TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EMRE KAYAD İBİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/22889) Karar Tarihi: 4/10/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/22889 Karar Tarihi : 4/10/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mustafa ŞENOCAK Başvurucu : Emre KAYAD İBİ I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, ceza davas ında san ığın haz ır bulunma talebinin reddedilerek ses ve görüntü aktar ımı suretiyle d
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EMRE KAYAD İBİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/22889) Karar Tarihi: 4/10/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/22889 Karar Tarihi : 4/10/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mustafa ŞENOCAK Başvurucu : Emre KAYAD İBİ I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, ceza davas ında san ığın haz ır bulunma talebinin reddedilerek ses ve görüntü aktar ımı suretiyle duru şmaya uzaktan kat ılımının sağlanmas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucu, silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan yarg ılanm ıştır. Mersin 7. Ağır Ceza Mahkemesince (Mahkeme) görülen yarg ılama üç celsede tamamlanm ışt ır. Yarg ılamada 18/4/2017 tarihinde duru şma haz ırlığı işlemleri yap ılm ıştır. Tensip Tutana ğı'na göre duru şman ın 28/9/2017 tarihinde yap ılmas ına, başvurucunun duru şma tarihinde Ses ve Görüntü Bili şim Sistemi (SEGB İS) arac ılığı ile duruşmada haz ır bulundurulmas ına karar verilmiştir. 3. Başvurucu, yarg ılaman ın 28/9/2017 tarihli ilk celsesine tutuklu bulundu ğu ceza infaz kurumundan SEGB İS arac ılığı ile kat ılm ıştır. Duruşma Tutana ğı'nda başvurucunun SEGBİS arac ılığıyla duru şmaya kat ılmak istemedi ği yönünde Mahkemeye itirazda bulunduğuna dair herhangi bir beyan ı yer almamaktad ır. Duruşmada başvurucu, müdafiini n de haz ır bulunmas ıyla savunma yapm ıştır. Mahkeme, bir sonraki celsede ba şvurucunun duruşmada bizzat haz ır edilmesine karar vererek duru şmay ı 15/2/2018 tarihine ertelemi ştir. 4. Başvurucu, yarg ılaman ın 15/2/2018 tarihli ikinci celsesinde haz ır bulunmuştur. Mahkeme, bir sonraki celsede ba şvurucunun duru şmada SEGB İS arac ılığıyla haz ır edilmesine karar vererek duru şmay ı 15/3/2018 tarihine ertelemi ştir. 5. Başvurucu, yarg ılaman ın 15/3/2018 tarihli üçüncü celsesine tutuklu bulundu ğu ceza infaz kurumundan SEGB İS arac ılığı ile kat ılm ıştır. Duruşma Tutana ğı'nda başvurucunun SEGB İS arac ılığıyla duruşmaya kat ılmak istemedi ği yönünde Mahkemeye itirazda bulundu ğuna dair herhangi bir beyan ı yer almamaktad ır. Bu celsede iddia makam ınca Başvuru Numaras ı: 2020/22889 Karar Tarihi : 4/10/2023 3esas hakk ında mütalaa sunulmu ştur. Başvurucu ve müdafii esas hakk ındaki mütalaaya kar şı süre talebinde bulunmam ış, savunmalar ını yapm ıştır. Mahkeme, ba şvurucunun silahl ı terör örgütü üyeli ği suçundan hapis cezas ıyla cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. 6. Başvurucu, istinaf ve gerekçeli temyiz dilekçesinde di ğerlerinin yan ı s ıra duruşmalara bizzat kat ılamamas ı nedeniyle savunma hakk ının k ısıtland ığını belirterek hükmün bozulmas ını talep etmi ştir. Hüküm, kanun yolu denetiminden geçerek kesinle şmiştir. 7. Başvurucu, nihai hükmü 20/7/2020 tarihinde ö ğrendikten sonra 4/8/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 8. Komisyon adli yard ım talebinin kabulüne, duru şmada haz ır bulunma hakk ı dışındaki şikâyetlerin kabul edilemez oldu ğuna, an ılan hakka ili şkin şikâyetin kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. II. DEĞERLEND İRME 9. Başvurucu, ilk ve üçüncü celselerde SEGB İS arac ılığı ile dinlenildi ğini belirterek savunma için gerekli zaman ve kolayl ıklardan yararlanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 10. Adalet Bakanl ığı (Bakanl ık) görüşünde; ba şvurucunun Mahkeme önünde gerçekleştirilen duru şmalarda SEGB İS üzerinden ifade vermek istemedi ği, duruşmada bizzat haz ır bulunmak istedi ği yönünde herhangi bir beyanda bulunmad ığı ifade edilmi ştir. Ayr ıca başvurucunun müdafi yard ımından da yararlanmak suretiyle herhangi bir s ınırlamaya maruz kalmadan ve teknik bir ba ğlant ı sorunu ya şamadan etkili bir şekilde savunma yapma imkân ı bulduğu belirtilmi ştir. 11. Başvuru, adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 12. Anayasa Mahkemesi Şehrivan Çoban ([GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020) ve Emrah Yayla ([GK], B. No: 2017/38732, 6/2/2020) kararlar ında duruşmada haz ır bulunma hakk ı ile ilgili ilkeleri belirlemi ştir. Anayasa Mahkemesi bu kararlarda öncelikle ki şilerin talebine ayk ırı olarak SEGB İS yoluyla duru şmaya kat ılmas ının duruşmada haz ır bulunma hakk ına yönelik bir müdahale te şkil ettiğini tespit etmi ştir. Bu müdahalenin kanunilik, me şru amaç ve ölçülülük yönünden incelenece ğini ifade etmi ştir. An ılan kararlarda 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 196. maddesinin kanunilik ölçütünü kar şılad ığı ve müdahalenin usul ekonomisinin gerçekle ştirilmesine yönelik me şru bir amaca dayand ığı sonucuna ula şmıştır (Şehrivan Çoban , 72-104; Emrah Yayla , 58-86). 13. An ılan kararlarda ölçülülük yönünden yap ılan incelemede ise ba şvurucunun duruşmada haz ır bulunma talebinin hangi zorlay ıcı nedene dayan ılarak kabul edilmedi ğinin ortaya konulmamas ı ve başvurucunun SEGB İS yoluyla kat ıldığı celselerde esasl ı işlemlerin yap ılmas ı nedeniyle müdahalenin gerekli olmad ığı değerlendirilmi ştir. 14. Diğer taraftan Anayasa'n ın 36. maddesi veya di ğer herhangi bir maddesi, kişilerin adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden feragat etmelerini yasaklayan bir hüküm içermemektedir. Ne var ki adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden feragat edilmesini n Anayasa'ya uygun olabilmesi için feragat iradesinin aç ık ve sonuçlar ının kişi yönünden Başvuru Numaras ı: 2020/22889 Karar Tarihi : 4/10/2023 4makul olarak öngörülebilir olmas ının yan ında asgari usul güvencelerinin de sa ğlanm ış olmas ı, ayr ıca adil yarg ılanma hakk ından feragat edilmesini me şru olmaktan ç ıkaran üstün bir kamu yarar ının bulunmamas ı gerekir ( Nurettin Balta , B. No: 2016/10023, 28/12/2021, 45). 15. Adil yarg ılanma hakk ı güvencelerinden aç ık bir şekilde feragat edilebilece ği gibi örtülü şekilde feragat edilmesi de mümkündür. Her iki durumda da feragatin tereddüde yer vermeyecek şekilde aç ık olmas ı ve ayn ı zamanda kamu yarar ına ayk ırılık taşımamas ı gerekir. Ayr ıca örtülü feragatin geçerli olabilmesi için feragat eden taraf ın söz konus u eylemlerinin sonuçlar ını makul olarak öngörebilece ğinin ortaya konulmas ı gerekmektedir. Dolay ısıyla yetkili yarg ı organlar ının bu konuda varsay ıma dayal ı bir değerlendirme yapmamalar ı gerekir (duru şmada haz ır bulunma hakk ı bak ımından yap ılan benzer değerlendirmeler için bkz. Emrah Yayla , 75). Bununla birlikte adil yarg ılanma hakk ı güvencelerinden feragat iradesi, bunu gösteren olgular ın bulunmas ından veya suç isnad ı altındaki kişinin tutum ve davran ışlar ından anla şılabilir. 16. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi Ansar Onat (B. No: 2019/14515, 15/6/2022) karar ında değerlendirdi ği koşullar dâhilinde duru şmada haz ır bulunma hakk ından feragat edilmesi durumunda an ılan hakka dair bir müdahalenin bulunmad ığı sonucuna ulaşmıştır. Bu başvuruya konu olayda, duru şmalara SEGB İS arac ılığı ile kat ıldığı sırada başvurucunun bu duruma yönelik herhangi bir itiraz ileri sürmedi ği belirtilmi ştir. Ayr ıca yarg ılamaya uzaktan kat ılım sürecinde ses ve görüntü kalitesiyle ilgili sorun ya şand ığına ilişkin bir iddia ve itiraza duru şma tutanaklar ı ve başvuru formunda yer verilmedi ği vurgulanm ıştır. Bu durumda ba şvurucunun do ğrudan duru şmada haz ır bulunma hakk ından feragat etti ğine dair bir beyan ı bulunmamakta ise de talebine ayk ırı olarak SEGB İS yoluyla duruşmalara kat ılmak zorunda b ırak ılmad ığı aç ıklanm ıştır. An ılan kararda, ba şvurucunun duruşmalara bizzat kat ılma talebini celse aralar ında mahkemeye iletmemesi de dikkate alındığında söz konusu hakka ili şkin feragat etme iradesini z ımnen ortaya koydu ğu sonucuna ulaşılm ıştır. Ayr ıca başvurucunun SEGB İS arac ılığı ile duru şmaya kat ılımının sonuçlar ını makul olarak öngörebilecek durumda olmad ığına dair somut bir veri bulunmad ığı gibi duruşmada haz ır bulunma hakk ından feragat ile ilgili asgari usul güvencelerinin kendisine sağlanmad ığına yönelik bir iddias ının da başvuru formuna yans ımad ığı belirtilmi ştir. Buna ek olarak başvurucunun duru şmada haz ır bulunma hakk ından feragat etme iradesini gösterdi ğine ilişkin kabulü me şru olmaktan ç ıkaracak üstün bir kamu yarar ının mevcut oldu ğundan söz etmenin de -somut olay ın koşullar ında- mümkün gözükmedi ği, dolay ısıyla başvurucunun duruşmada haz ır bulunma hakk ına bir müdahalede bulunulmad ığı değerlendirilmi ştir (Ansar Onat , 23). Somut olayda da an ılan kararlarda yer alan ilkelerden ve ula şılan sonuçta n ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. 17. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ına ilişkin olarak bir ihlalin bulunmad ığı aç ık olduğundan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. III. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2020/22889 Karar Tarihi : 4/10/2023 5B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyete neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 4/10/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.