TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR OMER AYICI BA VURUSU (Ba vuru Numarasi: 2015/2555) Karar Tarihi: 10/1/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/2555 : 10/1/2019 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan -0-STUN : Serdar OZGULD-0-R Serruh KALELi Hicabi DURSUN Kadir OZKA YA : Volkan C::AKMAK : Omer AYICI : Av. Halil OZTURK I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, maluliyete neden olan psikolojik rahats1zhk nedeniyle meydana gelen zararlann tazmini i9in a
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR OMER AYICI BA VURUSU (Ba vuru Numarasi: 2015/2555) Karar Tarihi: 10/1/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/2555 : 10/1/2019 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan -0-STUN : Serdar OZGULD-0-R Serruh KALELi Hicabi DURSUN Kadir OZKA YA : Volkan C::AKMAK : Omer AYICI : Av. Halil OZTURK I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, maluliyete neden olan psikolojik rahats1zhk nedeniyle meydana gelen zararlann tazmini i9in a91lan davada sure a 1m1 yontinden ret karan verilmesinin mahkemeye eri im hakkm1 ihlal ettigi iddiasma ili kindir . II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 11/2/2015 tarihinde yap1lm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur . 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boltim tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir . 5. Boltim Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omeg1 bilgi 19m Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir . Bakanhk gorti bildirmemi tir . III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/2555 : 10/1/2019 8. Ba vurucu , Kara Harp Okulundan 1996 yilmda mezun olmasmm ardmdan Tuzla Piyade Okulunda kursiyer subay olarak egitim gormu tiir. Egitim surecini tamamlamasmm akabinde ba vurucu, K1bns 39. Tumen Komutanhgma tak1m komutam olarak atanm1 tu . 9. 1997 ile 2013 tarihleri arasmda s1ras1yla Kars 14. Mekanize Piyade Tugay Komutanhg1, Genelkurmay Ozel Kuvvetler Komutanhg1, Kayseri 1. Komando Tugay Komutanhg1, K1bns 28. Tumen Komutanhg1 ve Bingol 49. Motorlu Piyade Tugay Komutanhg1 bunyesinde gorev alan ba vurucu; bu sure9te tak1m komutam, boluk komutam, k1s1m amiri, ikmal subay1 ve hava subay1 olarak vazife yapm1 tu. Ba vurucunun sunmu oldugu belgelerden gorev suresi boyunca harekat ve operasyonlara kat1ld1g1 ve bu nedenle farkh tarihlerde berat, takdir gibi belgeler ald1g1 anla ilmaktad1r. 10. Ba vurucu 16/7/2007 tarihinde ;::elik 2007-1 operasyonu kapsammda PKK teror orgutu ile S1mak'm Varikurdi mevkiinde girilen 9atl mada boynundan yaralanm1 tlr. 11. S1mak Asker Hastanesi bunyesinde tedavi edilen ba vurucuya 23/7/2007 tarihli saghk raporu ile ate li silahla yaralanma medikal tedavi tams1yla otuz gun istirahat izni verilmi tir. 12. Milli Savunma Bakanhg1 Nakdi Tazminat Komisyonu 26/3/2008 tarihli karanyla, gorevi geregi teroristlerle girdigi 9atI ma sonucu on be gun i ve gucunden yoksun kalacak ekilde yaraland1g1 gerek9esiyle ba vurucuya 7.051,75 TL nakdi tazminat odenmesine karar vermi tir. 13. Kayseri Asker Hastanesinde 23/8/2010 tarihinde yap1lan muayenesinde anksiyete bozuklugu tams1 konulan ba vurucu 17/11/2011 tarihinde K1bns'ta gorev yaptig1 birligin revirine ba agns1, ayak kas1lmas1 ikayetiyle ba vurmu ve Gime Asker Hastanesi bunyesinde noroloji, i9 hastahklan ve kulak burun bogaz polikliniklerinde muayene edilmi tir . 14. Gime Asker Hastanesi tarafmdan travma sonucu yeniden ya antzlama ve tedirginlik hali nedeniyle 9/4/2012 tarihinde Gtilhane Askeri Tip Akademisi (GATA) psikiyatri bolumune sevk edilen ba vurucu bu tarihten sonra duzenli olarak psikolojik tedavi gormeye ba lam1 tir. 15. Ba vurucu 2012 ve 2013 y1llan i9inde GATA tarafmdan verilen raporlar uyannca anksiyete, travma sonrasz stres bozuklugu tamlanyla farkh surelerde istirahat izinleri alm1 tlr. 16. Bu surecin akabinde GATA tarafmdan tanzim edilen 12/9/2013 tarihli rapor ile ba vurucu i9in "kronik nitelik kazanmz travma sonrasz stres bozuklugu" tams1 konularak Turk Silahlz Kuvvetleri (TSK) bunyesinde gorev yapamayacagz tespitinde bulunulmu tur . 17. Ba vurucu 18/9/2013 tarihinde Milli Savunma Bakanhgma ba vuruda bulunarak malul hale gelmesi nedeniyle olu an maddi ve manevi zararlannm odenmesini istemi tir. 18. Talep cevap verilmemek suretiyle z1mnen reddedilmi tir. 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/2555 : 10/1/2019 19. Ba vurucu z1mnen ret karannm ardmdan maddi ve manevi zararlannm odenmesi istemiyle Askeri Yuksek idare Mahkemesi (A YiM) nezdinde tam yarg1 davas1 a9m1 tlf. 20. AYiM ikinci Dairesi (Mahkeme) 24/9/2014 tarihli karanyla davay1 sure a 1m1 yonunden reddetmi tir. 21. Ret gerek9esinde oncelikle 4/7/1972 tarihli ve 1602 say1h mulga Askeri Y uksek idare Mahkemesi Kanunu'nun dava a9ma suresine ili kin hukumlerine yer verilerek idari eylemlerden haklan ihlal edilmi olanlann dava a9madan once bu eylemlerin yaz1h bildirimi uzerine veya ba ka suretle ogrendikleri tarihten itibaren bir y1l ve her halde eylem tarihinden itibaren be y1l i9inde yetkili makama ba vurarak haklannm yerine getirilmesini istemelerinin art oldugu, bu isteklerin kismen veya tamamen reddi halinde ret i leminin tebligi tarihinden ve altm1 gun i9inde cevap verilmedigi takdirde bu surenin bittigi tarihten itibaren altm1 gun i9inde tam yarg1 davas1 a9malan gerektigi hatirlatilm1 tir. Ba vurucunun 2007 yilmda yaralanmasmdan sonra kendisinin veya arkada lanmn teror orgutu mensuplan ile girilen bir 9atI mada yaraland1gma dair bilgi/belge bulunmad1gmm ve kendisinin 2012 y1h itibanyla duzenli psikolojik tedavi gormeye ba lad1gmm alti 9izilmi tir. Bu noktadan hareketle ba vurucunun 2007 yilmda zarardan ve eylemden haberdar oldugu vurgulanm1 tlf. Aynca 12/9/2013 tarihli raporun zarann ogrenilmesine bir etkisinin bulunmad1g1 bu raporun ancak vazife malullugu durumuna etki edecegi ifade edilmi tir. Bu tespit uyannca ba vurucunun 2007 y1lmdan itibaren en ge ; bir yil i9inde idareye zarannm tazmini istemiyle ba vurmas1 gerekirken 18/9/2013 tarihinde yaptig1 ba vuru uzerine a9tig1 davanm sure a 1mma ugrad1g1 belirtilerek ret gerek9esi olu turulmu tur. 22. Ret karan oy9oklugu ile almm1 tir. Azmhkta kalan uyelerin kar 10y gerek9esinde ozetle ba vurucunun psikolojik rahats1zhgma sebep olan ba ka olgulann bulunup bulunmad1g1 hususunun anla 1lamad1g1, bu durum tespit edildikten sonra sure a 1m1 konusunun degerlendirilmesi gerektigi ifade edilmi tir. 23. Ret hukmune yonelik karar duzeltme istemi Mahkemenin 24/12/2014 tarihli karan ile reddedilmi tir. 24. Ba vurucu nihai karan 6/11/2014 tarihinde tebellug etmesinin ardmdan 11/2/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. IV. iLGiLi HUKUK A. Ulusal Hukuk 1. Kanun Hiikiimleri 25. 1602 say1h mulga Kanun'un 43. maddesinin birinci f1kras1 oyledir: "Mari eylemlerden haklarz ihlal edilmiJ olanlarzn Askeri Yiiksek Mare Mahkemesinde dava ar;madan once, bu eylemlerin yazzlz bildirimi iizerine veya baJka suretle ogrendikler , tarihten itibaren bir yzl ve her halde eylem tarihinden itibaren beJ yzl ir;inde yetkili makama baJvurarak haklarznzn yerine getirilmesini istemeleri lazzmdzr. Bu isteklerin kzsmen veya tamamen reddi halinde bu konudaki iJlemin tebligi tarihinden ve altmzJ giin ir;inde cevap verilmedigi takdirde bu siirenin bittigi tarihten itibaren altmzJ giin ir;inde tam yargz davasz ar;abilirler." 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/2555 : 10/1/2019 26. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say1h idari Yarg1lama Usulti Kanunu'nun 13. maddesinin (1) numarah fikras1 oyledir: "jdari eylemlerden haklarz ihlal edilmi$ olanlarzn idari dava a ;madan once, bu eylemleri yazzlz bildirim iizerine veya ba$ka siiretle ogrendikleri tarihten itibaren bir yzl VE her halde eylem tarihinden itibaren be$ yzl i ;inde ilgili idareye ba$vurarak haklarznzn yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kzsmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki i$lemin tebligini izleyen giinden itibaren veya istek hakkznda altml$ giin i ;inde cevap verilmedigi takdirde bu siirenin bittigi tarihten itibaren, dava siiresi i ;inde dava a ;zlabilir. " 2. Dam tay ic;tihad1 27. Dam tay Onuncu Dairesinin 4/11/2011 tarihli ve E.2008/7182, K.2011/4711 say1h karan oyledir: "Bir eylemin idariligi ve dogurdugu zarar bazz durumlarda eylemin gerc;ekle$mesiyle, kimi zaman da degi$ik ara$flrma ve incelemelerden, hatta ceza davalarzndan sonra ortaya ;zkabilmektedir. Ozelikle, kamu gorevlilerinin idari tasarrufta bulunurken uyulmasz zorunlu goriilen kurallara uymamalarz nedeniyle kendilerine izafe edilebilecek nitelikte olmakla birlikte, resmi yetkilerin kullammz szrasznda ger ;eklqtigi i ;in idaresinden de ayrzlamayan gore, kusurlarzndan dogan zararzn tazmini istemiyle a ;zlacak tam yargz davalarznda eylemin idariligi, zararzn, kamu gorevlisinin ki$isel kusurundan mz, gorev kusurundan mz kaynaklandzgznzn ceza muhakemesi sonucunda belirlenmesiyle ortaya pkabilmektedir . Bu nedenlerle, 2577 sayzlz Kanun 'un 13. maddesinde ongoriilen 1 ve 5 yzllzk siirelerin eylemin idariliginin ve dogurdugu zararzn ortaya pktzgz tarihten itibaren hesaplanmasz zorunludur. Aksi yorumun, dava a ;ma yolunun kullanzmzm gii ;le$tirerek hak arama hiirriyetini olumsuz etkileyecegini belirtmek gerekir. Anzlan Yasa hiikmiinde ongoriilen tam yargz davalarznzn, idari eylem nedeniyle ugramlan zararzn tazminine yonelik olmasz sebebiyle davanzn aplabilmesi i ;in eylemin idariliginin ve yol ac;tzgz zararzn ortaya pkmasz zorunludur. " 28. Dam tay Onbe inci Dairesinin 31/5/2016 tarihli ve E.2016/4241, K.2016/3896 say1h karan oyledir: "2577 sayzlz jdari Yargzlama Usulii Kanunu'nun 13. maddesinde, idari eylemlerden haklarz ihlal edilen ilgililerin, idari eylemleri ogrendikleri tarihten itibaren bir yzl ve herhalde idari eylem tarihinden itibaren be$ yzl i ;inde ilgili idareye ba$vurarak haklarzmn yerine getirilmesini istemeleri gerektigi hiikme baglanml$flr. Amlan Kanun hiikmiinde idareye ba$vuru i ;in ongoriilen en ge ; bq yzllzk siirenin hangi tarihten itibaren ba$latzlacagz zaman zaman duraksamalara yol ac;tzgzndan, bu hususun irdelenmesi gerekmektedir. Tam yargz davalarz, idari eylem nedeniyle ugramlan zararzn tazminini ifade etmektedir. Bu nedenle, tam yargz davaszmn a ;zlabilmesi i ;in eylemin idariliginin ve yol ac;tzgz zararzn ortaya pkmasz zorunludur. 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/2555 : 10/1/2019 jdari eylem, idarenin i$levi szrasznda bir hareketi, bir davranzg bir tutumu veya hareketsizligi; idari karar ve i$lemle ilgisi olmayan, ba$ka bir deyi$le oncesinde, temelinde bir idari karar veya i$lem olmayan salt maddi tasarruflarz ifade etmektedir. Soz konusu eylemlerin idariligi ve dogurdugu zarar bazen eylemin yapzlmaszyla birlikte ortaya 91karken, bazen de 90k sonra, degi$ik ara$tlrma, inceleme ve hatta ceza yargzlamalari sonucu ortaya pkabilmektedir. Ozellikle kamu gorevlilerinin idari bir tasarruf yaparken, mevzuatzn, ustlendigi odevin ve yilruttilgil hizmetin kural, usul ve gereklerine aykzn olarak, kendisine izafe edilebilecek boyutta ve bi ;imde, ancak yine de resmi yetki, gorev ve olanaklardan yararlanarak, onlarz kullanarak hareket ettigi, bu nedenle de idaresinden tamamen ayrzlmaszm onleyen ve engelleyen gorev kusurlarz nedeniyle dogan zararlarzn tazmini istemiyle a ;zlacak tam yargz davalarznda eylemin idariligi, bazen ceza davalarzyla personelin $ahsi kusuru sonucu mi. yoksa gorev kusuru sonucu mu zararzn ortaya pktzgzmn belirlenmesinden sonra saptanabilmektedir. Bu itibarla, 2577 sayzlz Kanun'un 13'uncil maddesinde ongorulen 1 ve 5 yzllzk surenin, eylemin idariliginin ortaya ;iktzgz tarihten itibaren hesaplanmasz zorunludur. Aksi yorumun, zarara yol a9an eylemin idariliginin ortaya 91kmaszyla kullanzlmasz milmkiln olan dava a9ma hakkznz ortadan kaldzracagz, hak arama ozgurluguyle bagda$mayacagz a91ktzr. " B. Uluslararas1 Hukuk 29. Avrupa insan Haklan Sozle mesi'nin (Sozle me /AiHS) 6. maddesinin (1) numarah fikrasmm ilgili k1sm1 oyledir: "Herkes medeni hak ve yukumlulukleri ile ilgili uyu$mazlzklar ya da cezai alanda kendisine yoneltilen su ;lamalar konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmu$ bagzmszz ve tarafszz bir mahkeme tarafindan davaszmn makul bir sure i ;inde, hakkaniyete uygun ve apk olarak gorulmesini istemek hakkzna sahiptir ... " 30. Dava a9ma hakkm1 kullanmak yasal birtak1m artlara baglansa da mahkemelerin usul kurallanm uygularken hem yarg1lamanm adil olmasma halel getirecek a m ekilcilikten hem de yasalar tarafmdan konulan usul kurallanm ortadan kalduma sonucunu doguracak a m esneklikten kapnmalan gerekir (Walchli/Fransa, B. No. 35787/03, 26/7/2007, 29). Yapilan duzenlemeler, hukuk guvenligi ilkesi ve adaletin iyi bir ekilde tecelli etmesi ama9lanna hizmet etmedigi ve dava a9mak isteyen ki inin onunde davasmm esasm1 yetkili ve gorevli mahkeme onunde inceletmek bakimmdan bir engel olu turdugu durumlarda mahkemeye eri im hakk1 ihlal edilmi olur (Efstathiou ve digerleri/Yunanistan, B. No. 36998/02, 27/7/2006, 24). 31. Sure ko ulu gibi dava a9maya ili kin usul ko ullan birden fazla yoruma neden olabilecek nitelikte ise mahkemeye eri im hakk1 kapsammda o yorumlardan birinin davay1 a9mak isteyen ki ileri engelleyecek ekilde kati bir ekilde kullamlmamas1 veya soz konusu ko ullann kat1 bir uygulamaya tabi olmamas1 gerekir (Bele.s ve digerleril ;ek Cumhuriyeti, B. No: 47273/99, 12/11/2002, 49-51). 32. Avrupa insan Haklan Mahkemesi (AiHM), E im/Tiirkiye (B. No: 59601/09, 17/9/2013) karannda sure a 1m1 nedeniyle davas1 reddedilen ba vurucunun mahkemeye eri im hakkmm engellenip engellenmedigi hususunu incelemi tir. Soz konusu olayda ba vurucu askerlik hizmetini yerine getirirken 25/9/1990 tarihinde ya anan bir 9at1 mada 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/2555 : 10/1/2019 yaralanm1 , ba vurucunun tedavisi uzunca bir sure devam etmi ve sonunda 1992 y1hnda askerlikle ili igi kesilmi tir. Ba vurucu sonraki y1llarda surekli ba agnsmdan ve ba donmesinden yakmm1 , 2004 yilmda ba mda belirlenemeyen metal bir cismin oldugu tespit edilmi , 2007 yilmda GATA'daki muayenesinde ba vurucunun ba mda mermi oldugu anla ilm1 t1r. Ba vurucu 19/9/2007 tarihinde tazminat almak amac1yla idareye ba vurmu ancak ba vurucunun bu talebi reddedilmi tir. Bunun uzerine ba vurucunun idare aleyhine maddi ve manevi tazminat istemiyle a9t1g1 davada A YiM soz konusu olaym ya and1g1 tarihten itibaren be y1l i9inde lava a9ilmad1g1 gerek9esiyle davay1 sure a 1m1 yonunden reddetmi tir (E:Jim/Turkiye, 4-10). 33. AiHM amlan karannda, davamn temelinde yer alan konunun aslen be y1lhk sure smmm ba vurucunun yaraland1g1 tarihten itibaren hesaplayan yerel mahkeme karanndaki gerek9elendirme oldugunu ifade etmi ; ba vurucunun 25/9/1995 tarihinde kafatasmdaki mermiden haberdar olmamasmm tart1 ma konusu olmad1gmdan kendisinden be y1l i9inde tazminat davas1 a9masmm beklenmesinin makul olarak degerlendirilemeyecegine, mahkemenin nazannda ahsi yaralanmayla ilgili tazminat davalannda lava a9ma hakkmm taraflann ugrad1g1 zaran ger9ekte degerlendirebildiginde kullamlabilmesi gerektigine hukmetmi ve AYiM'in sure smm hakkmdaki katl yorumunun davanm esasmm tam olarak incelenmesine engel olmas1 nedeniyle mahkemeye eri im hakkmm ihlal edildigi sonucuna varm1 t1r (E:Jim/Turkiye, 23, 25, 26). V. iNCELEME VE GEREK ;E 34. Mahkemenin 10/1/2019 tarihinde yapm1 oldugu toplantlda ba vuru incelenip geregi du untildu: A. Ba vurucunun iddialan 35. Ba vurucu; psikolojik yonden ya ad1g1 rahats1zhgm maluliyete neden oldugunu 12/9/2013 tarihinde tanzim edilen saghk raporu ile ogrendigini, dolay1s1yla zarara ugrad1gma bu tarihte vakif oldugunu ve bu nedenle zorunlu idari ba vuru suresinin yaralanma tarihinden itibaren ba lat1lmamas1 gerektigini belirterek mahkemenin idari ba vuru suresini 2007 y1hm esas alarak hesaplamas1 sonucu davay1 reddetmesinin adil yargilanma hakk1, sosyal hukuk devleti ve e itlik ilkesini ettigini ileri surmu ttir. B. Degerlendirme 36. Anayasa'mn 36. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Herkes, me:jru vas1ta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargt mercileri oniinde davacz veya davalz olarak iddia ve savunma ile adil yargzlanma hakkzna sahiptir." 3 7. Anayasa Mahkemesi , olaylarm ba vurucular tarafmdan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucunun ikayeti, Mahkemenin lava a9ma suresine lair hukuk kurallanm hatah degerlendirdigi iddiasma muteallik oldugundan ba vuru mahkemeye eri im hakk1 kapsammda incelenmi tir. 1. Kabul Edilebilirlik Yoniinden 38. A91k9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir neden de bulunmad1g1 anla ilan mahkemeye eri im hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/2555 : 10/1/2019 2. Esas Yoniinden a. Hakkm Kapsam1 ve Miidahalenin Varbg1 39. Anayasa'nm 36. maddesinin birinci fikrasmda, herkesin yarg1 mercileri onlinde davac1 veya davah olarak iddiada bulunma ve savunma hakkma sahip oldugu belirtilmi tir. Dolay1s1yla mahkemeye eri im hakk1, Anayasa'nm 36. maddesinde gtivence altma alman hak arama ozgtirltigtintin bir unsurudur. Diger yandan Anayasa'nm 36. maddesine " ... adil yarg1lanma" ibaresinin eklenmesine ili kin gerek ;ede, Ttirkiye'nin taraf oldugu uluslararas1 sozle melerce de gtivence altma alman adil yargilanma hakkmm madde metnine dahil edildigi vurgulanm1 tir. Sozle me'yi yorumlayan AiHM, Sozle me'nin 6. maddesinin (1) numarah f1krasmm mahkemeye eri im hakkm1 i9erdigini belirtmektedir ( 6zbak1m Ozel Sagllk Hiz. jn . Tur. San. ve Tic. Ltd. $ti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 40. Anayasa'nm 36. maddesinde gtivence altma alman hak arama ozgtirltigti, bir temel hak olmanm yanmda diger temel hak ve ozgtirltiklerden gereken ekilde yararlamlmay1 ve bunlann korunmasm1 saglayan en etkili gtivencelerden biridir. Bu bak1mdan davanm bir mahkeme tarafmdan gortilebilmesi ve ki inin adil yargilanma hakk1 kapsamma giren gtivencelerden faydalanabilmesi i ;in ilk olarak ki iye iddialanm ortaya koyma imkanmm tanmmas1 gerekir. Diger bir ifadeyle dava yoksa adil yarg1lanma hakkmm saglad1g1 gtivencelerden yararlanmak mtimktin olmaz (Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896, 23/2/2016, 33). 41. Anayasa Mahkemesi bireysel ba vuru kapsammda yapt1g1 degerlendirmelerde mahkemeye eri im hakkmm bir uyu mazhg1 mahkeme ontine ta 1yabilmek ve uyu mazhgm etkili bir ekilde karara baglanmasm1 isteyebilmek anlamma geldigini ifade etmi tir ( Ozkan $en, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 42. Somut olayda idari eyleme dayah tam yarg1 davasmm sure a 1mmdan reddedilerek esasmm incelenmemesi nedeniyle ba vurucunun mahkemeye eri im hakkma yonelik bir mtidahalenin bulundugu gortilmektedir. b. Miidahalenin ihlal Olu turup Olu turmad1g1 43. Anayasa'nm 13. maddesinin ilgili kism1 oyledir: "Temel hak ve hurriyetler, ... yalnzzca Anayasanzn ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere baglz olarak ve ancak kanunla sznzrlanabilir. Bu sznzrlamalar, .. . ol9ululuk ilkesine aykzrz olamaz." 44. Yukanda amlan mtidahale, Anayasa'nm 13. maddesinde belirtilen ko ullara uygun olmad1g1 takdirde Anayasa'mn 36. maddesinin ihlalini te kil edecektir . 45. Bu sebeple mtidahalenin Anayasa'nm 13. maddesinde ongortilen ve somut ba vuruya uygun dti en kanun tarafmdan ongortilme , hakh bir sebebe dayanma, 51 ;:tiltiltik ilkesine aykm olmama ko ullanna uygun olup olmad1gmm belirlenmesi gerekir. 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/2555 : 10/1/2019 i. Kanunilik 46. Ba vurucunun idari eylemden dogan zarann tazmini istemiyle a9t1g1 davanm sure a 1m1 gerek9esiyle reddedilmesine ili kin Mahkeme karannm 1602 say1h miilga Kanun'un 43. maddesine dayand1g1 goriilmektedir. Dolay1s1yla somut olayda ba vurucunun mahkemeye eri im hakkma yonelik mudahalenin kanuni dayanagmm mevcut oldugu anla Ilm1 t1r. ii. Me ru Arna 47. Dava a9manm bir sureye baglanmasmm me ru amacmm ne oldugu hususu benzer nitelikteki ba vurularda Anayasa Mahkemesi tarafmdan muteaddit defa incelenmi tir. Anayasa Mahkemesi bu incelemelerinde idari i lem ya da eylemlere kar 1 a9Ilacak davalarda sure ko ulu ongoriilmesinin en genel ifadesiyle idari istikrann saglanmas1 eklinde bir me ru amac1 bulunduguna i aret etmi tir ( daha aynnt1h degerlendirme i9in bkz. Ay e Yzldzrzm, B. No: 2014/5, 25/10/2017, 54, 55; Fatma Altuner, B. No: 2014/17714, 26/10/2017, 48, 49; ;olbeyi Lojistik Nakliyat Gumriikleme Denizcilik jn aat Turizm Sanayii ve Ticaret Limited $irketi, B. No: 2014/12354, 9/11/2017, 52). iii. Ol iiliiliik (1) Genel ilkeler 48. Anayasa Mahkemesi bireysel ba vuru kapsammda yapt1g1 degerlendirmelerde ki inin mahkemeye ba vurmasm1 engelleyen veya mahkeme karanm anlams1z hale getiren, bir ba ka anlat1mla mahkeme karanm onemli 6l9ude etkisizle tiren sm1rlamalann mahkemeye eri im hakk1m ihlal edebilecegini ifade etmi tir ( Ozkan $en, 52). 49. Bu nedenle mahkemelerin usul kurallanm uygularken yargilamanm hakkaniyetine zarar getirecek 6l9ude kati ekilcilikten ka9mmalan gerektigi gibi kanunla ongoriilmu usul artlanmn ortadan kalkmasma neden olacak 6l9ude a m esneklikten de ka9mmalan gerekir (Kami! Kor;, B. No: 2012/660, 7/11/2013, 65). Bu kapsamda mevzuatta ongoriilen lava a9ma suresine ili kin kurallann hukuka a91k9a aykm olarak yanh uygulanmas1 veya bu surelerin hatah hesaplanmas1 nedenleriyle ki ilerin lava a9ma ya da kanun yollanna ba vuru haklanm kullanmasma engel olunmas1 mahkemeye eri im hakkm1 ihlal edebilir (Ozbakzm Ozel Saglzk Hiz. jn . Tur. San. ve Tic. Ltd. $ti., 38). 50. Bu baglamda lava a9ma suresinin i lemeye ba lad1g1 an da mahkemeye eri im hakkma yapilan mudahalenin 6l9iiliilugu baglammda buytik onem ta 1maktad1r (Ya ar ;oban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 66). Dava a9ma suresinin hangi tarihte ba layacagm1 belirlemek ve mevzuatl bu yonuyle yorumlamak gorevi esasen derece mahkemelerine aittir. Bireysel ba vurunun ikincillik ilkesi geregi, lava a9ma suresinin ba latilacag1 tarihin belirlenmesi noktasmda Anayasa Mahkemesinin bir gorevi bulunmamaktad1r. Anayasa Mahkemesinin bu hususta ustlenecegi rol, lava a9ma suresinin hangi tarihten itibaren ba lat1lmas1 gerektigiyle ilgili derece mahkemelerinin yorumlannm mahkemeye eri im hakkma etkisini somut olaym ko ullan 1 1gmda incelemektir (Ahmet Yzldzrzm, B. No: 2014/18135, 20/9/2017, 46). Bu kapsamda lava a9ma suresinin henuz lava hakkmm dogmad1g1 ya da hak sahibinin lava hakkmm dogdugundan haberdar olmad1g1 ve somut ko ullar 9er9evesinde haberdar oldugunun kabultinu hakh kilan nedenlerin bulunmad1g1 bir donemde i lemeye ba lamas1 lava hakkmm varhg1m anlams1z kilabileceginden 6l9iiliiluk ilkesini zedeleyebilir (benzer yondeki degerlendirmeler i9in bkz. Ya ar ;oban, 66). 9 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/2555 : 10/1/2019 (2) ilkelerin Olaya Uygulanmas1 51. Ba vurucu, tam yarg1 davas1 a9mak i9in gerekli olan zorunlu idari ba vuru suresinin ba lang19 tarihi olarak TSK'da gorev yapamayacagm1 tevsik eden saghk raporunun esas almmamasmm mahkemeye eri im hakkm1 ihlal ettiginden ikayet etmektedir. 52. Somut olayda 2007 y1lmda kat1ld1g1 operasyon s1rasmda teroristler tarafmdan a91lan ate sonucu boynundan yaralanan ve ameliyat edilen ba vurucu 2013 y1lma degin psikolojik tedavi gormu bununla beraber TSK bunyesinde gorev yapmaya devam etmi tir. 12/9/2013 tarihinde ise ba vurucunun kronik travma sonras1 stres bozuklugu tams1 nedeniyle TSK bunyesinde gorev yapamayacag1 tespit edilmi tir. Bu raporun ardmdan ba vurucu, idareye zararmm giderilmesi istemiyle ba vuruda bulunmu ve ba vurusunun z1mnen reddi uzerine tam yarg1 davas1 a9m1 tir. A YiM ikinci Dairesi ba vurucunun yaralanma olaymm meydana geldigi 2007 y1h itibanyla ugrad1g1 zarardan haberdar oldugunu vurgulamak ve 12/9/2013 tarihli raporun saghk durumunun tespiti a91smdan bir farkhhk yaratmad1gm1 da belirtmek suretiyle 2007 y1lmdan tarihten itibaren bir y1l i9inde idareye zarannm tazmini istemiyle ba vurulmas1 gerekirken 2013 yilmda yap1lan ba vuru uzerine a9ilan davanm sure a 1mma ugrad1g1 gerek9esiyle davay1 reddetmi tir . 53. Anayasa Mahkemesince daha once benzer nitelikte ba vurularda da belirtildigi uzere idari eylem nedeniyle ugramlan zarann tazmini istemiyle a9ilan tam yarg1 davasmda idarenin tazminle yukumlu tutulabilmesi i9in ortada idari eylem ve zarar olmah, aynca zararla idari eylem arasmda illiyet bag1 bulunmahdir . Bu 9er9evede eylemin idariliginin veya yol a9t1g1 zarann ya da arasmdaki illiyet bagmm eylemden 90k sonra anla 1ld1g1 veya ortaya konulabildigi durumlarda dava a9ma suresinin bu tarihlerden sonra ba layacag1 kabul edilmektedir (Mehmet ;mar ve Nuray ;mar, B. No: 2015/4807, 19/4/2018, 46). 54. Bireysel ba vuruya konu olayda ba vurucunun psikiyatrik rahats1zhgmm ilk kez 2010 y1lmda tespit edildigi ve hastahga neden oldugu ileri surulen olaylann da bu tarihten once ya and1g1 hususlannda ihtilaf bulunmamaktad1r. Bununla birlikte fiziksel rahats1zhklarda, rahats1zhgm ilk defa bilindigi veya bilinmesi gerektigi tarihten itibaren zarann degerlendirilebilecegi kabul edilebilir ise de psikiyatrik rahats1zhklar a91smdan rahats1zhg1 doguran olaym bilindigi tarihte ugramlan zarann degerlendirilebilmesi 9ogunlukla mumkun olmayabilir. Zira somut olayda oldugu gibi psikiyatrik hastahklar, hastahga sebep oldugu ileri surulen olaylarla aym tarihlerde ortaya 91kmamakta; 90k sonraki bir tarihte ve amlan olaylara bagh olarak ortaya 91kabilmektedir. Dolay1s1yla psikiyatrik hastahga neden olan olaylann ya and1g1 anda ba vuruculann ugrad1klan zaran ogrenmeleri ve degerlendirmeleri her zaman beklenemez (benzer mahiyette bir olaya ili kin aym yonde degerlendirme i9in bkz. Alpay Dine; ve digerleri, B. No: 2014/12678, 6/7/2017 66). 55. Diger taraftan ba vurucunun psikolojik rahats1zhgmdan tedavi sureci raporlar ve istirahat izinleri sebebiyle 12/9/2013 tarihinden once haberdar oldugu a91k ise de ba vurucu , yaralanma olaymm meydana geldigi tarihten sonra da TSK bunyesinde gorev yapmaya devam etmi tir. Bir ba ka ifadeyle saghk durumu gorevini ifasma engel olarak gorulmemi tir. Ancak 12/9/2013 tarihli rapor, ba vurucunun rahats1zhgmm kronik hale geldigini ve TSK bunyesinde gorev yapmasma mani oldugunu tespit etmi tir. 56. Ba vurucunun saghk durumunun TSK bunyesinde gorev yapmasm1 engelleyecek duruma geldigi hususunun 12/9/2013 tarihinde duzenlenen rapor ile tespit edildigi dikkate almd1gmda psikolojik rahats1zhga neden oldugu ileri surulen olaylann 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/2555 : 10/1/2019 ya and1g1 tarih itibanyla amlan rahats1zhgmm bulundugunu, rahats1zhk nedeniyle zarara ugrad1gm1 ve bu rahats1zhgm askeri gorev kapsammdaki olaylann sebep ve etkisinden kaynakland1gm1 mutlak suretle bildiginden ya da bilmesi gerektiginden soz edilemez. Bu itibarla yaralanma vakas1 esas almarak ugrad1g1 zararla ilgili idari ba vuru yapmak suretiyle dava a9masmm beklenmesi ba vurucuya orantis1z bir kiilfet yuklemektedir. 57. Bu hale gore mahkemenin ba vurucunun ugrad1g1 zaran ogrenmesine ve degerlendirmesine imkan tammayan olay tarihini (ba vurucunun yaraland1g1 tarihi) esas alarak dava a9ma surelerini belirlemesine ili kin yorumunun ba vurucunun mahkemeye eri im hakkma yonelik kati bir yorum oldugu ve bu yorumun ba vurucunun mahkemeye en 1m hakkm1 a m derecede gu9le tirerek, neredeyse imkans1z hale getirdigi degerlendirilmi tir. Dolay1s1yla bu yorumdan hareketle davanm sure a 1mmdan reddedilmesi suretiyle ba vurucunun mahkemeye eri im hakkma yonelik mudahalenin 6l9usuz oldugu sonucuna vanlm1 tu. 58. A91klanan gerek9elerle ba vurucunun Anayasa'nm 36. maddesinde guvence altma alman adil yarg1lanma hakk1 kapsammdaki mahkemeye eri im hakkmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yoniinden 59. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralan oyledir: "(]) Esas inceleme sonunda, baJvurucunun hakkznzn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jh/al kararz verilmesi halinde ihlalin ve sonur;larznzn ortadan kaldzrzlmasz i ;in yapzlmasz gerekenlere hiikmedilir ... (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanmzJsa, ihlali ve sonur;larznz ortadan kaldzrmak ir;in yeniden yargzlama yapmak iizere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. Yeniden yargzlama yapzlmasznda hukuki yarar bulunmayan hallerde baJvurucu lehine tazminata hiikmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava ar;zlmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yiikiimlii mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararznda ar;zkladzgz ihlali ve sonur;larznz ortadan kaldzracak Jekilde miimkiinse dosya iizerinden karar verir." 60. Ba vurucu, yeniden yargilama yapilmasma hukmedilerek ihlalin giderilmesi ve ugrad1g1 zarann tazminine karar verilmesi talebinde bulunmu tur. 61. Adil yarg1lanma hakk1 kapsammdaki mahkemeye eri im hakkmm ihlal edildigi sonucuna vanlm1 tu. 62. Mahkemeye en 1m hakkmm ihlalinin sonu9lanmn ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yarg1lama yapilmasmda hukuki yarar bulundugundan karann bir omeginin yeniden yarg1lama yap1lmak uzere ilgili mahkemeye gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 63. Mahkemeye eri im hakkmm ihlalinin sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 19m yeniden yargilama yapilmasmda hukuki yarar bulundugu sonucuna vanld1gmdan tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 64. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 226,90 TL har9 ve 2.475 TL vekalet ucretinden olu an toplam 2.701,90 TL yarg1lama giderinin ba vurucuya odenmesine karar verilmesi gerekir. 11 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/2555 : 10/1/2019 VI. HOKUM A91klanan gerek ;elerle; A. Adil yarg1lanma hakk1 kapsammdaki mahkemeye en 1m hakkmm ihlal edildigine ili kin iddiamn KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, B. Anayasa'nm 36. maddesinde gtivence altma alman adil yarg1lanma hakk1 kapsammdaki mahkemeye eri im hakkmm iHLAL EDiLDidiNE, C. Karann bir omeginin adil yargilanma hakkmm ihlalinin sonu9lanmn ortadan kaldmlmas1 i ;in -Anayasa'nm ge9ici 21. maddesinin birinci fikrasmm (E) bendinin (b) alt bendi geregince- yetkili idari yarg1 merciine GONDERiLMESiNE (Karar, AYiM ikinci Dairesinin 24/9/2014 tarihli ve E.2014/83, K.2014/1322 say1h karanyla ilgilidir.), D. Ba vurucunun tazminat talebinin REDDiNE, E. 226,90 TL har ; ve 2.475 TL vekalet ticretinden olu an toplam 2.701,90 TL yarg1lama giderinin BASVURUCUY A ODENMESiNE, F. Odemenin, karann tebligini takiben ba vurucunun Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i ;inde yapilmasma, odemede gecikme olmas1 halinde bu stirenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge ;en sure i ;in yasal F AiZ UYGULANMASINA, G. Karann bir omegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 10/1/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Burhan USTUN -Oye Hicabi DURSUN -Oye Serdar OZGULDUR -Oye -Oye Serruh KALELi Kadir OZKA YA 12