TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR CEMiL CAHiT OZDEMiR VE DiGERLERi BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2017/31849) Karar Tarihi: 28/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/31849 : 28/11/2018 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekili iKiNCi BOLUM KARAR : Engin YILDIRIM : Celal Mumtaz AKINCI Muammer TOPAL M. EminKUZ RecaiAKYEL : E refUgur SENOL : 1. Cemil Cahit OZDEMiR 2. (:igdem UNALDI 3. Fehmi Ozdem SEHiTOGLU 4. Hasan Erdem SEHiTOGLU 5. Meral NEFESOGLU 6. Unal OZDEMiR : Av.
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR CEMiL CAHiT OZDEMiR VE DiGERLERi BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2017/31849) Karar Tarihi: 28/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/31849 : 28/11/2018 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekili iKiNCi BOLUM KARAR : Engin YILDIRIM : Celal Mumtaz AKINCI Muammer TOPAL M. EminKUZ RecaiAKYEL : E refUgur SENOL : 1. Cemil Cahit OZDEMiR 2. (:igdem UNALDI 3. Fehmi Ozdem SEHiTOGLU 4. Hasan Erdem SEHiTOGLU 5. Meral NEFESOGLU 6. Unal OZDEMiR : Av. Alemdar AKAR I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar plamnda kamu hizmeti alanma aynlmas1 nedeniyle mulkiyet hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 11/8/2017 tarihinde yapilm1 t1r. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca baFurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 5. Bolum Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi ic;in Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Anayasa Mahkemesi ic;tuzugu'nun (ic;tuzuk) 71. maddesinin (2) numarah flkras1 uyarmca ba vurunun ic;tihadm olu tugu alana ili kin oldugu degerlendirilerek Bakanhk cevab1 beklenmeden incelenmesine karar verilmi tir. 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/31849 : 28/11/2018 III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 8. Ba vuruculann maliki oldugu ba vuruya konu ta mmaz 1/1000 ol9ekli revizyon uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 t1r. Ba vurucular, bu ta mmazm kamula tmlmas1 istemiyle Belediyeye ba vurmu fakat bu yoldan bir sonu9 elde edememi lerdir. 9. Ba vurucular, bunun ilzerine imar planmda kamu hizmeti alanma aynlan ta mmazm rayi9 bedelinin odenmesi istemiyle Belediye aleyhine tam yarg1 davas1 a9m1 lard1r. 10. Derece mahkemelerince uyu mazhgm esas1 hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma hukmedilmi tir. Kararda, 20/8/2016 tarihli ve 6745 say1h Yatmmlann Proje Bazmda Desteklenmesi ile Baz1 Kanun ve Kanun Hukmunde Karamamelerde Degi iklik Yapilmasma Dair Kanun'la 4/11/1983 tarihli ve 2942 say1h Kamula t1rma Kanunu'na birtak1m hilkumler eklendigi vurgulanm1 t1r. Bu baglamda uygulama imar planlannda umumi hizmetlere ve resmi kurumlara aynlan ta 1nmazlann kamula tmlmas1 i9in ongorulen be yilhk silrenin 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. madde geregince bu maddenin yilrilrlilge girdigi tarihten itibaren ba layacag1 ve bu maddenin yilrilrlilge girdigi tarihten once a9ilan ancak henilz karara baglanmayan veya karan kesinle meyen davalara da bu madde hilkilmlerinin uygulanacag1 belirtilmi tir . 11. Ba vurucular, nihai karann tebligi ilzerine bireysel ba vuruda bulunmu lard1r. IV. iLGiLi HUKUK 12. Konu ile ilgili hukuk i9in bkz. Hiiseyin Una!, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. V. iNCELEME VE GEREK ;E 13. Mahkemenin 28/11/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplant1da ba vuru incelenip geregi du unuldu: A. Ba vurucularm iddialan 14. Ba vurucular; ta 1nmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasmm mulkiyet hakkma mildahale te kil ettigini, bu mildahale sebebiyle ta 1nmazm1 diledigi gibi kullanamad1gm1 belirtmi lerdir. Ba vurucular, ta 1nmazmm kamula tmlmamasmm mulkiyet hakkmm ihlaline yol a9tlgm1 ifade etmi lerdir. Ba vurucular bunun yanmda dava silrecinde yapilan yasal degi ikliklerin geriye yilrutillmesi nedeniyle adil yargilanma hakki, e itlik ilkesi ve hak arama hurriyetinin ihlal edildigini de ileri silrmil lerdir. B. Degerlendirme 15. Anayasa'nm "Miilkiyet hakla" kenar ba hkh 35. maddesi oyledir: "H erkes, miilkiyet ve miras haklarzna sahiptir. 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/31849 : 28/11/2018 Bu haklar, ancak kamu yararz amaczyla , kanunla sznzrlanabilir . Mulkiyet hakkznzn kullanzlmasz top/um yararzna aykzrz olamaz. " 16. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucular tarafmdan yapllan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucular; miilkiyet hakki d1 mda adil yargllanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama ozgiirliigiiniin ihlal edildigini ileri siirmektedirler. Ancak somut olayda e itlik ilkesinin ihlaline yol a9abilecek farkh muamelenin varhg1 ba vurucular tarafmdan temellendirilmemi tir. 1 7. Diger taraftan ba vurucularm asll ikayetinin imar uygulamasmda kamu hizmeti alam olarak aynlmas1 sebebiyle maliki olduklan ta 1nmazdan diledigi gibi yararlanamad1klarma, ta 1nmaz1 kullanamad1klanna ve onu tasarruf edemediklerine yonelik oldugu anla Ilmakla ba vuruculann biitiin ikayetleri miilkiyet hakkimn ihlali iddias1 kapsammda incelenmi tir. 1. Kabul Edilebilirlik Yoniinden 18. A9ik9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir neden de bulunmad1g1 anla Ilan miilkiyet hakkinm ihlal edildigine ili kin iddiamn kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yoniinden 19. Anayasa Mahkemesi aym konu ile ilgili ikayetleri daha once incelemi ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu tur (Huseyin Una!, 34-62). 20. Huseyin Una! karannda imar uygulamasma konu edilen ta 1nmazm, ba vurucu adma tapuda kay1th oldugundan dolay1 Anayasa'nm 35. maddesi baglammda miilk te kil ettigi belirtilmi tir (Hiiseyin Una!, 37). Bu ta 1nmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alam olarak aynlmasmm miilkiyet hakkma miidahale te kil ettigi kabul edilmi , soz konusu miidahalenin niteligi sebebiyle miilkiyetten ban 9Il yararlanmaya ili kin genel kural 9er9evesinde incelenmesi gerektigi degerlendirilmi tir (Hiiseyin Una!, 38-41). 21. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say1h imar Kanunu hiikiimleri ile 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. maddeye dayah olan miidahalenin kanunilik ol9iitiinii ta 1d1g1m degerlendirmi , aynca ta 1nmazm kamu hizmetine tahsis edilmesine yonelik mudahalenin kamu yaranna dayah me ru bir amacmm bulundugu a91klanm1 tir (Hiiseyin Una!, 44-50). Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/196, K.2018/34 say1h karan ile amlan madde iptal edilmi tir. Bu 9er9evede ol9iiliiluk yoniinden yapllan degerlendirmede uygulama imar planmm onaylanmasmdan itibaren be ylldan fazla sure ge9mesine ragmen imar planmda kamu hizmetine aynlan ta 1nmazm kamula tmlmamas1 ve herhangi bir tazminat da odenmemesinin ba vurucuya ahsi olarak a m bir kiilfet yiikledigi kanaatine ula Ilm1 tir. Bu sebeple ba vurucunun miilkiyet hakkmm korunmas1 ile kamunun yaran arasmda olmas1 gereken adil dengenin ba vurucu aleyhine bozuldugu ve miidahalenin ol9iilii olmad1g1 kabul edilmi tir (Hiiseyin Una!, 51-62). 22. Somut ba vuruda da ba vuruculara ait ta 1nmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasma ragmen be y1h a km bir siireden beri kamula tmlmad1g1 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/31849 : 28/11/2018 ve kendilerine herhangi bir tazminat da odenmedigi dikkate almd1gmda bu ilkelerden aynlmay1 gerektirir bir durumun soz konusu olmad1g1 sonucuna vanlm1 t1r. Dolay1s1yla ba vuruculann mUlkiyet hakkma yapllan mUdahale ol9iilii degildir. 23. A91klanan gerek9elerle Anayasa'nm 35. maddesinde giivence altma alman miilkiyet hakkmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yonilnden 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralan oyledir: "(I) Esas inceleme sonunda, ba vurucunun hakkznzn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jh/al kararz verilmesi halinde ihlalin ve sonur;larznzn ortadan kaldmlmasz i ;in yapzlmasz gerekenlere hilkmedilir ... 2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanmz sa, ihlali ve sonur;larznz ortadan kaldzrmak ir;in yeniden yargzlama yapmak ilzere dosya ilgili mahkemeye gonderilir . Yeniden yargzlama yapzlmasznda hukuki yarar bulunmayan hallerde ba vurucu lehine tazminata hilkmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava ar;zlmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yilkilmlil mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin ihlal kararznda ar;zkladzgz ihlali ve sonur;larznz ortadan kaldzracak ekilde milmkilnse dosya ilzerinden karar verir." 25. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karannda , ihlal sonucuna vanld1gmda ihlalin nasll ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi tir. 26. Buna gore bireysel ba vuru kapsammda bir temel hak ve hiirriyetin ihlal edildigine karar verildigi takdirde ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmld1gmdan soz edilebilmesi i9in temel kural, miimkiin oldugunca eski hale getirmenin, yani ihlalden onceki duruma doniilmesinin saglanmas1drr. Bunun i9in ise oncelikle devam eden ihlalin durdurulmas1, ihlale konu karann veya i lemin ve bunlann yol a9t1g1 sonu9larm ortadan kaldmlmas1, varsa ihlalin sebep oldugu maddi ve manevi zararlann giderilmesi, aynca bu baglamda uygun goriilen diger tedbirlerin ahnmas1 gerekmektedir (Mehmet Dogan, 55). 27. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonu9larmm nasll giderilecegine hiikmederken idarenin, yarg1sal makamlann veya yasama orgammn yerine ge9erek i lem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonm;lannm nasil giderilecegine hiikmederek gerekli i lemlerin tesis edilmesi i9in karan ilgili mercilere gonderir (Mehmet Dogan, 56). 28. ihlalin ve sonm;lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yapilmas1 gerekenlere hiikmedilmeden once ihlalin kaynagmm belirlenmesi gerekir. Buna gore ihlal; idari eylem ve i lemler, yarg1sal i lemler veya yasama i lemlerinden kaynaklanabilir. ihlalin kaynagmm belirlenmesi uygun giderim yolunun belirlenebilmesi bakimmdan onem ta 1maktad1r (Mehmet Dogan, 57). 29. ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 durumlarda 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikras1 ile i9tiiziik'iin 79. maddesinin (1) numarah flkrasmm (a) bendi uyannca kural olarak ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rmak i9in yeniden yargilama 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/31849 : 28/11/2018 yapilmak uzere karann bir omeginin ilgili mahkemeye gonderilmesine hukmedilir (Mehmet Dogan, 58). 30. Buna gore Anayasa Mahkemesince ihlalin tespit edildigi hallerde yargilamanm yenilenmesinin gerekliligi hususundaki takdir derece mahkemelerine degil ihlalin varhg1m tespit eden Anayasa Mahkemesine b1rakilm1 t1r. Derece mahkemeleri ise Anayasa Mahkemesinin ihlal karannda belirttigi dogrultuda ihlalin sonm;lanm gidermek uzere gereken i lemleri yapmakla yukumludur (Mehmet Dogan, 59). 31. Bu baglamda derece mahkemesinin oncelikle yapmas1 gereken ey, bir temel hak veya ozgurlugu ihlal ettigi veya idari makamlar tarafmdan bir temel hak veya ozgurluge yonelik olarak ger9ekle tirilen ihlali gideremedigi tespit edilen onceki karanm kald1rmakt1r. Derece mahkemesi , karann kaldmlmasmdan sonraki a amada ise Anayasa Mahkemesi kararmda tespit edilen ihlalin sonu9lanm gidermek i9in gereken i lemleri yapmak durumundad1r (Mehmet Dogan, 60). 32. Ba vurucular, maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu lard1r. 33. Somut olayda ba vuruculara ait ta 1nmaz imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 tlr. Ba vuruculann a9m1 oldugu tazminat davasmda derece mahkemeleri, lava a91ld1ktan sonra yururluge giren kanun maddesini gerek9e gostererek lava hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma karar vermi tir. Sonu9 olarak mudahalenin temeli olan ta 1nmazm imar planmda kamu hizmetine aynlmas1 idari bir i lem niteligindedir. Ba vuruculann mulkiyet hakkmm idari bir i lem nedeniyle ihlal edildigi anla 1lmaktad1r. Ancak somut olayda ihlale yol ac;an idari eylem ve i leme kar ba vurulabilecek kanun yolu tuketildikten sonra bireysel ba vurunun yap1ld1g1 anla ild1gma gore ilgili mahkemenin yeniden yargilama yoluyla tespit edilen ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rma imkam bulunmaktad1r. 34. Bu durumda mulkiyet hakkmm ihlalinin sonu9lanmn ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yapilmasmda hukuki yarar bulunmaktad1r. Buna gore yapilacak yeniden yargilama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah flkrasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yapilmas1 gereken i , ihlal sonucuna uygun olarak tazminata hukmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktannm belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla m1 derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple karann bir omeginin yeniden yargilama yap1lmak uzere ilk derece mahkemesine gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 35. Yeniden yargilama yapilmak uzere dosyanm yetkili yarg1 gonderilmesine karar verilmesinin ihlal sonucu a91smdan yeterli bir giderim anla ild1gmdan ba vurucularm tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. mercnne saglad1g1 36. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257 ,50 TL hare; ve 1.980 TL vekalet ucretinden olu an top lam 2.23 7 ,50 TL yargilama giderinin baFuruculara odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HUKUM A91klanan gerek9elerle; A. Mulkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/31849 : 28/11/2018 B. Anayasa'mn 35. maddesinde guvence altma ahnan mulkiyet hakkmm iHLAL EDiLDiGiNE , C. Karann bir omeginin mulkiyet hakkmm ihlalinin sonm;lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargllama yapllmak uzere Ordu idare Mahkemesine (E.2016/1107, K.2016/1716) GONDERiLMESiNE , D. Ba vuruculann tazminat taleplerinin REDDiNE , E. 257,50 TL har9 ve 1.980 TL vekalet ucretinden olu an toplam 2.237,50 TL yargllama giderinin BASVURUCULARA MDSTEREKEN ODENMESiNE, F. Odemenin karann tebligini takiben ba vurucularm Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yap1lmasma , odemede gecikme olmas1 halinde bu surenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA , G. Karann bir omegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 28/11/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM Dye Celal Mumtaz AKINCI Dye Muammer TOPAL Dye Dye M. EminKUZ Recai AKYEL 7