TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İRFAN YILMAZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/9678) Karar Tarihi: 14/10/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 20/11/2020-31310 Başvuru Numaras ı: 2018/9678 Karar Tarihi : 14/10/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜNHicabi DURSUNSelahaddin MENTE Ş Raportör : Mehmet AKTEPE Başvurucu : İrfan YILMAZ Vekili : Av. Cihan MORKOYUN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; Yunan ve Türk makamlar ı taraf ından
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İRFAN YILMAZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/9678) Karar Tarihi: 14/10/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 20/11/2020-31310 Başvuru Numaras ı: 2018/9678 Karar Tarihi : 14/10/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜNHicabi DURSUNSelahaddin MENTE Ş Raportör : Mehmet AKTEPE Başvurucu : İrfan YILMAZ Vekili : Av. Cihan MORKOYUN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; Yunan ve Türk makamlar ı taraf ından ayr ı ayr ı cezaland ırılmas ı sebebiyle ayn ı fiil nedeniyle yeniden yarg ılanmama veya cezaland ırılmama ( ne bis in idem) ilkesinin, mahkûmiyetin temel olarak sorgulanma f ırsat ı verilmeyen bir tan ığın beyanlar ına dayand ırılmas ı nedeniyle tan ık sorgulama veya sorgulatma hakk ının ve yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 23/3/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Yunanistan ülke s ınırlar ı içinde Yunan vatanda şı K.K.n ın üzerinde 22/3/2004 günü yap ılan aramada 304 gram uyu şturucu madde (eroin) ele geçirilmesi nedeniyle Başvuru Numaras ı: 2018/9678 Karar Tarihi : 14/10/2020 3Yunanistan adli makamlar ınca soruşturma başlatılm ıştır. K.K. Yunanistan adli makamlar ınca alınan beyan ında bahse konu uyu şturucuyu yine Yunanistan s ınırlar ı dâhilinde başvurucuda n ald ığını beyan etmi ştir. 9. Başvurucu ve K.K.n ın Yunanistan Thraki A ğır Ceza Mahkemesinde yap ılan yarg ılamas ı sonucunda K.K.n ın 2 y ıl hapis ve 3.000 avro para cezas ı, başvurucunun ise uyuşturucu madde ithal etme, satma ve ülkeye izinsiz girme suçlar ından 2 y ıl 3 ay hapis ve 3.500 avro para cezas ı ile cezaland ırıldığı anlaşılm ıştır. 10. Dosya kapsam ındaki istinabe evraklar ından başvurucunun 26/3/2004 ile 15/11/2004 tarihleri aras ında Yunanistan'da tutuklu kald ığı tespit edilmi ştir. 11. Başvurucu tahliye edildikten sonra 30/11/2004 tarihinde Türkiye'ye giri ş yapm ış ve sonras ında Bakanl ık Uluslararas ı Hukuk ve D ış İlişkiler Genel Müdürlü ğünün 7/7/2006 tarihli yaz ısı uyar ınca, yurt d ışına uyuşturucu madde ihraç etme suçundan ba şvurucu hakk ında Edirne Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca (Başsavc ılık) soruşturma başlatılm ıştır. 12. Yap ılan soruşturma neticesinde ba şvurucunun ve Yunan vatanda şı K.K.n ın uyuşturucu maddelerden eroin ihrac ı suçunu i şlediklerinden bahisle haklar ında Başsavc ılık taraf ından iddianame tanzim edilmi ştir. 13. Başvurucu ve di ğer san ık K.K.n ın yarg ılamas ı Edirne 2. A ğır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) yap ılm ıştır. Mahkeme, san ık K.K.n ın savunmas ı, delillerin tespiti ve Thraki A ğır Ceza Mahkemesi dosyas ının kesinle şme şerhli tasdikli bir suretinin temini hususlar ında Yunanistan adli makamlar ına istinabe evrak ı tanzimine karar vermi ştir. 14. San ık K.K.n ın uluslararas ı istinabe ile talep edilen ve Yunan adli makamlar ınca alınan savunmas ı ve Yunanistan'da yap ılan yarg ılamaya ili şkin mahkeme evraklar ı Türkçe tercümesiyle birlikte yarg ılama dosyas ına girmiştir. 15. Mahkemece yap ılan yarg ılama sonucunda eroin ihraç etme suçundan Yunan vatandaşı K.K.n ın beraatine, ba şvurucunun ise suç tarihinde yürürlükte ve lehine olan 1/3/1926 tarihli ve 765 say ılı mülga Türk Ceza Kanunu'na göre 10 y ıl hapis ve 117 TL adli para cezas ı ile cezaland ırılmas ına 19/11/2014 tarihinde karar verilmi ştir. Mahkeme ayr ıca Yunanistan Thraki A ğır Ceza Mahkemesinin 363/2004 say ılı karar ı ile başvurucu hakk ında verilen hapis cezas ının 765 say ılı mülga Kanun'un 403. maddesinin dördüncü f ıkras ı uyar ınca cezas ından mahsubuna karar vermi ştir. 16. Karar ın başvurucu taraf ından temyiz edilmesi üzerine yap ılan inceleme neticesinde Yarg ıtay 10. Ceza Dairesi 22/2/2018 tarihli karar ıyla hükmü onam ış ve karar bu tarihte kesinle şmiştir. 17. Başvurucu, nihai karardan 22/2/2018 tarihinde haberdar oldu ğunu beyan etmiştir. 18. Başvurucu 23/3/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/9678 Karar Tarihi : 14/10/2020 4IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 19. Olay tarihinde yürürlükte olan 765 say ılı mülga Kanun'un 403. maddesinin ilgili kısm ı şöyledir: "1. Uyuşturucu maddeleri ruhsats ız veya ruhsata ayk ırı olarak imal veya ithal edenlere on y ıldan yirmi y ıla kadar a ğır hapis ve uyu şturucu maddenin her gram ve küsuru için ellibin lira a ğır para cezas ı verilir." 2. 1 numaral ı fıkrada yaz ılı maddeleri ihraç edenlere, alt ı yıldan oniki y ıla kadar a ğır hapis ve uyu şturucu maddenin her gram ve küsuru için ellibin lira a ğır para cezas ı verilir." 4. Böylece ihraç edilmi ş maddeler dolay ısıyla yabanc ı memlekette hükmedilmi ş ve çekilmiş veya yabanc ı ülkede çekilmemi ş olmakla beraber Türkiye'de infaz ı kabil cezalar çekildikleri takdirde, ihraç sebebiyle hükmedilecek cezadan indirilir." 6. Yukar ıdaki f ıkralarda gösterilen uyu şturucu madde eroin, kokain, baz morfin, morfin ise, fail hakk ında verilecek ceza bir kat ı oran ında art ırılır. ..." B. Uluslararas ı Hukuk 1. Uluslararas ı Sözleşmeler 20.İlgili sözle şmeler için bkz. Ünal Gökp ınar [GK], B. No:2018/9115, 27/3/2019, 29-32. 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 21. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) "ne bis in idem" ilkesinin genel nitelikli suç isnad ı yönünden adil yarg ılanma hakk ıyla bağlant ılı özel bir güvence oldu ğunu belirtmektedir. A İHM, Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ne (Sözle şme) ek 7 No.lu Protokol'ün 4. maddesinin amac ının ise nihai kararla sonuçlanan cezai süreçlerin tekrarlanmas ını yasaklamak oldu ğunu vurgulamaktad ır (Nikitin/Rusya, B. No: 50178/99, 20/7/2004, 35). 22. AİHM Sözle şme'ye ek 7 No.lu Protokol'ün 4. maddesi ba ğlam ında öncelikle yap ılan takibatlar ın cezai nitelikte olup olmad ığını, hukuka ayk ırı eylemin ulusal mevzuattaki hukuki tasnifi, eylemin niteli ği ve ilgili ki şinin maruz kald ığı cezan ın ağırlığının derecesini dikkate alarak de ğerlendirmektedir ( A ve B/Norveç [BD], B. No: 24130/11, 29758/11, 15/11/2016, 105; Sergey Zolotukhin/Rusya [BD], B. No: 14939/03, 10/2/2009, 53). AİHM, Sözleşme'ye ek 7 No.lu Protokol'ün 4. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında yer alan "ayn ı devletin yarg ı yetkisi alt ında..." şeklindeki ifadenin maddeyi ulusal düzeyde uygulamayla s ınırlad ığını bildirmektedir. A İHM, ayn ı eylemle ilgili olarak birden fazla ülkede tekrarlanan dava süreçlerine ili şkin şikâyetlerin mahkemece kabul edilemez bulunduğunun alt ını çizmektedir ( Krombach v. France , B. No: 67521/14, 20/2/2018, 35-42; Amrollahi v. Denmark, B. No: 56811/00, 28/6/2001; Sarria v. Poland, B. No: 80564/12, 13/10/2015, 24). Başvuru Numaras ı: 2018/9678 Karar Tarihi : 14/10/2020 5V.İNCELEME VE GEREKÇE 23. Mahkemenin 14/10/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Ayn ı Fiil Nedeniyle Yeniden Yarg ılanmama veya Cezaland ırılmama ( ne bis in idem ) İlkesinin İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 24. Başvurucu; ayn ı eylem nedeniyle önce Yunanistan'da yarg ılanarak hapis ve par a cezas ına mahkûm edildi ğini, sonras ında ise Türkiye'de tekrar yarg ılanarak hapis ve para cezas ına mahkûm edildi ğini, böylece ayn ı müsnet suçtan iki defa yarg ılanarak cezaland ırılmas ı nedeniyle yeniden yarg ılanmama ve cezaland ırılmama ( ne bis in idem ) ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 25. Başvurucunun bu bölümdeki iddialar ının adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında, ayn ı fiil nedeniyle yeniden yarg ılanmama veya cezaland ırmama ilkesi yönünden incelenmesi gerektiği sonucuna ula şılm ıştır. 26. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı gereği Anayasa Mahkemesine yap ılan bir bireysel ba şvurunun esas ının incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından ihlal edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Sözleşme veya Türkiye'nin taraf oldu ğu ek protokollerin kapsam ına da girmesi gerekir. Bir ba şka ifadeyle Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı dışında kalan bir hak ihlali iddias ını içeren ba şvurunun kabul edilebili r olduğuna karar verilmesi mümkün de ğildir ( Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 27. Sözle şme ye ek 7 No.lu Protokol ayn ı fiil nedeniyle yeniden yarg ılanmama veya cezaland ırılmama hakk ını güvenceye ba ğlam ıştır. Protokol'ün 4. maddesinde aç ık bir biçimde -her bir devletin kendi yarg ılama yetkisi aç ısından- bireylerin ne bis in idem ilkesinin güvencesi alt ında olduğu ifade edilmi ştir. Bu güvencenin ulusal nitelikte oldu ğu ve bu ilkenin kural olarak yabanc ı ülkede yap ılan yarg ılamalar ı ve verilen cezalar ı kapsamad ığı söylenebilir. Bir ba şka deyişle bir devlette yap ılan yarg ılama ve hükmedilen mahkeme karar ı, diğer bir devlet aç ısından kendili ğinden ba ğlay ıcı nitelik ta şımayacakt ır. Bu tür bir bağlay ıcılık ancak ülkelerin ikili veya çok tarafl ı sözleşmeler akdetmeleri ile gündem e gelebilecektir. 28. Nitekim A İHM de içtihatlar ında ayn ı isnatlar hakk ında farkl ı devlet yarg ı yetkileri kapsam ında yap ılan yarg ılama ve verilen cezalar ın Sözleşme'ye ek 7 No.lu Protokol'ün 4. maddesi kapsam ında olmad ığını aç ıkça vurgulayarak bu kapsamda yap ılan başvurular ı kabul edilemez bulmu ştur. Krombach/France davas ında özetle Almanya'da yarg ılanarak beraat eden ba şvurucu, sonras ında Fransa'da yarg ılanarak mahkûm edilmi ştir. İki farkl ı ülke mahkemelerinde yarg ılanan başvurucu, Sözle şme'ye ek 7 No.lu Protokol'ün 4. maddesi kapsam ında AİHM'e ba şvuru yapm ış ve AİHM taraf ından yap ılan incelemede Sözleşme'ye ek 7 No.lu Protokol'ün 4. maddesinin bu davada uygulanamayaca ğını ve konu Başvuru Numaras ı: 2018/9678 Karar Tarihi : 14/10/2020 6bak ımından yetkisiz oldu ğunu bildirmi ştir. Ayr ıca AİHM Sözle şme'ye ek 7 No.lu Protokol'ü n 4. maddesinin, Sözle şme'ye taraf devletlerin birinde beraat eden ya da yarg ılanarak hüküm giyen bir bireyin di ğer bir taraf devlette yarg ılanmas ını ya da soru şturulmas ını engellemeyece ğine karar vermi ştir (Krombach v. France , 35-42). 29. Sözle şme'ye ek 7 No.lu Protokol'ün onaylanmas ının uygun bulunmas ına dai r 6684 say ılı Kanun Türkiye Büyük Millet Meclisi taraf ından 10/3/2016 tarihinde kabul edilmiş ve bu Kanun 25/3/2016 tarihinde Resmî Gazete'de yay ımlanm ıştır. Protokol 28/3/2016 tarihinde de Bakanlar Kurulunca onaylanm ış ve Türkiye aç ısından 1/8/2016 tarihinde yürürlü ğe girmiştir. Dolay ısıyla Sözle şme'ye ek 7 No.lu Protokol 1/8/2016 tarihinden sonra gerçekle şen olaylar bak ımından uygulanabilir hâle gelmi ştir (İffet İnci Gültekin, B. No: 2013/9585, 9/3/2016, 42). 30. Ancak Türkiye Cumhuriyeti devleti bak ımından bağlay ıcı olduğunda kuşku bulunmayan Sözle şme'ye ek 7 No.lu Protokol ve bu Protokol de yer alan güvencele r bak ımından Anayasa Mahkemesince bireysel ba şvuru kapsam ında denetimin yap ılabilmesi için Protokol de yer alan güvencelerin ayn ı zamanda Anayasa'da da güvenceye ba ğlanm ış olmas ı gerekir. Anayasa koyucu; bireysel ba şvuru kapsam ında Anayasa Mahkemesinin denetim yetkisini, Sözle şme veya Türkiye'nin taraf oldu ğu ek protokoller ile Anayasa n ın ortak koruma alan ına giren hak ve özgürlükler ile s ınırland ırm ıştır. 31. Anayasa Mahkemesi Ünal Gökp ınar ([GK], B. No: 2018/9115, 27/3/2019) karar ında ayn ı fiil nedeniyle yeniden yarg ılanmama ve cezaland ırılmama hakk ının Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı çerçevesinde anayasal güvence alt ında oldu ğuna hükmetmi ştir (Ünal Gökp ınar, 40-50). Anayasa Mahkemesi an ılan kararda özetle şunlar ı ifade etmi ştir (Ünal Gökp ınar, 49): "49. Ayn ı fiil nedeniyle yeniden yarg ılanmama veya cezaland ırılmama ilkesi, yukar ıda değinildiği üzere bireylerin, haklar ında yürütülen bir ceza yarg ılamas ı sürecinin varl ığı hâlinde tekrar yarg ılanmamalar ını veya cezaland ırılmamalar ını güvence alt ına almaktad ır. Böylelikle adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki cezai süreçler yönünden hukuk devleti ilkesinin bir gere ği olarak hukuk güvenli ğinin sağlanmas ı amaçlanmaktad ır. Dolay ısıyla hukuk devleti ilkesinde mündemiç olan ayn ı suç nedeniyle yeniden yarg ılanmama veya cezaland ırılmama ilkesinin Anayasa'n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının bir unsuru oldu ğu sonucuna ula şılmaktad ır. Nitekim ne bis in idem ilkes i Sözleşme'ye ek 7 No.lu Protokol'de ayr ı bir hak olarak düzenlenmi ş ise de A İHM kararlar ında bu ilkenin adil yarg ılanma hakk ı ile bağlant ılı özel bir güvence oldu ğu vurgulanm ıştır ( 33). Baz ı uluslararas ı sözleşmelerde de ne bis in idem ilkesi aç ık bir biçimde adil yarg ılanma hakk ının bir güvencesi olarak kabul edilmi ştir ( 29-30)." 32. Sonuç olarak ayn ı fiil nedeniyle yeniden yarg ılanmama veya cezaland ırılmama ilkesinin Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı çerçevesinde anayasal güvence alt ında olduğu, dolay ısıyla Sözle şme'ye ek 7 No.lu Protokol ile Anayasa n ın ortak koruma alan ında bulundu ğu anlaşılmaktad ır. Bu nedenle Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuru kapsam ındaki inceleme yetkisinin ayn ı fiil nedeniyle yeniden yarg ılanmama veya cezaland ırılmama ilkesini de kapsad ığı kanaatine var ılm ıştır (Ünal Gökp ınar, 42-50). 33. Bununla birlikte yukar ıdaki ilkeler ve an ılan kararlar ışığında değerlendirildi ğinde ayn ı fiil nedeniyle yeniden yarg ılanmama veya cezaland ırılmama ( ne bis in idem) ilkesi, ayn ı fiilin Türk makamlar ı taraf ından yeniden yarg ılama veya cezaland ırma Başvuru Numaras ı: 2018/9678 Karar Tarihi : 14/10/2020 7konusu yap ılmas ını yasaklamakta ancak ba şka bir ülke taraf ından yarg ılama yap ılmas ı Türk makamlar ının yarg ılama yapmas ına engel olu şturmamaktad ır. 34. Somut olayda iki ülke mahkemelerince ba şvurucunun uyu şturucu maddeyi Türkiye'den Yunanistan'a götürdü ğü ve orada Yunan vatanda şı olan K.K.ya para kar şılığı satt ığı kabul edilmi ştir. Bu durumda Türk yarg ısı aç ısından uyu şturucu veya uyar ıcı madde ihrac ı suçunun unsurlar ı oluşurken Yunanistan hukuk kurallar ı aç ısından ise uyu şturucu vey a uyar ıcı madde ithali suçu olu şmaktad ır. Kald ı ki başvuruya konu yarg ılama tarihinde yürürlükte olan 765 say ılı Kanun'a göre, ihraç edilen uyu şturucu veya uyar ıcı maddeler dolay ısıyla yabanc ı ülkede hükmedilmi ş ve çekilmi ş veya yabanc ı ülkede çekilmemi ş olmakla beraber Türkiye'de infaz edilebilme imkân ı olan cezalar çekildikleri takdirde, uyuşturucu ihrac ı nedeniyle hükmedilecek cezadan indirilecektir. Somut olayda da yarg ılamay ı yapan Edirne 2. A ğır Ceza Mahkemesi, Yunanistan mahkemesince ba şvurucu hakk ında verilen hapis cezas ının 765 say ılı Kanun'un 403. maddesinin dördüncü f ıkras ı uyar ınca cezas ından mahsubuna karar vermi ştir. 35. Sonuç olarak ayn ı suç isnad ı çerçevesinde iki farkl ı ülke taraf ından yarg ılan ılmas ına ilişkin uyuşmazl ıklar ı konu alan bireysel ba şvurular, Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında ayn ı fiil nedeniyle yeniden yarg ılanmama veya cezaland ırmama ilkesinin koruma alan ı dışında yer almaktad ır. Somut olayda bireysel ba şvuruya konu ba şvurucunun ayn ı eylem nedeniyle Türk ve Yunan yarg ı mercileri taraf ından ayr ı ayr ı yarg ılanarak cezaland ırılmas ı neticesinde yeniden yarg ılanmama ve cezaland ırılmama ( ne bis in idem ) ilkesinin ihlal edildi ğine ilişkin iddias ının konusunun Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının koruma alan ı dışında olduğunun kabul edilmesi gerekir. 36. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Tan ık Sorgulama Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 37. Başvurucu; yarg ıland ığı davada hakk ındaki mahkûmiyet karar ının aleyhinde beyanda bulunan Yunan vatanda şı diğer san ık K.K.n ın uluslararas ı istinabe yoluyla Yunanistan'da al ınan ifadesine dayand ığını ve bu şahs ın duruşmada dinlenmemesi nedeniyle tan ık sorgulama hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 38. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında; herkesin yarg ı organlar ına davac ı ve daval ı olarak ba şvurabilme ve bunun do ğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yarg ılanma hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. Anayasa'n ın 36. maddesine "...ile adil yarg ılanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılama hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Sözleşme'nin 6. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının (d) bendinde bir suç ile itham edilen herkesin iddia tan ıklar ını sorguya çekme hakk ının olduğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının tan ık Başvuru Numaras ı: 2018/9678 Karar Tarihi : 14/10/2020 8sorgulama hakk ını da kapsad ığının kabul edilmesi gerekir ( Serdar Batur, B. No: 2014/15652, 24/5/2018, 41). 39. Anayasa Mahkemesi, benzer iddialar ın ileri sürüldü ğü başvurulara ili şkin olarak birçok karar ında tan ık sorgulama hakk ı ile ilgili ilkeleri belirlemi ştir (Baran Karada ğ, B. No: 2014/12906, 7/5/2015; AZ. M., B. No: 2013/560, 16/4/2015; Atila Oğuz Boyal ı, B. No: 2013/99, 20/3/2014). Buna göre bir san ığın kendisi hakk ında gerçekle ştirilen ceza yarg ılamas ı sürecinde tan ıklara soru yöneltebilmesi, onlarla yüzle şebilmesi ve tan ıklar ın beyanlar ının doğruluğunu s ınama imkân ına sahip olmas ı adil bir yarg ılaman ın yap ılabilmesi bak ımından gereklidir. Böylelikle san ık, aleyhindeki tan ık beyanlar ının zay ıf/itibar edilmez noktalar ını ortaya koyup çeli şmeli yarg ılama ilkesine uygun olarak onlar ın güvenilirli ğini huzurda s ınayabilecek (test edebilecek), tan ığın inand ırıcılığı ve güvenilirli ği bak ımından sorduğu sorularla kendi lehine sonuçlar ortaya ç ıkarabilecek ve yarg ılama makam ının uyuşmazl ık konusu olay ı sadece iddia makam ının ileri sürdü ğü şekliyle de ğil savunman ın argümanlar ıyla da alg ılamas ını sağlayabilecektir ( AZ. M. , 55). 40. Anayasa Mahkemesi birçok karar ında tan ık kavram ını özerk olarak yorumlam ış ve tan ığın san ığa isnat edilen fiil hakk ında bilgi veren herhangi bir ki şi olabilece ğini ifade etmiştir. Bu ba ğlamda suçun i ştirak edeni, olay ın mağduru, şikâyetçi (mü şteki), devleti n görevlendirdi ği gizli/gizli olmayan soru şturmac ı da tan ık olabilir ( Selçuk Demir , B. No: 2014/9783, 22/1/2015, 35). 41. Anayasa Mahkemesi, benzer iddialar ın ileri sürüldü ğü başvurulara ili şkin olarak birçok karar ında tan ık sorgulama hakk ı ile ilgili ilkeleri belirlemi ştir. Buna göre bir ceza yarg ılamas ında san ığın, aleyhine olan tan ıklar ı sorguya çekme veya çektirme hakk ı vard ır. Hakk ında gerçekle ştirilen ceza yarg ılamas ı sürecinde san ığın tan ıklara soru yöneltebilmesi, onlarla yüzle şebilmesi ve tan ıklar ın beyanlar ının doğruluğunu s ınama imkân ına sahip olmas ı adil bir yarg ılaman ın yap ılabilmesi bak ımından gereklidir. Ancak ba şvurucular ın tan ık sorgulama haklar ı mutlak bir hak de ğildir. Makul gerekçelerle getirilen k ısıtlamalar, kimi zaman ba şvurucunun iddia tan ıklar ına soru sorabilme ve onlarla yüzle şme imkân ını da ortadan kald ırabilmektedir. Di ğer yandan bir mahkûmiyet -sadece veya belirleyici ölçüde- san ığın soruşturma veya yarg ılama aşamas ında sorgulama veya sorgulatma imkân ı bulamad ığı bir kimse taraf ından verilen ifadelere dayand ırılm ış ise san ığın haklar ı Anayasa'n ın 36. maddesindeki güvencelerle ba ğdaşmayacak ölçüde k ısıtlanm ış olur ( Atila Oğuz Boyal ı, B. No: 2013/99, 20/3/2014, 34-56; Az. M. , 46-67; Levent Yanl ık, B. No: 2013/1189, 18/11/2015, 67-77; İsmet Özkorul , B. No: 2013/7582, 11/12/2014, 44, 45). Bu bak ımdan adli makamlar, beyan ı hükme dayanak yap ılacak tan ıklar ın duruşmada haz ır edilmesi için makul bir çaba sergileme yükümlülü ğü alt ındad ır. 42. Somut olayda, duru şma haz ırlığı evresinde (tensiple) Yunanistan'da ikamet ede n Yunan vatanda şı diğer san ık K.K.n ın Yunan adli makamlar ınca savunmas ının temini ve delillerin tespiti ile Yunanistan'da yap ılan yarg ılamaya ili şkin Thraki A ğır Ceza Mahkemesi dosyas ının kesinle şme şerhli tasdikli bir suretinin Türkiye'deki yarg ılama dosyas ına getirtilmesi için uluslararas ı istinabe yoluyla yaz ışma yap ılmas ına karar verilmi ştir. 43. Bahse konu yarg ılama dosyas ının tasdikli örne ği ile Türkçeye tercüme edilmi ş hâli dosyaya girmi ş, gönderilen soru şturma ve kovu şturma aşamas ındaki ifadeler, raporlar, tutanaklar ile tüm deliller Türkiye'deki Mahkemece incelenerek ve dikkate al ınarak bir sonuca ula şılm ıştır. Kald ı ki başvurucunun kendisi aç ısından tan ık olan diğer san ık K.K.ya soru sorma talebi olmas ına rağmen Mahkemece bu hususun dikkate al ınmad ığı ve sorulacak sorular ın istinabe yoluyla da olsa tan ığa sorulmad ığına yönelik bir itiraz ı olduğu da dosya Başvuru Numaras ı: 2018/9678 Karar Tarihi : 14/10/2020 9kapsam ından anla şılamam ıştır. Diğer yandan söz konusu yarg ılamada ba şvurucu hakk ında verilen karar, sadece di ğer san ık K.K.n ın beyan ına dayan ılarak da verilmemi ştir. Yunanistan'da yap ılan ve kesinle şen mahkûmiyet karar ına esas dosyadaki el koyulan uyuşturucu madde, uyu şturucu ticaretinden elde edilen paralar, tart ı tutanağı, kimyasal tetkik raporu, doktor bilirki şi raporu, tan ık beyanlar ı ile Türkiye'deki yarg ılama s ıras ında dosyaya giren başvurucunun ülkeye giri ş-çıkış kay ıtlar ı, Adli T ıp 5. İhtisas Dairesi raporu, uluslararas ı istinabe yoluyla temin edilen di ğer san ık beyan ı birlikte de ğerlendirilerek ba şvurucu hakk ında mahkûmiyet karar ı verilmiştir. Başvuru incelendi ğinde ise ba şvurucunun derece mahkemesinde yap ılan yarg ılamada tan ığı sorgulamaya yönelik irade ortaya koymad ığı kanaatine var ılm ıştır. 44. Anayasa Mahkemesine yap ılan bireysel ba şvurularda, ba şvuru konusu olaylarla ilgili delilleri sunmak suretiyle olaylar hakk ındaki iddialar ını kan ıtlamak ve dayan ılan Anayasa hükmünün kendilerine göre ihlal edildi ğine dair aç ıklamalarda bulunarak hukuki iddialar ını ortaya koymak ba şvurucuya dü şer. Başvurucunun kamu gücünün i şlem, eylem ya da ihmali nedeniyle ihlal edildi ğini ileri sürdü ğü hak ve özgürlük ile dayan ılan Anayasa hükümlerini, ihlal gerekçelerini, dayan ılan deliller ve ihlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem veya kararlar ın neler oldu ğunu başvuru dilekçesinde belirtmesi şartt ır. Başvuru dilekçesinde kamu gücünün ihlale neden oldu ğu iddia edilen i şlem, eylem ya da ihmaline dair olaylar ın tarih s ıras ına göre özeti yap ılmal ı, bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildi ği ve buna ili şkin gerekçelerle deliller aç ıklanmal ıdır (Sabah Y ıldızı Radyo ve Televizyon Yay ın İletişim Reklam Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi [GK], B. No: 2014/12727, 25/5/2017, 19). 45. Başvurucu, tan ık sorgulama hakk ının ihlal edilmesine sebep oldu ğunu belirtti ği san ık K.K.n ın beyan ının kendisinin de bulundu ğu bir duru şmada al ınmas ı ve san ığa sor u sormak istedi ği, buna ili şkin itirazlar ını ilk derece mahkemesinde ileri sürüp sürmedi ği, ileri sürmüşse ne zaman ve ne şekilde ileri sürdü ğü, bu talebe ili şkin hangi gerekçeyle ne tür karar verildiği hususlar ında bir aç ıklamaya ba şvuru formunda yer vermemi ş; bunlara ili şkin bilgi ve belgeleri ba şvuru formuna eklememi ştir. Başvurucu, bu ba şlık alt ındaki iddialar ını soyut bir şekilde ileri sürmü ş; başvuru konusu olaylarla ilgili delilleri sunarak olaylar hakk ındaki iddialar ını kan ıtlama ve dayan ılan Anayasa hükmünün kendisine göre ihlal edildi ğine dair hukuki iddialar ını ortaya koyma yükümlülü ğünü yerine getirmemi ştir. 46. Aç ıklanan gerekçelerle bu bölümdeki iddialar ın temellendirilememi ş olduğu anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 47. Başvurucu, bireysel ba şvuru konusu yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 48. Bireysel ba şvuru yap ıldıktan sonra, 31/7/2018 tarihli ve 30495 say ılı Resm î Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe giren 25/7/2018 tarihli ve 7145 say ılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 say ılı Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine Yap ılm ış Başvuru Numaras ı: 2018/9678 Karar Tarihi : 14/10/2020 10Baz ı Başvurular ın Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmiştir. 49. 6384 say ılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre yarg ılamalar ın uzun sürmesi ve yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edilmesi ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yap ılan ve bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarih itibar ıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan bireysel ba şvurular ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik karar ının tebliğinden itibaren üç ay içinde yap ılacak müracaat üzerine Bakanl ık İnsan Haklar ı Tazminat Komisyonu Ba şkanl ığı (Tazminat Komisyonu) taraf ından incelenmesi öngörülmü ştür. 50.Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018) karar ında Anayasa Mahkemesi; yarg ılamalar ın makul sürede sonuçland ırılmad ığı ya da yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmedi ği iddias ıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekle ştirilen bireysel ba şvurulara ili şkin olarak Tazminat Komisyonuna ba şvuru imkân ının getirilmesine ilişkin yolu ula şılabilir olma, ba şarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesinin bulunup bulunmad ığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkilili ğini tart ışmıştır (Ferat Yüksel , 27-36). 51. An ılan kararda özetle an ılan başvuru yolunun ki şileri mali külfet alt ına sokmamas ı ve başvuruda kolayl ık sağlamas ı nedenleriyle ula şılabilir oldu ğu, düzenleni ş şekli itibar ıyla ihlal iddialar ına makul bir ba şarı şans ı sunma kapasitesinden mahrum olmad ığı ve tazminat ödenmesine imkân tan ımas ı ve/veya bu mümkün olmad ığında başka türlü telafi olanaklar ı sunmas ı nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sa ğlama imkân ına sahip olduğu hususunda de ğerlendirmelerde bulunulmu ştur (Ferat Yüksel , 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bak ışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialar ıyla ilgili başarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesi oldu ğu görülen Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolu tüketilmeden yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteli ği ile ba ğdaşmayacağı sonucuna vararak ba şvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemezlik karar ı vermiştir (Ferat Yüksel , 35, 36). 52. Mevcut ba şvuruda, söz konusu karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 53. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Ayn ı fiil nedeniyle yeniden yarg ılanmama veya cezaland ırmama ilkesinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, 2. Tan ık sorgulama hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 3. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2018/9678 Karar Tarihi : 14/10/2020 11B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 14/10/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Üye Üye Hicabi DURSUN Selahaddin MENTE Ş