz dz$mda kullanzlmaz, b) jz ve il ;elerin afet acil yardzm planlarz, yardzm saglamaktan sorumlu garnizon ve askeri birlikler komutanl1klannm plan/an ile askeri acil yardtm plan/an da vali ve kaymakamlar ile koordineli olarak hazzrlanzr, c) Afetler acil yardzm planlarz hazzrlanzrken, Ba$bakanlzk Sivil Olaganiistii Hal ve Sava$ Hazzrlzklarz Planlama Direktifinde yapzlacagz belirtilen sivil savunma planlarz ile koordine edilir. Acil Yardzm Hizmet Gruplarz Madde 16 -Acil yardzm hizmetlerini yiiriitmekten sorumlu komite, bu hizmetleri a$agzda belirtilen hizmet gruplarz ile yiiriitiir: 5. On Hasar Tespit ve Ge ;ici jskan Hizmetleri Grubu, 12 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 On Hasar Tespit ve Ger;ici jskan Hizmetleri Grubu Madde 32 -On Hasar Tespit ve Ger;ici jskan Hizmetleri Grubunun teJkili, gorevleri, planlamasz ve servisleri: b) Gorevleri: 1. Alman haberlere gore nerelere, ne kadar on hasar tespit ekibi gonderecegini tespit eder, 2. Hasarzn yogun oldugu bolgeleri belirler, 3. Kesin hasar tespitleri ir;in gerekli bilgileri saglar, 4. Afetten sonra konut, resmi ve ozel tiim yapzlar ile hayvan barznaklarzndaki hasarzn en kzsa zamanda tespitini saglayzcz tedbirleri alzr, 6. Can giivenligi bakzmzndan oturulmasz sakzncalz olan ve yzktzrzlmasz gereken binalarz belirler, ,, 46. 31/1/2011 tarihli ve 2011/1377 say1h Afet ve Acil Durum Yonetim Merkezleri Yonetmeligi'nin ilgili maddeleri oyledir: "Amar; ve kapsam MAD DE 1-(1) Bu Yonetmeligin amacz; yurtir;inde ve yurtdzJznda meydana gelen afet ve acil durumlara ulusal ve yerel diizeyde miidahalenin ve buna iliJkin hazzrlzk faaliyetlerinin etkin bir Jekilde gerr;ekleJtirilebilmesine yonelik, BaJbakanlzk Afet ve Acil Durum Yonetimi Merkezi ile afet ve acil durum yonetim merkezlerinin kuruluJu, gorev ve sorumluluklarz ile bunlar araszndaki koordinasyon ve iJbirligine iliJkin esaslarz belirlemektir. Dayanak MADDE 2-(1) Bu Yonetmelik, 29/5/2009 tarihli ve 5902 sayzlz Afet ve Acil Durum Yonetimi BaJkanlzgznzn TeJkilat ve Gorevleri Hakkznda Kanun hiikiimlerine dayanzlarak hazzrlanmzJtzr. Tanzmlar MAD DE 3-(1) Bu Yonetmelikte yer alan; a) Acil durum: Toplumun tamamznzn veya belli kesimlerinin normal hayat ve faaliyetlerini durduran veya kesintiye ugratan ve acil miidahaleyi gerektiren olaylarz ve bu olaylarzn oluJturdugu kriz halini, 13 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 b) Afet: Toplumun tamamz veya belli kesimleri ir;in fiziksel, ekonomik ve sosyal kayzplar doguran, normal hayatz ve insan faaliyetlerini durduran veya kesintiye ugratan dogal, teknolojik veya insan kaynaklz olaylarz, c) Afet ve Acil Durum Koordinasyon Kurulu: 5902 sayzlz Kanunun 4 iincii maddesinde diizenlenen Kurulu, ;) Afet ve Acil Durum Yiiksek Kurulu: 5902 sayzlz Kanunun 3 iincii maddesinde diizenlenen Kurulu, d) Ba$kan: Afet ve Acil Durum Yonetimi Ba$kanznz, e) Ba$kanlzk : Afet ve Acil Durum Yonetimi Ba$kanlzgznz, j) Hazzrlzk: Afet ve acil durumlara etkin miidahale amaczyla onceden yapzlan her tiirlii faaliyeti, g) Miidahale: Afet ve acil durumlarda can ve mal kurtarma, saglzk, ia$e, ibate, giivenlik, mal ve r;evre koruma, sosyal ve psikolojik destek ve benzeri hizmetlerin verilmesine yonelik r;alz$malarz, ifade eder. Ba$kanlzk Afet ve Acil Durum Yonetim Merkezi ve gorevleri MADDE 5-(I) Yurtir;inde ve yurtdz$znda meydana gelen afet ve acil durumlarla ilgili olarak, hazzrlzk ve miidahale faaliyetlerinde, kamu kurum ve kurulu$larz, afet ve acil durum yonetim merkezleri ile sivil toplum kurulu$larz arasznda, Ba$bakan adzna koordinasyon ve i$birligini saglamak amaczyla Ba$kanlzk personelinden olu$an ve yirmidort saat esaszna gore r;alz$an Ba$kanlzk Afet ve Acil Durum Yonetim Merkezi kurulur. Merkezin idari i$leri ile sekreterya hizmetleri Miidahale Dairesi Ba$kanlzgznca yiiriitiiliir (2) Ba$kanlzk Afet ve Acil Durum Yonetim Merkezinin gorevleri $Unlardzr: a) Yurtir;inde ve yurtdz$znda meydana gelen afet ve acil durumlarla ilgili bilgiler toplamak, degerlendirmek ve bu bilgileri gerektiginde ilgili makamlara iletmek. b) Miidahale uygulamalarznz takip etmek, yonetmek, afet ve acil durum yonetim merkezleri araszndaki koordinasyon ve i$birligini saglamak. c) Ulusal ve uluslararasz insani yardzm ve miidahale faaliyetlerini koordine etmek. ;) Afet ve acil durum esnasznda yiiriitiilen faaliyetler ve sonur;larz ile ilgili olarak kamuoyunu bilgilendirmek ve kamuoyunun dogru ve saglzklz bilgilendirilmesi ir;in gerekli tedbirleri almak. d) Diger devletlerin ve uluslararasz kurulu$larzn ilgili organlarzyla gerekli goriildiigiinde koordinasyon ve i$birligi yapmak. e) Afet ve acil durum yonetim merkezlerinde gorevli personelin egitimi ve haberle$me $ebekelerinin denenmesi ir;in tatbikatlar planlamak ve icra etmek. 14 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 j) Afet ve acil durum yonetim merkezlerinde incelemeler yapmak ve gerekli goriilen hususlarda onerilerde bulunmak. Sorumluluk ve yetki devri MADDE 7-(1) Bu Yonetmelikte ongoriilen gorevlerin yerine getirilmesinden kamu kurum ve kurulu$larznzn en iist yoneticileri ile valiler ve kaymakamlar sorumludur. (2) Ba$kanlzk Afet ve Acil Durum Yonetim Merkezinin siireklifaal halde ve Ba$bakanlzk Afet ve Acil Durum Yonetimi Merkezinin her an faaliyete ge ;irilecek $ekilde hazzr tutulmaszndan, ilgili makam ve merkezlerin bilgilendirilmesinden, afet ve acil durumlarda Ba$bakan adzna koordinasyon ve i$birligini saglamaktan Ba$kan sorumludur. (3) Kamu kurum ve kurulu$larz, afet ve acil durum yonetim merkezleri ile sivil toplwr. kurulu$larz, hazzrlzk ve miidahale hizmetleri bakzmzndan gorev alanlarz ile ilgili olarak Ba$kanlzga kar$l sorumludur. Bu hizmetlerin yerine getirilmesinde gozetilecek ilke ve esaslarz Ba$kanlzk belirler. (4) Ba$bakan ihtisas gerektiren miidahale faaliyetlerinin koordinasyonunu yiiriitmek iizere ilgili bakanlzk, kamu kurum ve kurulu$larzna gorev verebilir. (5) Ba$bakan, bu Yonetmelikle ilgili yetkilerini Ba$kanlzgzn baglz oldugu Bakan araczlzgz ile kullanabilir. " 47. 4483 say1h Kanun'un "Ama911 kenar ba hkh 1. maddesi oyledir: "Bu Kanunun amacz, memurlar ve diger kamu gorevlilerinin gorevleri sebebiylf . i$ledikleri suc;lardan dolayz yargzlanabilmeleri i ;in izin vermeye yetkili mercileri belirtmek ve izlenecek usu/ii diizenlemektir. " 48. 4483 say1h Kanun'un "On inceleme" kenar ba hkh 5. maddesinin birinci f1kras1 oyledir: "jzin vermeye yetkili merci, bu Kanun kapsamzna giren bir sue; i$ledigini bizzat veya yukarzdaki maddede yazzlz $ekilde ogrendiginde bir on inceleme ba$fatzr. " 49. 4483 say1h Kanun'un "On inceleme yapanlarzn yetkisi ve rapor" kenar ba hkh 6. maddesinin ilgili k1sm1 oyledir: "On inceleme ile gorevlendirilen ki$i veya ki$iler, bakanlzk miifetti$leri ile kendilerin. gorevlendiren merciin biitiin yetkilerini haiz olup, bu Kanunda hiikiim bulunmayan hususlarda Ceza Muhakemeleri Usu/ii Kanununa gore i$lem yapabilirler; hakkznda inceleme yapzlan memur veya diger kamu gorevlisinin ifadesini de almak suretiyle yetkileri dahilinde bulunan gerekli bilgi ve belgeleri toplayzp, gorii$lerini i ;eren bir rapor diizenleyerek durumu izin vermeye yetkili mercie sunarlar. On inceleme birden ;ok ki$i tarafindan yapzlml$Sa, farklz gorii$ler raporda gerekc;eleriyle ayrz ayrz belirtilir. Yetkili merci bu rapor iizerine soru$furma izni verilmesine veya verilmemesine karar verir. Bu kararlarda gerek ;e gosterilmesi zorunludur. " 15 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 oyledir: 50. 4483 say1h Kanun'un "jtiraz" kenar ba hkh 9. maddesinin ilgili kism1 "Yetkili merci, soruJturma izni verilmesine veya verilmemesine iliJkin karannz Cumhuriyet baJsavczlzgzna , hakkznda inceleme yapzlan memur veya diger kamu gorevlisine ve varsa Jikayetr;iye bildirir. SoruJturma izni verilmesine iliJkin karara karJl hakkznda inceleme yapzlan memur veya diger kamu gorevlisi; soruJturma izni verilmemesine iliJkin karara karJz ise Cumhuriyet baJsavczlzgz veya Jikayetr;i, izin vermeye yetkili merciler tarafindan verilen iJleme koymama kararzna karJz da Jikayetr;i itiraz yoluna gidebilir ... . . . verilen kararlar kesindir. " B. Uluslararas1 Hukuk 51. A vrupa insan Haklan Mahkemesi (AiHM) tehlikeli faaliyetlerin sebep oldugu kazalara kar 1 adli a91dan verilecek cevaplar hakkmda ortaya konulan ilkelerin dogal afetler alanmda da uygulanmaya elveri li oldugunu belirtmektedir. Onleyici pozitif tedbirleri alma yiiktimlultigti sebebiyle devletin sorumlulugunun soz konusu oldugu olaylar neticesinde can kaybmm ya and1g1 durumlarda A vrupa insan Haklan Sozle mesi'nin (Sozle me) 2. maddesinin gerektirdigi hukuk sistemi, soru turmalann sonu9lannm bunu hakh kilmas1 halinde ceza verilmesini saglayacak nitelikte ve baz1 etkinlik kriterlerini kar ilayan, resmi, bag1ms1z ve tarafs1z bir soru turma mekanizmasmm varhg1m gerekmektedir (M Ozel ve digerleri /Turkiye, B. No: 14350/05 ... , 17/11/2015, 189). 52. AiHM, y1k1lan binalann denetim ve kontroltinde eksiklik ve kusurlan bilirki i raporlanyla tespit edilen memurlar hakkmda on ko ul olarak idarenin izin vermemesi nedeniyle ceza soru turmas1 yilrtittilememesinin Sozle me'nin 2. maddesi bakimmdan sorun olu turdugunu tespit etmektedir (M Ozel ve digerleri /Turkiye, 198; Deliba /Turkiye, B. No: 34764/07, 14/11/2017, 41). V. iNCELEME VE GEREK ;E 53. Mahkemenin 17/1/2019 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi dti tintildti: A. Ba vurucularm iddialan ve Bakanhk Gorii ii 54. Ba vurucular; i. Van il merkezinde bulunan bir otel binasmm 9/11/2011 tarihinde meydana gelen ikinci depremde y1k1lmas1 sonucu yakmlannm hayatlanm kaybetmesinde yetkililerin sorumlulugunun bulundugunu belirtmi lerdir. ii. Donemin AF AD Ba kan Vekili i.E.K.nm gerekli onlemleri almamas1, kanunda belirtilen gorevleri yerine getirmemesi, halk1 hi9bir binaya girilmemesi konusunda uyarmamas1, oteli kapatmamas1, oncelikli olarak otelde hasar tespiti yaptirmamas1, yeteri kadar uzman gorevlendirmemesi, afetzedelerin banndmlmas1 i9in bina ve tesisleri tespit etmemesi nedenleriyle can kay1planndan sorumlu 16 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 oldugunu, donemin AF AD Ba kan Vekili i.E.K hakkmda Ba bakanhk tarafmdan soru turma izni verilmemesi, Ankara Cumhuriyet Ba savc1hgmca i lemden kaldirma karan verilmesi, soru turma izni verilmemesine ili kin karara kar 1 yap1lan itirazm gerek9esiz olarak reddedilmesiyle bu ki i hakkmda yilrlitulen adli surecin sona ermesi ve Anayasa Mahkemesince verilen ihlal karannm yerine getirilmemesi nedenleriyle ya am hakk1, adil yarg1lanma hakk1 ve etkili ba vuru haklannm ihlal edildigini iddia etmi lerdir. iii. Donemin Van Valisi M.K. ile il Afet Acil Durum Muduru C.G.nin otelde gerektigi gibi hasar tespiti yaptlrmamalan, gerekli onlemleri almamalan ve halk1 dogru ekilde bilgilendirerek uyanlarda bulunmamalan nedeniyle can kay1planndan sorumlu olduklanm, haklannda i ;i leri Bakanhg1 tarafmdan soru turma izni verilmemesi, bu karara kar 1 yaptiklan itirazm Dam tay tarafmdan karara baglanmasmm 90k uzun surmesi ve geregi gibi incelenmeksizin reddedilmesi nedenleriyle ya am hakk1, adil yargilanma hakk1 ve etkili ba vuru haklannm ihlal edildigini ileri surmu lerdir. 55. Bakanhk gorli tinde; i. Kamu gorevlilerine atfedilen kusur taksire ili kin oldugundan somut ba vuru a91smdan etkili giderim yolunun tazminat davas1 oldugu, tam yarg1 davalannm derdest oldugu hususunun kabul edilebilirlik yonunden degerlendirilmesi gerektigi belirtilmi tir. ii. Anayasa Mahkemesinin ihlal karannda Yarg1tay Cumhuriyet Ba savc1hgmca kamu gorevlilerine isnat edilen eylemler hakkmda bir degerlendirme yap1lmaks1zm ve on inceleme dahi yap1lmadan i leme koymama karan verilmesi, soru turma izni verilmemesi karanndan farkh olarak amlan karara kar 1 itiraz hakk1 dahi tanmmam1 olmasma vurgu yap1lm1 oldugu, ihlal karanndan sonra ise Y arg1tay Cumhuriyet Ba savc1hg1 tarafmdan soru turma izni talep edilmi oldugu, ba vuruculann ikayetlerinin on inceleme raporunda kar 1land1g1, soru turma izni verilmemesi i lemine kar 1 itiraz hakkmm kullamld1g1 ve bu ekilde ihlal karannda tespit edilen eksikliklerin yerine getirilmi oldugu ifade edilmi tir. iii. Ba vuruculann Dam tay Birinci Dairesinin itirazm reddine ili kin karannm gerek9esiz olduguna ili kin ikayetleri yonunden yap1lan on incelemede ise kusur tespit edilmemi olmas1 ve bu gerek ;eyle soru turma izni verilmemesi i lemine yap1lan atif ile itirazm reddine karar verilmesinde soru turma yiikumlulugu yonunden sorun bulunmad1gma dair kanaat bildirilmi tir. B. Degerlendirme 56. Anayasa'nm "Ki inin dokunulmazhg1, maddi ve manevi varhg1" kenar ba hkh 17. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Herkes, ya$ama, maddi ve manevi varlzgznz koruma ve geli$tirme hakkma sahiptir." 57. Anayasa'nm "Devletin temel ama ; ve gorevleri" kenar ba hkh 5. maddesinin ilgili kism1 oyledir: 17 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 "Devletin temel amar; ve gorevleri, ... Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, ki$ilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulugunu saglamak ; kiJinin temel hak ve hiirriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bagdaJmayacak surette sznzrlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldzrmaya, insanzn maddf ve manevf varlzgznzn geliJmesi ir;in gerekli Jartlarz hazzrlamaya r;alzJmaktzr. " 58. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucu tarafmdan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). 59. Ba vurucular, Anayasa Mahkemesinin ihlal karannm yerine getirilmemesi nedeniyle ya am hakkmm yam s1ra adil yarg1lanma hakk1 ve etkili ba vuru haklannm da ihlal edildigini ileri surmektedir. Somut ba vurular yonunden, Anayasa Mahkemesince verilen ihlal kararlannm gereginin yerine getirilip getirilmedigi ve ihlal kararlanndan sonra yapilan yeni i lemlerin etkili ve caydmc1 bir ceza soru turmas1 yurutulmesi gerekliligini yerine getirip getirmedigi hususlannm incelenmesi gerekmektedir. 60. Bu durumda incelemenin Anayasa'nm 17. maddesinde guvence altma alman ya am hakk1 kapsammda devlete ait etkili soru turma yukumlulugu 9en;evesinde yap1lmas1 gerektigi, adil yargilanma hakk1 ve etkili ba vuru haklan yonunden aynca degerlendirme yap1lmasma gerek bulunmad1g1 degerlendirilmi tir. 1. Kabul Edilebilirlik Yonilnden 61. Bakanhk goru unde; kamu gorevlilerine atfedilen sorumlulugun taksire dayand1g1 ve bu nedenle etkili giderim yolunun tazminat yolu olabilecegi, bu hususun ba vuru yollannm tuketilmesi meselesi yonunden degerlendirilmesi gerektigi belirtilmWir. 62. Anayasa Mahkemesince amlan husus daha once degerlendirilmi ve Bakanhgm ba vuru yollannm lliketilmesi meselesine ili kin itiraz1, devletin ya am hakk1 kapsammdaki pozitif yukumluluklerinin usule ili kin boyutu a91smdan kabul edilemez bulunmu tur (Serpil Kerimoglu ve digerleri, B. No: 2012/752, 17/9/2013, 55-79). Bu konuda yeniden degerlendirme yap1lmasma gerek gorulmemi tir. 63. Ya am hakkmm dogal niteligi geregi, bu hakka yonelik bir ba vuru ancak olen ki inin magdur olan yakmlan tarafmdan yap1labilecektir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 41). Somut olayda ba vurucular muteveffalann anne, baba, e , karde ve 9ocuklandir. Bu nedenle ba vuru ehliyeti a91smdan bir eksiklik bulunmamaktadir. 64. A91k9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir neden de bulunmad1g1 anla 1lan ya am hakkmm usul boyutunun ihlal edildigine ili kin iddiamn kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Anayasa Mahkemesince Verilen ihlal Kararlarmm Y erine Getirilip Getirilmedigi Yonilnden 65. Ba vurucular, Anayasa Mahkemesinin 17/9/2013 ve 7/11/2013 tarihli ihlal kararlannm gereginin yerine getirilmedigini ileri surmu lerdir. 18 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 66. Anayasa Mahkemesi 17/9/2013 ve 7/11/2013 tarihlerinde verdigi kararlarla , Yarg1tay Cumhuriyet Ba$savc1hgmca $ikayetin i$leme konulmamasma karar verilmi$ olmas1 nedeniyle ya$am hakkmm usul boyutu olan etkili soru$turma yiiktimlliliiguniin ihlal edildigi sonucuna ula$ID1$11f (bkz. 17). Amlan kararlarda , sozu edilen ki$iler ile ilgili olarak yiirutulen soru$turmanm etkili olmad1g1 sonucuna vanlmasmm temel nedeni Yarg1tay Cumhuriyet Ba$savc1hgmca i$1eme koymama karan verilmi$ olmas1dir. Anayasa Mahkemesi ihlal sonucuna ula$irken Yarg1tay Cumhuriyet Ba$savc1hg1 tarafmdan verilen i$leme koymama karannm hasar tespiti ve hasarh binalara giri$in engellenmesi konusunda yetkililerce ne llir i$1emler yap1ld1gm1 ortaya koyacak herhangi bir degerlendirme i9ermedigini ve soru$turmanm devam ettirilmesi yonundeki talebin bir itiraz mercii tarafmdan degerlendirilmesinin de onunu kapatt1gm1 gozetmi$tir . 67. Sozu edilen ihlal kararlannm gerek9esi gozetildiginde bu kararlann uygulanmasmm ilgililer hakkmda soru$turma izni verilmesini ya da dogrudan soru$turma a9ilmasm1 zorunlu hale getirdigi soylenemez . 68. Anayasa Mahkemesinin ihlal kararlan, hasar tespiti ve hasarh binalara giri$in engellenmesi konusunda kamu gorevlilerinin sorumluluklanm yerine getirip getirmediklerine ili$kin ara$tirma yap1lmam1$ olmasma dayanmakta ise de Anayasa Mahkemesinin sozu edilen ihlal kararlanndan bu ara$tlrmanm mutlaka Cumhuriyet savc1s1 tarafmdan yapilmas1 gerekecegi sonucu pkanlamaz . 69. Yarg1tay Cumhuriyet Ba$savc1hgmm i$leme koymama karan kaldmlarak kamu gorevlilerinin sorumluluklannm bulunup bulunmad1gm1 ortaya koyacak nitelikte bir inceleme yap1lmas1, amlan ihlal kararlannm yerine getirilmesi bak1mmdan yeterli gorulebilecektir. 70. Kamu gorevlilerinin sorumluluklannm tespitine ili$kin incelemenin nasil yap1lacag1 ve dolay1s1yla ihlal karannm ne $ekilde giderilecegi hususu kamu gorevlileriyle ilgili olarak mevzuatta ongorulen soru$turma usulunden bag1ms1z degerlendirilemez . Ba$ka bir anlat1mla amlan ihlal kararlan, kamu gorevlileri lehine getirilen soru$turma usullinun gozard1 edilmesini gerektirmemektedir. Kamu gorevlilerinin sorumluluklanm ortaya koymaya elveri$li olmas1 kayd1yla idari organlar tarafmdan yap1lan tahkikat da yeterli gorulebilir. Dolay1s1yla somut olayda 4483 say1h Kanun uyannca on inceleme yap1lm1$ olmas1 -yapilan on incelemenin fiilen etkili olup olmad1gmdan bag1ms1z olarak-Anayasa Mahkemesinin ihlal karannm yerine getirildigine ve ihlalin sonu9lannm ortadan kaldmld1gma karar verilmesine imkan verebilir. 71. Somut olayda, ihlal kararlannm geregmm ifas1 i9in Yarg1tay Cumhuriyet Ba$savc1hgma gonderilmesi uzerine Ba$savc1hk tarafmdan ilgili idarelerden soru$turma izni istenmi$tir. Ote yandan soru$turma izni talebi uzerine i ;i$leri Bakanhg1 ve Ba$bakanhk tarafmdan , hasar tespiti ve hasarh binalara giri$in engellenmesi konusunda yetkililerce ne llir i$lemler yap1ld1gmm ara$tmlmas1 i9in on incelemeler yaptmlm1$; yap1lan on incelemelerde elde edilen bulgular degerlendirilerek itiraz yolu a91k olmak uzere soru$turma izni talebi hakkmda kararlar verilmi$tir. 72. Ba$vurucular tarafmdan 1tlraz yollan kullanilm1$ ve verilmemesine ili$kin kararlara kar$I yap1lan itirazlann reddedilmesi Mahkemesine yeni ba$vurular yap1lm1$tir. soru$turma izni uzerine Anayasa 19 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 73. Dolay1s1yla Anayasa Mahkemesinin 17/9/2013 ve 7/11/2013 tarihli ihlal kararlannm gereginin ilgililerce yerine getirilmi oldugu tespit edilmektedir. Yap1lan on incelemelerin Anayasa'nm 17. maddesinin birinci fikrasmda gtivenceye baglanan ya am hakkmm gerektirdigi nitelikte olup olmad1g1, diger bir ifadeyle etkili olup olmad1g1 hususu Anayasa Mahkemesi karannm gereginin yerine getirilip getirilmediginden bag1ms1z bir mesele olup a ag1da incelenecektir. Bu itibarla ba vuruculann Anayasa Mahkemesi karannm yerine getirilmedigi yolundaki iddialarmm temelsiz oldugu kanaatine vanlmaktad1r. 3. Esas Yoniinden a. Genel ilkeler 74. Anayasa'nm 17. maddesinde dtizenlenen ya am hakk1, Anayasa'nm 5. maddesiyle birlikte degerlendirildiginde devlete negatif yuktimlultikler yanmda pozitif yuktimlultikler de yukler (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 50). 75. Pozitif yuktimlultikler kapsammda devletin yetki alanmda bulunan tum bireylerin ya am hakkm1 kamu gorevlilerinin , diger bireylerin ve hatta ki inin kendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere kar 1 koruma odevi vard1r. Devlet, oncelikle ya am hakkma yonelen tehdit ve risklere kar 1 caydmc1 ve koruyucu yasal dtizenlemeler yapmah; bununla da yetinmeyerek gerekli idari tedbirleri almahdir . Bu odev aynca bireyin ya amm1 her turlti tehlike, tehdit ve iddetten koruma yuktimlultigtinti de i9erir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 51 ). 76. Devletin sorumlulugunu gerektirebilecek artlar altmda can kaybmm ger9ekle tigi durumlarda kamu makamlannm Anayasa'nm 17. maddesi geregince oncelikle yetkileri dahilinde tum imkanlan kullanarak ya am hakkma yonelen tehdit ve risklere kar 1 etkili yasal ve idari tedbirleri olu turmalan gerektigi ifade edilmelidir. Bu kapsamda amlan yasal ve idari tedbirler, ya am hakkma yonelik ihlalleri durdurmay1 ve gerektiginde faillerin cezalandmlmasm1 saglayacak nitelikte olmahd1r. Bu yuktimlultik , ya am hakkmm tehlikeye girebilecegi her durum bakimmdan ge9erlidir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 52). 77. Ote yandan ya am hakkmm gerektirdigi pozitif yuktimlultiklerin yerine getirilmesi kapsammda almacak tedbirlerin belirlenmesi , idari ve yarg1sal makamlann takdirinde olan bir husustur. Hak ve ozgtirltiklerin gtivence altma almmas1 adma pek 90k yontem benimsenebilir ve mevzuatta dtizenlenmi herhangi bir tedbirin yerine getirilmesinde ba ans1z olunsa bile pozitif yuktimlultikler diger bir tedbir ile yerine getirilebilir (Bilal Turan ve digerleri (2), B. No: 2013/2075, 4/12/2013, 59). 78. Bir ki inin ya amma yonelik ger9ek ve yakm bir tehlikenin bulundugunun kamu makamlannca bilindigi ya da bilinmesi gerektigi durumlarda , makul 6l9uler 9er9evesinde kamu makamlannm bu tehlikenin ger9ekle mesini onleyebilecek ekilde tedbirler almas1 gerekir. Ancak ozellikle insan davram lannm 6ng6rtilemezligi , oncelikler ve kaynaklar degerlendirilerek yap1lacak i lem veya yurtitulecek faaliyet tercihi dikkate almd1gmda pozitif yuktimlultik kamu makamlan tizerinde a m yuk olu turacak ekilde yorumlanamaz (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 53). 20 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 79. Devletin ya am hakk1 kapsammdaki pozitif yiiktimltiltiklerinin aynca usule ili kin bir yonti de bulunmaktad1r. Devletin ya am hakk1 kapsammdaki pozitif yiiktimltiltiklerinin usule ili kin yonti, dogal olmayan her oltim olaymm sorumlulannm belirlenmesini ve gerekiyorsa cezalandmlmasm1 saglayabilecek etkili bir soru turma yiirtittilmesini gerektirmektedir. Ytirtittilecek bu soru turmanm temel amac1 ya am hakkm1 koruyan hukukun etkili bir ekilde uygulanmas1m, kamu gorevlilerinin mtidahalesiyle veya onlann sorumluluklan altmda meydana gelen ya da diger bireylerin fiilleriyle ger9ekle en oltimler nedeniyle ilgililerin hesap vermelerini saglamaktlf (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 54). 80. Ya am hakkma ili kin usule yonelik bu yiiktimltiltik olaym niteligine bagh olarak cezai, hukuki ve idari nitelikte soru turmalarla yerine getirilebilir. Kasten veya kotti muamele sonucu meydana gelen oltim olaylannda Anayasa'nm 17. maddesi geregince devletin sorumlulann tespitini ve cezalandmlmalanm saglayabilecek nitelikte bir cezai soru turma yiirtitme yiiktimltiltigti bulunmaktad1r. Bu ttir olaylarda idari soru turmalar ve tazminat davalan sonucunda idari bir yaptmm veya tazminata htikmedilmesi ihlali gidermek, dolay1s1yla magdur s1fatm1 ortadan kald1rmak i9in yeterli degildir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 55). 81. Kas1th olmayan fiiller nedeniyle meydana gelen oltim olaylanna ili kin soru turma yiiktimltiltigti a91smdan farkh bir yakla 1m benimsenebilir. Bu kapsamda ya am hakkmm veya vticut btittinltigtintin ihlaline kasten sebebiyet verilmeyen durumlarda pozitif yiiktimltiltik her olayda mutlaka ceza davas1 a9ilmasm1 gerektirmez. Magdurlara hukuki, idari ve hatta disiplinle ilgili hukuk yollannm a91k olmas1 yeterli olabilir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 59). 82. Bununla birlikte kas1th olmayan fiiller nedeniyle meydana gelen oltim olaylannda kamu makamlannm muhakeme hatas1, dikkatsizligi a an bir kusuru oldugu veya olas1 sonu9lann farkmda olmalanna ragmen soz konusu makamlann kendilerine verilen yetkiler kapsammda tehlikeli bir faaliyet nedeniyle olu an riskleri bertaraf etmek i9in gerekli ve yeterli onlemleri almad1g1 durumlarda -ilgililer diger hukuk yollanna ba vurmu olsalar dahi-ki ilerin hayatmm tehlikeye girmesine neden olanlar hakkmda bir ceza soru turmas1 yiirtittilmesi gerekir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 60). 83. Diger taraftan ceza soru turmasmm amac1, ya am hakkm1 koruyan hukukun etkili bir ekilde uygulanmasm1 ve sorumlulann hesap vermesini saglamak olmakla birlikte bu yiiktimltiltik kesin olarak bir sonu9 elde etmeyi degil uygun ara9lann kullamlmasm1 gerektirir. Anayasa'nm 17. maddesi ba vuruculara ti9tincti ki ileri bir su9 nedeniyle yarg1latma ya da cezaland1rma hakk1 vermedigi gibi devlete tum yarg1lamalan mahkumiyetle sonu9land1rma odevi de yiiklemez (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 56). 84. Kamu gorevlilerinin gorevlerini devlet adma ifa etmeleri ve gorevlerinin ifas1 ile ortaya 91kan birtak1m durumlarla baglantih olarak s1k s1k ikayet edilme ve soru turma tehdidi altmda olma riski ile kar 1 kar 1ya olmalan nedeniyle haklannda adli soru turma yiirtittilmesinin belirli bir makamm iznine baglanmas1, hukuk devletinde makul gortilebilir (Hidayet Enmek ve Eyupsabri Tina , B. No: 2013/7907, 21/4/2016, 106). 85. Nitekim Anayasa'nm 129. maddesinin altmc1 fikrasmda, memurlar ve diger kamu gorevlileri hakkmda i ledikleri iddia edilen su9lardan dolay1 ceza kovu turmas1 a91lmasmm -kanunla belirlenen istisnalar d1 mda-kanunun gosterdigi idari mercinin iznine bagh oldugu htiktim altma almm1 tlf (Hidayet Enmek ve Eyupsabri Tina , 107). 21 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 86. Anayasa'nm btitiinltigti ilkesi 9en;evesinde Anayasa kurallannm bir arada ve hukukun genel ilkeleri gozontinde tutularak uygulanmas1 zorunlu oldugundan etkili soru turma ytiktimltiltigtinti ve kamu gorevlilerinin soru turulmasmm izin artma bagh olmasm1 dtizenleyen kurallar btitiintintin birbiriyle uyumlu bir ekilde yorumlanmas1 gereklidir (Hidayet Enmek ve Eyiipsabri Tina , 108). b. ilkelerin Olaya Uygulanmas1 87. Somut olayda ba vuruculann yakmlan, Van'da meydana gelen ikinci depremde otel binasmm 9okmesi sonucu hayatlanm kaybetmi lerdir. Ba vurucular, ilk depremden sonra otel binasmda hasar tespiti yap1lmam1 olmas1 nedeniyle ihmali bulunan kamu gorevlileri hakkmda soru turma izni verilmedigi i9in ya am hakk1 kapsammda etkili ceza soru turmas1 ytirtitiilmedigini ileri stirmti lerdir. 88. Bu noktada oncelikle devletin ya am1 koruma ytiktimltiltigti kapsammda, meydana gelen afet olaylanna ili kin olarak ki ilerin ya am1 ile vticut btitiinltiklerinin korunmasmm, oltim ve yaralanma olaylannm ontine ge9ilmesi i9in gerekli tedbirlerin almmasmm bir zorunluluk oldugu belirtilmelidir. 89. Devletin ya am hakk1 kapsammdaki pozitif ytiktimltiltiklerinin usule ili kin yonti kapsammda ise ki ilerin ya am1 ile vticut btitiinltiklerinin korunmas1 noktasmda onlem almakla ytiktimlti olan kamu gorevlilerinin bir ihmallerinin bulunup bulunmad1gmm tespit edilmesi, ihmal tespit edilmesi halinde etkili bir giderim saglanmas1 gerekmektedir. Kamu gorevlilerinin ihmalleri bulunup bulunmad1gmm tespit edilebilmesinde uygun ara9lann kullamlmad1g1 ya da ihmal tespit edilmekle birlikte sorumlulann sorumluluklanyla orant1h ekilde cezalandmlmad1klan durumlarda etkili soru turma ytiktimltiltigtintin ihlal edildigine karar verilebilecektir. 90. Nitekim Anayasa Mahkemesi, maden ocagmda meydana gelen degaj ile metan gaz1 zehirlenmesi sonucu hayatm1 kaybeden i ;i yakmlannm yaptig1 ba vuruda, bilirki i raporlannda olayda sorumluluklan bulundugu tespit edilmi olan Ttirkiye Ta komtirti Kurumu Yonetim Kurulu Ba kam ve tiyeleri hakkmda 4483 say1h Kanun uyannca soru turma izni verilmemesi nedeniyle etkili soru turma ytiktimltiltigtintin ihlal edildigine karar vermi tir (Naziker Onba z ve digerleri, B. No: 2014/18224, 9/5/2018, 77). 91. Aym ekilde arama kurtarma 9ah malan s1rasmda batan botun i9inde hayatm1 kaybeden K1y1 Emniyeti Genel Mtidtirltigti personelinin yakmlan tarafmdan yap1lan ba vuruda, bilirki i ve on inceleme raporlannda kusur durumu a91k9a tespit edilmi olan K1y1 Emniyeti Genel Mtidtirti hakkmda 4483 say1h Kanun uyannca soru turma izni verilmemi olmas1 nedeniyle ya am hakk1 kapsammda etkili soru turma ytiktimltiltigtintin ihlal edildigi sonucuna ula 1lm1 tlf (Dilek Gem; ve digerleri [GK], B. No: 2014/3944, 1/2/2018, 81). 92. Somut ba vuruya konu olaya ili kin olarak daha once yap1lan ba vurularda ise depremden sonra hasar tespit 9ah malan yap1larak hasarh binalann bo alt1lmas1 yontinde gerekli onlemlerin almmamasmda kamu gorevlilerinin ihmalleri bulunup bulunmad1gmm tespit edilmesini imkans1z k1lmas1 nedeniyle Y arg1tay Cumhuriyet Ba savc1hgmm i leme koymama karannm etkili soru turma ytiktimltiltigtinti ihlal ettigi sonucuna ula 1lm1 tlf (bkz. 17). 22 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 93. Bu kapsamda somut olayda, uygulanan soru turma izni prosedurtiniin kamu gorevlilerinin olayda ihmalleri bulunup bulunmad1gmm tespitini olanaks1zla tirmas1 ya da ihmal tespit edilmi olmasma kar m soru turma a91lmasmm engellenmesi sonucunu dogurup dogurmad1gmm degerlendirilmesi gerekmektedir. 94. Ba vuruya konu olayda, Van'da meydana gelen ilk depremden sonra art91 sarsmt1lar devam etmi ve ilk depremden on alt1 gun sonra ikinci bir deprem meydana gelmi tir. ikinci depremde y1k1larak ba vuruculann yakmlannm oltimune sebebiyet veren otel binasmda ilk depremden sonra hasar tespiti yap1lmamas1 ve kamu makamlan tarafmdan bu binaya yonelik bir onlem almmamas1 nedenleriyle ilgili birimlerin olumlerden sorumlu oldugu iddia edilmektedir. 95. i9i leri Bakanhgmca yaptmlan on incelemede ilk depremden sonra, hasarh olup tehlike arz eden yapilann durumu ile acil bannma ihtiya9lannm kar 1lanmasma yonelik olarak Van Valiligi tarafmdan, on hasar tespit 9ah malanna ba land1g1, bu 9ah malann 234 teknik personelle ytirtittildugu, saghk ve egitim hizmeti sunan binalar ile guvenlik ve kamu hizmetlerine ait binalara oncelik verildigi, ilk deprem ile ikinci deprem arasmda ge9en on alti gunluk sure i9inde top lam 102. 709 yapmm on hasar tespitinin yap1ld1g1, ancak y1k1lan otel binasmm da aralannda bulundugu yakla 1k 100.000 yapmm hasar tespit 9ah malan yapilamadan ikinci depremin meydana geldigi tespit edilmi tir. Depremden sonraki sure9te AFAD yetkilileri ve Van Valiligi tarafmdan hasarh binalara girilmemesi yonunde duyurular yapild1g1 belirtilmi tir. 96. Yapilan on incelemede, depremden sonra kamu makamlan tarafmdan bir hareketsiz kalmanm soz konusu olmad1g1, arama-kurtarma 9ah malan, g1da ve bannma ihtiya9lannm kar ilanmas1 gibi faaliyetlerin yam sua hasar tespit 9ah malanna derhal ba land1g1 hususlannm tespit edildigi anla ilmaktadu. 97. Donemin AFAD Ba kan Vekili hakkmda Ba bakanhk tarafmdan yaptmlan on incelemede ise AF AD Ba kanmm yetkileri dahilinde diger bakanhk, kurum ve kurulu lardan personel gorevlendilmesini talep etme yetkisini kullanarak ;evre ve Sehircilik Bakanhgmdan personel gorevlendirildigi ve hasarh binalara girilmemesi konusunda kamuoyuna yaz1h a91klamada bulundugu tespit edilmi tir. 98. Amlan hususlar uyannca, hakkmda inceleme yap1lan kamu gorevlilerinin gerekli onlemlerin almmas1 noktasmda bir ihmallerinin bulunduguna dair delil bulunmad1g1 gerek9eleriyle soru turma izni verilmemesi yonunde kararlar verilmi tir. 99. Soru turma izni prosedurtinun amac1 kamu gorevlilerinin gorevleri sebebiyle i ledikleri su9lardan dolay1 ileri surtilen iddia ve ikayetler nedeniyle gereksiz ithamlarla kar ila mamalan, bu ekilde her turlu korku ve endi eden uzak tutulmalan yoluyla kamu hizmetlerinin aksamamas1 i9in iddia olunan su9lar bak1mmdan ceza soru turmasma ge9ilmeden once bir on inceleme yap1lmas1d1r. 100. On inceleme, memurlar ve diger kamu gorevlilerinin gorevleri sebebiyle i ledikleri iddia edilen bir su9 konusunda ceza soru turmas1 ytirtittilmesi gerekliligini ortaya koyacak somut veri bulunup bulunmad1g1 amac1yla ytirtittilmektedir. 23 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 101. Bu kapsamda soru turma izni prosediirli amlan amacm otesinde ceza yarg1lamasmm i leyi ini geciktirecek, soru turmanm etkin ekilde yiirlitiilmesine engel olacak ya da kamu gorevlilerine yarg1 muafiyeti saglayacak ekilde uygulanmamahdir . 102. Somut olaya ili kin yap1lan on incelemelerde , kamu gorevlileri hakkmda ileri surlilen ihmal iddialanna ili kin detayh bir tetkik yapilarak Vali ve AFAD il Mudurlintin olayda hareketsiz kalmad1klan , yetkileri ve gorevleri 9en;evesinde derhal harekete ge9erek almabilecek tedbirleri ald1klan ancak ilk depremden sonra meydana gelen hasarlan tespit etmek bak1mmdan 90k k1sa bir sure olan on alt1 gun sonra henuz hasar tespit 9ah malan tamamlanamadan ikinci depremin meydana gelmi oldugu, AF AD Ba kan Vekilinin ise ilgili kanunlar ve ikincil duzenlemelerle ongorlilen yiikumluluklerini yerine getirmemesi gibi bir durumun soz konusu olmad1g1, il Mudurlugunden gelen talep uzerine ;::evre ve Sehircilik Bakanhgmdan ivedilikle personel gorevlendirdigi tespit edilmi tir. Bu tespitler dogrultusunda ise soru turma izni verilmemesi yonunde kararlar verilmi tir. 103. Somut olayda soru turma izni prosedurlintin bir ceza soru turmas1 a91lmasm1 gerektirecek somut veri bulunup bulunmad1gmm ara tmlmas1 amacmm otesinde ceza yarg1lamasmm i leyi ini geciktirecek, soru turmanm etkin ekilde yiirlitiilmesine engel olacak ya da kamu gorevlilerine yarg1 muafiyeti saglayacak ekilde uygulanmad1g1 anla 1lmaktad1r. Yukanda a91klanan ihlal kararlanmn aksine bu ba vuruya konu olayda kamu gorevlilerinin ihmallerinin tespit edilmesinde uygun ara9lann kullamlmasmm onune ge9ilmesi ya da tespit edilen ihmali davram lann adli makamlar onune ta mmasmm engellenmesi gibi bir sonu9 dogmam1 tir. 104. Bunun yam sira i9i leri Bakanhgmm soru turma izni vermemesi i lemine kar 1 yapilan itirazm toplam ti ; yila yakm bir surede karara bagland1g1 anla ilmaktadir. Ceza yarg1lamasmm i leyi ini geciktirmemesi ve soru turmanm etkin ekilde yiirlitiilmesine engel olmamas1 amac1yla itiraz mercilerinin itirazlan ti ; ay i9inde karara baglamalan gerekmektedir . Somut olayda itiraz merciinin , soru turma izni verilmemesine ili kin karann i9i leri Bakanhgmca ilgililerin tamamma teblig edilememi olmas1 nedeniyle birden fazla defa dosyanm mahalline 9evrilmesi yonunde karar verdigi ve bu nedenle itirazm karara baglanmasmm uzun zaman ald1g1 anla ilmaktad1r. 105. Tebligatm tamamlanmas1 ve itirazm karara baglanmas1 bak1mmdan kamu makamlannm daha ozenli davranmalan gerektigi a91k olmakla birlikte gecikmenin tek ba ma etkili soru turma yiikumlulugunu ihlal eder nitelikte olmad1g1 anla 1lmaktad1r. 106. A91klanan gerek9elerle Anayasa'nm 17. maddesinde gtivence altma alman ya am hakkmm usule ili kin boyutunun ihlal edilmedigine karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Y a am hakkmm usule ili kin boyutunun ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, 24 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/16482 : 17/1/2019 B. Anayasa'nm 17. maddesinde guvence altma alman ya am hakkmm usule ili kin boyutunun iHLAL EDiLMEDiGiNE, C. Yarg1lama giderlerinin ba vurucular uzerinde BIRAKILMASINA , D. Karann bir omeginin Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 17/1/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Zuhtu ARSLAN Dye Serdar OZGDLDDR Dye Hicabi DURSUN Dye M. EminKUZ Dye R1dvan GDLEC:: Ba kanvekili Burhan DSTUN Dye Serruh KALELi Dye Celal Mumtaz AKINCI Dye Hasan Tahsin GOKCAN Dye RecaiAKYEL Ba kanvekili Engin YILDIRIM Dye Recep KOMDRCD Dye Muammer TOP AL Dye Kadir OZKA YA Dye Yusuf evki HAKYEMEZ 25