TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SELAHATT İN DURDU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/22162) Karar Tarihi: 15/6/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 15/9/2021-31599 Başvuru Numaras ı: 2018/22162 Karar Tarihi : 15/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportörler : Mehmet Sad ık YAMLI Eren Can BENAKAY Başvurucu : Selahattin DURDU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, davan ın sonucuna etkili iddia
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SELAHATT İN DURDU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/22162) Karar Tarihi: 15/6/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 15/9/2021-31599 Başvuru Numaras ı: 2018/22162 Karar Tarihi : 15/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportörler : Mehmet Sad ık YAMLI Eren Can BENAKAY Başvurucu : Selahattin DURDU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, davan ın sonucuna etkili iddialar yönünden istinaf incelemesinin yap ılmamas ı nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 19/7/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, şehit yak ını olup Sağlık Bakanl ığına (İdare) bağlı Bak ırköy Dr. Sadi Konuk E ğitim ve Ara ştırma Hastanesinde ta şeron firmalara ba ğlı işçi olarak 1/7/2004 Başvuru Numaras ı: 2018/22162 Karar Tarihi : 15/6/2021 3tarihinde i şe başlam ıştır. Yaklaşık 11 y ıl sonra ba şvurucu, şehit yak ını kontenjan ından memur olarak atanmaya hak kazanm ıştır. Bunun üzerine memur olmak amac ıyla 3/8/2015 tarihinde İdareye fesih bildirimini içeren dilekçesini vermi ş ve dilekçesine Sosyal Güvenlik Kurumunun sigortal ılık hizmet süresinin 15 y ıldan ve prim ödeme gün say ısının 3.600 günden fazla oldu ğunu gösteren 4/5/2015 tarihli yaz ısını eklemiştir. Başvurucu daha sonra Sağlık Bakanl ığında memur olarak i şe başlam ıştır. 9. Başvurucu 15/10/2015 tarihinde, 11 y ıllık hizmeti kar şılığında taraf ına k ıdem tazminat ı ödenmesine karar verilmesi istemiyle ta şeron firma ile İdare aleyhine Bak ırköy 23. İş Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. 10. Daval ı İdare, savunmas ında k ıdem tazminat ından taşeron firman ın sorumlu olduğunu savunmu ştur. Firma ise özetle ba şvurucunun memur olarak atand ığı için iş sözleşmesini kendi iradesiyle sonland ırdığını, bu nedenle k ıdem ve ihbar tazminat ına hak kazanamayaca ğını ileri sürmü ştür. 11. Mahkemenin 16/12/2016 tarihli Duru şmada Tutanağı'nda, başvurucunun hizmet süresinin 15 y ıldan, prim ödeme gün say ısının ise 3.600 günden fazla oldu ğunu belirten Bağcılar Sosyal Güvenlik Merkezinden (Ba ğcılar SGM) al ınan yaz ının dosyaya sunuldu ğu ve daval ı taraf ın bu yaz ıya cevap vermek için süre istedi ği belirtilmi ştir. Başvurucunun ayr ıca aşağıdaki beyan ı tutanak alt ına al ınm ıştır: "... Ben işten ayr ılmadan önce 3600 günümü doldurmu ştum. Bağcılar SGM den bun a ilişkin yaz ıyı ald ım. Bak ırköy Dr. Sadi Konuk E ğitim ve Ara ştırma Hastanesi yetkililerine sundum ve i şten ayr ılmak istedi ğimi de söyledim. Yani öncelikle 3600 günümü doldurdum. Daha sonra memurlu ğa geçtiğim için ayr ıldım. Buna ili şkin belgeyi dosyama sunmu ştum ... dedi. Beyan ı okundu imzas ı al ındı." 12. Mahkeme 4/5/2017 tarihinde davay ı reddetmi ştir. Kararda, taraflar aras ında kıdem tazminat ına hak kazan ılıp kazan ılmad ığı hususunda ihtilaf bulundu ğu ifade edilerek Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin 26/4/2012 tarihli ve E.2010/6615, K.2012/14620 say ılı karar ına (bkz. 18) at ıfla başvurucunun memur olmak için i şten ayr ıldığı ve iş akdini hakl ı nedene dayanmadan eylemli olarak feshetti ği belirtilmi ştir. 13. Başvurucu istinaf yoluna ba şvurmuştur. Dilekçesinde, Mahkemenin emsal olarak gösterdi ği Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesi karar ının güncelli ğini yitirdi ğini ifade etmi ştir. Davas ına emsal olabilecek Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin 7/4/2016 tarihli karar ı (bkz. 19) ile Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin 14/12/2015 tarihli karar ından (bkz. 20) bahsettikten sonra 25/8/1971 tarihli ve 1475 say ılı İş Kanunu'nun 14. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı uyar ınca sigortal ılık süresini ve prim ödeme gün say ısını tamamlayarak i şten ayr ıldığından kendisine k ıdem tazminat ı ödenmesi gerekti ğini belirtmi ştir. Başvurucu, dilekçesine hem anılan Yarg ıtay kararlar ını hem de Ba ğcılar SGM taraf ından verilen 4/5/2015 tarihli yaz ıyı da eklemiştir. 14.İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 25. Hukuk Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi) 10/5/2018 tarihinde ba şvurucunun istinaf talebini kesin olarak reddetmi ştir. Kararda 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 357. maddesinin birinci f ıkras ı uyar ınca ilk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddian ın dikkate alınamayaca ğı ifade edilmi ştir. Gerekçede, ba şvurucunun ilk derecedeki yarg ılama boyunca 15 y ıllık sigortal ılık süresini doldurdu ğuna ve prim ödeme gün say ısının 3.600 günü geçti ğine dair bir beyanda bulunmad ığı belirtilmi ş ve aşağıdaki ifadelere yer verilmi ştir: Başvuru Numaras ı: 2018/22162 Karar Tarihi : 15/6/2021 4"Davac ı yap ılan yarg ılama boyunca mahkemeden 15 y ıllık sigortal ılık süresi ve prim ödeme gün say ısının 3600 günü geçti ğine dair bir beyanda bulunmam ış istinaf dilekçesin e eklediği akla Ba ğcılar sosyal güvenlik merkezinden ald ığı davac ının 15 y ıllık sigortal ılık süresini ve 3600 gün prim ödeme süresini doldurdu ğuna dair belgeye ekledi ği anlaşılmıştır. HMK Madde 357- (1) madde gere ğince Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinde karşı dava aç ılamaz, davaya müdahale talebinde bulunulamaz, davan ın ıslah ı ve 166 nc ı maddenin birinci f ıkras ı hükmü sakl ı kalmak üzere davalar ın birleştirilmesi istenemez, bölge adliye mahkemesince resen göz önünde tutulacaklar d ışında, ilk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunmalar dinlenemez, yeni delillere dayan ılamaz. Davac ı ilk derece mahkemesinde emeklili ğe hak kazand ığına dair bir iddiad a bulunmad ığından istinaf dilekçesine ekli bu belge de ğerlendirme konusu yap ılmam ıştır. Davac ının son be ş y ıllık sigortal ılık süresini ile 3600 gün prim ödeme süresini doldurduğuna dair belge, ilk derece mahkemesine sunulmad ığından HMK 357/1 madd e gereğince değerlendirmeye al ınmaks ızın; ilk derece mahkemesinin vermi ş olduğu karar usü l ve yasalara uygun oldu ğundan davac ı taraf ın istinaf ba şvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmi ştir. " 15. Nihai karar, ba şvurucuya 21/6/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 19/7/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Kanun Hükümleri16. 1475 say ılı Kanun'un "K ıdem tazminat ı" kenar ba şlıklı 14. maddesinin ilgili kısm ı şöyledir: "Bu Kanuna tabi i şçilerin hizmet akitlerinin: ... 5. (Ek: 25/8/1999 - 4447/45 md.) 506 Say ılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkras ının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen ya şlar d ışında kalan di ğer şartlar ı veya ayn ı Kanunun Geçici 81 inci maddesine göre ya şlılık ayl ığı bağlanmas ı için öngörülen sigortal ılık süresini ve prim ödeme gün say ısını tamamlayarak kendi istekleri ile işten ayr ılmalar ı nedeniyle, Feshedilmesi veya kad ının evlendiği tarihten itibaren bir y ıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya i şçinin ölümü sebebiyle son bulmas ı hallerinde i şçinin işe başlad ığı tarihten itibaren hizmet aktinin devam ı süresince her geçen tam y ıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutar ında k ıdem tazminat ı ödenir. Bir y ıldan artan süreler için de ayn ı oran üzerinden ödeme yap ılır." 17. 6100 say ılı Kanun'un "Yap ılamayacak i şlemler" kenar ba şlıklı 357. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinde kar şı dava aç ılamaz, davaya müdahale talebinde bulunulamaz, davan ın ıslah ı ve 166 nc ı maddenin birinci f ıkras ı hükmü sakl ı kalmak üzere davalar ın birleştirilmesi istenemez, bölge adliye mahkemesince resen göz önünde tutulacaklar d ışında, ilk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunmala r dinlenemez, yeni delillere dayan ılamaz. Başvuru Numaras ı: 2018/22162 Karar Tarihi : 15/6/2021 5... (3) İlk derece mahkemesinde usulüne uygun olarak gösterildi ği hâlde incelenmeden reddedilen veya mücbir bir sebeple gösterilmesine olanak bulunmayan deliller bölge adliye mahkemesince incelenebilir." B. Yarg ıtay Kararlar ı 18. Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin 26/4/2012 tarihli ve E.2010/6615, K.2012/14620 say ılı karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "... 1475 say ılı yasan ın 14/2 maddesi, i şçinin ayn ı işverene ba ğlı olarak bir ya da de ğişik işyerlerinde çal ıştığı sürelerin k ıdem hesab ı yönünden birle ştirileceğini hükme ba ğlam ıştır. O halde k ıdem tazminat ına hak kazanmaya dair bir y ıllık sürenin hesab ında da işçinin daha önceki fas ılal ı çal ışmalar ı dikkate al ınmal ıdır. Bununla birlikte, her bir fesih şeklinin k ıdem tazminat ına hak kazanacak şekilde gerçekle şmesi hizmet birle ştirmesi için gerekli bir koşuldur. İşçinin önceki çal ışmalar ı sebebiyle k ıdem tazminat ı ödenmişse, ayn ı dönem için iki defa k ıdem tazminat ı ödenemeyece ğinden, tasfiye edilen dönemin k ıdem tazminat ı hesab ında dikkate al ınmas ı mümkün olmaz. Yine, istifa etmek suretiyle i şyerinden ayr ılan işçi k ıdem tazminat ına hak kazanmayaca ğından, istifa yoluyla sona eren önceki dönem çal ışmalar ı kıdem tazminat ı hesab ında dikkate al ınmaz. Ancak, ayn ı işverene ait bir ya d a değişik işyerlerinde çal ışılan süre için k ıdem tazminat ı ödenmemi şse, bu süre ayn ı işverende geçen sonraki hizmet süresine eklenerek son ücret üzerinden k ıdem tazminat ı hesaplanmal ıdır. Zamana şımı definin ileri sürülmesi halinde önceki çal ışma sonras ında ara verilen dönem on y ılı aşmışsa, önceki hizmet bak ımından k ıdem tazminat ı hesaplanmas ı mümkün olmaz. İşçinin kamu kurumlar ında işçi olarak çal ıştığı sürelerin birle ştirilebilmesi için, önceki çal ışmalar ın fesih şekli itibar ıyla k ıdem tazminat ına hak kazanacak şekilde sona ermesi gerektiği 1475 say ılı Yasan ın 14/5 maddesinde aç ık biçimde düzenlenmi ştir. İşyerinde memur ya da sözle şmeli personel olarak çal ışmış olan ve kendi iste ği ile ayr ılarak başka bir kamu kurumunda i şçi olarak çal ışmaya başlayan işçi yönünden yap ılan işlemin prosedür gere ği olduğunda söz edilemez. İşçi daha iyi şartlarda ve ayr ı bir statüd e çal ışma yolunu seçmi ştir. Bu itibarla istifa ile sona eren memur ya da sözle şmeli personel döneminin k ıdem tazminat ı hesab ında dikkate al ınmas ı doğru olmaz. Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulu kararlar ı da bu do ğrultudad ır (Yarg ıtay H.G.K. 15.10.2008 gün 2008/9-586 E, 2008/ 633 K. 28.11.2007 gün 2007/9-814 E, 2008/896 K.). İstifa ile sona ermemi ş olan memuriyet dönemi ile sözle şmeli personel olarak çal ışılan süreler, 1475 say ılı yasan ın 14 üncü maddesinin alt ıncı fıkras ında sözü edilen özel tavan gözetilmek suretiyle tazminat hesab ında dikkate al ınmal ıdır. Somut olayda, çeki şmeli vak ıalar hakk ında toplanan delillerin tart ışılmas ı ve değerlendirilmesi sonucunda, davac ı işçinin kendi iste ği ile memuriyete geçmek için 25.08.2003 tarihli dilekçesiyle ba şvuruda bulunmas ı sonucu memur statüsüne geçti ği anlaşılmaktad ır. Saptanan bu durum kar şısında ve yukar ıda aç ıklanan maddi ve hukuki olgular göz önünde tutuldu ğunda, davac ının iş akdini hakl ı nedene dayanmadan eylemli olara k feshettiği anlaşıldığından k ıdem tazminat ı talebinin reddi gerekirken k ısmen kabulüne karar verilmesi isabetsizdir." Başvuru Numaras ı: 2018/22162 Karar Tarihi : 15/6/2021 619. Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin 7/4/2016 tarihli ve E.2014/36553, K.2016/8730 say ılı karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: ''Dosya içeri ğine göre; davac ı işçi, fesih tarihinde ya ş hariç diğer emeklilik ko şullar ını sağlam ış, bu tarih itibari ile k ıdem tazminat ına hak kazanm ıştır. Davac ının bu yönde iradesini aç ıklamamas ı ve kurumdan ald ığı belgeyi daha sonra ibraz etmesi hak kazanmay ı ortadan kald ırmaz. Bu durum ancak muaccel olma ve temerrüt olgusunu etkiler. Ayr ıca davac ının iş akdini feshettikten sonra ba şka bir iş yerinde çal ışmaya başlamas ı çal ışma özgürlüğü kapsam ında olup, davac ının yasan ın kendisine verdi ği hakk ı kullanmas karşısında kötüniyetli davrand ığından söz edilemez. Kanunda tan ınan bu hakk ın amac ı, işyerinde çal ışarak y ıpranan ve bu arada sigortal ılık y ılı ile prim ödeme süresine ait yükümlülükleri tamamlayan i şçinin, emeklilik için bir ya şı beklemesine gerek olmadan i ş sözleşmesini aktif sonland ırabilmesine imkân tan ımakt ır. Davac ının k ıdem tazminat ı talebinin kabulü yerine, dosya kapsam ına da uygun olmayan yaz ılı gerekçeyle talebin reddine karar verilmesi hatal ıdır." 20. Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin 14/12/2015 tarihli ve E.2015/6303, K.2015/34351 say ılı karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "İşçinin emeklilik nedeni ile i ş sözleşmesini feshetmesinden k ısa bir süre sonra, yenide n çal ışmas ını gerektirecek durumlar ortaya ç ıkabileceği gibi işçinin bu hakk ını kendisi içi n daha olumlu sonuçlar do ğurabilece ğini düşündüğü bir başka işyerinde çal ışma amac ı ile de kullanmas ı mümkündür. Sosyal Güvenlik Hukuku alan ında, yaş koşulunu da gerçekle ştirmek sureti ile emekli olan i şçilere sigorta destek primi ödeyerek çal ışma imkan ı tan ındığı da dikkate al ındığında, 1475 say ılı İş Kanunun 14/1-5. maddesindeki düzenleme aç ısından, kanun koyucunun amac ının işçinin çal ışma yaşam ını aktif olarak sonland ırmas ı olduğundan bahsedilemez. Çal ışmakta oldu ğu iş yerinde y ıpranm ış olan ve bu arada sigortal ılık y ılı ile prim ödeme süresine ili şkin yükümlülüklerin tamamlayan i şçinin, kendisi için çal ışma koşullar ının daha olumlu oldu ğunu düşündüğü bir işyerinde çal ışma amac ı ile bu hakk ını kullanmas ı halinde Medeni Kanunun 2. maddesinde öngörülen dürüstlük kural ına ayk ırı davrand ığı kabul edilemez. Yasa ile tan ınm ış emeklilik nedeni ile fesih hakk ının kullanmas ı ile birlikte k ıdem tazminat ına hak kazan ılacağının kabulü gerekir. İşçinin hangi amaçla b u hakk ı kulland ığı, kıdem tazminat ına hak kazanmas ı aç ısından önem arz etmemektedir." V.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Mahkemenin 15/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 22. Başvurucu, ilk derece mahkemesindeki yarg ılama s ıras ında Bağcılar SGM'ni n sigortal ılık hizmet süresinin 15 y ıldan ve prim ödeme gün say ısının 3.600 günden fazla olduğunu gösteren 4/5/2015 tarihli yaz ısını sunmas ına ve bu husus Duru şma Tutana ğı ile sabit olmas ına rağmen Bölge Adliye Mahkemesince bu durum gözard ı edilerek karar verilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 23. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/22162 Karar Tarihi : 15/6/2021 7''Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 24. Somut olayda k ıdem tazminat ına ilişkin davada ilk derece mahkemesi başvurucunun kendi iradesiyle memur olmak amac ıyla istifa etti ğini belirterek Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin bir karar ına (bkz. 18) istinaden davay ı reddetmi ştir. Başvurucu, Yarg ıtay ın yeni içtihad ının kendi lehine oldu ğunu dile getirerek istinaf ba şvurusunda bulunmuş ve dilekçesine hem dayand ığı Yarg ıtay kararlar ını hem de Ba ğcılar SGM taraf ından verilen yaz ıyı eklemiştir. Bölge Adliye Mahkemesi ise davac ının ilk derece mahkemesinde emeklili ğe hak kazand ığına dair bir iddiada bulunmad ığını, bu nedenle 6100 say ılı Kanun'un 357. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı gereği istinaf dilekçesine ekli Ba ğcılar SGM taraf ından verilen belgenin de ğerlendirme konusu yap ılmad ığını vurgulam ış ve istina f başvurusunu reddetmi ştir (bkz. 14). 25. Başvuruya konu yarg ılamada ba şvurucunun k ıdem tazminat ına hak kazan ıp kazanmad ığının uyuşmazl ığın özünü olu şturduğu anlaşılmaktad ır. Başvurucu, k ıdem tazminat ına hak kazand ığını ileri sürmekte ve iddias ında 1475 say ılı Kanun'un "K ıdem tazminat ı" kenar ba şlıklı 14. maddesinin (5) numaral ı fıkras ına (bkz. 16) dayanmaktad ır. Başvurucuya göre bu düzenlemede aranan sigortal ılık süresini ve prim ödeme gün say ısını tamamlad ığından k ıdem tazminat ına hak kazanmal ıdır. Başvurucunun dayand ığı diğer bir husus ise Yarg ıtay 9. ve 22. Hukuk Dairelerine ait kararlard ır. An ılan kararlarda sigortal ılık yılı ile prim ödeme gün say ısına ait yükümlülükleri tamamlayan i şçinin kendi iradesiyle istifa etse dahi k ıdem tazminat ına hak kazanaca ğının belirtildi ği görülmektedir. 26. Bu ba ğlamda ba şvurucunun k ıdem tazminat ına hak kazan ıp kazanmad ığına ilişkin uyuşmazl ıkta başvurucunun gerekli sigorta süresini doldurdu ğu ve prim ödeme gün say ısını tamamlad ığına yönelik olarak Ba ğcılar SGM'den al ınan yaz ının davan ın sonucuna etkili oldu ğu anlaşılmaktad ır. Somut olayda Bölge Adliye Mahkemesi de an ılan iddialar ı sonuca etkili görmü ş fakat başvurucunun bu iddialar ı ilk derece a şamas ında ileri sürmedi ği gerekçesiyle istinaf istemini reddetmi ştir. Hemen belirtmek gerekir ki bireysel ba şvurunun konusu, ba şvurucunun k ıdem tazminat ına hak kazan ıp kazanmayaca ğı meselesi de ğildir. Sonuçtan ba ğıms ız olarak bu uyu şmazl ığın çözümü s ıras ında başvurucunun adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden etkili şekilde yararlan ıp yararland ırılmad ığı hususu bireysel başvurunun konusunu olu şturmaktad ır. 27. Başvurucu, ilk derece mahkemesindeki 16/12/2016 tarihli Duru şma Tutana ğı'nı bireysel ba şvurusuna ekleyerek Bölge Adliye Mahkemesinin kabulünün dayanaks ız olduğunu iddia etmekte ve adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. Bu durumda bireysel ba şvuruda incelenmesi gereken hususun Bölge Adliye Mahkemesi karar ı olduğu anlaşılm ıştır. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Somut olayda ba şvurucunun istinaf talebi kabul edilmediğinden iddialar ın adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden olan mahkemeye eri şim hakk ı yönünden incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden28. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/22162 Karar Tarihi : 15/6/2021 82. Esas Yönünden a. Hakk ın Kapsam ı ve Müdahalenin Varl ığı 29. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine " adil yarg ılanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildiği vurgulanm ıştır. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ni (Sözle şme) yorumlayan Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının mahkemeye erişim hakk ını içerdiğini belirtmektedir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 30. Mahkemeye eri şim hakk ı bir uyuşmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyuşmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına gelmektedir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 31. Mahkeme kararlar ının hukuka uygun olup olmad ığına yönelik uyu şmazl ığın çözümlenmek üzere bir yarg ı makam ı önüne ta şınmas ı kanun yolu na başvurma olarak nitelendirilmektedir. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü, bir temel hak olman ın yan ında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanmay ı ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Adil yarg ılanma hakk ı bir mahkeme karar ına karşı üst yarg ı yollar ına başvurabilmeyi güvence altına almamakla birlikte gerek suç isnad ına bağlı yarg ılamalarda gerekse medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin yarg ılamalarda istinaf veya temyiz gibi kanun yollar ına başvurma imkân ı tan ınm ış ise bu kanun yollar ı yönünden de adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki güvencelerin sa ğlanmas ı gerekir ( Hasan İşten, B. No: 2015/1950, 22/2/2018, 37). 32. Somut olayda istinaf ba şvurusunun esas ı incelenmeden reddedilmesinin mahkemeye eri şim hakk ına bir müdahale te şkil ettiği aç ıktır. b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 33. Anayasa n ın 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 34. Yukar ıda an ılan müdahale Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı takdirde Anayasa n ın 36. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Bu sebeple müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut ba şvuruya uygun dü şen; kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama koşullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/22162 Karar Tarihi : 15/6/2021 9i. Kanunilik 35. Başvuru konusu olayda ba şvurucunun istinaf ba şvurusunun 6100 say ılı Kanun'un 357. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı gereği reddedildi ği anlaşılmaktad ır. Buna göre Bölge Adliye Mahkemesi karar ı ile yap ılan müdahalenin kanun taraf ından öngörülme ölçütünü kar şılad ığı sonucuna var ılm ıştır. ii. Meşru Amaç 36. Anayasa'n ın 36. maddesinde hak arama özgürlü ğü için herhangi bir s ınırlama nedeni öngörülmemi ş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde s ınırland ırılmas ı mümkün olmayan mutlak bir hak oldu ğu söylenemez. Özel s ınırlama nedeni öngörülmemi ş haklar ın da hakk ın doğasından kaynaklanan baz ı sınırlar ı bulunduğu kabul edilmektedir. Ayr ıca hakk ı düzenleyen maddede herhangi bir s ınırlama nedenine yer verilmemi ş olsa da Anayasa'n ın başka maddelerinde yer alan kurallara dayan ılarak bu haklar ın s ınırland ırılmas ı mümkü n olabilir. Dava açma hakk ının kapsam ına ve kullan ım koşullar ına ilişkin bir k ısım düzenlemenin hak arama özgürlü ğünün doğasından kaynaklanan s ınırlar ı ortaya koyan ve hakk ın norm alan ını belirleyen kurallar oldu ğu aç ıktır. Ancak bu s ınırlamalar Anayasa'n ın 13. maddesinde yer alan güvencelere ayk ırı olamaz ( Yusuf Bilin, B. No: 2014/14498, 26/12/2017, 53; AYM, E.2015/96, K.2016/9, 10/2/2016, 10). 37. Yarg ılama usullerinin düzenlenmesinde usul ekonomisinin gözetilmesi, bu suretle iyi adalet yönetiminin de sa ğlanarak kamu yarar ının gerçekle ştirilmesi Anayasa'n ın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesinin gereklerinden biridir ( Levent Tütüncü , B. No: 2015/3690, 18/7/2018, 48). 38.İlk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunmalar ın istina f aşamas ında dinlenememesinin ve istinafta yeni delillere dayan ılamamas ının meşru amac ının en genel anlamda yarg ılaman ın gerek ilk derecede gerekse istinaf a şamas ında etkili bir şekilde incelenmesi ve nihayetinde yarg ılaman ın usul ekonomisi gözetilerek makul sürede bitirilmesinin sa ğlanmas ı olduğu anlaşılmaktad ır. iii. Ölçülülük 39.İstinaf ba şvurusunun reddi nedeniyle ba şvurucunun mahkemeye eri şimine getirilen s ınırlaman ın ölçülü olup olmad ığı ve başvurucuya a ğır bir yük getirilip getirilmedi ği hususlar ının değerlendirilmesi gerekir. (1) Genel İlkeler 40. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38). Başvuru Numaras ı: 2018/22162 Karar Tarihi : 15/6/2021 1041. Somut olayda elveri şlilik ve gereklilik ilkeleri yönünden tart ışılmay ı gerektirecek bir yön bulunmamaktad ır. As ıl üzerinde durulmas ı gereken, müdahalenin orant ılı olup olmad ığıdır. 42. Dava açma ya da kanun yollar ına başvuru için belli usul ve ko şullar ın öngörülmesi, bu ko şullar dava açmay ı veya kanun yoluna ba şvurmay ı imkâns ızlaştırmad ıkça mahkemeye eri şim hakk ına ayk ırılık oluşturmaz. Ancak mevzuatta öngörülen usul ve koşullara ilişkin kurallar ın aç ıkça yanl ış uygulanmas ı nedeniyle ki şilerin dava açma ya da kanun yollar ına başvuru haklar ını kullanmas ına engel olunmas ı mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilir (benzer yönde de ğerlendirmeler için bkz . Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., 38). 43. Bu ba ğlamda mahkemelerin iç i şleyişlerine ilişkin süreçlerdeki aksama ve hatalardan kaynaklanan sorumluluk, yarg ısal koruma talep eden bireylere yüklenmemelidir. Bu bak ımdan yarg ısal başvurulara dair mevzuatta öngörülen yükümlülüklerini yerine getiren kişilerin kendilerine atfedilemeyen ve tamamen mahkemelerin iç i şleyişinden kaynaklanan hata ve aksamalardan sorumlu tutularak mahkemeye eri şimlerinin engellenmesi bu hakka yap ılan müdahaleyi ölçüsüz k ılabilir (benzer yöndeki de ğerlendirme için bkz. Hasan İşten, B. No: 2015/1950, 22/2/2018, 46). (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 44. Başvuru konusu olayda, yarg ılamay ı yapan mahkemeler önündeki uyu şmazl ığın çözümünde ba şvurucunun prim ödeme gün say ısı koşulu ile hizmet süresi ko şulunu sağlad ığına dair Ba ğcılar SGM'den al ınan belgenin oldukça önemli oldu ğu anlaşılmaktad ır. Nitekim Bölge Adliye Mahkemesi de bu hususa vurgu yapm ıştır. Bölge Adliye Mahkemesi gerekçesinde, ba şvurucunun ilk derecedeki yarg ılama boyunca 15 y ıllık sigortal ılık süresi ve 3.600 günlük prim ödeme ko şulunu sağlad ığına dair bir beyanda bulunmad ığını belirtmiştir. 45. Oysa ilk derecedeki yarg ılama s ıras ında 16/12/2016 tarihli Duru şma Tutanağı'nda; başvurucunun hizmet süresinin 15 y ıldan, prim gün say ısının ise 3.600 günden fazla oldu ğunu belirten Ba ğcılar SGM'den al ınan yaz ının dosyaya konuldu ğu ve daval ı taraf ın buna cevap vermek için süre istedi ği aç ıkça belirtilmi ştir. Duruşma Tutana ğı aç ıkça -Bölge Adliye Mahkemesinin kabulünün aksine- ba şvurucunun söz konusu ko şullar ı sağlad ığına dair ilk derece a şamas ında beyanda bulundu ğunu ve delil sundu ğunu göstermektedir. 46. Somut olayda ba şvurucunun 6100 say ılı Kanun'un 357. maddesinde öngörülen yükümlülü ğünü yerine getirdi ği hâlde Bölge Adliye Mahkemesi taraf ından başvurucunun sorumlulu ğunu yerine getirmedi ğine dair kabulü, ba şvurucuyu istinaf kanun yolundan mahrum b ırakm ıştır. Söz konusu incelemenin yap ılmamas ı nedeniyle uyu şmazl ığın çözümü için esasl ı nitelikteki iddia ve itiraz da derece mahkemelerince tart ışılmam ış, böylece başvurucu kusuru olmad ığı hâlde orant ısız bir yüke katlanmak zorunda kalm ıştır. 47. Hemen belirtmek gerekir ki uyu şmazl ığın çözümünde etkili olan maddi vak ıalar ın değerlendirilmesi, yorumlanmas ı ve nitelendirilmesi derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu ba ğlamda somut olayda ba şvurucunun k ıdem tazminat ından yararlan ıp yararlanamayaca ğına ilişkin uyuşmazl ıkta maddi vak ıalar ın değerlendirilmesi, yorumlanmas ı ve nitelendirilmesi ve dolay ısıyla başvurucunun k ıdem tazminat ına hak kazan ıp kazanmad ığı yarg ı mercilerince de ğerlendirilecektir. Bireysel ba şvuruda incelenmi ş olan husus Başvuru Numaras ı: 2018/22162 Karar Tarihi : 15/6/2021 11başvurucuya kanunun tan ıdığı istinaf incelemesinin Bölge Adliye Mahkemesi taraf ından yap ılmamas ının başvurucuya orant ısız bir külfet yükleyip yüklemedi ğidir. 48. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 49. 30/11/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 50. Başvurucu ihlalin tespitine, yeniden yarg ılama yap ılmas ına ve 10.000 TL maddi tazminat ile 100.000 TL manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 51. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 52. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 53.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen Başvuru Numaras ı: 2018/22162 Karar Tarihi : 15/6/2021 12bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 54.İncelenen ba şvuruda istinaf incelemesinin yap ılmamas ı nedeniyle mahkemeye erişim hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin Bölge Adliye Mahkemesi karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 55. Bu durumda mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin dosyan ın İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 25. Hukuk Dairesine gönderilmesini sa ğlamak üzere mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 56.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 57. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harc ın başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDU ĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak amac ıyla İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 25. Hukuk Dairesine gönderilmesini sa ğlamak üzere Bak ırköy 23. İş Mahkemesine (E.2016/168, K.2017/230) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 294,70 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, Başvuru Numaras ı: 2018/22162 Karar Tarihi : 15/6/2021 13F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 15/6/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN