TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR REFİKE GÜNDÜZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/30809) Karar Tarihi:7/10/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 17/1/2022-31722 Başvuru Numaras ı: 2018/30809 Karar Tarihi : 7/10/2021 1İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Refike GÜNDÜZ Vekili : Av. Muzaffer ÖZDEM İR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, acele kamula ştırmaya ili şkin Bakanlar
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR REFİKE GÜNDÜZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/30809) Karar Tarihi:7/10/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 17/1/2022-31722 Başvuru Numaras ı: 2018/30809 Karar Tarihi : 7/10/2021 1İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Refike GÜNDÜZ Vekili : Av. Muzaffer ÖZDEM İR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, acele kamula ştırmaya ili şkin Bakanlar Kurulu karar ının iptali için açılan davan ın reddine karar verilmesi nedeniyle mülkiyet ve özel hayata sayg ı haklar ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 12/10/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Diyarbak ır'ın Sur ilçesi Suriçi bölgesi 29/9/1988 tarihli ve 38 say ılı Diyarbak ır Kültür ve Tabiat Varl ıklar ını Koruma Bölge Kurulu karar ı ile kentsel sit alan ı ilan edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/30809 Karar Tarihi : 7/10/2021 29. Suriçi bölgesi içinde ruhsats ız yap ılaşmalar, geleneksel yap ılar ın y ıkılmas ı ve tahribi sonucu bölgenin tarihî kent özelli ğini kaybetti ği, mevcut yap ı stokunun can ve mal güvenliği aç ısından risk olu şturduğu, bu yap ılar ın ayn ı zamanda tescilli kültür varl ığı değeri taşıyan yap ılar ı da olumsuz etkileyerek tarihî yap ı ve dokunun bozulmas ına ve çöküntü hâline gelmesine neden oldu ğunun saptanmas ı üzerine Çevre ve Şehircilik Bakanl ığı Altyap ı ve Kentsel Dönü şüm Hizmetleri Genel Müdürlü ğü taraf ından haz ırlanan teknik rapora dayan ılarak Bakanlar Kurulunun 22/10/2012 tarihli ve 2012/3900 say ılı karar ı ile Diyarbak ır'ın Sur ilçesinin tamam ı 16/5/2012 tarihli ve 6306 say ılı Afet Riski Alt ındaki Alanlar ın Dönüştürülmesi Hakk ında Kanun'un 2. maddesi uyar ınca riskli alan ilan edilmi ştir. 10. Söz konusu riskli alan karar ı öncesinde Çevre ve Şehircilik Bakanl ığı Altyap ı ve Kentsel Dönü şüm Hizmetleri Genel Müdürlü ğü taraf ından Suriçi bölgesi için haz ırlanan teknik rapor, ba şvuru formu ekinde sunulmam ış ise de acele kamula ştırma karar ının iptaline ilişkin başvuru konusu karar ın gerekçesinde an ılan teknik rapora dair a şağıdaki aç ıklamada bulunulmu ştur: "Uyuşmazl ık konusu bölgenin mevcut yap ı stoğunun niteliklerinin ara ştırıldığı; Bölgedeki özel ve kamu ta şınmazlar ı belirlenerek, alana ili şkin yerinde fiziki tespitleri yap ıldığı; Alandaki yap ılar ın; risk unsuru, kat adetleri, yap ısal, ruhsat ve tescilli kültür varl ığı durumlar ının tespitinin gerçekle ştirildiği; Deprem risk analizlerinin yap ıldığı ve bu başlıklara ilişkin haritalar ın çizildiği, bölgenin afet geçmi şinin ara ştırıldığı; Suriçi Bölgesinin y ıllar itibariyle de ğişen imar durumunun irdelendi ği, bölge içerisinde yer alan anıtsal ve sivil mimarl ık örneği teşkil eden korunmas ı gerekli ta şınmaz kültür varl ıklar ının tespit edildi ği ve bu ta şınmazlara ili şkin envanterin ç ıkar ıldığının belirtildi ği, Çevre v e Şehircilik Bakanl ığının Başbakanl ığa hitaben göndermi ş olduğu 16.03.2016 tarihli, 208 8 say ılı yaz ı ile 2012 y ılında riskli alan ilan edilen ve Suriçi bölgesi içerisinde yeralan ada ve parsel numaralar ıyla belirtilen ta şınmazlar ın acele kamula ştırılmas ı için Bakanlar Kurulu karar ı al ınmas ının istenildi ği, söz konusu teklif yaz ının ekinde yer alan gerekçe raporunda; uyuşmazl ığa konu alanda gerçekle ştirilecek dönü şüm uygulamalar ı ile riskli yap ı stoku içinde ya şayan nüfusun can ve mal güvenli ğinin sağlanmas ı, riskli yap ılardan kaynaklanacak afet risklerinin azalt ılarak ülkemizin önemli kültürel zenginlikleri aras ında bulunan alanda ta şınmaz kültür varl ıklar ının tahribat ının engellenmesi, yap ı ve doku bütünlüğü bozularak ayk ırılık teşkil eden yap ılar ın dokuya uyumlu hale getirilmesi, kültür varl ıklar ının restorasyon, bak ım onar ım, güçlendirme, iyile ştirme, sa ğlıklaştırma, vb. yönünde yap ılacak müdahelelerle bölgeye kazand ırılmas ına yönelik çal ışmalar ın yap ılmas ı ve alanda terör örgütü mensuplar ınca zarar verilen konut ve i şyerlerinin sa ğlıklı ve güvenli hale getirilmesi ve ma ğduriyetlerin giderilmesinin amaçland ığı, terör olaylar ı sonucunda Sur bölgesinde birçok ev ve i şyerinin hasar gördü ğü, Suriçinin sit alan ı olmas ı, birço k tescilli yap ı bulunmas ı nedeniyle alandaki zarar tespit i şlemlerinin yap ılacağı Sur bölgesi içerisinde y ıkılan yerlerden ba şlamak suretiyle y ıkım ve yap ım işlerinin etaplar halinde gerçekleştirileceği, Sur ilçesinde yap ılacak y ıkım ve yenileme i şlemlerinin 60 ayda yap ılmas ının planland ığı, koruma amaçl ı imar plan ı kararlar ı doğrultusunda kültürel taşınmaz varl ıklar ının röleve, restütisyon ve restorasyon i şlemlerinin gerçekle ştirileceği, bu kapsamda alan ın riskli alan olarak ilan edilmesi gerekti ği, alan içinde bulunan yap ılar ın can ve mal güvenli ği aç ısından risk te şkil etmesi ta şınmazlar ın tahliyesinin ve y ıkımının ve akabinde yeni yap ılar ın yap ımının bir an önce ba şlat ılmas ı ve bitirilmesinin zaruri oldu ğu, terör örgütü mensuplar ınca zarar verilen konut ve i şyerleri sebebiyle ya şanan mağduriyetlerin ivedilikle giderilmesi gerekti ği, alanda anla şma sağlanan parsellerde altyap ı uygulamalar ına başlan ıldığı ve altyap ı uygulamalar ının bütüncül bir şekild e gerçekleştirilebilmesi için alan bütününde çal ışma imkan ının sağlanmas ının gerekti ği hususlar ı gözetildi ğinde riskli alan olarak ilan edilen s ınırlar içerisinde dönü şümün Başvuru Numaras ı: 2018/30809 Karar Tarihi : 7/10/2021 3ivedilikle gerçekle ştirilebilmesini sa ğlamak üzere alan s ınırlar ı dahilinde bulunan taşınmazlardan, haz ırlanacak Kentsel Dönü şüm Projesi kapsam ında malikleri ile anla şma sağlanamayanlar ın 2942 say ılı Kamula ştırma Kanunu uyar ınca Çevre ve Şehircili k Bakanl ığı taraf ından acele kamula ştırılmas ı gerektiği, saptamalar ına yer verildi ği anlaşılmıştır." 11. Riskli alan s ınırlar ı içinde bulunan 7.714 ta şınmazdan 6.292'sinin adedinin Bakanlar Kurulunun 21/3/2016 tarihli ve 2016/8659 say ılı karar ıyla 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamula ştırma Kanunu'nun 27. maddesine göre acele kamula ştırılmas ına kara r verilmiştir. 12. Başvurucunun 1/16 hissedar ı bulunduğu Diyarbak ır ili Sur ilçesi İskenderpa şa Mahallesi Kesmelik mevkii 703 ada 170 parsel say ılı taşınmaz, Bakanlar Kurulu karar ı kapsam ında acele kamula ştırılmas ına karar verilen ta şınmazlar aras ında yer alm ıştır. 13. Başvurucu, acele kamula ştırma ve riskli alan ilan edilme kararlar ına karşı 4/5/2016 tarihinde Dan ıştay Alt ıncı Dairesinde (Daire) di ğer 61 davac ı ile birlikte yürütmenin durdurulmas ı istemiyle iptal davas ı açm ıştır. 14. Daire, acele kamula ştırmaya ve riskli alan ilan ına ilişkin kararlar ın farkl ı Dan ıştay dairelerinin görev alanlar ında bulundu ğu, acele kamula ştırmaya konu ta şınmazlar ın ada ve parsel numaras ı ile belirlenmesi, riskli alan ilan ının ise koordinatlar verilmek suretiyle kroki ile olu şturulmas ı dolay ısıyla ayr ı ayr ı incelenmelerinin gerekti ği, ayr ıca farkl ı mahallelerde veya imar adalar ında bulunan parsellerin malikleri taraf ından aç ılan davada davac ılar ın menfaatinde i ştirak bulunmad ığı gerekçesiyle dilekçenin reddine karar vermi ştir. 15. Başvurucu bu defa acele kamula ştırma karar ına karşı 23/8/2016 tarihinde yürütmenin durdurulmas ı istemiyle davas ı açm ıştır. 16. Başvurucunun yürütmenin durdurulmas ı istemi Dairenin 14/2/2017 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. Karar gerekçesinde acele kamula ştırmaya konu ta şınmazlar ın tek te k belirlenerek ve ayr ıntılı teknik çal ışmalar yap ılarak bölgenin riskli alan ilan edildi ği belirtilmiştir. Ayr ıca bölgenin sa ğlıklı yap ılaşmas ının taşınmaz kültür varl ıklar ının ihya ve restorasyon çal ışmalar ının ivedilikle asl ına uygun olarak tamamlanmas ının sağlanmas ının hedeflendi ği ve alan ın bütünlü ğü de gözönünde bulundurularak kullan ılmaz hâldeki bölgenin kent çeperinde çöküntü alan ı oluşumunun önlenmesi ve imar ıslah ının bir an önce yap ılabilmesi için acele kamula ştırma karar ının al ındığı vurgulanm ıştır. 17. Başvurucunun açm ış olduğu iptal davas ı, Dairenin 26/9/2017 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. Karar ın gerekçesinde şu tespitlere yer verilmi ştir: i. Acele kamula ştırmaya ilişkin 21/3/2016 tarihli Bakanlar Kurulu karar ına konu riskli alan karar ının 22/10/2012 tarihli Bakanlar Kurulu karar ı ile 6306 say ılı Kanun'un 2. maddesi uyar ınca al ındığı ve bölgenin riskli alan ilan edildi ği belirtilmiştir. ii. Acele kamula ştırmaya yönelik Bakanlar Kurulu karar ının dört ayr ı sebebe dayand ığı belirtilmi ştir. Birinci sebebin alandaki riskli yap ı stoku içinde ya şayan nüfusun can ve mal güvenli ğinin sağlanmas ı, afet risklerinin ortadan kald ırılmas ı, ikinci sebebin Suriçi bölgesinin yap ı ve kültür bütünlü ğünü bozan yap ılar ın dokuya uyumlu hâle getirilmesi, üçüncü sebebin alanda mevcut kültür varl ıklar ının restorasyon, bak ım, onar ım, güçlendirme ve iyile ştirme çal ışmalar ının yap ılmas ı ve Başvuru Numaras ı: 2018/30809 Karar Tarihi : 7/10/2021 4dördüncü sebebin de terör olaylar ı sonucu zarar gören yap ılar ın y ıkım ve yenileme işlemlerinin gerçekle ştirilmesi oldu ğu vurgulanm ıştır. iii. Dört sebebin birlikte bulundu ğu ve bir an önce uygulamalar ın gerçekleştirilebilmesi için acele kamula ştırma karar ının al ındığı belirtilerek 2942 say ılı Kanun'da öngörülen acelelik hâlinin davaya konu acele kamula ştırma karar ı yönünden gerçekle şmiş olduğuna işaret edilmi ştir. 18. Temyiz edilen karar, Dan ıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun (Kurul) 18/4/2018 tarihli karar ı ile onanm ıştır. 19. Nihai karar 13/9/2018 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 20. Başvurucu 12/10/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 21. Başvuru konusu davan ın aç ıldığı tarihte 2942 say ılı Kanun'un 27. maddesi şöyledir: 3634 say ılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmas ında yurt savunmas ı ihtiyac ına veya aceleli ğine Bakanlar Kurulunca karar al ınacak hallerde veya öze l kanunlarla öngörülen ola ğanüstü durumlarda gerekli olan ta şınmaz mallar ın kamulaştırılmas ında k ıymet takdiri d ışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o ta şınmaz mal ın (Değişik ibare: 24/4/2001 - 4650/15 md.) 10 uncu madde esaslar ı dairesinde ve 15 inci madde uyar ınca seçilece k bilirkişilerce tespit edilecek de ğeri, idare taraf ından mal sahibi ad ına (Değişik ibare: 24/4/2001 - 4650/15 md.) 10 uncu maddeye göre yap ılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yat ırılarak o ta şınmaz mala el konulabilir. Bu Kanunun 3 üncü maddesinin 2 nci f ıkras ında belirtilen hallerde yap ılacak kamulaştırmalarda yat ırılacak miktar, ödenecek ilk taksit bedelidir. 22. 6306 say ılı Kanun'un 2. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Bu Kanunun uygulanmas ında; ... ç) Riskli alan: Zemin yap ısı veya üzerindeki yap ılaşma sebebiyle can ve mal kayb ına yol açma riski ta şıyan, Bakanl ık veya İdare taraf ından Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanl ığının görüşü de al ınarak belirlenen ve Bakanl ığın teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca kararla ştırılan alan ı, d) Riskli yap ı: Riskli alan içinde veya d ışında olup ekonomik ömrünü tamamlam ış olan ya da y ıkılma veya a ğır hasar görme riski ta şıdığı ilmî ve teknik verilere dayan ılarak tespit edilen yap ıyı, ... ifade eder." Başvuru Numaras ı: 2018/30809 Karar Tarihi : 7/10/2021 523. 6306 say ılı Kanun'un 3. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Riskli yap ılar ın tespiti, Bakanl ıkça haz ırlanacak yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde masraflar ı kendilerine ait olmak üzere, öncelikle yap ı malikleri veya kanuni temsilcileri taraf ından, Bakanl ıkça lisansland ırılan kurum ve kurulu şlara yapt ırılır ve sonuç Bakanl ığa veya İdareye bildirilir. Bakanl ık, riskli yap ılar ın tespitini süre vererek maliklerden veya kanuni temsilcilerinden isteyebilir. Verilen süre içinde yapt ırılmad ığı takdirde, tespitler Bakanl ıkça veya İdarece yap ılır veya yapt ırılır. Bakanl ık, belirledi ği alanlardaki riskli yap ılar ın tespitini süre vererek İdareden de isteyebilir. Bakanl ıkça veya İdarece yapt ırılan riskli yap ı tespitlerine kar şı maliklerce veya kanuni temsilcilerince onbe ş gün içinde itiraz edilebilir. Bu itirazlar, Bakanl ığın talebi üzerine üniversitelerce, ilgili meslek disiplini ö ğretim üyeleri aras ından görevlendirilecek dört ve Bakanl ıkça, Bakanl ıkta görevli üç ki şinin iştiraki ile te şkil edilen teknik heyetler taraf ından incelenip karara bağlan ır. (2) Riskli yap ılar, tapu kütü ğünün beyanlar hanesinde belirtilmek üzere, tespit tarihinden itibaren en geç on i ş günü içinde Bakanl ık veya İdare taraf ından ilgili tap u müdürlüğüne bildirilir. Tapu kütü ğüne işlenen belirtmeler hakk ında, ilgili tapu müdürlüğünce ayni ve şahsi hak sahiplerine bilgi verilir. ..." 24. 6306 say ılı Kanun'un 4. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Bakanl ık veya uygulamay ı yürütmesi hâlinde TOK İ veya İdare, riskli alanlarda, riskli yap ılar ın bulundu ğu taşınmazlarda ve rezerv yap ı alanlar ında bu Kanu n kapsam ındaki proje ve uygulamalar süresince her türlü imar ve yap ılaşma işlemlerini geçici olarak durdurabilir... ... (3) Uygulama s ıras ında Bakanl ık, TOKİ veya İdare taraf ından talep edilmesi hâlinde, hak sahiplerinin de görü şü al ınarak, riskli alanlardaki yap ılar ile riskli yap ılara elektrik, su ve doğal gaz verilmez ve verilen hizmetler kurum ve kurulu şlar taraf ından durdurulur ." 25. 6306 say ılı Kanun'un 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Riskli yap ılar ın y ıktırılmas ında ve bunlar ın bulundu ğu alanlar ile riskli alanlar v e rezerv yap ı alanlar ındaki uygulamalarda, öncelikli olarak malikler ile anla şma yoluna gidilmesi esast ır. Anlaşma ile tahliye edilen yap ılar ın maliklerine veya malik olmasalar bile kirac ı veya s ınırlı ayni hak sahibi olarak bu yap ılarda ikamet edenlere veya bu yap ılarda işyeri bulunanlara geçici konut veya i şyeri tahsisi ya da kira yard ımı yap ılabilir. ... (3) Uygulamaya ba şlanmadan önce, riskli yap ılar ın y ıktırılmas ı için, bu yap ılar ın maliklerine altm ış günden az olmamak üzere süre verilir. Bu süre içinde yap ı, mali k taraf ından y ıktırılmad ığı takdirde, yap ının idari makamlarca y ıktırılacağı belirtilerek ve tekrar süre verilerek tebligatta bulunulur. Verilen bu süre içinde de maliklerince y ıktırma yoluna gidilmedi ği takdirde, bu yap ılar ın insandan ve e şyadan tahliyesi ve y ıktırma işlemleri, y ıktırma masraf ı ile gereken di ğer yard ım ve krediler öncelikle dönü şüm projeleri özel hesab ından kar şılanmak üzere, mahallî idarelerin de i ştiraki ile mülki amirle r taraf ından yap ılır veya yapt ırılır. Başvuru Numaras ı: 2018/30809 Karar Tarihi : 7/10/2021 6(4) Birinci, ikinci ve üçüncü f ıkralarda belirtilen usullere göre süresinde y ıktırılmad ığı tespit edilen riskli yap ılar ın y ıktırılmas ı, Bakanl ıkça yaz ılı olarak İdareye bildirilir. Buna rağmen y ıktırılmad ığı tespit edilen yap ılar, Bakanl ıkça y ıkılır veya y ıktırılır. Uygulaman ın gerektirmesi hâlinde Bakanl ık, yukar ıdaki f ıkralarda belirtilen tespit, tahliye ve y ıktırma iş ve işlemlerini bizzat da yapabilir." 26. 6306 say ılı Kanun'un 6. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: "(2) Üzerindeki bina y ıkılmış olan arsan ın maliklerine yap ılan tebligat ı takip eden otuz gün içinde en az üçte iki ço ğunluk ile anla şma sağlanamamas ı hâlinde, gerçek ki şilerin veya özel hukuk tüzel ki şilerinin mülkiyetindeki ta şınmazlar için Bakanl ık, TOKİ veya İdare taraf ından acele kamula ştırma yoluna da gidilebilir. Bu Kanun uyar ınca yap ılacak ola n kamulaştırmalar, 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamula ştırma Kanununun 3 üncü maddesinin ikinci f ıkras ındaki iskân projelerinin gerçekle ştirilmesi amaçl ı kamulaştırma say ılır ve ilk taksit ödemesi, mezkûr f ıkraya göre belirlenen tutarlar ın beşte biri oran ında yap ılır. Tapuda mülkiyet hanesi aç ık olan taşınmazlar ile mirasç ısı belirli olmayan, kayy ım tayin edilmi ş, ihtilafl ı veya üzerinde s ınırlı ayni hak tesis edilmi ş olan taşınmazlar ın kamulaştırma işlemleri ayn ı madde hükümlerine tabidir. Bakanl ık, TOKİ veya İdare; kamulaştırma işlemlerinin yürütülmesi için mirasç ılık belgesi ç ıkartmaya, kayy ım tayin ettirmeye veya tapuda kay ıtlı son malike göre i şlem yapmaya yetkilidir. Tapuda kay ıtlı malikin ölmü ş olmas ı hâlinde Bakanl ık, TOKİ veya İdare, kamula ştırma işlemi için mirasç ılık belgesi ç ıkartabilece ği gibi, gerekiyorsa tapu sicilinde idari müracaat veya dava yolu ile kay ıt düzeltme de isteyebilir. Kamula ştırma için anla şma sağlanmas ı hâlinde, Bakanl ık, TOKİ veya İdare ile ilgililer aras ında taşınmaz ın tescil veya terkinine ili şkin ferağ ve muvafakati de ihtiva eden sözle şme ve uzla şma tutana ğı tanzim edilir ve ilgili tapu müdürlüğüne gönderilerek kamula ştırman ın resen tapu siciline i şlenmesi sa ğlan ır." 27. Kamula ştırma ve acele kamula ştırma usullerine ili şkin mevzuat hakk ında bkz. Ali H ıdır Akyol ve di ğerleri [GK], B. No: 2015/17510, 18/10/2017, 29-34. V.İNCELEME VE GEREKÇE 28. Anayasa Mahkemesinin 7/10/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 29. Başvurucu; 2012 y ılında Bakanlar Kurulu karar ı ile riskli alan ilan edilen, Diyarbak ır'ın Sur ilçesinde hissedar ı bulunduğu taşınmaz ının Bakanlar Kurulu karar ı ile acele kamulaştırılmas ına karar verildi ğini, karar ın iptali için Dan ıştayda açm ış olduğu davan ın duruşma yap ılmadan, hiçbir ara ştırma yap ılmayarak lehine olabilecek hiçbir delil toplanmadan reddedildi ğini belirtmi ştir. Başvurucu, iptal davas ında riskli alan karar ının iptali istemiyle aç ılan davan ın bekletici mesele yap ılmamas ından, acele kamula ştırma karar ı alınırken keşif yap ılmas ı gerekirken ke şif yap ılmamas ından ve kanuni şartlar gözetilmeyerek sadece idarece tek yanl ı haz ırlanm ış raporlar ve riskli alan karar ının esas al ınmas ından yak ınmaktad ır. 30. Başvurucu ayr ıca bölgenin afet riskli alan ilan edilmesini gerektiren jeolojik analiz ve tespit bulunmad ığını öne sürerek 2013 y ılında Çevre ve Şehircilik Bakanl ığı Başvuru Numaras ı: 2018/30809 Karar Tarihi : 7/10/2021 7taraf ından haz ırlanan Suriçi Afet Riskli Alan Master Plan ı'nda deprem riski yüksek yap ılar ın say ısının 464, oran ın ise %6,04 oldu ğunu belirtmi ştir. Buna göre idarenin kendi planlar ında dahi yap ılar ın sadece %6' s ının riskli oldu ğu belirtilmi ş olmas ına rağmen bölgenin tamam ının riskli alan ilan edilmesinin teknik olarak hiçbir somut veriye dayanmad ığını ve somut veriye dayan ılmadan riskli alan ilan edilmesinin Dan ıştay kararlar ına da ayk ırı olduğunu ileri sürmüştür. 31. Öte yandan ba şvurucu; acele kamula ştırma şartlar ının sağlanmad ığını, Bakanlar Kurulu karar ında acelecilik hâlinin ve sebeplerinin belirtilmedi ğini, bölgenin riskli alan ilan edilmiş olmas ının acele kamula ştırma karar ı verilmesi için yeterli olmad ığını iddia etmi ştir. 32. Bununla birlikte ba şvurucu, söz konusu ta şınmazlar kamula ştırıldıktan sonra taşınmazlar ın hangi amaçla ve kim taraf ından kullan ılacağına dair 6306 say ılı Kanun'da aç ık bir düzenleme bulunmamas ı nedeniyle acele kamula ştırma karar ı verilmesinde kamu yarar ı amac ının bulunmad ığını savunmu ştur. Diğer taraftan 6306 say ılı Kanun'un 3. ve 4. maddelerinde; riskli alan ve yap ılar ın ilan ından sonra malik ve kullan ıcılar ın mülklerini kullanmalar ı k ısıtland ığı gibi elektrik, su ve do ğal gaz ın verilemeyece ğinin hükme bağland ığını, tahliye ve y ıkım masraflar ının da maliklere yükletilerek hak sahiplerinin ancak enkaz bedeli alabileceklerinin düzenlendi ği ifade edilmi ştir. 33. Sonuç olarak ba şvurucu; bu gerekçelerle mülkiyet, adil yarg ılanma, konut ve sağlıklı bir çevrede ya şama haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 34. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. 35. Anayasa'n ın "Kamulaştırma" kenar başlıklı 46. maddesi şöyledir: "Devlet ve kamu tüzelki şileri; kamu yarar ının gerektirdi ği hallerde, gerçek karşılıklar ını peşin ödemek şart ıyla, özel mülkiyette bulunan ta şınmaz mallar ın tamam ını veya bir k ısm ını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamula ştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir. Kamulaştırma bedeli ile kesin hükme ba ğlanan art ırım bedeli nakden ve pe şin olara k ödenir. Ancak, tar ım reformunun uygulanmas ı, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskân projelerinin gerçekle ştirilmesi, yeni ormanlar ın yetiştirilmesi, k ıyılar ın korunmas ı ve turiz m amac ıyla kamula ştırılan topraklar ın bedellerinin ödenme şekli kanunla gösterilir. Kanunun taksitle ödemeyi öngörebilece ği bu hallerde, taksitlendirme süresi be ş yılı aşamaz; b u takdirde taksitler e şit olarak ödenir. Kamulaştırılan topraktan, o topra ğı doğrudan do ğruya işleten küçük çiftçiye ai t olanlar ının bedeli, her halde pe şin ödenir. Başvuru Numaras ı: 2018/30809 Karar Tarihi : 7/10/2021 8İkinci f ıkrada öngörülen taksitlendirmelerde ve herhangi bir sebeple ödenmemi ş kamulaştırma bedellerinde kamu alacaklar ı için öngörülen en yüksek faiz uygulan ır. " 36. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu mülkiyet hakk ıyla birlikte adil yarg ılanma ile konut ve sa ğlıklı bir çevrede ya şama haklar ının da ihlal edildi ğini iddia etmi ş ise de şikâyetlerinin özünün mülkiyet hakk ına ilişkin olduğu anlaşıldığından söz konusu ihlal iddialar ını mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 37. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Mülkün Varl ığı 38. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğinden şikâyet eden bir kimse, önce böyle bir hakk ının var oldu ğunu kan ıtlamak zorundad ır (Mustafa Ate şoğlu ve diğerleri , B. No: 2013/1178, 5/11/2015, 49-54). Bu nedenle öncelikle ba şvurucunun Anayasa'n ın 35. maddesi uyar ınca korunmay ı gerektiren mülkiyete ili şkin bir menfaate sahip olup olmad ığı noktas ındaki hukuki durumunun de ğerlendirilmesi gerekir ( Cemile Ünlü , B. No: 2013/382, 16/4/2013, 26; İhsan Vurucuo ğlu, B. No: 2013/539, 16/5/2013, 31). 39. Anayasa'n ın 35. maddesiyle güvenceye ba ğlanan mülkiyet hakk ı, ekonomik değer ifade eden ve parayla de ğerlendirilebilen her türlü mal varl ığı hakk ını kapsamaktad ır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, 20). Somut olayda acele kamula ştırma karar ının konusu ta ş ınmaz tapuda ba şvurucu ad ına kay ıtlı olduğundan mülkün varl ığında bir tereddüt bulunmamaktad ır. ii. Müdahalenin Varl ığı ve Türü 40. Başvuru konusu olayda Bakanlar Kurulunun 22/10/2012 tarihli karar ı ile tamam ı 6306 say ılı Kanun'un 2. maddesi uyar ınca riskli alan ilan edilen Diyarbak ır'ın Sur ilçesinde bulunan, ba şvurucuya ait ta şınmaz ın Bakanlar Kurulunun 21/3/2016 tarihli karar ı ile acele kamula ştırılmas ına karar verilmi ştir. Acele kamula ştırma usulünde idarenin tescilden önce kamula ştırmaya konu ta şınmaz üzerinde mülkiyetten kaynaklanan bir k ısım yetkiyi kullanabilmesi sebebiyle ba şvurucuya ait ta şınmaz ın acele kamula ştırılmas ına karar verilmiş olmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği aç ıktır. 41. Anayasa n ın 35. maddesi ile mülkiyet hakk ına temas eden di ğer hükümleri birlikte de ğerlendirildi ğinde Anayasa'n ın mülkiyet hakk ına müdahaleyle ilgili üç kural ihtiva ettiği görülmektedir. Buna göre Anayasa'n ın 35. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesi n mülkiyet hakk ına sahip oldu ğu belirtilmek suretiyle mülkten bar ışçıl yararlanma hakk ına yer verilmiş; ikinci f ıkras ında da mülkten bar ışçıl yararlanma hakk ına müdahalenin çerçevesi belirlenmi ştir. Maddenin ikinci f ıkras ında, genel olarak mülkiyet hakk ının hangi ko şullarda Başvuru Numaras ı: 2018/30809 Karar Tarihi : 7/10/2021 9sınırlanabilece ği belirlenerek ayn ı zamanda mülkten yoksun b ırakman ın şartlar ının genel çerçevesi de çizilmi ştir. Maddenin son f ıkras ında ise mülkiyet hakk ının kullan ımının toplum yarar ına ayk ırı olamayaca ğı kurala ba ğlanmak suretiyle devletin mülkiyetin kullan ımını kontrol etmesine ve düzenlemesine imkân sa ğlanm ıştır. Anayasa'n ın diğer baz ı maddelerinde de devlet taraf ından mülkiyetin kontrolüne imkân tan ıyan özel hükümlere yer verilmi ştir. Ayr ıca belirtmek gerekir ki mülkten yoksun b ırakma ve mülkiyetin düzenlenmesi, mülkiye t hakk ına müdahalenin özel biçimleridir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , 55-58). 42. Başvurucunun hissedar ı olduğu taşınmaz ın acele kamula ştırılmas ına karar verilmesi mülkiyetin kaybedilmesi sonucunu do ğurduğundan müdahalenin ikinci kural olan mülkiyetten yoksun b ırakma kapsam ında incelenmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. iii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 43. Anayasa'n ın 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 44. Anayasa n ın 35. maddesinde mülkiyet hakk ı s ınırsız bir hak olarak düzenlenmemi ş, bu hakk ın kamu yarar ı amac ıyla ve kanunla s ınırland ırılabileceği öngörülmü ştür. Mülkiyet hakk ına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'n ın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ayr ıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , 62). (1) Kanunilik 45. Mülkiyet hakk ına yönelik müdahalelerde ilk incelenmesi gereken ölçüt kanun a dayal ı olma ölçütüdür. Bu ölçütün sa ğlanmad ığı tespit edildi ğinde diğer ölçütler bakımından inceleme yap ılmaks ızın mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılacakt ır. Müdahalenin kanuna dayal ı olmas ı, müdahaleye ili şkin yeterince ula şılabilir, belirli ve öngörülebilir kanun hükümlerinin bulunmas ını gerektirmektedir ( Türkiye İş Bankas ı A.Ş. [GK], B. No: 2014/6192, 12/11/2014, 44; Ford Motor Company , B. No: 2014/13518, 26/10/2017, 49; Necmiye Çiftçi ve di ğerleri , B. No: 2013/1301, 30/12/2014, 55). 46. Somut olayda ba şvuruya konu acele kamula ştırma karar ının Anayasa'n ın 46. maddesi uyar ınca 2942 say ılı Kanun'un 27. maddesi hükmüne göre verildi ği anlaşılm ıştır. Söz konusu kanun hükümlerinin aç ık, ulaşılabilir ve öngörülebilir mahiyette oldu ğu dikkate alındığında başvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin kanuna dayand ığı kuşkusuzdur. (2) Meşru Amaç 47. Anayasa'n ın 13. ve 35. maddeleri uyar ınca mülkiyet hakk ı ancak kamu yarar ı amac ıyla s ınırland ırılabilmektedir. Kamu yarar ı kavram ı, mülkiyet hakk ının kamu yarar ının Başvuru Numaras ı: 2018/30809 Karar Tarihi : 7/10/2021 10gerektirdi ği durumlarda s ınırland ırılmas ı imkân ı vermekle bir s ınırland ırma amac ı olmas ının yan ı sıra mülkiyet hakk ının kamu yarar ı amac ı dışında s ınırlanamayaca ğını öngörerek ve bu anlamda bir s ınırlama s ınırı oluşturarak mülkiyet hakk ını etkin bir şekilde korumaktad ır. Kamu yarar ı kavram ı, devlet organlar ının takdir yetkisini de beraberinde getiren bir kavra m olup objektif bir tan ıma elveri şli olmayan bu ölçütün her somut olay temelinde ayr ıca değerlendirilmesi gerekir ( Nusrat Külah , B. No: 2013/6151, 21/4/2016, 53, 56; Yunis Ağlar, B. No: 2013/1239, 20/3/2014, 28, 29). 48. Anayasa'n ın 46. maddesinin birinci f ıkras ı gereğince devlet ve kamu tüzel kişileri kamu yarar ının gerektirdi ği hâllerde, gerçek kar şılıklar ını peşin ödemek şart ıyla özel mülkiyette bulunan ta şınmaz mallar ın tamam ını veya bir k ısm ını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre kamula ştırmaya ve bunlar üzerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidir. 49. 2942 say ılı Kanun'un 27. maddesi uyar ınca 7/6/1939 tarihli ve 3634 say ılı Millî Müdafaa Mükellefiyeti Kanunu'nun uygulanmas ında yurt savunmas ı ihtiyac ına veya aceleliğine Bakanlar Kurulunca karar al ınacak hâllerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan ta şınmaz mallar ın kamula ştırılmas ında k ıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o ta şınmaz mal ın tespit edilecek de ğeri, idare taraf ından mal sahibi ad ına yap ılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yat ırılarak o taşınmaz mala el konulabilir. 50. Başvurucunun acele kamula ştırma karar ının iptali istemiyle açt ığı davada Dan ıştay Alt ıncı Dairesi, ret karar ının gerekçesinde acele kamula ştırmaya ilişkin 21/3/2016 tarihli Bakanlar Kurulu karar ına konu riskli alan karar ının 22/10/2012 tarihli Bakanlar Kurulu karar ı ile 6306 say ılı Kanun'un 2. maddesi uyar ınca al ındığını ve bölgenin riskli alan ilan edildiğini belirtmi ştir. 51. Daire ayr ıca davan ın reddi karar ının gerekçesinde, uyu şmazl ıkta acele kamulaştırmaya yönelik Bakanlar Kurulu karar ının dört ayr ı sebebe dayand ığı vurgulam ıştır. Dan ıştaya göre bu dört sebep s ıras ıyla riskli yap ı stoku içinde ya şayan nüfusun can ve mal güvenliğinin sağlanarak afet risklerinin ortadan kald ırılmas ı, Suriçi bölgesinin yap ı ve kültür bütünlüğünü bozan yap ılar ın dokuya uyumlu hâle getirilmesi, mevcut kültür varl ıklar ının restorasyon, bak ım, onar ım, güçlendirme ve iyile ştirme çal ışmalar ının yap ılmas ı ve terör olaylar ı sonucu zarar gören yap ılar ın y ıkım ve yenileme i şlemlerinin gerçekle ştirilmesidir. Karar ile ayr ıca bu dört sebebin birlikte bulundu ğu ve bir an önce uygulamalar ın gerçekleştirilebilmesi için acele kamula ştırma karar ının al ındığı belirtilerek bu hâliyle 2942 say ılı Kanun'da öngörülen acelelik hâlinin davaya konu Bakanlar Kurulu karar ı yönünden gerçekleşmiş bulunduğu tespit edilmi ştir. 52. Dolay ısıyla başvuruya konu müdahalenin kamu yarar ına dayal ı meşru bir amac ı içerdiği anlaşılmaktad ır. (3) Ölçülülük (a) Genel İlkeler 53. Son olarak kamu makamlar ınca başvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleyle gerçekle ştirilmek istenen amaç ile bu amac ı gerçekle ştirmek için kullan ılan araçlar aras ında makul bir ölçülülük ili şkisinin olup olmad ığı değerlendirilmelidir. Başvuru Numaras ı: 2018/30809 Karar Tarihi : 7/10/2021 1154. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016, 18; Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38). 55. Orant ılılık ilkesi gere ği kiş ilerin mülkiyet hakk ının s ınırland ırılmas ı hâlinde elde edilmek istenen kamu yarar ı ile bireyin haklar ı aras ında adil bir dengenin kurulmas ı gerekmektedir. Bu adil denge, ba şvurucunun şahsi olarak a şırı bir yüke katland ığının tespit edilmesi durumunda bozulmu ş olacakt ır. Müdahalenin orant ılılığını değerlendirirken Anayasa Mahkemesi; bir taraftan ula şılmak istenen me şru amac ın önemini, di ğer taraftan da müdahalenin niteli ğini, başvurucunun ve kamu otoritelerinin davran ışlar ını gözönünde bulundurarak ba şvurucuya yüklenen külfeti dikkate alacakt ır (Arif Güven , B. No: 2014/13966, 15/2/2017, 58, 60; Osman Ukav , B. No: 2014/12501, 6/7/2017, 71). (b)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 56. Anayasa'n ın 46. maddesine göre özel mülkiyetteki bir ta şınmaz -kamu yarar ı amac ıyla ihtiyaç duyulmas ı hâlinde gerçek kar şılığı peşin ödenmek ve ko şullar ı yasayla belirlenmek şart ıyla- kamula ştırılarak kamu hizmetine tahsis edilebilir veya irtifak hakk ı kurularak kamu yarar ı amac ıyla taşınmaz ın kullan ımı sınırland ırılabilir. Dolay ısıyla idarenin ihtiyaç duydu ğu özel mülkiyetteki ta şınmazlar ı edinme yolu, kamula ştırma usulüdür (AYM, E.2010/83, K.2012/169, 1/11/2012). 57. Kamula ştırman ın usul ve esaslar ı 2942 say ılı Kanun'da detayl ı bir biçimde düzenlenmi ştir. Kamula ştırma, özel mülkiyetteki bir ta şınmaz ın kamu mülkiyetine geçirilmesini hedefleyen idari bir süreçtir. Yukar ıda aç ıkland ığı üzere 2942 say ılı Kanun uyar ınca ödenek temini ile ba şlayan bu süreç; kamu yarar ı karar ı al ınmas ı, kamulaştırılacak taşınmaz ın belirlenmesi, yetkili idare taraf ından kamula ştırma karar ı al ınmas ı, k ıymet takdir edilmesi, sat ın alma usulünün denenmesi, bunun akim kalmas ı durumunda idare taraf ından bedel tespiti ve tescil davas ı aç ılmas ı ve mahkeme taraf ından bilirki şi marifetiyle tespit edilen taşınmaz ın gerçek bedelinin maliklere ödenmesinden sonra ta şınmaz ın idare ad ına tesciline karar verilmesi ile nihayete ermektedir. Mülkiyetin idareye geçmesi mahkemece tescil karar ı verilmesi ile olur. 58. 2942 say ılı Kanun'un 27. maddesinde düzenlenen acele kamula ştırma usulü ise münhas ıran (1) 3634 say ılı Kanun'un uygulanmas ında yurt savunmas ı ihtiyac ının doğmas ı hâlinde, (2) aciliyetine Bakanlar Kurulunca karar verilecek hâllerde ve (3) özel kanunlarl a öngörülen ola ğanüstü durumlarda ba şvurulabilen ve idareye kamula ştırma karar ının kesinleşmesinden önce kamula ştırılan taşınmaza elkoyma yetkisi tan ıyan istisnai bir usuldür. Acele kamula ştırma usulü, ola ğan kamula ştırmada malik lehine getirilen usule ili şkin güvenceleri bertaraf etmemekte; yaln ızca bu usullerin i şletilmesinden önce idareye, kamulaştırılacak taşınmaza -mahkemeye ba şvurmak ve mahkemeden karar almak suretiyle- elkoyma imkân ı tan ımaktad ır. Taşınmaza el konulduktan sonra kamula ştırma sürecine devam edilmesi ve bu ba ğlamda öncelikle sat ın alma yolunun i şletilmesi, bunun mümkün olamamas ı durumda ise asliye hukuk mahkemesinde idare taraf ından bedel tespiti ve tescil davas ı açılmas ı gerekmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/30809 Karar Tarihi : 7/10/2021 1259. Görüldü ğü üzere acele kamula ştırma usulünün ola ğan kamula ştırma usulünden tek fark ı, henüz kamula ştırma süreci bitmeden idareye ta şınmaza elkoyma imkân ı tan ımas ıdır. Olağan kamula ştırma usulünde idarenin ta şınmaza el koymas ı ancak taşınmaz ın idare ad ına tescilinden sonra mümkün olabilmekte iken acele kamula ştırma usulünde ise idare, kamula ştırma karar ının al ınmas ından hemen sonra di ğer aşamalar ın (bedel tespiti, sat ın alma usulünün denenmesi, bedel tespiti davas ı aç ılmas ı ve tescil hükmü kurulmas ı) tamamlanmas ını beklemeden ta şınmaza el koyabilmektedir. 60. Kamula ştırma karar ı, özel mülkiyette bulunan ta şınmaz ın kamu mülkiyetine geçmesiyle sonuçlanan kamula ştırma sürecinin kurucu unsuru niteli ğini taşımaktad ır. Yetkili idare taraf ından hukuka uygun bir şekilde verilen bir kamula ştırma karar ı bulunmadan kamulaştırman ın sonraki a şamalar ına geçilmesi mümkün de ğildir. Acele kamula ştırma usulünün uyguland ığı durumlarda da usulüne uygun olarak verilen bir acele kamula ştırma karar ının bulunmas ı gerekmektedir. Kamula ştırma karar ının gereklili ği bak ımından her iki usul aç ısından hiçbir fark bulunmamaktad ır. 61. Acele kamula ştırma uygulanabilecek hâllerden biri olan aciliyetine Bakanlar Kurulunca karar verilmesi hâlinin söz konusu oldu ğu durumlarda idarenin acele kamulaştırma karar ı alabilmesi için öncelikle kamula ştırma ihtiyac ı duyulan proje veya yat ırımın aciliyet niteli ği taşıdığına Bakanlar Kurulunca karar verilmesi gerekmektedir. Bakanlar Kurulunca ilgili proje veya yat ırımın aciliyet ta şıdığı yolunda karar verilmeden ve bu karara dayan ılarak yetkili idarece acele kamula ştırma karar ı al ınmadan kamula ştırma işlemlerinin tamamlanmas ı mümkün de ğildir. 62. Somut ba şvuruda ba şvurucunun hissedar ı olduğu taşınmaz ın da içinde bulunduğu Sur ilçesinin tamam ı Bakanlar Kurulunun 22/10/2012 tarihli karar ı ile riskli alan ilan edilmi ştir. Başvurucunun ta şınmaz ının da bulundu ğu bu riskli alan s ınırlar ı içindeki 6.292 taşınmaz ın Bakanlar Kurulunun 21/3/2016 tarihli karar ı ile acele kamula ştırılmas ına karar verilmi ştir. 63. Acele kamula ştırma karar ının iptali istemli davan ın reddine dair karar ın gerekçesinde acele kamula ştırma karar ına konu riskli alan karar ının 6306 say ılı Kanun'un 2. maddesi uyar ınca al ındığı ve bölgenin riskli alan ilan edildi ği belirtilmi ştir. Bununla birlikte acele kamula ştırmaya yönelik Bakanlar Kurulu karar ında alandaki riskli yap ı stoku içinde yaşayan nüfusun can ve mal güvenli ğinin sağlanmas ı, afet risklerinin ortadan kald ırılmas ı, Suriçi bölgesinin yap ı ve kültür bütünlü ğünü bozan yap ılar ın dokuya uyumlu hâle getirilmesi, mevcut kültür varl ıklar ının restorasyon, bak ım, onar ım, güçlendirme ve iyile ştirme çal ışmalar ının yap ılmas ı ve terör olaylar ı sonucu zarar gören yap ılar ın y ıkım ve yenileme işlemlerinin gerçekle ştirilmesine yönelik dört ayr ı sebebe dayan ıldığı ve acillik hâlinin gerçekleşmiş bulunduğuna işaret edilmi ştir. Ayr ıca başvurucunun ba şvuru konusu ta şınmaz ın bölge içinde yer alan sivil mimarl ık örneği olarak korunmas ı gerekli ta şınmazlar aras ında yer almad ığı, yap ının bu hâliyle ve aynen korunmas ı gerektiği yolunda somut bir iddias ının da bulunmad ığı ifade edilmi ştir. 64. Öncelikle ba şvurucu, iptal davas ının görülmesi s ıras ında riskli alan karar ının iptali istemiyle aç ılm ış olan davan ın neticelenmesinin beklenmedi ğini ve acele kamula ştırma karar ı al ınırken kanuni şartlar ın gözetilmeyerek sadece riskli alan karar ının esas al ındığını ileri sürmü ş ise de ba şvurucunun riskli alan karar ının iptali istemiyle aç ılm ış olan davan ın neticelenmesinin beklenmesi isteminde bulunmad ığını, taraf ı olduğu bir iptal davas ına ilişkin bilgi ve belge sunmad ığını vurgulamak gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/30809 Karar Tarihi : 7/10/2021 1365. Bununla birlikte ke şif yap ılmad ığı ve lehe deliller toplanmadan idarenin sunmu ş olduğu raporlar esas al ınarak hukuka ayk ırı karar verildi ği, kararda acillik hâlinin ve sebeplerinin belirtilmedi ği iddia edilmi ş ise de ba şvurucunun bu iddialar ını açm ış olduğu davada etkin bir biçimde ileri sürebildi ği, Dan ıştay Dairesi ile Kurul kararlar ının yukar ıda özetlendiği şekilde yeterli ve ilgili gerekçe içerdi ği anlaşılm ıştır. Diğer bir deyi şle başvurucunun iddia ve itirazlar ı ibraz etti ği deliller çerçevesinde Dan ıştay Daire ve Kurul taraf ından ilgili hukuk kurallar ı yorumlanmak suretiyle makul bir biçimde kar şılanm ış ve acele kamula ştırma karar ına dayanak olan olgular idare taraf ından ortaya konulmu ş ve yarg ısal incelemeden geçerek hukuka uygun bulunmu ştur. 2942 say ılı Kanun'un 27. maddesinin uygulanabilmesi için gerekli olan ola ğanüstü durumun, acillik hâlinin ve bu yönteme ba şvurulmas ı ile amaçlanan kamu yarar ının somut olayda mevcut oldu ğu hususu hukuk kurallar ının yorumlanmas ıyla görevli Dan ıştay Daire ve Kuruluna aittir. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuruda Dan ıştay Daire ve Kurulunun bariz takdir hatas ı ve herhangi bir keyfîlik içermeyen bu konudaki takdirine müdahale etmesi mümkün de ğildir. 66. Öte yandan ba şvurucu ayr ıca riskli alan ve yap ılar ın ilan ından sonra malik ve kullan ıcılar ın mülklerinin kullan ımının k ısıtlanacağı, tahliye ve y ıkım masraflar ının maliklere yükletilece ği, hak sahiplerinin ancak enkaz bedeli alabileceklerine dair 6306 say ılı Kanun'un 3. ve 4. maddelerindeki düzenlemelerden şikâyetçi olmu ş ise de bu hususlar ın başvuru konusu davada ileri sürülmedi ği anlaşılm ıştır. 67. Sonuç olarak acele kamula ştırma karar ının başvurucuya şahsi olarak a şırı ve olağan d ışı bir külfet yüklemedi ği değerlendirilmi ştir. Başka bir ifade ile ba şvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı ile kamu yarar ı aras ında olmas ı gereken adil denge bozulmam ış olup mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ölçülüdür. Bu durumda ba şvurucunun mülkiyet hakk ının ihlal edilmedi ği aç ıktır. 68. Aç ıklanan gerekçeyle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. B. Özel Hayata Sayg ı Hakk ının; İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 69. Başvurucu; koruma amaçl ı imar plan ına uygun projeler olu şturulmadan kentsel sit alan ı olan Sur ilçesinde yap ılaşmaya gidildi ğini, acele kamula ştırma karar ı sonras ı resen onaylanan koruma amaçl ı imar plan ında, alanda bulunan nüfus ve geleneksel dokunun gözard ı edilerek resmî kurum alan ı olarak planlanmas ının anlaşılamad ığını ve bölgenin korunmaya de ğer niteliklerinin gözard ı edildiğini öne sürmü ştür. Başvurucu ayr ıca tesis edilen işlem sebebiyle ya şanabilir, uygun konut temin edilmeden göç etmek zorund a kald ığını, böylece kom şular ından, geçmi ş yaşant ılar ından ve iş yaşam ından kopar ıldığını ileri sürmüştür. Sonuç olarak ba şvurucu belirtilen gerekçelerle Anayasa'n ın 17., 56. ve 57. maddelerinde düzenlenen haklar ın ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 2. Değerlendirme 70. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetlerinin özünün özel hayata Başvuru Numaras ı: 2018/30809 Karar Tarihi : 7/10/2021 14sayg ı hakk ına ilişkin olduğu anlaşıldığından söz konusu ihlal iddialar ının özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 71. Anayasa Mahkemesine ba şvuru konusu olaylarla ilgili delilleri sunmak suretiyle olaylar hakk ındaki iddialar ını kan ıtlamak ve dayan ılan Anayasa hükmünün kendisine göre ihlal edildi ğine dair aç ıklamalarda bulunarak hukuki iddialar ını ortaya koymak başvurucuy a düşer. Başvurucunun kamu gücünün i şlem, eylem ya da ihmali nedeniyle ihlal edildi ğini ileri sürdüğü hak ve özgürlük ile dayan ılan Anayasa hükümlerini, ihlal gerekçelerini, dayan ılan deliller ile ihlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem veya kararlar ın neler oldu ğunu başvuru dilekçesinde belirtmesi şartt ır. Başvuru dilekçesinde kamu gücünün ihlale neden oldu ğu iddia edilen işlem, eylem ya da ihmaline dair olaylar ın tarih s ıras ına göre özeti yap ılmal ı; bireysel başvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildi ği, buna ilişkin gerekçeler ve deliller aç ıklanmal ıdır (Veli Özdemir, B. No: 2013/276, 9/1/2014, 19, 20; Ünal Yiğit, B. No: 2013/1075, 30/6/2014, 18, 19; Sabah Y ıldızı Radyo ve Televizyon Yay ın İletişim Reklam Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi [GK], B. No: 2014/12727, 25/5/2017, 19). 72. Başvurucu, tesis edilen i şlem sebebiyle ya şanabilir, uygun konut temin edilmeden göç etmek zorunda kalmas ı nedeniyle i ş ve sosyal çevresinden kopar ıldığını belirterek maddi ve manevi zarara u ğrad ığını iddia etmi ş ancak bu soyut beyanlar d ışında iddias ını ispata yönelik olay ve olgular ı izah etmedi ği gibi delillerini de sunmad ığı anlaşılm ıştır. 73. Bireysel ba şvuru incelemesinde Anayasa Mahkemesi kamu gücü eylem ve işlemleri ile mahkeme kararlar ının Anayasa'ya uygunlu ğunun ve müdahale gerekçelerini n denetimini kendiliğinden yapmaz. Bu sebeple başvurucunun başvurusunun esas ını ve bu kapsamda kamu makamlar ı taraf ından ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olup olmad ığını Anayasa Mahkemesine inceletebilmesi için öncelikle kendisinin ihlal iddialar ını gerekçelendirmesi , buna ilişkin olay ve olgular ı aç ıklamas ı ve delillerini sunmas ı zorunludur (Cemal Günsel [GK], B. No: 2016/12900, 21/1/2021, 24). 74. Anayasa Mahkemesinin ba şvurucunun yerine geçerek ihlal iddialar ını gerekçelendirme, olay ve olgular ı ortaya koyma ve delil toplama görev ve yükümlülü ğü bulunmamaktad ır. Söz konusu yükümlülükler ba şvurucuya aittir. Ba şvurucunun an ılan yükümlülüklere uymamas ı hâlinde şikâyetlerini temellendiremedi ği için başvurusu aç ıkça dayanaktan yoksun bulunabilir. Anayasa Mahkemesi temellendirmeye ili şkin incelemesini her başvurunun somut ko şullar ında yapar. Ku şkusuz bu yükümlülüklere ba şvurucunun elinde olmayan nedenlerle uymamas ının ikna edici gerekçelerini Anayasa Mahkemesine sunmas ı ya da Anayasa Mahkemesinin bu durumu i şin niteliğinden anlamas ı hâli müstesnad ır (Cema l Günsel , 25, 26). 75. Dolay ısıyla başvurucunun özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürdüğü hususlarda deliller sunarak olaylarla ilgili iddialar ını kan ıtlama ve -olaylarla ilişkilendirerek- hangi Anayasa hükmünün ne şekilde ihlal edildi ğine ilişkin aç ıklamalarda bulunmak suretiyle hukuki iddialar ını ortaya koyma ve temellendirme yükümlülü ğünü yerine getirmedi ği anlaşılm ıştır. 76. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun bu kapsamda kalan iddialar ının temellendirilmemi ş olduğu anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/30809 Karar Tarihi : 7/10/2021 15VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Mülkiyet hakk ına ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLMEDİĞİNE, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, D. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığı'na GÖNDER İLMESİNE 7/10/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI